လုပ်ငန်းစိတ်ကူးကို တကယ့်ပြဿနာတစ်ခုနှင့် ချိတ်ဆက်ခြင်း
ဗုဒ္ဓသာသနာနှစ် ၂၅၇၀ ခုနှစ်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလဆန်း ၂ ရက်
ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၃ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့
ရက် ၀၀၁ — နေ့လယ်တရား
လုပ်ငန်းစိတ်ကူးကို တကယ့်ပြဿနာတစ်ခုနှင့် ချိတ်ဆက်ခြင်း
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။
ဒကာ ဒကာမတို့…
မနက်က ဦးဇင်းတို့ “အလုပ်စတင်မီ ဘာကြောင့်လုပ်မည်ကို သိခြင်း” ဆိုတဲ့အကြောင်းကို နာယူခဲ့ကြတယ်။ အခု နေ့လယ်ပိုင်းမှာတော့ အဲဒီရည်ရွယ်ချက်ကို မြေပြင်ပေါ် တကယ်ချကြည့်မယ်။
“ကိုယ်စိတ်ကူးထားတဲ့ လုပ်ငန်းဟာ ဘယ်သူ့ရဲ့ ဘာပြဿနာကို ဖြေရှင်းပေးမှာလဲ” ဆိုတာကို စဉ်းစားကြမယ်။
ဒီမေးခွန်းဟာ Business Plan ရေးတဲ့သူတွေအတွက်ပဲ မဟုတ်ဘူး။
ဆိုင်သေးသေးလေး ဖွင့်မယ့်သူလည်း မေးရမယ်။
အွန်လိုင်းကနေ ပစ္စည်းရောင်းမယ့်သူလည်း မေးရမယ်။
စားသောက်ဆိုင်ဖွင့်မယ့်သူလည်း မေးရမယ်။
ပညာရေးဝန်ဆောင်မှု ပေးမယ့်သူလည်း မေးရမယ်။
ဆေးဝါးမဟုတ်တဲ့ ကျန်းမာရေးဝန်ဆောင်မှုလုပ်မယ့်သူလည်း မေးရမယ်။
လယ်ယာထုတ်ကုန်ထုတ်မယ့်သူလည်း မေးရမယ်။
နည်းပညာကုမ္ပဏီ စမယ့်သူလည်း မေးရမယ်။
အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုကို စီမံခန့်ခွဲနေသူလည်း မေးရမယ်။
ဘာမေးရမလဲ။
“ငါလုပ်ချင်တာ” နဲ့ “လူတွေလိုအပ်တာ” တကယ်ဆုံရဲ့လား။
အဲဒီမေးခွန်းပါပဲ။
လူတော်တော်များများ လုပ်ငန်းစိတ်ကူးပေါ်လာတဲ့အခါ ပထမဆုံးဖြစ်တတ်တာက—
“ဒီဟာအရမ်းကောင်းမှာပဲ။”
“လူတွေကြိုက်မှာပဲ။”
“ဒီမှာ မရှိသေးဘူး။”
“ငါလုပ်လိုက်ရင် ပေါက်မယ်။”
“ပြိုင်ဘက်မရှိသေးဘူး။”
ဆိုတဲ့ ကိုယ့်အတွေးကို ကိုယ်ချစ်သွားတတ်တယ်။
ဒါပေမယ့် ဒကာ ဒကာမတို့…
ကိုယ်ချစ်တဲ့ Idea နဲ့ လူတွေလိုအပ်တဲ့ Solution ဟာ အမြဲတမ်း တူမနေပါဘူး။
တစ်ခါတလေ ကိုယ်လုပ်ချင်တာကို လူတွေ မလိုအပ်ဘူး။
တစ်ခါတလေ လူတွေလိုအပ်တာကို ကိုယ်နားမလည်သေးဘူး။
တစ်ခါတလေ ပြဿနာကိုမှန်မှန်မြင်ပေမယ့် အကြောင်းရင်းကိုမှားမြင်တယ်။
တစ်ခါတလေ အကြောင်းရင်းသိပေမယ့် ဖြေရှင်းချက်မှားတယ်။
တစ်ခါတလေ ဖြေရှင်းချက်မှန်ပေမယ့် လူတွေ လက်လှမ်းမမီဘူး။
တစ်ခါတလေ လူတွေက ကိုယ်ထင်တဲ့ပြဿနာကို အဓိကပြဿနာလို့တောင် မယူဆဘူး။
အဲဒါကြောင့် လုပ်ငန်းစိတ်ကူးတစ်ခုနဲ့ စတင်မယ့်အစား ပြဿနာကို အရင်မြင်တတ်ဖို့ လိုပါတယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သင်ကြားမှုထဲမှာလည်း “ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့အရာတစ်ခုကို အကြောင်းမဲ့အဖြစ် မကြည့်ဘဲ အကြောင်းအခြေအနေတို့နဲ့ ကြည့်ခြင်း” ဟာ အလွန်နက်ရှိုင်းတဲ့ ဓမ္မသဘောတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၂၀ တွင် အခြေအနေတစ်ခုကြောင့် အခြားအရာတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဆိုင်ရာ အကြောင်းအခြေအနေဖြင့် ရှင်းပြထားပါတယ်။ ဒီတရားဟာ Business Method တစ်ခုကို တိုက်ရိုက်သင်ပေးထားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် “ဖြစ်စဉ်တစ်ခုကို အကြောင်းအခြေအနေမစူးစမ်းဘဲ မဆုံးဖြတ်ဖို့” ဆိုတဲ့ စဉ်းစားဟန်ကို လုပ်ငန်းဘဝအတွက် သင့်တော်စွာ အတုယူနိုင်ပါတယ်။ (SuttaCentral)
သူတော်ကောင်းတို့…
လူတစ်ယောက် နေ့တိုင်းအလုပ်နောက်ကျတယ်ဆိုပါစို့။
အပေါ်ယံကြည့်ရင်—
ပြဿနာ = နောက်ကျခြင်း။
အဲဒီတော့ ဖြေရှင်းချက်က—
“နောက်ကျရင် ဒဏ်ကြေး।”
ဒါဆို ပြီးပြီလား။
မပြီးသေးဘူး။
ဘာကြောင့်နောက်ကျသလဲ။
Transport လား။
Shift Schedule လား။
ညဘက် အလုပ်ချိန်လွန်တာလား။
အလုပ်ခွင်မှာ စိတ်ဖိစီးလွန်းလို့ အိပ်ရေးပျက်တာလား။
အချိန်မလေးစားတဲ့ အကျင့်လား။
Manager က Schedule ကို နောက်ကျမှပေးတာလား။
ဝန်ထမ်းတစ်ဦးတည်းရဲ့ ပြဿနာလား။
တစ်ဖွဲ့လုံးရဲ့ စနစ်ပြဿနာလား။
အကြောင်းမသိဘဲ ဖြေရှင်းချက်ချလိုက်ရင် တစ်ခါတလေ လက္ခဏာကို ဖိထားပြီး အကြောင်းရင်းကို ထားခဲ့တာ ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ်။
စီးပွားရေးမှာလည်း ဒီလိုပါပဲ။
Customer က “ပစ္စည်းဈေးကြီးတယ်” လို့ ပြောတယ်။
ကိုယ်က ဈေးချလိုက်တယ်။
ဒါပေမယ့် သူ့ပြဿနာက ဈေးကြီးတာမဟုတ်ဘဲ ပစ္စည်းတန်ဖိုးကို နားမလည်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါမှမဟုတ် Delivery fee ကြောင့်ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါမှမဟုတ် ပစ္စည်းအရည်အသွေးကို မယုံတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါမှမဟုတ် Warranty မရှိလို့ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါမှမဟုတ် ကိုယ့် Customer မဟုတ်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
အဲဒီတော့ ဒကာ ဒကာမတို့…
“လူက ဘာပြောသလဲ” တစ်ခုတည်း မနားထောင်ဘဲ “ဘာကြောင့် အဲဒီလိုဖြစ်နေသလဲ” ကိုပါ စူးစမ်းရတယ်။
ဒီမှာ ဓမ္မနဲ့ ဆက်စပ်ပြီး အရေးကြီးတဲ့ စကားတစ်ခုရှိတယ်—
ယောနိသော မနသိကာရ။
အကြောင်းအရာကို သင့်လျော်မှန်ကန်သောဘက်ကနေ အာရုံပြုခြင်း၊ စူးစမ်းကြည့်ခြင်းလို့ အဓိပ္ပာယ်ဆီ ချဉ်းကပ်နိုင်ပါတယ်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၊ သဗ္ဗာသဝသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သိမြင်သူအတွက် အာသဝတရားပယ်ရှားမှုဖြစ်ကြောင်း၊ မှန်ကန်စွာ အာရုံပြုမှုနဲ့ မမှန်ကန်စွာ အာရုံပြုမှုကို ခွဲခြားဖော်ပြပါတယ်။ ထို့အပြင် ဒုက္ခ၊ ဒုက္ခဖြစ်ပေါ်ရာအကြောင်း၊ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာ၊ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာလမ်းကို ပညာရှိစွာ အာရုံပြုကြောင်း ရှင်းထားပါတယ်။ (SuttaCentral)
ဒီတရားကို Business Framework လို့ မပြောရဘူးနော်။
ဒါပေမယ့် လုပ်ငန်းသမားတစ်ယောက် စဉ်းစားတဲ့အခါ ဒီသဘောကို သတိယူနိုင်တယ်။
ပြဿနာတွေ့တယ်။
အကြောင်းရှာတယ်။
ဖြေရှင်းနိုင်ခြေ ရှာတယ်။
လမ်းစဉ်တည်တယ်။
ဦးဇင်းတို့ စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။
မုန့်ဆိုင်တစ်ဆိုင် ဖွင့်ချင်တယ်။
မေးခွန်းက—
“မုန့်ဆိုင်ဖွင့်ချင်တယ်” ဆိုတာ Problem မဟုတ်ဘူး။
အဲဒါ ကိုယ့်ဆန္ဒ။
Problem က ဘာလဲ။
ဒီရပ်ကွက်မှာ မနက်စောစော အလုပ်သွားသူတွေ အချိန်မလောက်ဘူးလား။
သန့်ရှင်းတဲ့ မနက်စာ မရလွယ်ဘူးလား။
အရသာကောင်းပေမယ့် စောင့်ချိန်ကြာနေလား။
ကျောင်းသားတွေ စျေးနှုန်းသက်သာတဲ့ အစားအသောက်လိုသလား။
လူကြီးတွေ ကျန်းမာရေးလိုအပ်ချက်နဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ အစားအသောက်ရွေးချယ်စရာ နည်းနေလား။
အလုပ်သမားတွေ အချိန်တိုအတွင်း စားနိုင်တဲ့ စနစ်မရှိဘူးလား။
အဲဒီလို Problem ကို ရှင်းမှ မုန့်ဆိုင်ရဲ့ Design က ထွက်လာမယ်။
ပြဿနာမတူရင် ဖြေရှင်းချက်လည်း မတူဘူး။
မနက်အလုပ်သွားသူအတွက်ဆို အမြန်ဝန်ဆောင်မှု အဓိကဖြစ်မယ်။
ကျောင်းသားအတွက်ဆို ဈေးနှုန်းနဲ့ အာဟာရချိန်ညှိရမယ်။
မိသားစုတွေအတွက်ဆို နေရာအဆင်ပြေမှု အရေးကြီးနိုင်တယ်။
အွန်လိုင်းပို့မယ်ဆို Packaging အရေးကြီးလာမယ်။
Problem ကို မသိဘဲ Product ကို စဉ်းစားရင် ကိုယ့်အတွေးက ကိုယ့်ကိုဦးဆောင်တယ်။
Problem ကို သိပြီးမှ Product ကို စဉ်းစားရင် လူ့လိုအပ်ချက်က ကိုယ့်ကို လမ်းညွှန်တယ်။
ဒီကွာခြားချက်လေးကို မှတ်ထားကြပါ။
တစ်ချို့ Founder တွေဟာ Product ကို ချစ်လွန်းတယ်။
Customer ကိုတော့ သိပ်မသိဘူး။
အဲဒါ အန္တရာယ်ရှိပါတယ်။
ကိုယ့်ကလေးကို ကိုယ်ချစ်တာလို Idea ကို ချစ်တာ မမှားဘူး။
ဒါပေမယ့် ကိုယ့်ကလေးရဲ့ အားနည်းချက်ကို မမြင်ချင်တော့ရင် ပြဿနာဖြစ်သလို ကိုယ့် Idea ရဲ့ အားနည်းချက်ကို မမြင်ချင်တော့ရင်လည်း လုပ်ငန်းအတွက် အန္တရာယ်ဖြစ်တယ်။
ဒီနေရာမှာ ကေသမုတ္တိသုတ်၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၅ ကနေ တိုက်ရိုက် “Business Idea စမ်းသပ်နည်း” သင်ကြားတယ်လို့ မပြောရဘူး။ အဲဒီသုတ်ရဲ့ မူရင်းအခြေအနေက ဘာသာရေးဆရာအမျိုးမျိုးရဲ့ ပြောဆိုချက်တွေကြားမှာ မသေချာဖြစ်နေတဲ့ ကာလာမလူမျိုးများကို သင်ကြားခြင်းဖြစ်ပါတယ်။ သို့သော် အခြားသူပြောတာတင်၊ အစဉ်အလာတင်၊ ကြားသိရတာတင်နဲ့ အလွယ်တကူဆုံးဖြတ်မထားဖို့၊ အကျိုးအပြစ်ကို ဆင်ခြင်ဖို့ အလေးထားမှုကိုတော့ လုပ်ငန်းစိတ်ကူးစစ်ဆေးရာမှာ အတုယူစရာ ဉာဏ်စဉ်တစ်ခုအဖြစ် အသုံးပြုနိုင်ပါတယ်။ (SuttaCentral)
ကိုယ်က “ဒီပစ္စည်းလူကြိုက်မှာပဲ” လို့ ထင်တယ်။
မလုံလောက်ဘူး။
“Facebook မှာ လူတစ်ယောက်ပြောတာတွေ့တယ်”။
မလုံလောက်ဘူး။
“နိုင်ငံခြားမှာအောင်မြင်နေတယ်”။
မလုံလောက်သေးဘူး။
“သူငယ်ချင်းတွေက ကောင်းတယ်ပြောတယ်”။
မလုံလောက်သေးဘူး။
“ငါ့အရင်အတွေ့အကြုံအရ ဒီလိုပဲဖြစ်ရမှာ”။
စစ်ရဦးမယ်။
ဒါဆို ဘာလုပ်ရမလဲ။
လူ့ဘဝထဲကို ဆင်းကြည့်ရမယ်။
သူတို့ဘာလုပ်နေရသလဲ။
ဘယ်နေရာမှာ အခက်တွေ့သလဲ။
ဘယ်အရာအတွက် အချိန်ကုန်သလဲ။
ဘယ်အရာကြောင့် စိတ်ညစ်သလဲ။
ဘယ်အရာကို လက်ရှိဘယ်လိုဖြေရှင်းနေသလဲ။
အဲဒီဖြေရှင်းနည်းမှာ ဘာအားနည်းချက်ရှိသလဲ။
အခုသုံးနေတဲ့ နည်းလမ်းကို ဘာကြောင့် ဆက်သုံးနေတာလဲ။
ကိုယ်လုပ်ပေးမယ့်အရာ မရှိရင် သူတို့ ဘာလုပ်မလဲ။
ဒီမေးခွန်းတွေကို မေးရပါတယ်။
Customer ကို “ကျွန်တော်တို့ Product ကြိုက်လား” လို့ မေးရုံနဲ့ မရဘူး။
အဲဒီလို မေးရင် လူအများက အားနာပြီး—
“ကောင်းပါတယ်”
လို့ ဖြေမယ်။
ဒါနဲ့ Business ဆုံးဖြတ်လို့ မရဘူး။
မေးခွန်းကို ပြောင်းရမယ်။
“အခု ဒီပြဿနာကို ဘယ်လိုဖြေရှင်းနေလဲ။”
“နောက်ဆုံး ဘယ်တုန်းက ဒီပြဿနာဖြစ်ခဲ့လဲ။”
“ဘာကြောင့် အခက်ဆုံးလဲ။”
“အခုသုံးနေတဲ့နည်းရဲ့ အဆင်မပြေတာ ဘာလဲ။”
“ဒါကြောင့် အချိန် ဘယ်လောက်ကုန်လဲ။”
“မဖြေရှင်းရင် ဘာဖြစ်လဲ။”
ဒီလို မေးရမယ်။
ထင်မြင်ချက်ထက် အပြုအမူကို လေ့လာရတယ်။
လူတစ်ယောက် “ကျန်းမာရေးအတွက် ကောင်းတာပဲစားချင်တယ်” လို့ ပြောနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် နေ့တိုင်း ဘာဝယ်နေသလဲက တခြားဖြစ်နိုင်တယ်။
“အချိန်ကုန်သက်သာချင်တယ်” လို့ ပြောနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် Convenience အတွက် ဘယ်လောက်ပေးချင်သလဲ မတူနိုင်ဘူး။
ဒါကြောင့် ဒကာ ဒကာမတို့…
လူကို မယုံနဲ့လို့ ဦးဇင်း ပြောတာ မဟုတ်ပါဘူး။
လူပြောတာနဲ့ လူလုပ်တာ နှစ်ခုလုံးကို ကြည့်ပါ လို့ ပြောတာပါ။
အဲဒါမှ တကယ့်လိုအပ်ချက်ကို မြင်လာမယ်။
ဒီနေရာမှာ တစ်ခု သတိထားဖို့ရှိတယ်။
Business မှာ “Problem” လို့ ပြောတဲ့အခါ လူကို Problem လို့ မမြင်ရဘူး။
လူမှာ ပြဿနာရှိတယ်။ လူကိုယ်တိုင်က ပြဿနာမဟုတ်ဘူး။
Customer ကို “သူက မသိလို့”, “သူက ပျင်းလို့”, “သူက မတတ်လို့” လို့ အပြစ်တင်နေတဲ့ Founder ဟာ Customer ကို နားလည်ဖို့ ခက်တယ်။
မေတ္တာပါတဲ့ လုပ်ငန်းအမြင်က—
“သူဘယ်နေရာမှာ ခက်နေလဲ”
လို့ ကြည့်တယ်။
အဲဒီကွာခြားချက်က အရေးကြီးတယ်။
ဥပမာတစ်ခု ပြောမယ်။
ဒီဥပမာဟာ သင်ကြားရေးအတွက် ဖန်တီးထားတဲ့ အခြေအနေသာ ဖြစ်ပါတယ်။ သမိုင်းဖြစ်ရပ် မဟုတ်ပါဘူး။
မြို့ငယ်တစ်ခုမှာ လူငယ်တစ်ယောက် အွန်လိုင်းအစားအသောက်ပို့ဆောင်ရေး စလုပ်ချင်တယ်ဆိုပါစို့။
သူက Application တစ်ခုလုပ်ချင်တယ်။
Logo စလုပ်တယ်။
Name စဉ်းစားတယ်။
Color စဉ်းစားတယ်။
Promotion စဉ်းစားတယ်။
ဒါပေမယ့် အခုထိ Customer Problem ကို မသိသေးဘူး။
နောက်တော့ သူက လက်တွေ့လေ့လာတယ်။
စားသောက်ဆိုင်တွေကို မေးတယ်။
အလုပ်ရုံးတွေကို မေးတယ်။
Customer တွေကို မေးတယ်။
အဲဒီတော့ အမှန်တကယ်အခက်တွေ့နေတာက “စားစရာမရှိတာ” မဟုတ်ဘူး။
စားစရာများတယ်။
ပြဿနာက တစ်ချို့အလုပ်သမားတွေ နေ့လယ်နားချိန်တိုတာ။
စားသောက်ဆိုင်ကို ကိုယ်တိုင်သွားရင် အချိန်ကုန်တာ။
ဆိုင်မှာ အော်ဒါများရင် စောင့်ရတာ။
ဘယ်အချိန်ရောက်မယ်မသေချာတာ။
ငွေပေးချေမှုရှုပ်တာ။
အဲဒီတော့ Product ကို ကြည့်ပုံပြောင်းသွားပြီ။
“Food App တစ်ခုလုပ်မယ်” ဆိုတာကနေ—
“အလုပ်သမားရဲ့ နေ့လယ်နားချိန်ကို မဖြုန်းဘဲ ယုံကြည်စိတ်ချရတဲ့ အချိန်အတွင်း အစားအစာရောက်အောင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ”
ဆိုတဲ့ Problem ဖြစ်လာတယ်။
ဒီတစ်ခါတော့ စိတ်ကူးက ပိုတိကျလာတယ်။
အဲဒီမှာ Feature တွေကိုပါ Problem က ဆုံးဖြတ်ပေးနိုင်တယ်။
Order tracking ဘာကြောင့်လိုသလဲ။
လူက အချိန်သေချာချင်လို့။
Scheduled delivery ဘာကြောင့်လိုသလဲ။
နားချိန်မတိုင်မီ ရောက်စေချင်လို့။
Cashless payment ဘာကြောင့်လိုသလဲ။
ငွေလဲဖို့ အချိန်မကုန်စေချင်လို့။
အဲဒီတော့ Technology ဟာ အလှပြပစ္စည်းမဟုတ်တော့ဘူး။
ပြဿနာဖြေရှင်းဖို့ သုံးတဲ့ကိရိယာ ဖြစ်သွားတယ်။
ဒီနေရာကို သေချာမှတ်ထားပါ။
နည်းပညာကို မြတ်နိုးပြီး ပြဿနာရှာမနေပါနဲ့။
ပြဿနာကို နားလည်ပြီး လိုအပ်တဲ့နည်းပညာကို ရွေးပါ။
ကွန်ပျူတာရှိလို့ Digital လုပ်တာမဟုတ်ဘူး။
Digital လုပ်မှ Customer Problem ပိုကောင်းကောင်းဖြေရှင်းနိုင်မယ်ဆိုရင် Digital လုပ်။
AI ရှိလို့ AI ထည့်တာမဟုတ်ဘူး။
AI ထည့်လို့ လူ့ပြဿနာတကယ်ပြေလည်မယ်ဆိုရင် အသုံးပြု။
App ရှိလို့ App ဆောက်တာမဟုတ်ဘူး။
စာရွက်တစ်ရွက်နဲ့ ပိုကောင်းတယ်ဆိုရင် စာရွက်သုံး။
ဓမ္မအမြင်နဲ့ဆို ဒါဟာ “ပုံပန်းသဏ္ဌာန်ကို မစွဲဘဲ အကျိုးရှိရာကို ကြည့်တတ်ခြင်း” လို့ ချိတ်ဆက်သတိယူနိုင်ပါတယ်။
ပြီးတော့ Problem တစ်ခုတွေ့ပြီဆိုရင် ချက်ချင်း “လုပ်ငန်းအခွင့်အရေး” လို့ မမြင်သေးပါနဲ့။
နောက်တစ်ဆင့် မေးပါ။
ဒီပြဿနာက ဖြေရှင်းသင့်တဲ့ပြဿနာလား။
ဘာဖြစ်လို့ ဒီမေးခွန်းလိုတာလဲ။
လူတစ်ယောက်ရဲ့ အားနည်းချက်တိုင်းဟာ Business Opportunity မဟုတ်ဘူး။
လူတစ်ယောက်စွဲလမ်းနေတာကို ပိုစွဲအောင်လုပ်ပြီး ဝင်ငွေရှာနိုင်တယ်။
လူတစ်ယောက်ကြောက်နေတာကို ပိုကြောက်အောင်လုပ်ပြီး ပစ္စည်းရောင်းနိုင်တယ်။
လူတစ်ယောက်အရှက်ကြီးနေတာကို အသုံးချပြီး “ဒါမဝယ်ရင် အဆင့်မမီဘူး” လို့ လုပ်နိုင်တယ်။
ကလေးတွေရဲ့ အာရုံစူးစိုက်မှုကို တမင်တကာ ဖမ်းထားပြီး ဝင်ငွေရှာနိုင်တယ်။
လူကြီးတွေရဲ့ နည်းပညာမကျွမ်းကျင်မှုကို အသုံးချနိုင်တယ်။
ဒီလိုအရာတွေမှာ Market Demand ရှိတာနဲ့ Ethical Need ဖြစ်တာ မတူဘူး။
လူလိုချင်တာတိုင်း ဖြည့်ပေးခြင်းဟာ အကျိုးပြုခြင်းမဟုတ်ပါဘူး။
တစ်ခါတလေ လိုချင်မှုကို ပိုမိုလောင်ကျွမ်းစေတဲ့ Product ဖြစ်နိုင်တယ်။
တစ်ခါတလေ အသိမရှိမှုကို အသုံးချတဲ့ Service ဖြစ်နိုင်တယ်။
တစ်ခါတလေ အန္တရာယ်ရှိတာကို အဆင်ပြေတာလို့ ရောင်းတာဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် Problem Validation နဲ့အတူ Ethical Validation လည်း ရှိရမယ်။
ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မေးပါ—
“ဒီပြဿနာကို ဖြေရှင်းလိုက်ရင် လူရဲ့ဘဝ အမှန်တကယ်ကောင်းလာသလား။”
“လူရဲ့အားနည်းချက်ကို ပိုကြီးအောင်လုပ်ပြီးမှ ကိုယ့် Product လိုအပ်အောင်လုပ်နေတာလား။”
“သူ့ကို မှန်ကန်တဲ့အချက်အလက် အကုန်ပြောထားရင်လည်း သူရွေးမလား။”
“သူ့သားသမီး၊ ကိုယ့်သားသမီးအတွက်ဆိုရင်လည်း ဒီပစ္စည်းကို ရောင်းရဲမလား။”
ဒီမေးခွန်းတွေက လုပ်ငန်းရှင်အတွက် တန်ဖိုးရှိတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ချို့လူတွေ ပြဿနာကို တွေ့ပြီး “ဒီဟာကို ငါဖြေရှင်းပေးမယ်” ဆိုတဲ့ ကယ်တင်ရှင်စိတ် ဖြစ်တတ်တယ်။
ဒါလည်း သတိထားရမယ်။
Customer ကို တကယ်နားလည်ရင် သူ့ကို အောက်ကလူလို မမြင်ရဘူး။
ကိုယ်က “ကယ်တင်သူ”။
သူက “မသိသူ”။
ဒီအမြင်ကြောင့် Product မှားတတ်ပါတယ်။
လူတွေမှာ ကိုယ့်ထက်မတူတဲ့အသိရှိတယ်။
ကိုယ့်ထက်မတူတဲ့ အတွေ့အကြုံရှိတယ်။
ကိုယ့်ထက်မတူတဲ့ ဦးစားပေးရှိတယ်။
သူ့ဘဝကို သူက ကိုယ့်ထက် ပိုသိတယ်။
ဒါကြောင့် Founder တစ်ယောက်ဟာ—
အဖြေတွေပြည့်နေတဲ့လူထက် မေးခွန်းကောင်းကောင်းမေးတတ်တဲ့လူ ဖြစ်သင့်တယ်။
Customer ကို သင်ကြားဖို့ အလျင်မလိုဘူး။
အရင်နားထောင်။
မေး။
ကြည့်။
ပြန်စစ်။
ကိုယ်ထင်တာနဲ့ သူ့ဘဝ တကယ်ကိုက်ရဲ့လား စစ်။
ဒီသဘောဟာ လူမှုဆက်ဆံရေးမှာလည်း အသုံးဝင်တယ်။
မိသားစုအတွင်း ပြဿနာဖြစ်ရင်လည်း တစ်ယောက်ပြောတဲ့စကားကို ကြားပြီး ချက်ချင်းဖြေရှင်းတာထက် အကြောင်းကိုနားထောင်ရတယ်။
Staff ပြဿနာဖြစ်ရင်လည်း ချက်ချင်း အပြစ်ပေးတာမဟုတ်ဘူး။
Supplier အခက်အခဲရှိရင်လည်း “မလုပ်နိုင်ဘူး” လို့တင် မဆုံးဖြတ်ဘူး။
ဖြစ်ရပ်ရဲ့အောက်မှာ အကြောင်းတွေရှိတယ်။
ဒီလိုစိတ်ထားက Compassion နဲ့ Investigation နှစ်ခုကို တွဲပေးတယ်။
မေတ္တာသာရှိပြီး စနစ်မရှိရင် ကူညီချင်ပေမယ့် မကူညီတတ်ဘူး။
စနစ်သာရှိပြီး မေတ္တာမရှိရင် လူကို Data Point လို့ မြင်သွားတယ်။
လုပ်ငန်းကောင်းတစ်ခုမှာ နှစ်ခုလုံးလိုပါတယ်။
လူကို လူလိုမြင်တဲ့ မေတ္တာ။
ပြဿနာကို အကြောင်းနဲ့မြင်တဲ့ ပညာ။
ဒီနှစ်ခု တွဲရမယ်။
ဒီနေရာမှာ သံယုတ္တနိကာယ် ၅၆.၁၁၊ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ်ရဲ့ သစ္စာလေးပါးဖွဲ့စည်းပုံကို မှတ်ယူနိုင်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားထားတဲ့ သစ္စာလေးပါးဟာ လောကီ Business Framework မဟုတ်ပါဘူး။ မူရင်းရည်ရွယ်ချက်က ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်ရေးဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် “ဒုက္ခကို သိရမယ်၊ အကြောင်းကို ပယ်ရမယ်၊ ချုပ်ငြိမ်းမှုကို မျက်မှောက်ပြုရမယ်၊ လမ်းကို ပွားများရမယ်” ဆိုတဲ့ လုပ်ငန်းတာဝန်ပါသော ဖွဲ့စည်းပုံက ပြဿနာတစ်ခုကို အပေါ်ယံမကုဘဲ အမြစ်ဆီသွားဖို့ စဉ်းစားသတိပေးပါတယ်။ (SuttaCentral)
ဥပမာ လုပ်ငန်းမှာ Complaint များတယ်ဆိုပါစို့။
Complaint ကို ဒုက္ခသစ္စာနဲ့ အတူတူပဲလို့ မဆိုရဘူး။
ဒါပေမယ့် အတုယူပြီး မေးနိုင်တယ်။
ဘာဖြစ်နေတာလဲ။
Customer က Delivery နောက်ကျလို့ မကျေနပ်ဘူး။
ဒါက အဖြစ်မှန်။
နောက်တစ်ခု—
ဘာကြောင့်ဖြစ်နေတာလဲ။
Driver မလုံလောက်လို့လား။
Order ကို Manual လက်ခံနေလို့လား။
Kitchen capacity မလုံလောက်လို့လား။
Promise လုပ်ထားတဲ့ Delivery Time က မဖြစ်နိုင်လောက်အောင်တိုလို့လား။
Traffic ကို မတွက်ထားလို့လား။
Delivery area အရမ်းကျယ်လို့လား။
ဒီလို စစ်မယ်။
ပြီးရင်—
ပြေလည်သွားတဲ့အခြေအနေက ဘယ်လိုပုံလဲ။
Order အများစုက ကတိပေးထားတဲ့အချိန်အတွင်း ရောက်နိုင်ရမယ်။
Customer က ရောက်ချိန်ခန့်မှန်းနိုင်ရမယ်။
ပြဿနာရှိရင် ဆက်သွယ်လို့ရရမယ်။
ပြီးရင်—
ဘယ်လုပ်ငန်းစဉ်တွေ ပြင်ရမလဲ။
Order Capacity ကန့်သတ်မလား။
Delivery Zone ပြင်မလား။
Kitchen Workflow ပြင်မလား။
Promise Time ကို အမှန်တကယ်ဖြစ်နိုင်တဲ့အတိုင်းပြောမလား။
ဒီလို စဉ်းစားရမယ်။
အရေးကြီးဆုံးက—
လက္ခဏာနဲ့ အကြောင်းရင်းကို မရောဖို့။
ဝန်ထမ်းထွက်တာများတယ်။
လက္ခဏာ။
ဘာကြောင့်ထွက်တာလဲ။
လစာမလုံလောက်တာလား။
Supervisor ဆက်ဆံရေးလား။
အလုပ်ချိန်လား။
တိုးတက်ရာလမ်းမမြင်တာလား။
မတရားဆက်ဆံခံရတာလား။
Recruitment ကတည်းက လူမှားရွေးထားတာလား။
အလုပ်အကိုင်သဘောတရားကို မရှင်းပြထားတာလား။
ဒါက Root Cause ကို သွားတာ။
Sales ကျတယ်။
လက္ခဏာ။
ဘာကြောင့်လဲ။
Demand ကျတာလား။
Customer အပြောင်းအလဲလား။
Quality ကျတာလား။
ပြိုင်ဘက်အသစ်လား။
Price မကိုက်တာလား။
Distribution မရောက်တာလား။
Marketing Message မှားတာလား။
Customer trust ကျသွားတာလား။
အဲဒီလို စူးစမ်းရတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
အဖြေမြန်တာက အမြဲပညာရှိတာ မဟုတ်ဘူး။
မေးခွန်းမှန်တာက တစ်ခါတလေ အဖြေမြန်တာထက် ပိုတန်ဖိုးရှိတယ်။
ဒီနေရာမှာ Founder ရဲ့ Ego က အတားအဆီးကြီးတစ်ခု ဖြစ်တတ်ပါတယ်။
Customer က—
“မလိုဘူး”
လို့ ပြောတယ်။
Founder က—
“သူတို့နားမလည်သေးတာ”
လို့ ပြန်ပြောတယ်။
ဆယ်ယောက်ပြောတယ်။
“Customer Education လိုတာ”
လို့ ပြောတယ်။
လူတစ်ရာ မဝယ်ဘူး။
“Marketing မကောင်းလို့”
လို့ ပြောတယ်။
တစ်ခါတလေ တကယ် Marketing မကောင်းတာဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် တစ်ခါတလေ Product ကိုယ်တိုင် မလိုတာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒီအမှန်ကို လက်ခံဖို့ သတ္တိလိုတယ်။
စိတ်ကူးကို စွန့်နိုင်ခြင်းဟာ ရှုံးနိမ့်ခြင်း မဟုတ်ပါဘူး။
အမှန်ကို Idea ထက် ပိုချစ်နိုင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓဘာသာအမြင်မှာ အစွဲဟာ ဒုက္ခတိုးစေတတ်တဲ့ အရာပါ။
Business မှာလည်း ကိုယ့် Idea ကို “ငါ့ Idea” ဆိုပြီး မတရားဖက်ထားတာက ရှင်းလင်းတဲ့ Data ကိုတောင် မမြင်စေတတ်တယ်။
အဲဒီတော့ Prototype စမ်းပြီး မအောင်မြင်ရင်—
“ငါရှုံးပြီ”
လို့ မကြည့်နဲ့။
“ဒီအယူအဆထဲက ဘာမမှန်ဘူးဆိုတာ သိလာပြီ”
လို့ ကြည့်။
Customer မဝယ်ရင်—
“လူတွေမသိဘူး”
လို့ မစွပ်စွဲခင်—
“ငါက သူတို့လိုအပ်ချက်ကို မှားနားလည်ထားလား”
လို့ ပြန်မေး။
ဒီလိုနဲ့ လုပ်ငန်းတစ်ခုဟာ အတ္တတည်ဆောက်ရာ မဟုတ်ဘဲ သင်ယူရာနေရာ ဖြစ်လာတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
နောက်ထပ် အရေးကြီးတာက ပြဿနာရဲ့ ပြင်းအား ပါ။
ပြဿနာရှိတိုင်း Business ဖြစ်မလာဘူး။
ဥပမာ—
ဖုန်းအားသွင်းကြိုးက အရောင်မကြိုက်တာ ပြဿနာတစ်ခု။
ဆေးရုံချိန်းဖို့ အချိန်ကြာတာလည်း ပြဿနာတစ်ခု။
နှစ်ခုဟာ တူညီတဲ့ အရေးကြီးမှု မရှိဘူး။
လူတစ်ယောက် ဘယ်လောက်မကြာခဏ ကြုံရသလဲ။
ဖြစ်တဲ့အခါ ဘယ်လောက်နာကျင်သလဲ။
လက်ရှိဘယ်လို ဖြေရှင်းနေသလဲ။
ဖြေရှင်းဖို့ အချိန်၊ ငွေ ဘယ်လောက်သုံးနေလဲ။
မဖြေရှင်းရင် ဘာအကျိုးဆက်ရှိလဲ။
ဒီအချက်တွေကို စစ်ရတယ်။
တစ်ခါတလေ Founder က ပြဿနာမကြီးတာကို ကြီးသလို ထင်ပြီး ဆောက်တယ်။
Customer ကတော့—
“ရှိရင်ကောင်းတယ်၊ မရှိလည်းရတယ်”
ဆိုတဲ့အဆင့်ပဲ။
ဒီလိုအရာကို တန်ဖိုးကြီး Product ဆောက်ထားရင် Market တကယ်မဖြစ်နိုင်ဘူး။
ဒါကြောင့် “Nice to have” နဲ့ “Need to solve” ကို ခွဲသိရမယ်။
ဒါပေမယ့် Business အကျိုးအတွက် မဟုတ်ဘဲ လူ့အကျိုးအမြင်နဲ့လည်း ကြည့်ပါ။
အလွန်နာကျင်တဲ့ ပြဿနာကို တွေ့ရင် အားနည်းသူကို အခွင့်ကောင်းယူမယ့်အစား တရားမျှတတဲ့ ဝန်ဆောင်မှု ပေးနိုင်သလား စဉ်းစားပါ။
အရေးပေါ်လိုအပ်ချက်ရှိလို့ လူက ဘယ်ဈေးပေးပေးဝယ်ရမယ့်အခြေအနေကို အခွင့်ကောင်းယူတာနဲ့ မတူဘူး။
ပြဿနာပြင်းလေလေ လုပ်ငန်းရှင်ရဲ့ တာဝန်လည်း ကြီးလေလေ ဖြစ်တယ်။
ဒီသဘောကို ခေါင်းဆောင်မှုဘက်က ကြည့်ရင် ဒီဃနိကာယ် ၃၁၊ သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်မှာ အလုပ်ရှင်နှင့် အလုပ်သမားအကြား အပြန်အလှန်တာဝန်များကို ဖော်ပြထားတာ သတိပြုစရာပါ။ အလုပ်ရှင်ဘက်မှ အရည်အချင်းနှင့်သင့်တော်သောအလုပ်ပေးခြင်း၊ အစားအသောက်နှင့် အခကြေးငွေစီစဉ်ခြင်း၊ နာမကျန်းချိန်စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ သင့်တော်သော အကျိုးခံစားခွင့်နှင့် အနားပေးမှု စသည့် တာဝန်များကို ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒါက လုပ်ငန်းဆိုတာ Customer Problem တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ ကိုယ့်စနစ်ထဲက လူတွေရဲ့ အကျိုးကိုပါ ထည့်တွက်ရမယ်ဆိုတာ သတိပေးပေးနိုင်ပါတယ်။ (Dhamma Talks)
Customer အဆင်ပြေဖို့ဆိုပြီး ဝန်ထမ်းတွေကို မနားခိုင်းဘူး။
ဒါက Solution ကောင်းလား။
Customer အတွက် Delivery အရမ်းမြန်အောင်လုပ်ပေးပြီး Rider တွေကို အန္တရာယ်ရှိအောင် အလွန်အကျွံမောင်းခိုင်းတယ်။
ဒါက Solution ကောင်းလား။
Customer ကို ဈေးသက်သာပေးဖို့ Supplier ကို အောက်ဈေးဖိပြီး မတရားချေမယ်။
ဒါက Solution ကောင်းလား။
တစ်ဖက်ရဲ့ Problem ကို ဖြေရှင်းပြီး နောက်တစ်ဖက်မှာ Problem အသစ်ဖန်တီးနေရင် မပြည့်စုံသေးဘူး။
Good Business Solution ဆိုတာ ပြဿနာကို တစ်နေရာကနေ တစ်နေရာ လွှဲပေးတာမဟုတ်ဘူး။
ဒီအချက် အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။
ကုန်ကျစရိတ်ကို လျှော့တယ်။
ဒါပေမယ့် ဝန်ထမ်းလုံခြုံရေး လျှော့သွားတယ်။
Customer အချိန်သက်သာတယ်။
ဒါပေမယ့် Environment ထိခိုက်မှု အလွန်ကြီးလာတယ်။
အမြတ်တိုးတယ်။
ဒါပေမယ့် Supplier မရှင်သန်နိုင်တော့ဘူး။
ဒီလိုဆို “Problem Solved” လို့ ပြောလို့မရသေးဘူး။
ပြဿနာရဲ့ ကုန်ကျစရိတ်ကို ဘယ်သူပေးနေရသလဲ ဆိုတာလည်း မေးရတယ်။
အဲဒီမေးခွန်းဟာ Buddhist Entrepreneur တစ်ယောက်အတွက် အလွန်အသုံးဝင်ပါတယ်။
နောက်တစ်ချက်—
Customer Problem ကို လေ့လာတဲ့အခါ “လူတိုင်း” ဆိုတဲ့စကား သတိထားပါ။
“လူတိုင်းလိုတယ်။”
“လူတိုင်းသုံးမယ်။”
“လူတိုင်းအတွက်လုပ်တာ။”
တစ်ခါတလေ အဲဒီစကားဟာ မရှင်းလင်းမှုကို ဖုံးထားတဲ့ စကားဖြစ်တတ်တယ်။
ဘယ်သူလဲ။
အသက်ဘယ်လောက်။
ဘယ်လိုအလုပ်လုပ်သူ။
ဘယ်နေရာမှာနေသူ။
ဘယ်အချိန်မှာ ပြဿနာကြုံသူ။
ဘယ်လောက်ကြာကြာ ကြုံသူ။
လက်ရှိဘယ်လိုဖြေရှင်းသူ။
ဘာကြောင့် လက်ရှိနည်းနဲ့ မကျေနပ်သူ။
ဒီလို တိကျရမယ်။
လူတစ်စုကို အရင်နားလည်။
ပြီးမှ ချဲ့။
မဟုတ်ရင် “လူတိုင်းအတွက်” လို့ စပြီး “ဘယ်သူ့အတွက်မှ မထူးခြား” ဖြစ်သွားတတ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု လက်တွေ့အလုပ်တစ်ခု လုပ်ကြည့်ရအောင်။
စာရွက်တစ်ရွက်ယူပါ။
အပေါ်မှာ—
“ငါ့လုပ်ငန်းစိတ်ကူး”
လို့ ရေးပါ။
အောက်မှာ ကိုယ်စဉ်းစားထားတဲ့ Idea ကို တစ်ကြောင်းပဲရေး။
ဥပမာ—
“အွန်လိုင်းစာသင်ဝန်ဆောင်မှုလုပ်မယ်။”
ပြီးရင် အဲဒီစာကြောင်းကို အခုမေ့ထားပါ။
နောက်တစ်ကြောင်းမှာ—
“ဘယ်သူ့အတွက်”
လို့ ရေး။
“ကျောင်းသားတွေ” မလုံလောက်သေးဘူး။
ဘယ်ကျောင်းသား။
မြို့နယ်ဝေးမှာ ဆရာကောင်းရှားတဲ့ အထက်တန်းကျောင်းသားလား။
အလုပ်လုပ်ရင်း ဘာသာစကားသင်ချင်တဲ့ လူငယ်လား။
စာမေးပွဲပြင်ဆင်နေတဲ့သူလား။
Digital skill လိုအပ်တဲ့ လုပ်ငန်းဝန်ထမ်းလား။
တိကျအောင်ရေး။
ပြီးရင်—
“ဘာပြဿနာ”
လို့ ရေး။
“ပညာရေးမကောင်းဘူး” ဆိုတာ ကျယ်လွန်းတယ်။
“သင်ချင်တဲ့ဘာသာရပ်အတွက် အရည်အသွေးကောင်းတဲ့ဆရာကို ဒေသတွင်းမှာ ရှာမရဘူး” ဆိုရင် ပိုတိကျတယ်။
နောက်တစ်ကြောင်း—
“အခု ဘယ်လိုဖြေရှင်းနေလဲ”
YouTube ကြည့်နေလား။
သူငယ်ချင်းဆီ မေးနေလား။
အဝေးသင်တက်နေလား။
စာအုပ်တစ်အုပ်တည်းနဲ့ လေ့လာနေလား။
ဘာမှမလုပ်နိုင်ဘူးလား။
ဒါကို သိရမယ်။
နောက်—
“လက်ရှိနည်းရဲ့ အားနည်းချက်”
ဘာလဲ။
အဲဒီမှာ ကိုယ့် Opportunity စပေါ်လာတယ်။
နောက်တစ်ကြောင်း—
“ငါ့ Solution က ဘာကို ပိုကောင်းစေမလဲ”
မြန်စေမလား။
ဈေးသက်သာစေမလား။
ဘေးကင်းစေမလား။
အရည်အသွေးတိုးစေမလား။
လက်လှမ်းမီစေမလား။
ယုံကြည်စိတ်ချရစေမလား။
အသုံးပြုရလွယ်စေမလား။
နောက်တစ်ကြောင်း—
“အဲဒါကို ဘယ်လိုသက်သေပြမလဲ”
ဒီတစ်ချက် မရေးတတ်ရင် ကိုယ်က အခုထိ Assumption ထဲမှာပဲ ရှိသေးတယ်။
Customer ငါးယောက်နဲ့ စကားပြောမလား။
Prototype စမ်းမလား။
တစ်ပတ် Pilot လုပ်မလား။
Pre-order တောင်းမလား။
Existing behavior ကြည့်မလား။
ဒါကို စီစဉ်ပါ။
အဲဒီနောက် နောက်ဆုံးမေးခွန်း—
“Ethics Check”
လူကို လှည့်စားရသလား။
အမှန်ဖုံးထားရသလား။
အားနည်းချက်အသုံးချရသလား။
ဘေးအန္တရာယ်ရှိသလား။
ကိုယ့်အကျိုးအတွက် သူတစ်ပါးအခွင့်အရေးလျော့သွားသလား။
ရှိရင် ပြန်ပြင်။
ဒီစာရွက်တစ်ရွက်က Business Idea ကို မြေပြင်နဲ့ ချိတ်ပေးမယ့် စတင်အလုပ်ဖြစ်ပါတယ်။
နောက်ထပ် လေ့ကျင့်ခန်းတစ်ခုရှိတယ်။
“ငါထင်တယ်” နဲ့ “ငါသိတယ်” ကို ခွဲရေးပါ။
ဥပမာ—
“Customer က Delivery မြန်တာအရေးကြီးတယ်။”
ငါထင်တာလား။
သက်သေရှိလား။
“Customer အများစုက ဈေးကြောင့် မဝယ်ဘူး။”
ဘယ်လိုသိလဲ။
မေးထားလား။
Sales Data ရှိလား။
“ဝန်ထမ်းတွေ Motivation မရှိဘူး။”
ဘယ်လိုသိလဲ။
Performance Problem ရဲ့ အကြောင်းရင်းတခြားရှိလား။
ဒီလိုခွဲရေးရင် Founder ရဲ့ အယူအဆနဲ့ အချက်အလက် မရောတော့ဘူး။
ဒီဟာဟာ လုပ်ငန်းပညာသက်သက် မဟုတ်ဘူး။
စိတ်လေ့ကျင့်မှုလည်း ဖြစ်တယ်။
ဘာလို့လဲ။
ကိုယ်ထင်တာကို အမှန်လို့ ချက်ချင်းမဖက်ဖို့ သင်ပေးတယ်။
မာနကို လျှော့ပေးတယ်။
နားထောင်တတ်စေတယ်။
ပြင်နိုင်စေတယ်။
ကိုယ်မှားနိုင်တယ်ဆိုတာ လက်ခံနိုင်စေတယ်။
“မသိသေးဘူး” လို့ ပြောနိုင်ခြင်းဟာ Founder ရဲ့ အားနည်းချက်မဟုတ်ဘူး။
မှားတာကို မှန်သလို ဆက်ဆုပ်ကိုင်နေတာက ပိုအန္တရာယ်ရှိတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ ရိုးရှင်းတဲ့ သတိလေ့ကျင့်ခန်းတစ်ခု လုပ်ကြည့်ရအောင်။
ကိုယ့်မှာ Business Idea တစ်ခုရှိတယ်ဆိုပါစို့။
မျက်စိမှိတ်ဖို့ မလိုပါဘူး။
စိတ်ထဲက ကိုယ့် Idea ကို ကြည့်။
“ဒီ Idea အောင်မြင်ချင်တယ်”
ဆိုတဲ့ စိတ်ရှိတယ်။
သိထား။
“လူတွေ ချီးကျူးစေချင်တယ်”
ဆိုတဲ့စိတ် ရှိနိုင်တယ်။
သိထား။
“ငွေရချင်တယ်”
ရှိတယ်။
သိထား။
“တကယ်ကူညီချင်တယ်”
ရှိတယ်။
သိထား။
“သူများထက်ရှေ့ရောက်ချင်တယ်”
လည်းရှိနိုင်တယ်။
သိထား။
ဘာကိုမှ ချက်ချင်း မကောင်းဘူး၊ ကောင်းတယ်လို့ မတံဆိပ်ကပ်သေးဘဲ သိနေပါ။
ပြီးမှ မေးပါ—
“ဒီစိတ်တွေထဲက ဘယ်စိတ်က ငါ့ဆုံးဖြတ်ချက်ကို လက်ရှိမောင်းနေတာလဲ။”
အဲဒီတစ်ခဏက Business Mindfulness ပါ။
သတိက Customer Research ကို မ替代နိုင်ဘူး။
Data ကိုလည်း မ替代နိုင်ဘူး။
ဒါပေမယ့် ကိုယ့် Bias ကို သတိထားနိုင်ဖို့ ကူညီတယ်။
Founder က Data ကြည့်တယ်။
ဒါပေမယ့် ကိုယ်ကြိုက်တဲ့ Data ပဲရွေးတယ်ဆိုရင် ဘာမှမထူးဘူး။
Feedback ယူတယ်။
ဒါပေမယ့် ကိုယ့် Idea ချီးကျူးတဲ့ Feedback ပဲ ယုံတယ်ဆိုရင် မထူးဘူး။
Research လုပ်တယ်။
ဒါပေမယ့် ကိုယ်ယုံထားတာ အတည်ပြုဖို့ပဲ ရှာတယ်ဆိုရင် ပညာမဖြစ်သေးဘူး။
ဒါကြောင့် Research မှာ Tool လိုသလို စိတ်ရိုးသားမှု လည်းလိုပါတယ်။
ကေသမုတ္တိသုတ်ကို လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ Evidence Theory အဖြစ် တိုက်ရိုက်ဖတ်မထားသင့်ပေမယ့် အတည်မပြုရသေးသော အဆိုများအပေါ် မျက်ကန်းလိုက်မယ့်အစား အကျိုးအပြစ်စူးစမ်းဖို့ သတိပေးသော canonical anchor အဖြစ် ဆင်ခြင်နိုင်ပါတယ်။ (SuttaCentral)
နောက်တစ်ချက်—
Problem ကြီးလို့ ကိုယ်ပဲ ဖြေရှင်းရမယ် မဟုတ်ဘူး။
ဒါကို သိဖို့လည်း ပညာပါ။
တစ်ချို့ပြဿနာတွေကို Government ဖြေရှင်းရမယ်။
တစ်ချို့ပြဿနာတွေကို Charity ဖြေရှင်းသင့်တယ်။
တစ်ချို့ပြဿနာတွေကို Community ပူးပေါင်းဖြေရှင်းရမယ်။
တစ်ချို့ဟာ Professional Regulation လိုတယ်။
တစ်ချို့ဟာ Medical Expertise လိုတယ်။
တစ်ချို့ဟာ Legal Expertise လိုတယ်။
တစ်ချို့ဟာ Business လုပ်ရင်ကောင်းတယ်။
ဒါကြောင့် “ပြဿနာရှိတယ် = Company တည်မယ်” မဟုတ်ဘူး။
ကိုယ်ရဲ့ Role ကိုလည်း သိရမယ်။
မိမိမကျွမ်းကျင်တဲ့ ကျန်းမာရေးပြဿနာကို ကုသပေးမယ်လို့ မလုပ်ရဘူး။
မိမိမသိတဲ့ ဥပဒေရေးရာကို အာမခံပြီး မဝင်ရဘူး။
လူ့အန္တရာယ်နဲ့ ဆိုင်တဲ့နေရာတွေမှာ “Startup လုပ်တော့ စမ်းသပ်တာပေါ့” ဆိုပြီး အကန့်အသတ်မရှိ စမ်းလို့မရဘူး။
အမှားတစ်ခုရဲ့ လူ့ကုန်ကျစရိတ် ကြီးလေလေ သက်သေ၊ ကျွမ်းကျင်မှုနဲ့ တာဝန်ယူမှု ပိုလိုလေလေ။
ဒါက ဓမ္မနဲ့လည်း ကိုက်ညီတဲ့ သတိရှိမှုပါ။
အခု တစ်ခါ ထပ်ပြီး စဉ်းစားပါ။
“Problem–Solution Fit” ဆိုတာ—
ပြဿနာတွေ့တာနဲ့ မပြီးဘူး။
Solution ရှိတာနဲ့ မပြီးဘူး။
နှစ်ခုတကယ်ကိုက်ရမယ်။
ဖိနပ်နဲ့ ခြေထောက်လို။
သော့နဲ့ သော့ခလောက်လို။
ဆေးနဲ့ရောဂါလို့တော့ မပြောချင်ဘူး၊ အဲဒီမှာ Medical Complexity ရှိလို့ပါ။
ဒါကြောင့် ရိုးရိုးပြောရရင်—
ပြဿနာရဲ့ပုံသဏ္ဌာန်ကို နားမလည်ရင် ဖြေရှင်းချက်ရဲ့ပုံသဏ္ဌာန်မှန်ဖို့ခက်တယ်။
Solution က လှပလို့ မရဘူး။
Problem နဲ့ ကိုက်ရမယ်။
ဒီသဘောကို ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒကို Business proof အဖြစ် မသုံးဘဲ အခြေအနေဆိုင်ရာစဉ်းစားဟန်ကို သတိယူတဲ့ analogy အဖြစ်သာ သုံးရပါမယ်။ သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၂၀ က အကြောင်းအခြေအနေဆိုင်ရာ အစဉ်ကို တိကျစွာဖော်ပြပြီး ဖြစ်ပေါ်သည့်ဓမ္မတို့သည် အကြောင်းအခြေအနေကို မှီကြောင်း ရှင်းပြထားပါတယ်။ (SuttaCentral)
ဒကာ ဒကာမတို့…
လုပ်ငန်းမှာ တစ်ခါတလေ အကောင်းဆုံး Solution ဟာ “Product အသစ်” မဟုတ်ဘူး။
Process ပြင်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
သတင်းအချက်အလက် ရှင်းတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
Training ပေးတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
Waiting time လျှော့တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
စာချုပ်ကို ရှင်းအောင်ရေးတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
Customer Service ကို နားထောင်တတ်အောင်လုပ်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
တစ်ခါတလေ “မရောင်းသေးတာ” တောင် အကောင်းဆုံး Solution ဖြစ်နိုင်တယ်။
Customer ကို မသင့်တော်ရင်—
“ဒီပစ္စည်းက သင့်အတွက် မသင့်ပါဘူး”
လို့ ပြောရဲရမယ်။
တစ်ကြိမ် Sales ပျက်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် Trust တည်တယ်။
Trust ဟာ လုပ်ငန်းရဲ့ အရှည်ကြာဆုံး Asset တွေထဲက တစ်ခုပါ။
လူတစ်ယောက် မဝယ်သင့်တာကို မဝယ်ခိုင်းတာဟာ အဲဒီတစ်ကြိမ်အတွက် Revenue လျော့နိုင်ပေမယ့် သမ္မာဝါစာ၊ သမာအာဇီဝဘက်ကို နီးစေတယ်။
အဲဒီတော့ ဦးဇင်းတို့ နေ့လယ်ပိုင်းမှာ လက်တွေ့လုပ်ရမယ့် လုပ်ငန်းအဆင့် သုံးခုကို တိတိကျကျ ပြန်ထားကြမယ်။
ပထမ — ပြဿနာကို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်။
တစ်ကြောင်းတည်းနဲ့ ရေးနိုင်ရမယ်။
ဘယ်သူ။
ဘယ်အချိန်။
ဘာအခက်အခဲ။
ဘယ်အကျိုးဆက်။
ဒုတိယ — ကိုယ်ထင်တာကို စမ်းသပ်။
လူတွေကို အမှန်တကယ် နားထောင်။
အပြုအမူကြည့်။
လက်ရှိဖြေရှင်းနည်းကြည့်။
သေးသေးလေးစမ်း။
Feedback ယူ။
လိုရင် Idea ပြင်။
တတိယ — ကျင့်ဝတ်စစ်။
Customer အကျိုးရှိသလား။
ဝန်ထမ်းမနာသလား။
Supplier မတရားမခံရသလား။
လှည့်စားစရာလိုသလား။
လူ့အားနည်းချက်ကို အသုံးချသလား။
ကိုယ်အမြတ်ရပေမယ့် တခြားသူကို အန္တရာယ်ထားခဲ့သလား။
ဒီသုံးခုက သီးခြားမဟုတ်ဘူး။
လူ့ပြဿနာကို တိတိကျကျ သိခြင်း၊
သက်သေကို ရိုးရိုးသားသားကြည့်ခြင်း၊
ဖြေရှင်းချက်ကို သီလနဲ့ ထိန်းခြင်း။
ဒီသုံးခု ပေါင်းရပါတယ်။
နောက်ဆုံး အခုတရားကို သစ္စာလေးပါးဘက်ကို သဘာဝကျကျ ပြန်ဆင်းကြည့်ကြမယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သစ္စာလေးပါးကို Business Formula လို့ ပြောင်းမယူရပါဘူး။ သစ္စာလေးပါးရဲ့ အဆုံးရည်ရွယ်ချက်က ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်ရေးပါ။ သို့သော် ဒီနေ့အကြောင်းအရာမှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်အတွင်းက အဖြစ်ကို ထိုသစ္စာများနဲ့ တိုက်ရိုက်ဆင်ခြင်နိုင်ပါတယ်။ (SuttaCentral)
ဒုက္ခသစ္စာဘက်မှာ—
ကိုယ်ထင်တာနဲ့ လက်တွေ့မကိုက်ရင် စိတ်ပျက်တယ်။
Customer မဝယ်ရင် ပူလောင်တယ်။
ငွေကုန်ပြီး Product မဖြစ်ရင် ဝမ်းနည်းတယ်။
ကိုယ်ချစ်တဲ့ Idea ကို လူတွေ မကြိုက်ရင် “ငါ့ကို မကြိုက်တာ” လို့ ခံစားမိတတ်တယ်။
အဲဒါဟာ Idea တစ်ခုနဲ့ မိမိအတ္တကို ချိတ်ထားတဲ့ ဒုက္ခပါ။
လူတွေရဲ့ ပြဿနာကို မမြင်ဘဲ ကိုယ့်အယူအဆနောက်လိုက်ရင် စီးပွားရေးအရှုံးသာမက စိတ်ဒုက္ခပါ တိုးလာတတ်တယ်။
သမုဒယသစ္စာဘက်မှာ—
“ငါ့ Idea အောင်မြင်မှဖြစ်မယ်” ဆိုတဲ့ တဏှာရှိနိုင်တယ်။
“ငါမှန်ရမယ်” ဆိုတဲ့ အစွဲရှိနိုင်တယ်။
“သူများထက် အရင်လုပ်ရမယ်” ဆိုတဲ့ မာနရှိနိုင်တယ်။
“ငွေမြန်မြန်ရရမယ်” ဆိုတဲ့ လောဘရှိနိုင်တယ်။
အဲဒီစိတ်တွေကြောင့် Feedback ကို မကြားတော့ဘူး။
အချက်အလက်ကို ရွေးကြည့်တယ်။
Customer ကို အပြစ်တင်တယ်။
Problem မရှိတာကို Problem ဖြစ်အောင် Marketing နဲ့ ဖန်တီးချင်လာတယ်။
ဒီလိုဆို အပြင်က Business Problem ထက် အတွင်းက စွဲလမ်းမှုပြဿနာက ပိုကြီးလာတတ်ပါတယ်။
Customer Interview တစ်ခုပြုလုပ်ရင်းလည်း သတိလေ့ကျင့်နိုင်တယ်။
Product ကို ပြင်ရင်းလည်း အတ္တလျှော့နိုင်တယ်။
Complaint ကြားရင်းလည်း သည်းခံမှုလေ့ကျင့်နိုင်တယ်။
Data ကြည့်ရင်းလည်း အမှန်ကို လက်ခံနိုင်တယ်။
Idea တစ်ခုကို ရပ်လိုက်ရင်းလည်း အစွဲလွှတ်တတ်လာနိုင်တယ်။
အဲဒါက “နေ့စဉ်ဓမ္မနှင့် ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းဘဝ” ဆိုတဲ့ လမ်းရဲ့ အဓိပ္ပာယ်တစ်ခုပါ။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီနေ့တရားပြီးရင် စာရွက်တစ်ရွက်ယူပါ။
ကိုယ့် Business Idea တစ်ခု ရေးပါ။
ပြီးရင် အောက်က မေးခွန်းခြောက်ခု ဖြေပါ။
ဒီပြဿနာကို ဘယ်သူ ကြုံနေရသလဲ။
သူတို့ ဘယ်အချိန်၊ ဘယ်နေရာမှာ ကြုံနေရသလဲ။
အခု ဘယ်လိုဖြေရှင်းနေလဲ။
လက်ရှိဖြေရှင်းနည်းမှာ ဘာအဆင်မပြေသလဲ။
ကိုယ့်ဖြေရှင်းချက်က ဘာကို ပိုကောင်းစေမလဲ။
ဒီဖြေရှင်းချက်ကြောင့် တစ်ဖက်မှာ ဘယ်သူ ထိခိုက်နိုင်သလဲ။
နောက်ဆုံး သတ္တမမေးခွန်းတစ်ခု ထပ်ထည့်ပါ။
“ငါ့အယူအဆမှားနေတယ်ဆိုတာ ဘာသက်သေတွေက ပြနိုင်မလဲ။”
ဒီမေးခွန်းကို မေးနိုင်တဲ့ Founder ဟာ သင်ယူနိုင်တယ်။
မေးမရတဲ့ Founder က ကိုယ့် Idea ရဲ့ အကျဉ်းသားဖြစ်သွားနိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ကိုယ်စိတ်ကူးထားတာတိုင်း အောင်မြင်ပါစေဆိုပြီး ဆုတောင်းရုံနဲ့ မပြီးပါဘူး။
ကိုယ်စိတ်ကူးထားတာ မှားရင် အချိန်မီသိနိုင်ပါစေ။
မှားတာသိရင် ပြင်နိုင်ပါစေ။
လူ့လိုအပ်ချက်ကို နားထောင်နိုင်ပါစေ။
လူ့အားနည်းချက်ကို အမြတ်အတွက် အသုံးမချမိပါစေ။
သက်သေကို ကိုယ့်အယူအဆထက် ပိုလေးစားနိုင်ပါစေ။
ပြဿနာကို လက္ခဏာတစ်ခုတည်းနဲ့ မဆုံးဖြတ်ဘဲ အကြောင်းအခြေအနေကို စူးစမ်းနိုင်ပါစေ။
ဖြေရှင်းချက်တစ်ခု ဖန်တီးရာမှာ Customer တစ်ဖက်တည်းမဟုတ်ဘဲ ဝန်ထမ်း၊ Supplier၊ Community နဲ့ သက်ဆိုင်သူများရဲ့ အကျိုးကိုလည်း ထည့်စဉ်းစားနိုင်ပါစေ။
ငွေရဖို့ Problem ဖန်တီးသူမဖြစ်ဘဲ၊ ရှိပြီးသား လူ့ပြဿနာကို သမာအာဇီဝနဲ့ ဖြေရှင်းပေးနိုင်သူ ဖြစ်ကြပါစေ။
အမြတ်ရစေသည့် အသိထက် အကျိုးရှိစေသည့် ပညာ ပိုတိုးကြပါစေ။
တီထွင်မှုရှိစေသည့် စိတ်ကူးထက် အမှန်ကို မြင်နိုင်သည့် သမ္မာဒိဋ္ဌိ ပိုအားကောင်းပါစေ။
အလုပ်ကောင်းကောင်းလုပ်နိုင်ခြင်းနှင့် စိတ်ကောင်းကောင်းထားနိုင်ခြင်း နှစ်မျိုးလုံး ပြည့်စုံကြပါစေ။
ပြဿနာကို သိကြပါစေ။
အကြောင်းကို သိကြပါစေ။
ချုပ်ငြိမ်းနိုင်ရာကို မြင်ကြပါစေ။
ချုပ်ငြိမ်းရာဆီ သွားမည့် လမ်းကို နေ့စဉ်ဘဝထဲမှာ လေ့ကျင့်နိုင်ကြပါစေ။
သတ္တဝါအပေါင်း ဘေးရန်ကင်းကြပါစေ။
ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။
မှန်ကန်သော အသက်မွေးမှုဖြင့် မိမိနှင့် သူတစ်ပါးတို့၏ အကျိုးကို ဆောင်ရွက်နိုင်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
Sao Dhammasami
ကျမ်းကိုးမှတ်စု
[၁] မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ သဗ္ဗာသဝသုတ်၊ MN 2 — မှန်ကန်စွာ အာရုံပြုခြင်းနှင့် မမှန်ကန်စွာ အာရုံပြုခြင်း၊ ဒုက္ခ–အကြောင်း–ချုပ်ငြိမ်းမှု–လမ်းကို ပညာရှိစွာ အာရုံပြုမှုတို့အတွက် အသုံးပြုထားသည်။ (SuttaCentral)
[၂] သံယုတ္တနိကာယ်၊ ပစ္စယသုတ်၊ SN 12.20 — အကြောင်းအခြေအနေရှိမှ အကျိုးတစ်ခုဖြစ်ပေါ်လာသည့် သဘောနှင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဆိုင်ရာ အခြေအနေသဘောကို ရှင်းလင်းရာတွင် canonical foundation အဖြစ် အသုံးပြုထားသည်။ Business root-cause analysis သည် သုတ်၏ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်မဟုတ်ဘဲ sermon analogy သာဖြစ်သည်။ (SuttaCentral)
[၃] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ကေသမုတ္တိသုတ်၊ AN 3.65 — ကြားသိခြင်း၊ အစဉ်အလာနှင့် အလွယ်တကူယူဆခြင်းတို့ကိုသာ အခြေမခံဘဲ အကျိုးအပြစ်ကို စူးစမ်းရန် သင်ကြားထားသည့် အခြေအနေကို evidence-checking analogy အတွက် သတိယူထားသည်။ (SuttaCentral)
[၄] သံယုတ္တနိကာယ်၊ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ်၊ SN 56.11 — ဒုက္ခ၊ ဒုက္ခသမုဒယ၊ ဒုက္ခနိရောဓ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီပဋိပဒါ ဟူသော သစ္စာလေးပါးနှင့် ထိုသစ္စာတစ်ခုချင်းစီအပေါ် လုပ်ရမည့်ကိစ္စတို့ကို sermon closing ၏ canonical foundation အဖြစ် အသုံးပြုထားသည်။ (SuttaCentral)
[၅] သံယုတ္တနိကာယ်၊ ဥပနိသသုတ်၊ SN 12.23 — “သိမြင်သူအတွက်” အာသဝကုန်ခန်းမှုနှင့် အခြေအနေအလိုက် ဖြစ်ပေါ်တိုးတက်သည့် ဆက်နွယ်မှုများကို ရှင်းပြထားသော source ဖြစ်၍ cause-and-condition framing ကို အားဖြည့်သည့် canonical source အဖြစ် ထားရှိသည်။ (SuttaCentral)
[၆] ဒီဃနိကာယ်၊ သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်၊ DN 31 — အလုပ်ရှင်နှင့် အလုပ်သမားတို့၏ အပြန်အလှန်တာဝန်များကို ဖော်ပြထားသည့်အတွက် Customer Problem ဖြေရှင်းရာတွင် ဝန်ထမ်းများအပေါ် မတရားသက်ရောက်မှုမဖြစ်စေရန် ethical stakeholder frame အဖြစ် အသုံးပြုထားသည်။ (Dhamma Talks)
ကျမ်းစာရင်း
ဒီဃနိကာယ်။ သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်, DN 31. SuttaCentral textual collection and translation resources. (Dhamma Talks)
မဇ္ဈိမနိကာယ်။ သဗ္ဗာသဝသုတ်, MN 2. Translation consulted: Bhikkhu Bodhi; parallel translation consulted: I. B. Horner. SuttaCentral. (SuttaCentral)
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်။ ကေသမုတ္တိသုတ်, AN 3.65. Translations consulted: Suddhāso Bhikkhu and Bhikkhu Bodhi. SuttaCentral. (SuttaCentral)
သံယုတ္တနိကာယ်။ ပစ္စယသုတ်, SN 12.20. Translations consulted: Bhikkhu Bodhi and Bhikkhu Sujato. SuttaCentral. (SuttaCentral)
သံယုတ္တနိကာယ်။ ဥပနိသသုတ်, SN 12.23. Translation consulted: Bhikkhu Sujato. SuttaCentral. (SuttaCentral)
သံယုတ္တနိကာယ်။ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ်, SN 56.11. Translation consulted: Bhikkhu Sujato; parallel English textual witness consulted for the Four Noble Truths formulation. SuttaCentral. (SuttaCentral)