သမုဒယသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း — မနက်ပိုင်းတရားတော်
သမုဒယသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း — မနက်ပိုင်းတရားတော်
ပလ္လင်ဖွင့် ဘုရားရှိခိုးနှင့် ဓာတုဝန္ဒနာ
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
တရားနာပရိသတ်တို့... ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့...
ဒီကနေ့ နံနက်ခင်းအချိန်အခါဟာ မဟာသရဏဂုဏ ဒေသနာတော်စဉ်ကြီးရဲ့ ဧကာဒသမမြောက်နေ့ (၁၁ ရက်မြောက်နေ့) သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ ဒသမမြောက်နေ့မှာ သစ္စာလေးပါးရဲ့ ပထမဆုံးအချက်ဖြစ်တဲ့ "ဒုက္ခသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း (ဒုက္ခသစ္စပဋိဝေဓ)" ဆိုင်ရာ သဘောတရားတွေကို ပရိညာသုံးပါး အလွှာစုံကနေ စနစ်တကျ ခွဲခြမ်းဆင်ခြင်ခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကနေ့မှာတော့ သစ္စာလေးပါးရဲ့ ဒုတိယမြောက် မဏ္ဍိုင်ဖြစ်တဲ့ "သမုဒယသစ္စပဋိဝေဓ" — သမုဒယသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းဆိုင်ရာ ဓမ္မသဘောကို စတင်ချဉ်းကပ်ကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
နံနက်ခင်းဒေသနာတော် ဖြစ်တဲ့အတွက် ဉာတပရိညာရဲ့ မူလလမ်းစဉ်အတိုင်း "ဒါဟာ ဘာလဲ" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကြီးကို အခြေခံပြီး၊ သမုဒယသစ္စာရဲ့ သဘာဝလက္ခဏာ၊ ကျမ်းဂန်လာ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်များ၊ အယူမှားနိုင်ခြေများနှင့် ဓမ္မမြေပုံလမ်းညွှန်သဘောတို့ကို စေ့ငုစွာ ပိုင်းခြားသိမ်းဆည်း သွားကြရပါမယ်။
ဒီနေရာမှာ တရားနာပရိသတ်တို့ အနေနဲ့ ဦးစွာ သတိပြုရမှာက သမုဒယသစ္စာကို "ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း" ဆိုတဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ဟာ လက်တွေ့ကျင့်သုံးမှု အရည်အချင်းသတ်မှတ်ချက်အရ "D — Doctrine / Map / Result Only" အဆင့် ဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။ ဒါဟာ ဘာကို ဆိုလိုသလဲဆိုရင် — သမုဒယသစ္စာကို အရိယာမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်ထိုးထွင်းသိမြင်မှု (သမုစ္ဆေဒပဟာန ပဋိဝေဓ) ဆိုတာ ယောဂီတို့ ယခုချက်ချင်း စိတ်ကူးဖြင့် အတင်းအဓမ္မ ဖန်တီးယူ၍ ရနိုင်တဲ့ အရာမဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ လောကုတ္တရာမဂ်ခဏ ဆိုက်ရောက်မှသာ သစ္စာလေးပါးလုံးအပေါ် တစ်ပြိုင်နက် ကိစ္စပြီးမြောက်သွားမည့် အထွတ်အထိပ် အကျိုးရလဒ် (Result) ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဒီကနေ့ နံနက်ခင်းမှာ သမုဒယသစ္စာဆိုတာ ဘာလဲ၊ သမုဒယသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိတယ်ဆိုတာ ဘယ်လိုအဆင့်လဲ ဆိုတဲ့ ကျမ်းရင်းသဘောနှင့် မြေပုံသဘောကို အသိရှင်းရှင်းဖြင့် တိကျစွာ ခွဲခြားထားမှသာ နောက်ပိုင်း လက်တွေ့ကျင့်ကြံမှုတွေမှာ လမ်းမလွဲမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ တရားနာပရိသတ်တို့ သဘောပေါက်လွယ်အောင် မိသားစုတစ်ခုရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝ ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခုနဲ့ အစပြုပြီး စဉ်းစားကြည့်ကြပါစို့။
မိသားစုတစ်ခုမှာ မိဘနှစ်ပါးဟာ သားသမီးတွေ အဆင်ပြေစေဖို့၊ ပညာတတ်ကြီးတွေ ဖြစ်စေဖို့၊ လောကအလယ်မှာ မျက်နှာပန်းလှစေဖို့ဆိုပြီး မနားမနေ စီးပွားရှာကြတယ်၊ ပစ္စည်းဥစ္စာတွေ စုဆောင်းကြတယ်၊ ကလေးတွေရဲ့ လိုအင်ဆန္ဒတိုင်းကို ဖြည့်ဆည်းပေးကြတယ်။ မိဘတွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ငါတို့ ဒီလို ကြိုးစားဖြည့်ဆည်းပေးနေမှသာ ငါတို့မိသားစု ချမ်းသာမှာ၊ ငါတို့သားသမီးတွေ ဘဝလုံခြုံမှာ" လို့ အခိုင်အမာ မှတ်ယူထားကြတယ်။
ဒါပေမဲ့ တဖြည်းဖြည်းနဲ့ ကလေးတွေ ကြီးပြင်းလာတဲ့အခါ လိုချင်တောင့်တမှုတွေ ပိုမိုများပြားလာတယ်၊ မရရှိတဲ့အခါ အချင်းချင်း စိတ်ဆိုးဒေါသထွက်ကြတယ်၊ အလိုမကျမှုတွေ၊ အငြင်းပွားမှုတွေ၊ စိတ်ဆင်းရဲမှုတွေ မိသားစုထဲမှာ ဆက်တိုက် ဖြစ်ပေါ်လာရတယ်။ မိဘတွေက စဉ်းစားကြတယ် — "ငါတို့ ဒီလောက် ချမ်းသာအောင် ရှာပေးထားပါလျက်နဲ့ ငါတို့မိသားစု ဘာကြောင့် စိတ်မချမ်းသာရတာလဲ၊ ဘာကြောင့် ဆင်းရဲဒုက္ခတွေနဲ့ ကြုံနေရတာလဲ" လို့ အဖြေရှာမရ ဖြစ်နေကြတယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်ကို ဉာဏ်မျက်စိနဲ့ ခွဲခြမ်းကြည့်ရင် — လူအများစုဟာ ဒုက္ခဆင်းရဲတွေ ကြုံလာရတဲ့အခါ ပြင်ပပတ်ဝန်းကျင်၊ ပစ္စည်းဥစ္စာ မပြည့်စုံမှု၊ ဒါမှမဟုတ် တခြားသူတစ်ယောက်ယောက်ရဲ့ အမှားကြောင့် ဒုက္ခရောက်ရတယ်လို့ ထင်မှတ်တတ်ကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ တကယ့် အကြောင်းရင်းအမှန်ကို ခြေရာခံကြည့်လိုက်ရင် — "ဒီအရာတွေသာ ပြည့်စုံရင် အမြဲတမ်း ချမ်းသာမှာပဲ" လို့ စွဲလမ်းတပ်မက်နေတဲ့ "တဏှာလောဘ" ကသာလျှင် ထိုစိတ်ဆင်းရဲမှု၊ သောကဒုက္ခအားလုံးကို မွေးဖွားပေးလိုက်တဲ့ မူလလက်သည် တရားခံအစစ် ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။
ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူတဲ့ သစ္စာတရားတော်မှာလည်း ဒီသဘောအတိုင်းပါပဲ။ သတ္တဝါတို့ ခံစားနေရတဲ့ ပဋိသန္ဓေနေရခြင်း၊ အိုရခြင်း၊ နာရခြင်း၊ သေရခြင်း၊ သောကပရိဒေဝ ဖြစ်ရခြင်း ဆိုတဲ့ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာ ဒုက္ခသစ္စာကြီးတစ်ခုလုံးဟာ အကြောင်းမဲ့ ပေါ်လာတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ထိုဒုက္ခအားလုံးကို ဖြစ်ပွားစေတတ်တဲ့ မူလဇစ်မြစ် အကြောင်းတရားကတော့ ခန္ဓာငါးပါးအပေါ်၊ အာရုံငါးပါးအပေါ် တွယ်တာတပ်မက်နေတဲ့ "တဏှာ" ဟူသော သမုဒယသစ္စာပင် ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကို မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ပထမဆုံး ဟောကြားတော်မူအပ်သော ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ် ပါဠိတော်၌ အလွန်ရှင်းလင်းစွာ အတိအလင်း ဖွင့်ဆိုထားတော်မူခဲ့ပါတယ် —
"ဣဒံ ခေါ ပန, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခသမုဒယံ အရိယသစ္စံ — ယာယံ တဏှာ ပေါနောဗ္ဘဝိကာ နန္ဒီရာဂသဟဂတာ တတြတတြာဘိနန္ဒိနီ, သေယျထိဒံ — ကာမတဏှာ, ဘဝတဏှာ, ဝိဘဝတဏှာ"တိ။¹
ဤဒေသနာတော်၏ အနက်သဘောမှာ — "ရဟန်းတို့၊ ဤကား ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း သမုဒယအရိယသစ္စာတည်း။ အကြင်တဏှာသည် ဘဝသစ်၌ ပဋိသန္ဓေကို တစ်ဖန် ဖြစ်စေတတ်၏ (ပေါနောဗ္ဘဝိကာ)၊ နှစ်သက်တပ်မက်မှု နန္ဒီရာဂနှင့် အတူတကွ ဖြစ်၏ (နန္ဒီရာဂသဟဂတာ)၊ ထိုထိုဘဝ၊ ထိုထိုအာရုံ၌ အလွန်အမင်း နှစ်သက်တတ်၏ (တတြတတြာဘိနန္ဒိနီ)။ ထိုတဏှာသည် အဘယ်နည်းဟူမူ — ကာမဂုဏ်အာရုံတို့၌ တပ်မက်သော ကာမတဏှာ၊ ဘဝဖြစ်တည်မှုနှင့် သဿတအမြင်၌ တပ်မက်သော ဘဝတဏှာ၊ ဘဝပြတ်စဲမှု ဥစ္ဆေဒအမြင်နှင့် ပျက်စီးရာ၌ တပ်မက်သော ဝိဘဝတဏှာ တို့ ဖြစ်ကုန်၏" ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီပါဠိတော်အရ ဒုက္ခအားလုံးရဲ့ ဖြစ်ကြောင်းအစစ်အမှန်ဟာ အခြားအရာ မဟုတ်ဘဲ "တဏှာ (လောဘစေတသိက်)" သာလျှင် ဖြစ်ကြောင်း အတိအလင်း ပြသထားပါတယ်။
ထို့အပြင် သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်၊ သစ္စသံယုတ်၊ သမာဓိသုတ်၌လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်က သမုဒယသစ္စာကို ပိုင်းခြားသိမြင်ရန်အတွက် ဤသို့ တိုက်တွန်းတော်မူခဲ့ပါတယ် —
"ကိဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ? 'ဣဒံ ဒုက္ခ'န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, 'အယံ ဒုက္ခသမုဒယော'တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ... တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, 'အယံ ဒုက္ခသမုဒယော'တိ ယောဂေါ ကရဏီယော"တိ။²
"ရဟန်းတို့၊ တည်ကြည်သော သမာဓိရှိသော ရဟန်းသည် 'ဤကား ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း သမုဒယတည်း' ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်၏။ ထို့ကြောင့် သင်တို့သည် 'ဤကား ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း သမုဒယတည်း' ဟု သိမြင်ရန် အားထုတ်ခြင်း (ယောဂ) ကို မပြတ် ပြုအပ်ပေ၏" ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ တရားနာပရိသတ်တို့ အထူးဆင်ခြင်ရမှာက — "သမုဒယ" ဆိုတဲ့ ပါဠိဝေါဟာရရဲ့ အနက်သဘောပါပဲ။ "သံ + ဥဒယ" — ဒုက္ခတရားတို့ကို အတူတကွ ပေါင်းစု၍ အဖန်တလဲလဲ ဖြစ်ပေါ်စေတတ်သောကြောင့် "သမုဒယ" လို့ ခေါ်ဆိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။ သမုဒယသစ္စာအပေါ်မှာ သတ္တဝါတွေ ထားရှိရမယ့် ဓမ္မတာဝန်ကတော့ "ပဟာတဗ္ဗ" — အကြွင်းမဲ့ အမြစ်ပြတ် ပယ်သတ်ရမယ့် တာဝန် ဖြစ်ပါတယ်။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း၊ သစ္စနိဒ္ဒေသနှင့် သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာတို့မှာ သမုဒယသစ္စာဖြစ်တဲ့ တဏှာကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း ခွဲခြမ်းပြသထားပါတယ် —
၁။ ကာမတဏှာ (Kāma-taṇhā) — အဆင်း၊ အသံ၊ အနံ့၊ အရသာ၊ အတွေ့အထိ ဆိုတဲ့ ကာမဂုဏ်အာရုံငါးပါးတို့၌ သာယာတွယ်တာ တပ်မက်သော လောဘ ဖြစ်ပါတယ်။ မျက်စိက မြင်လိုက်ရတဲ့ လှပတဲ့အဆင်း၊ နားက ကြားလိုက်ရတဲ့ သာယာတဲ့အသံ စတဲ့ ကာမအာရုံတွေနောက်ကို တကောက်ကောက် လိုက်ပါတပ်မက်နေတာဟာ ကာမတဏှာ ဖြစ်ပါတယ်။
၂။ ဘဝတဏှာ (Bhava-taṇhā) — "ငါ၊ ငါ့ဝိညာဉ်၊ ငါ့အတ္တဟာ ဘယ်တော့မှ မသေဘူး၊ နောင်ဘဝတွေမှာလည်း အမြဲတမ်း တည်တံ့နေဦးမှာပဲ" ဆိုတဲ့ သဿတဒိဋ္ဌိ (အမြဲတည်တံ့သည်ဟု စွဲယူသောအမြင်) နှင့် အတူတကွ ဖြစ်သော ဘဝဖြစ်တည်မှုအပေါ် တွယ်တာတပ်မက်မှု ဖြစ်ပါတယ်။ ရူပဘဝ၊ အရူပဘဝ၊ ဈာန်ချမ်းသာတို့၌ တပ်မက်သော သာယာမှုသည်လည်း ဘဝတဏှာ မည်ပါတယ်။
၃။ ဝိဘဝတဏှာ (Vibhava-taṇhā) — "သေသွားရင် ဘာမှ မရှိတော့ဘူး၊ ပြတ်စဲသွားတာပဲ၊ ကုသိုလ်ကံ အကုသိုလ်ကံ အကျိုးပေးတွေ မရှိဘူး" ဆိုတဲ့ ဥစ္ဆေဒဒိဋ္ဌိ (ဘဝပြတ်စဲသည်ဟု စွဲယူသောအမြင်) နှင့် အတူတကွ ဖြစ်သော တပ်မက်မှု ဖြစ်ပါတယ်။ ဘဝပြတ်စဲမှုကို လိုလားတောင့်တခြင်း၊ သို့မဟုတ် လက်ရှိဘဝမှာ တာဝန်မဲ့စွာ ပျော်ပါးပြီး သေရင် ပြီးရောဟု စွဲလမ်းသော တဏှာသည် ဝိဘဝတဏှာ မည်ပါတယ်။
ဒီတဏှာသုံးမျိုးဟာ အာရုံခြောက်ပါး (ရူပါရုံ၊ သဒ္ဒါရုံ၊ ဂန္ဓာရုံ၊ ရသာရုံ၊ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ၊ ဓမ္မာရုံ) နှင့် မြှောက်လိုက်တဲ့အခါ ၁၈ ပါး ဖြစ်လာတယ်၊ အတွင်းအာရုံ၊ အပြင်အာရုံ နှစ်ပါးနှင့် မြှောက်လိုက်တဲ့အခါ ၃၆ ပါး ဖြစ်လာတယ်၊ အတိတ်၊ အနာဂတ်၊ ပစ္စုပ္ပန် ကာလသုံးပါးနှင့် မြှောက်လိုက်တဲ့အခါ "တဏှာဝိစရိတ ၁၀၈ ပါး" အဖြစ် သံသရာကွန်ရက်ကြီးသဖွယ် သတ္တဝါတွေကို ရစ်ပတ်နှောင်ဖွဲ့ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
သမုဒယသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း (Samudayasacca-paṭivedha) ဆိုတာ ဘာလဲ
တရားနာပရိသတ်တို့... ဒီနေရာမှာ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ ဉာတပရိညာ အချက်အလက်ကို ပိုင်းခြားသိထားဖို့ လိုပါတယ်။
သမုဒယသစ္စာဖြစ်တဲ့ တဏှာကို "စာသိအားဖြင့် သိခြင်း"၊ "တွေးခေါ်ဆင်ခြင်၍ သိခြင်း" နဲ့ မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် "ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း (ပဋိဝေဓ)" တို့ဟာ မိုးနှင့်မြေလို ကွာခြားလှပါတယ်။
လူတစ်ယောက်ဟာ — "လောဘတက်ရင် မကောင်းဘူး၊ တဏှာကြောင့် ဒုက္ခဖြစ်ရတယ်" လို့ စာဖတ်ပြီး နားလည်ထားမယ်၊ တရားဆွေးနွေးတဲ့အခါ တဏှာရဲ့ အပြစ်တွေကို ကျွမ်းကျင်စွာ ဟောပြောနိုင်မယ်ဆိုရင်... ဒါဟာ သုတမယဉာဏ်၊ စိန္တာမယဉာဏ် အဆင့်သာ ရှိပါသေးတယ်။ ဒါကို Conceptual Understanding (အယူအဆရေးရာ နားလည်မှု) လို့သာ ခေါ်ဆိုနိုင်ပြီး "သမုဒယသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း (Realization)" လို့ မခေါ်ဆိုနိုင်သေးပါဘူး။
အစစ်အမှန် "သမုဒယသစ္စပဋိဝေဓ" ဆိုတာ လောကုတ္တရာ အရိယာမဂ်ဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ တစ်ခဏတည်းမှာ သမုဒယသစ္စာဖြစ်တဲ့ တဏှာကို သမုစ္ဆေဒပဟာန်အားဖြင့် အကြွင်းမဲ့ အမြစ်ပြတ် သတ်ပယ်ခြင်း (ပဟာနာဘိသမယ ပြီးမြောက်ခြင်း) သာ ဖြစ်ပါတယ်။
သောတာပတ္တိမဂ် ဆိုက်ရောက်တဲ့အခါ အပါယ်လေးပါးသို့ ကျရောက်စေတတ်တဲ့ ဒိဋ္ဌိသမ္ပယုတ် တဏှာလောဘတို့ကို အကြွင်းမဲ့ အမြစ်ပြတ် ဖြတ်တောက်ပစ်လိုက်တယ်။ အရဟတ္တမဂ် ဆိုက်ရောက်တဲ့အခါမှာတော့ အကြွင်းအကျန် တဏှာအားလုံး (ကာမတဏှာ၊ ဘဝတဏှာ၊ ဝိဘဝတဏှာ အားလုံး) ကို အကြွင်းမဲ့ အမြစ်ပြတ် သတ်ပယ်လိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီလို မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် တဏှာကို သမုစ္ဆေဒပဟာန်အားဖြင့် အမြစ်ပြတ် ပယ်သတ်နိုင်မှသာလျှင် "သမုဒယသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ပြီ" လို့ ခေါ်ဆိုနိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ နေ့စဉ်ဘဝမှာ ဒေါသလေး ခဏထိန်းနိုင်တာ၊ လောဘလေး ခဏရှောင်နိုင်တာလောက်ကို သမုစ္ဆေဒပဟာန် ထိုးထွင်းသိမြင်မှုအဖြစ် ဘယ်သောအခါမှ မမှတ်ယူသင့်ပါဘူး။
ဒီသဘောတရားကို ပိုမိုမြင်သာစေဖို့အတွက် မျက်မှောက်ခေတ် သူနာပြုနှင့် လူနာစောင့်ရှောက်ရေး (Nursing & Palliative Care) နယ်ပယ်က အာရုံစူးစိုက်မှုနှင့် သိမြင်ပုံဖြစ်စဉ် (Attention & Cognitive Perception) တွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်လေ့လာကြည့်ကြပါစို့။
သူနာပြုပညာရပ်မှာ ကျွမ်းကျင်တဲ့ သူနာပြုဆရာမကြီးတွေဟာ နာတာရှည် လူနာတွေကို ပြုစုစောင့်ရှောက်တဲ့အခါ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အဆင့်နှစ်ဆင့်ကို သတိထားကြရပါတယ် —
ပထမအဆင့်မှာ လူနာဟာ ပြင်းထန်တဲ့ နာကျင်ကိုက်ခဲမှု ဝေဒနာ (Physical Pain) တွေကို ခံစားနေရပါတယ်။ သူနာပြုတွေက အကိုက်အခဲပျောက်ဆေး ထိုးပေးတယ်၊ အနာကို သန့်စင်ပေးတယ်။ ဒါဟာ ရောဂါလက္ခဏာကို သက်သာအောင် ပြုစုပေးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ စောင့်ရှောက်မှုရဲ့ ဒုတိယအဆင့်မှာ ပိုမိုနက်ရှိုင်းတဲ့ ပြဿနာတစ်ခု ရှိနေပါသေးတယ်။ အဲဒါကတော့ လူနာရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဆင်းရဲဒုက္ခ (Suffering / Mental Anguish) ဖြစ်ပါတယ်။ လူနာဟာ "ငါ မသေချင်သေးဘူး၊ ငါ့မိသားစုကို မခွဲခွာချင်သေးဘူး၊ ငါ ဘာလို့ ဒီလို ရောဂါဆိုးကြီး ဖြစ်ရတာလဲ" ဆိုပြီး ဘဝအပေါ်၊ ခန္ဓာကိုယ်အပေါ် ပြင်းထန်စွာ တွယ်တာတပ်မက်နေတဲ့အခါ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်မှုထက် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ နာကျင်ပူလောင်မှုက အဆပေါင်းများစွာ ပိုမိုကြီးမားလာရပါတယ်။
အကယ်၍ သူနာပြုအဖွဲ့က ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးလောက်ကိုသာ အာရုံစိုက်ပြီး၊ လူနာရဲ့ စွဲလမ်းပူပန်နေတဲ့ စိတ်ခံစားမှု မူလဇစ်မြစ်ကို နားမလည်ဘဲ ထားမယ်ဆိုရင် လူနာဟာ နောက်ဆုံးအချိန်အထိ အလွန် ပြင်းထန်တဲ့ သောကဒုက္ခထဲမှာ နစ်မွန်းနေရပါလိမ့်မယ်။ ကျွမ်းကျင်တဲ့ စောင့်ရှောက်သူတွေဟာ လူနာရဲ့ တွယ်တာတောင့်တနေတဲ့ စိတ်သဘောကို နားလည်အောင် ကူညီပေးပြီး၊ စိတ်အေးချမ်းစွာ လက်ခံနိုင်အောင် အသိဉာဏ်ဖြင့် ကူညီစောင့်ရှောက်ပေးကြရပါတယ်။
ဝိပဿနာတရား ရှုပွားရာမှာလည်း ဒီဥပမာအတိုင်းပါပဲ —
ခန္ဓာကိုယ်မှာ နာကျင်တာ၊ စိတ်မချမ်းသာတာတွေဟာ ရောဂါလက္ခဏာဖြစ်တဲ့ "ဒုက္ခသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီဒုက္ခကို အဖန်တလဲလဲ မွေးဖွားပေးနေတဲ့၊ ဒုက္ခအပေါ်မှာ မခံမရပ်နိုင်အောင် ထပ်ဆင့်ပူလောင်စေတဲ့ တကယ့် မူလလက်သည်ကတော့ "ခန္ဓာကို ငါ၊ ငါ့ဥစ္စာ၊ ငါ ချမ်းသာချင်တယ်" လို့ တပ်မက်တွယ်တာနေတဲ့ "တဏှာဟူသော သမုဒယသစ္စာ" ပင် ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ သတိပြုရမှာက — သူနာပြုစောင့်ရှောက်ရေး နယ်ပယ်က ချဉ်းကပ်မှုဟာ လူနာတွေရဲ့ စိတ်သက်သာရာရစေဖို့ လောကီအဆင့် ကူညီမှုမျှသာ ဖြစ်ပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူတဲ့ သမုဒယသစ္စာ ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း (သံသရာတစ်ခွင်လုံး ပဋိသန္ဓေတဏှာကို အမြစ်ပြတ် သတ်ပယ်ခြင်း) နဲ့တော့ ဘယ်နည်းနဲ့မှ အဆင့်အတန်းချင်း မတူညီနိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ခေတ်သစ် သူနာပြုစောင့်ရှောက်ရေး သဘောတရားကို ဒုက္ခ၏ မူလအကြောင်းရင်းကို နားလည်စေရန် "ဥပမာအလင်္ကာတံတား" အဖြစ်သာ သုံးစွဲရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါဆိုရင် ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့ စဉ်းစားစရာ ရှိလာပါပြီ — "သမုဒယသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း" ဟူသော ဤဒေသနာတော်၌ ဘာကြောင့် တိုက်ရိုက်ရှုကွက် မပေးရတာလဲ?
ဒီအချက်ကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း၊ သစ္စနိဒ္ဒေသနှင့် မဟာသရဏဂုံ သင်ရိုးစဉ်ကြီး၏ လမ်းညွှန်ချက်အရ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း နားလည်ထားရပါမယ်။
ကျမ်းဂန်တို့အရ သမုဒယသစ္စာအပေါ် ထားရှိရမည့် တာဝန်သည် "ပဟာတဗ္ဗ — ပယ်သတ်ရမည့် တာဝန်" ဖြစ်ပြီး၊ ဒုက္ခသစ္စာအပေါ် ထားရှိရမည့် တာဝန်သည် "ပရိညေယျ — ပိုင်းခြားသိရမည့် တာဝန်" ဖြစ်ပါတယ်။
ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ် အဆင့်ဆင့် ပွားများအားထုတ်တဲ့အခါ ယောဂီတို့ တိုက်ရိုက် စူးစမ်းသိမ်းဆည်းရမည့် အာရုံသည် "ဒုက္ခသစ္စာဖြစ်သော ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားများ" သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုဒုက္ခသစ္စာ ရုပ်နာမ်တရားတို့ကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ လက္ခဏာယာဉ်တင်ပြီး အဖန်ဖန် ရှုပွားသုံးသပ်ရင့်ကျက်လာတဲ့အခါမှသာ လောကုတ္တရာ အရိယာမဂ်ဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး သမုဒယသစ္စာဖြစ်တဲ့ တဏှာကို အလိုအလျောက် သမုစ္ဆေဒအားဖြင့် အမြစ်ပြတ် ပယ်သတ်သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
လောကီယောဂီတစ်ယောက် အနေနဲ့ "ငါ အခု သမုဒယသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိအောင် လုပ်မယ်၊ တဏှာကို အမြစ်ပြတ် ပယ်သတ်မယ်" လို့ စိတ်ကူးဖြင့် အတင်းအဓမ္မ ဖန်တီး၍ မရနိုင်ပါဘူး။ တဏှာကို စိတ်ဆန္ဒဖြင့် အတင်းပယ်သတ်၍ မရဘဲ၊ ဒုက္ခသစ္စာကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ပိုင်းခြားသိမြင်သော မဂ်ဉာဏ်ကသာလျှင် တဏှာကို ပယ်သတ်နိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဒီကနေ့ နံနက်ခင်းမှာ သမုဒယသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း ခေါင်းစဉ်အောက်၌ တိုက်ရိုက်ရှုကွက် (Direct Vipassanā Assignment) မပေးဘဲ၊ ဓမ္မမြေပုံ (Map) နှင့် အကျိုးရလဒ် (Result) အဖြစ်သာ တိကျစွာ ခွဲခြားနားလည်စေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ယနေ့ တရားနာသူများအတွက် အခြေခံလမ်းညွှန်ချက်
ဒါဆိုရင် ဒီကနေ့ နံနက်ခင်းမှာ သမုဒယသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းနဲ့ ပတ်သက်ပြီး မိမိတို့ သန္တာန်မှာ ဘယ်လို အခြေခံအသိတွေကို စနစ်တကျ တည်ဆောက်ထားကြရမလဲဆိုရင် —
ပထမအချက် — ဒုက္ခ၏ မူလလက်သည်ကို အပြင်ဘက်၌ မရှာဘဲ မိမိအတွင်းစိတ်၌ ရှာဖွေခြင်း
ဘဝမှာ စိတ်ဆင်းရဲမှု၊ သောကဒုက္ခတွေ တွေ့ကြုံလာရတဲ့အခါ သူတစ်ပါးကို လက်ညှိုးထိုး အပြစ်တင်မနေဘဲ "ငါ့စိတ်ထဲက တဏှာစွဲလမ်းမှုကြောင့်သာ ဒီဒုက္ခတွေ ဖြစ်ပေါ်လာရတာပါလား" လို့ မူလအကြောင်းရင်း သမုဒယသစ္စာဆီသို့ ဉာဏ်မျက်စိ လှည့်ကြည့်တတ်တဲ့ အလေ့အကျင့်ကို စတင်မွေးမြူရပါမယ်။
ဒုတိယအချက် — တဏှာနှင့် ကုသိုလ်ဆန္ဒကို မရောထွေးစေခြင်း
လောကမှာ မကောင်းတဲ့ တပ်မက်မှု (တဏှာလောဘ) နှင့် တရားကျင့်ကြံလိုမှု၊ သီလဆောက်တည်လိုမှု၊ နိဗ္ဗာန်ရောက်လိုမှု (ကုသလဆန္ဒ) တို့ကို ခွဲခြားသိထားရပါမယ်။ ကုသိုလ်တရား ပွားများလိုတဲ့ ဆန္ဒဟာ မဂ္ဂသစ္စာဘက်က ဖြစ်ပြီး၊ ခန္ဓာအာရုံအပေါ် ငါ၊ ငါ့ဥစ္စာဟု တွယ်တာတဲ့ ဆန္ဒကသာလျှင် ပယ်ရမည့် သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။
တတိယအချက် — မဂ်ဖိုလ်အဆင့်အတန်း တံဆိပ်မကပ်ခြင်း
တရားနာယူရင်း သဘောပေါက်ရုံ၊ စာအုပ်ဖတ်ပြီး နားလည်ရုံမျှဖြင့် "ငါ သမုဒယကို ပယ်ပြီးပြီ၊ သစ္စာသိပြီးပြီ" လို့ မာနမတက်မိဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ တဏှာအနုသယဓာတ်တွေ ကိန်းအောင်းနေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း အမှန်အတိုင်း ရှုမြင်ကာ၊ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အဲဒီတဏှာကို ဆက်လက်မကျွေးမွေးဘဲ သတိတရားဖြင့် ဖြည်းဖြည်းချင်း ဖြေလျှော့သွားဖို့သာ လိုအပ်ပါတယ်။
ဒီကနေ့ နံနက်ခင်းမှာ ဒီအခြေခံ ဉာတပရိညာ အသိအမြင်ကို စနစ်တကျ မှတ်သားထားနိုင်ကြမယ်ဆိုရင် နေ့လည်ခင်းမှာ သမုဒယတရား ဖြစ်တည်ပုံကို လက်တွေ့ဘဝထဲမှာ ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ ဘယ်လို စူးစမ်းဆင်ခြင်ရမလဲ (တီရဏပရိညာ) ဆိုတာကို ဆက်လက်လေ့လာနိုင်ကြမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
တရားနာပရိသတ် ယောဂီသူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့အနေဖြင့် သမုဒယသစ္စာ မြတ်တရား၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်၊ ကျမ်းအလွှာသဘောနှင့် ဓမ္မမြေပုံတို့ကို မှန်ကန်စွာ သိမြင်တော်မူကြပြီးလျှင် အဆင့်မကျော်၊ အယူမမှားဘဲ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး အကျင့်မြတ်ကို ဖြည့်ကျင့်ကာ နောက်ဆုံးတစ်နေ့တွင် အရိယာမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် သမုဒယသစ္စာကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဒေသနာနိဂုံးနှင့် မေတ္တာပို့ အမျှဝေ
သာဓု သာဓု သာဓု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပလာလက
ORCID- 0009-0000-0697-4760
ကျမ်းကိုးစာရင်း (Footnotes)[cite: 9, 12]
¹ သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၁၂။ သစ္စသံယုတ်၊ ၂။ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဝဂ်၊ ၁။ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၆၉၊ ပိုဒ်ရေ ၁၀၈၁။ (CS-MY-V14-P0369, SN 5.1081 / Dhammacakkappavattanasutta, Mahāvagga, Saṃyutta Nikāya)[cite: 9, 12]
² သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၁၂။ သစ္စသံယုတ်၊ ၁။ သမာဓိဝဂ်၊ ၁။ သမာဓိသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၅၈၊ ပိုဒ်ရေ ၁၀၇၁။ (CS-MY-V14-P0358, SN 5.1071 / Samādhisutta, Mahāvagga, Saṃyutta Nikāya)[cite: 9, 12]
³ မဇ္ဈိမနိကာယ၊ မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော်၊ ၁။ မူလပရိယာယဝဂ်၊ ၄။ ဘယဘေရဝသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၀-၂၉၊ ပိုဒ်ရေ ၂၆-၃၉။ (CS-MY-V09-P0020, MN 1.4 / Bhayabheravasutta, Mūlapaṇṇāsa, Majjhima Nikāya)[cite: 8, 10, 12]
⁴ အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဝိဘင်္ဂပါဠိတော်၊ ၄။ သစ္စဝိဘင်း၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၉၉-၁၀၅၊ ပိုဒ်ရေ ၁၉၄-၁၉၆။ (CS-MY-V35-P0099, Abhidhammapiṭaka, Vibhaṅgapāḷi, Saccavibhaṅga)[cite: 9, 12]
၅ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ (ဒုတိယတွဲ)၊ ပညာဘာဝနာနိဒ္ဒေသ၊ ၁၆။ သစ္စနိဒ္ဒေသ (သမုဒယသစ္စဝဏ္ဏနာ)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၃၅-၁၃၈။ (Visuddhimagga-Aṭṭhakathā, Vol. 2, Saccaniddesa, CS-MY-ATT)[cite: 9, 12]
၆ ကျေးဇူးတော်ရှင် လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၊ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးကျမ်း နှင့် သစ္စာဒီပနီကျမ်း၊ ရန်ကုန်၊ သာသနာရေးဦးစီးဌာန ပုံနှိပ်တိုက်။[cite: 9, 12]
ကျမ်းကိုးစာရင်းညွှန်း (References)
မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော် (သစ္စသံယုတ်)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက၊ မြန်မာမူ ပါဠိတော်။[cite: 9, 12]
မဇ္ဈိမနိကာယ၊ မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက၊ မြန်မာမူ ပါဠိတော်။[cite: 9, 12]
အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဝိဘင်္ဂပါဠိတော် (သစ္စဝိဘင်း)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက၊ မြန်မာမူ ပါဠိတော်။[cite: 9, 12]
အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ (ပညာနိဒ္ဒေသ)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ။[cite: 9, 12]
အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၊ သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ။[cite: 9, 12]
လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၊ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးကျမ်း၊ သစ္စာဒီပနီကျမ်း။[cite: 9, 12]
ကျမ်းစာရင်း (Bibliography)
Canonical Pāḷi Sources (Mūla Tipiṭaka):
Saṃyutta Nikāya: Mahāvaggapāḷi (Saccasaṃyutta). Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Ministry of Religious Affairs, 1956.[cite: 9, 12]
Majjhima Nikāya: Mūlapaṇṇāsapāḷi. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Ministry of Religious Affairs, 1956.[cite: 9, 12]
Abhidhammapiṭaka: Vibhaṅgapāḷi (Saccavibhaṅga). Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Ministry of Religious Affairs, 1956.[cite: 9, 12]
Commentarial & Classical Manuals:
Bhadantācariya Buddhaghosa. Visuddhimagga. 2 vols. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Department of Religious Affairs, 1956.[cite: 9, 12]
Bhadantācariya Buddhaghosa. Sammohavinodanī nāma Vibhaṅga-aṭṭhakathā. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Department of Religious Affairs, 1956.[cite: 9, 12]
Bhadantācariya Dhammapāla. Paramatthamañjūsā nāma Visuddhimagga-mahāṭīkā. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 9, 12]
Myanmar Masters & Lineage Treatises:
Ledi Sayadaw, Ven. Mahāsaraṇaguṇa. Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 9, 12]
Ledi Sayadaw, Ven. Sacca-dīpanī (Manual of the Four Noble Truths). Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 9, 12]
Liturgical Registers:
Mahāsaraṇaguṇa Pallaṅka & Dhātu-vandanā Protocol (LIT-PALLAṄKA-NEW-01). Internal Liturgical Register, Locked Version 3.3.[cite: 9, 12]