သမုဒယသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း — နေ့လည်ပိုင်းတရားတော်
သမုဒယသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း — နေ့လည်ပိုင်းတရားတော်
ပလ္လင်ဖွင့် ဘုရားရှိခိုးနှင့် ဓာတုဝန္ဒနာ
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်စွာ နှလုံးသွင်းဆင်ခြင်ခြင်းဖြင့် တရားအဖွင့်ချဉ်းကပ်ခြင်း
တရားနာပရိသတ်တို့... ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့...
ဒီကနေ့ နေ့လည်ခင်းအချိန်အခါမှာ မနက်ပိုင်းက ဉာတပရိညာအမြင်နဲ့ "သမုဒယသစ္စာဆိုတာ ဘာလဲ၊ တဏှာရဲ့ သဘောလက္ခဏာဟာ ဘာလဲ" လို့ ခွဲခြားရှင်းပြခဲ့တဲ့ "သမုဒယသစ္စပဋိဝေဓ — သမုဒယသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း" ဆိုင်ရာ တရားတော်ကို တီရဏပရိညာဘက်ကနေ ရပ်တည်ပြီး ဆက်လက်စူးစမ်း ဆင်ခြင်ကြပါမယ်။
ဒီနေရာမှာ တရားနာပရိသတ်တို့ အနေနဲ့ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ကို ခဏမျှ တိတ်တဆိတ် စောင့်ကြည့်ပြီး ငြိမ်သက်စွာ နှလုံးသွင်းကြည့်ကြစမ်းပါ။ လောကမှာ လူသားတွေဟာ ဘဝရဲ့ နာကျင်မှုဒုက္ခတွေကို ကြုံတွေ့ရတဲ့အခါ ဒုက္ခဆင်းရဲကို ပြေးလွှားပြီး တွန်းထုတ်ချင်ကြတယ်၊ အဲဒီလို တွန်းထုတ်ရင်းနဲ့ပဲ သာယာချမ်းမြေ့မယ့် အာရုံသစ်တွေကို တောင့်တတပ်မက်တဲ့ တဏှာလောဘထဲကို မသိမသာ ထပ်မံခြေချမိသွားကြတယ်။
ဒီနေ့လည်ခင်းမှာ အဓိက သတိပြုရမယ့် အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အချက်တစ်ခုရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ ဒီကနေ့ တရားတော်ရဲ့ လက်တွေ့ကျင့်သုံးမှု အရည်အချင်းသတ်မှတ်ချက်ဟာ "D — Doctrine / Map / Result Only" ဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။ နေ့လည်ပိုင်း တရားဒေသနာဟာ တီရဏပရိညာ မာတိကာ ဖြစ်သော်လည်းပဲ၊ သမုဒယသစ္စာကို အကြွင်းမဲ့ အမြစ်ပြတ် သတ်ပယ်ထိုးထွင်းသိမြင်မှု (သမုဒယသစ္စပဋိဝေဓ) ဆိုတာ လောကုတ္တရာ အရိယာမဂ်ဉာဏ်၏ အထွတ်အထိပ် ကိစ္စဖြစ်တဲ့အတွက်ကြောင့် "သမုဒယသစ္စာ တဏှာကို ယခုထိုင်ပြီး တိုက်ရိုက်ရှုမှတ်၍ ချက်ချင်း အမြစ်ပြတ်အောင် ပယ်သတ်ကြပါ" ဆိုတဲ့ Direct Vipassanā Assignment အနေနဲ့ ဟောကြားရမယ့် တရား မဟုတ်ပါဘူး။
ဒါဟာ ဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်တွေ ရင့်ကျက်ပြီးနောက် မဂ်ဉာဏ်ဆိုက်ရောက်မှသာ တစ်ပြိုင်နက် ကိစ္စပြီးမြောက်မည့် ဓမ္မမြေပုံ (Map) နှင့် နောက်ဆုံးရလဒ် (Result) သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့လည်ခင်းမှာ အာယတနတံခါးတွေကတစ်ဆင့် တဏှာသမုဒယ ဖြစ်တည်လာပုံ အကြောင်းတရား ကွင်းဆက်ကို စနစ်တကျ ခြေရာခံစူးစမ်းရင်းကနေ ဘေးကင်းလုံခြုံတဲ့ နှလုံးသွင်းမှုကို တည်ဆောက်သွားကြရပါမယ်။
အာယတနတံခါးမှ ဓမ္မဖြစ်စဉ်သို့ ဝင်ရောက်ခြင်း — ပါဠိ၊ အနက်နှင့် ဘဝဆက်စပ်မှု
ဒီသဘောတရားကို ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတ်ပါဠိတော်၊ ဥရဂဝဂ်၊ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ် (Snp 1.3) လာ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သစ္စာဒေသနာတော်နှင့် ယှဉ်တွဲ၍ စူးစမ်းကြည့်ကြပါစို့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ၌ သတ္တဝါတို့ တွယ်တာတပ်မက်ခြင်း၏ အပြစ်နှင့် အာယတနအာရုံတို့၌ ငြိကပ်ပုံကို ဤသို့ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ် —
"သင်္ဂေါ ဧသ, ယာ အယံ အာရမ္မဏေသု နန္ဒီ။
အပ္ပဿာဒါ ဒုက္ခာ ကာမာ, ဣတိ ဝိညာယ မန္တိမာ။
ဂလော ဧသော ဣတိ ဉတွာ, ဧကော စရေ ခဂ္ဂဝိသာဏကပ္ပေါ"တိ။¹
ဤဒေသနာတော်၏ အနက်သဘောမှာ — "အာရုံငါးပါး ကာမဂုဏ်တို့၌ အကြင်နှစ်သက်တပ်မက်မှု နန္ဒီရာဂ (တဏှာ) သည် ရှိ၏၊ ဤနှစ်သက်တပ်မက်မှုသည် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲ၌ ခိုင်မြဲစွာ နှောင်ဖွဲ့တတ်သော နှောင်ဖွဲ့ခြင်း (သင်္ဂ) မည်ပေ၏။ ကာမဂုဏ်တို့သည် သာယာဖွယ် အလွန်နည်းပါးကုန်၏၊ ဆင်းရဲဒုက္ခ အဆပေါင်းများစွာ ကြီးမားကုန်၏ဟု ပညာရှိသောသူသည် သိမြင်ပြီးလျှင်၊ ဤကာမတဏှာသည် သံသရာဆင်းရဲသို့ ဆွဲချတတ်သော ငါးမျှားချိတ် (ဂလ) သဖွယ် ဖြစ်ပေ၏ဟု သိမြင်၍ ကြံ့ချိုကဲ့သို့ တစ်ယောက်တည်း ကျင့်ကြံရာ၏" ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီပါဠိတော်မှာ တဏှာကို "ငါးမျှားချိတ် (ဂလ)"၊ သံသရာအနှောင်အဖွဲ့ "သင်္ဂ" လို့ တင်စားထားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ငါးငယ်တစ်ကောင်ဟာ ရေထဲမှာ မျှောပါလာတဲ့ အစာတုံးလေးကို မြင်တဲ့အခါ အစာရဲ့ အရသာကိုသာ သာယာတပ်မက်ပြီး ဟပ်လိုက်မိတယ်၊ ဒါပေမဲ့ အဲဒီအစာတုံးရဲ့ အတွင်းဘက်မှာ ချွန်ထက်လှတဲ့ ငါးမျှားချိတ် သံကောက်ကြီး ကွယ်ဝှက်ပါဝင်နေတာကို မမြင်နိုင်ခဲ့ဘူး။ အစာကို ဟပ်လိုက်တဲ့ တစ်ခဏမှာပဲ ငါးမျှားချိတ်က ပါးစပ်ကို စူးဝင်သွားပြီး တံငါသည်ရဲ့ လက်ခုပ်တွင်းကနေ ဘယ်လိုမှ မရုန်းထွက်နိုင်တော့ဘဲ အသက်ဆုံးရှုံးရသလိုပါပဲ။
လူသားတွေရဲ့ အာယတနတံခါး ခြောက်ပါးမှာလည်း ဒီအတိုင်း ဖြစ်နေကြရပါတယ်။
မျက်စိက အဆင်းရူပါရုံကို မြင်တယ်၊
နားက အသံသဒ္ဒါရုံကို ကြားတယ်၊
နှာခေါင်းက အနံ့ဂန္ဓာရုံကို ရှူရှိုက်တယ်၊
လျှာက အရသာရသာရုံကို မြည်းစမ်းတယ်၊
ကိုယ်က ထိတွေ့စရာ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံကို ထိတွေ့တယ်၊
စိတ်က ကြံစည်စရာ ဓမ္မာရုံကို တွေးတောဆင်ခြင်ကြတယ်။
အဲဒီလို အာယတနတံခါး ခြောက်ပါးမှာ အာရုံတွေနဲ့ ထိတွေ့တဲ့အခါ သာမန်အားဖြင့် သုခဝေဒနာ ခံစားမှုလေးတွေ ပေါ်လာတတ်ပါတယ်။ အဲဒီအခိုက်အတန့်မှာ ယောနိသောမနသိကာရ မပါဘဲ အဝိဇ္ဇာ ဖုံးလွှမ်းနေမယ်ဆိုရင် အဲဒီ သာယာမှု သုခဝေဒနာလေးနောက်ကို "ငါ ချမ်းသာချင်တယ်၊ ငါ ပိုင်ဆိုင်ချင်တယ်၊ အမြဲတမ်း တည်တံ့ပါစေ" ဆိုတဲ့ တဏှာလောဘက ငါးမျှားချိတ်ကို ဟပ်လိုက်သလို မလွဲမသွေ ခိုးဝင်ငြိတွယ်သွားတော့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီဖြစ်စဉ်ကို သံယုတ္တနိကာယ၊ နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒဒေသနာတော်မှာ "ဖဿပစ္စယာ ဝေဒနာ၊ ဝေဒနာပစ္စယာ တဏှာ၊ တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ" လို့ အကြောင်းအကျိုး ကွင်းဆက်ကြီးအဖြစ် မြတ်စွာဘုရားရှင်က ထင်ရှားစွာ ညွှန်ပြတော်မူခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
အယူမှားကို ပြင်ဆင်ခြင်း — ဝေဒနာကို တဏှာထင်မှတ်ခြင်းနှင့် စိတ်ဆန္ဒဖြင့် အတင်းပယ်သတ်၍ မရခြင်း
ဒီနေရာမှာ တရားနာပရိသတ်တို့ သတိတရားဖြင့် ပြင်ဆင်စစ်ဆေးရမယ့် အယူအဆအမှား နှစ်ရပ် ရှိပါတယ်။
ပထမ အယူအဆအမှားကတော့ — "ဝေဒနာနှင့် တဏှာကို ရောထွေးခြင်း" ဖြစ်ပါတယ်။ တရားထိုင်နေစဉ် စိတ်ချမ်းသာမှု၊ ကိုယ်ချမ်းသာမှု (သုခဝေဒနာ) ပေါ်လာတဲ့အခါ အချို့သော ယောဂီတွေက "ငါ့မှာ လောဘတက်နေပြီ" လို့ ထင်ပြီး သုခဝေဒနာကို ဒေါသနဲ့ ပြန်လည်တွန်းကန်တတ်ကြတယ်။ ဝေဒနာ (ခံစားမှု) ဆိုတာ ခန္ဓာငါးပါးထဲက ဒုက္ခသစ္စာတရား ဖြစ်ပြီး၊ အာရုံနှင့် ထိတွေ့မှုကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရတဲ့ သဘာဝတရား မျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ ဝေဒနာအပေါ်မှာ "ငါ၊ ငါ့ဥစ္စာ၊ ဆက်လက်ဖြစ်ပါစေ" လို့ တွယ်တာတပ်မက်တဲ့ "တဏှာ" ကသာလျှင် သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဝေဒနာတိုင်းဟာ အလိုအလျောက် တဏှာ ဖြစ်သွားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သတိမပါဘဲ သာယာလိုက်မှသာ တဏှာအဖြစ် ကူးပြောင်းသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနှစ်ခုကို မရောထွေးစေဘဲ တီရဏပရိညာ ဉာဏ်ဖြင့် သဲကွဲစွာ ပိုင်းခြားကြည့်တတ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
ဒုတိယ အယူအဆအမှားကတော့ — "တဏှာကို စိတ်ဆန္ဒဖြင့် အတင်းဖိနှိပ်ပယ်သတ်၍ ရသည်ဟု ထင်မှတ်ခြင်း" ဖြစ်ပါတယ်။ အချို့သော သူတွေက "ငါ တဏှာကို အမြစ်ပြတ် ပယ်သတ်ပစ်မယ်" လို့ စိတ်ထဲက အတင်းအဓမ္မ ကြိုးစားကြတယ်။ ဒါဟာ ပင်လယ်လှိုင်းတံပိုးတွေကို လက်နဲ့ တွန်းလှန်ပြီး ငြိမ်သက်သွားအောင် လုပ်ယူသလို ဘယ်တော့မှ မအောင်မြင်နိုင်တဲ့ အလုပ် ဖြစ်ပါတယ်။ တဏှာဆိုတာ စိတ်ဆန္ဒဖြင့် အတင်းပယ်သတ်၍ ရတဲ့အရာ မဟုတ်ပါဘူး။ တဏှာ ဖြစ်ပွားရခြင်းရဲ့ အကြောင်းရင်းဖြစ်တဲ့ "ခန္ဓာငါးပါးကို မြဲတယ်၊ ချမ်းသာတယ်၊ ငါကောင်ရှိတယ်" လို့ ထင်မှတ်နေတဲ့ ဝိပလ္လာသအမြင်တွေကို ဝိပဿနာဉာဏ်ဖြင့် အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ အရှိအတိုင်း ထိုးထွင်းသိမြင်သောအခါမှသာ တဏှာသည် အလိုအလျောက် အမြစ်ပြတ် ငြိမ်းအေးသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် "ငါ အခု တဏှာကို အမြစ်ပြတ်ပယ်မယ်" လို့ မာနဖြင့် အတင်းမကြိုးစားဘဲ၊ တဏှာဖြစ်တည်ရာ အာယတနတံခါးတွေမှာ သတိထားစောင့်ကြည့်တတ်တဲ့ လမ်းစဉ်ကိုသာ တည်ဆောက်သွားကြရပါမယ်။
ခေတ်သစ် သူနာပြုနှင့် လူနာစောင့်ရှောက်ရေး လက်တွေ့အသုံးချမှု (MD-032 ချိတ်ဆက်မှု)
ဒီသဘောတရားကို မျက်မှောက်ခေတ် သူနာပြုနှင့် လူနာစောင့်ရှောက်ရေးနယ်ပယ် (Clinical Nursing & Palliative Care Practice) က လက်တွေ့အသုံးချမှုတွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ဆင်ခြင်ကြည့်နိုင်ပါတယ်။
သူနာပြုလုပ်ငန်းခွင်မှာ နာတာရှည် ရောဂါသည်တစ်ဦး၊ ဒါမှမဟုတ် သက်ကြီးရွယ်အို လူနာတစ်ဦးကို စောင့်ရှောက်ရတဲ့အခါ ကျွမ်းကျင်တဲ့ သူနာပြုဆရာမတွေဟာ အာရုံစူးစိုက်မှုနဲ့ အကဲခတ်မှုကို ဘယ်လို လက်တွေ့အသုံးချကြသလဲဆိုရင် —
လူနာဟာ ပြင်းထန်တဲ့ နာကျင်မှုကြောင့် အော်ဟစ်ညည်းတွားနေမယ်၊ စိတ်တိုဒေါသဖြစ်နေမယ်၊ ဒါမှမဟုတ် သောင်းကျန်းနေမယ်ဆိုရင် အတွေ့အကြုံနုနယ်တဲ့ သူနာပြုက လူနာရဲ့ ပြင်ပအပြုအမူ (ဒေါသ၊ အော်ဟစ်မှု) ကိုပဲ ကြည့်ပြီး စိတ်ပျက်အားလျော့သွားတတ်တယ်၊ ဒါမှမဟုတ် စိတ်ဆိုးဒေါသ ပြန်ထွက်တတ်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ရင့်ကျက်တဲ့ သူနာပြုပညာရှင်ကတော့ အဲဒီလို မတုံ့ပြန်ပါဘူး။ သူက အာယတနတံခါးတွေကို စနစ်တကျ ခြေရာခံစစ်ဆေးပါတယ် —
"လူနာ ဘာကြောင့် ဒီလို ဒေါသတကြီး အော်ဟစ်နေရသလဲ?"
အိပ်ရာခင်း မသန့်ရှင်းတာကြောင့် အရေပြားက ယားယံနေတာလား (ကာယဒွါရ ဖောဋ္ဌဗ္ဗာရုံ)၊
ပတ်ဝန်းကျင်က ဆူညံသံတွေကြောင့် အိပ်မပျော်ဘဲ နားမခံသာ ဖြစ်နေတာလား (သောတဒွါရ သဒ္ဒါရုံ)၊
ဒါမှမဟုတ် ဆေးဝါးရဲ့ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးကြောင့် ခံတွင်းပျက်ပြီး ဝေဒနာပြင်းထန်နေတာလား (ဇိဝှာဒွါရ ရသာရုံ)၊
သို့မဟုတ် မိသားစုဝင်တွေ လာမတွေ့လို့ စိတ်ထဲမှာ စွန့်ပစ်ခံရပြီဟု သောကရောက်နေတာလား (မနောဒွါရ ဓမ္မာရုံ)။
အဲဒီလို အာရုံခံစားမှု အကြောင်းတရား ကွင်းဆက်ကို စနစ်တကျ ခြေရာခံပြီး၊ အိပ်ရာခင်းကို သန့်စင်ပေးလိုက်တဲ့အခါ၊ ဆူညံသံကို လျှော့ချပေးလိုက်တဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် စိတ်သက်သာရာရမယ့် နှစ်သိမ့်စကား ပြောပေးလိုက်တဲ့အခါ လူနာရဲ့ ဒေါသနဲ့ အော်ဟစ်မှုတွေဟာ အလိုအလျောက် ငြိမ်းအေးသွားရပါတယ်။ ပြဿနာရဲ့ အပေါ်ယံ လက္ခဏာကို အတင်းဖိနှိပ်တာ မဟုတ်ဘဲ၊ ဖြစ်ပေါ်စေတဲ့ အကြောင်းတရား တံခါးပေါက်ကို စနစ်တကျ ပြုပြင်ပေးလိုက်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဝိပဿနာတရား ရှုပွားဆင်ခြင်ရာမှာလည်း ဒီဥပမာအတိုင်းပါပဲ —
မိမိသန္တာန်မှာ လောဘတွေ၊ ဒေါသတွေ၊ တဏှာတွေ ပေါ်လာတဲ့အခါ အဲဒီကိလေသာတွေကို အတင်းအဓမ္မ မောင်းထုတ်နေရုံနဲ့ မပြီးပါဘူး။ အာယတနတံခါး ခြောက်ပါးမှာ အာရုံနဲ့ ထိတွေ့မှု (ဖဿ) ဖြစ်ပေါ်လာတိုင်း သတိလက်လွတ်ဖြစ်ပြီး သာယာမှု (တဏှာ) ဆီကို ဘယ်လို ကူးပြောင်းသွားသလဲဆိုတဲ့ ဖြစ်စဉ်ကွင်းဆက်ကို သူနာပြုပညာရှင်ကဲ့သို့ အေးအေးဆေးဆေး စောင့်ကြည့်တတ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ အထူးသတိပြုရမှာက — သူနာပြုစောင့်ရှောက်ရေး နယ်ပယ်က ချဉ်းကပ်မှုဟာ လူနာတွေရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝ သက်သာရာရစေဖို့ လောကီအဆင့် အသုံးချမှုမျှသာ ဖြစ်ပြီး၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူတဲ့ သမုဒယသစ္စာ ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း (သံသရာတစ်ခွင်လုံး ပဋိသန္ဓေတဏှာကို မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် အမြစ်ပြတ် သတ်ပယ်ခြင်း) နဲ့တော့ ဘယ်နည်းနဲ့မှ အဆင့်အတန်းချင်း မတူညီနိုင်ပါဘူး။ ဒါကြောင့် ခေတ်သစ် သူနာပြုစောင့်ရှောက်ရေး သဘောတရားကို အာယတနတံခါး၌ အကြောင်းတရား ဆက်စပ်ပုံကို မြင်သာစေရန် "ဥပမာအလင်္ကာတံတား" အဖြစ်သာ သုံးစွဲရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
သမုဒယသစ္စာ ဓမ္မမြေပုံနှင့် Direct Vipassanā Assignment မပေးရခြင်း၏ အကြောင်းရင်း
ဒါဆိုရင် ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း သဘောပေါက်ထားရမှာက — "သမုဒယသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း" ဟူသော ဤနေ့လည်ခင်း ဒေသနာ၌ ဘာကြောင့် တိုက်ရိုက်ရှုကွက် မပေးရတာလဲ ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။
ကျမ်းဂန်တို့အရ သမုဒယသစ္စာအပေါ် ထားရှိရမည့် ဓမ္မတာဝန်သည် "ပဟာတဗ္ဗ — အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်ရမည့် တာဝန်" ဖြစ်ပြီး၊ ဒုက္ခသစ္စာအပေါ် ထားရှိရမည့် တာဝန်သည် "ပရိညေယျ — ပိုင်းခြားသိရမည့် တာဝန်" ဖြစ်ပါတယ်။
ဝိပဿနာတရား ရှုမှတ်တဲ့အခါ ယောဂီတို့ တိုက်ရိုက် အာရုံပြု၍ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ လက္ခဏာယာဉ်တင်ရမည့် တရားသည် "ဒုက္ခသစ္စာဖြစ်သော ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားများ" သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုဒုက္ခသစ္စာ ရုပ်နာမ်တရားတို့ကို ပိုင်းခြားသိမြင်မှု (ပရိညာဘိသမယ) ရင့်ကျက်လာတဲ့အခါမှသာ အရိယာမဂ်ဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာပြီး သမုဒယသစ္စာဖြစ်တဲ့ တဏှာကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း အလိုအလျောက် သမုစ္ဆေဒအားဖြင့် အမြစ်ပြတ် ပယ်သတ်သွားတာ (ပဟာနာဘိသမယ ပြီးမြောက်တာ) ဖြစ်ပါတယ်။
လောကီယောဂီတစ်ယောက် အနေနဲ့ "ငါ အခု သမုဒယသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိအောင် လုပ်မယ်၊ တဏှာကို ချက်ချင်း အမြစ်ပြတ် ပယ်မယ်" လို့ စိတ်ကူးဖြင့် အတင်းအဓမ္မ ဖန်တီး၍ မရနိုင်ပါဘူး။ အကယ်၍ စိတ်ကူးဖြင့် လုပ်ယူပါက စာသိ၊ တွေးသိ အတုအယောင် (Concept / Imagination) သာ ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။
ဒါကြောင့် ဒီကနေ့ နေ့လည်ခင်းမှာ သမုဒယသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း ခေါင်းစဉ်အောက်၌ တိုက်ရိုက်ရှုကွက် (Direct Vipassanā Assignment) မပေးဘဲ၊ ဓမ္မမြေပုံ (Map) နှင့် အကျိုးရလဒ် (Result) အဖြစ်သာ တိကျစွာ ခွဲခြားနားလည်စေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
လက်ရှိ အခြေအနေတွင် လုံခြုံစွာ ပွားများရမည့် အခြေခံလမ်းစဉ်
ဒါဆိုရင် ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့ ယခုလက်ရှိ တရားအားထုတ်ဆဲ ကာလမှာ သမုဒယတရားနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဘာကို လက်တွေ့ဘဝထဲမှာ လုံခြုံစွာ စူးစမ်းဆင်ခြင်နိုင်ကြသလဲ?
ပထမအချက် — အာယတနတံခါး၌ သတိဖြင့် စောင့်စည်းခြင်း (ဣန္ဒြိယသံဝရသီလ)
မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် ဆိုတဲ့ တံခါးခြောက်ပေါက်မှာ အဆင်း၊ အသံ စတဲ့ အာရုံတွေနဲ့ တွေ့ဆုံလာတဲ့အခါ သာယာဖွယ် အာရုံအပေါ်မှာ လောဘဇော မဖြစ်အောင်၊ မနှစ်သက်ဖွယ် အာရုံအပေါ်မှာ ဒေါသဇော မဖြစ်အောင် သတိတရားဖြင့် စောင့်စည်းရပါမယ်။ ဒါဟာ တဏှာမဖြစ်အောင် အခြေခံအဆင့်မှာ ကြိုတင်ကာကွယ်တဲ့ အကျင့်မြတ် ဖြစ်ပါတယ်။
ဒုတိယအချက် — ဝေဒနာနှင့် တဏှာ၏ ကြားခံဖြစ်စဉ်ကို သတိပြုခြင်း
ချမ်းသာတဲ့ ဝေဒနာ ပေါ်လာတဲ့အခါ "ချမ်းသာတယ်" လို့ ခံစားသိရုံမျှ သတိထားပြီး၊ အဲဒီအပေါ်မှာ "ငါ့ဟာ၊ ငါ ချမ်းသာချင်တယ်" လို့ တဏှာကောက်ကွေ့ မကူးပြောင်းသွားအောင် သတိဖြင့် ကြားဖြတ်စောင့်ကြည့်ရပါမယ်။ နာကျင်တဲ့ ဝေဒနာ ပေါ်လာတဲ့အခါမှာလည်း ဒေါသဖြင့် မတုံ့ပြန်ဘဲ ခန္ဓာရဲ့ ဖောက်ပြန်မှုမျှသာဟု အသိအမှတ်ပြုရပါမယ်။
တတိယအချက် — တရားအဆင့်အတန်း တံဆိပ်မကပ်ခြင်း
လောဘလေး ခဏငြိမ်သွားတာ၊ စိတ်အေးချမ်းသွားတာကို "ငါ သမုဒယကို ပယ်ပြီးပြီ၊ သောတာပန်ဖြစ်ပြီ" လို့ မာနဖြင့် အဆင့်တံဆိပ် မကပ်မိဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ မိမိသန္တာန်မှာ အနုသယဓာတ်တွေ ကိန်းအောင်းနေဆဲ ဖြစ်ကြောင်း နှိမ့်ချစွာ နှလုံးသွင်းကာ၊ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးတရားတို့ကို နေ့စဉ်ဘဝထဲမှာ မပြတ်တမ်း ဆက်လက်ဖြည့်ကျင့်ရပါမယ်။
ကျင့်ဝတ်အဓိဋ္ဌာန်ဖြင့် ဒေသနာနိဂုံးချုပ်ပိတ်ခြင်း
တရားနာပရိသတ် ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့...
ဒီကနေ့ နေ့လည်ခင်းမှာ ဟောကြားအပ်တဲ့ "သမုဒယသစ္စပဋိဝေဓ — သမုဒယသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း" ဆိုတဲ့ တရားဒေသနာတော်ကို တီရဏပရိညာ သဘောအရ ချဉ်းကပ်တဲ့အခါ — အာယတနတံခါး ခြောက်ပါးမှာ အာရုံနဲ့ ထိတွေ့မှုတိုင်း၌ တဏှာငါးမျှားချိတ် မစူးဝင်အောင် သတိဖြင့် စောင့်စည်းကြရပါမယ်။ ဝေဒနာနှင့် တဏှာကို မရောထွေးစေဘဲ အကြောင်းတရားကွင်းဆက်ကို ဉာဏ်ဖြင့် ခြေရာခံတတ်အောင် လေ့ကျင့်ကြရပါမယ်။ သမုဒယသစ္စာကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်ထိုးထွင်းသိမြင်မှုဆိုတာ အရိယာမဂ်ဉာဏ်၏ အထွတ်အထိပ် အကျိုးရလဒ် (Result) ဖြစ်တဲ့အတွက် စိတ်ကူးဖြင့် အတင်းအဓမ္မ မဖန်တီးဘဲ၊ မိမိတို့ လုပ်ဆောင်နိုင်သည့် သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ မဂ္ဂင်တရားတို့ကို ဖြည်းဖြည်းချင်း ခိုင်မာအောင် တည်ဆောက်သွားကြရပါမယ်။
ဒီနေရာမှာ တရားနာပရိသတ် အပေါင်းတို့အနေဖြင့် နေ့စဉ်ဘဝ အာယတနတံခါးတွေမှာ သတိတရား လက်ကိုင်ထားကာ ကိလေသာတဏှာတို့ကို ဆက်လက်မကျွေးမွေးဘဲ၊ စင်ကြယ်သော သီလ၊ တည်ကြည်သော သမာဓိ၊ မှန်ကန်သော ပညာ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးတရားတို့ကို အသက်ထက်ဆုံး မယိမ်းမယိုင် ကျင့်ကြံကြိုးကုတ် အားထုတ်ပါအံ့ဟူသော "ကျင့်ဝတ်အဓိဋ္ဌာန်" ကို စိတ်နှလုံးထဲ၌ ခိုင်မြဲစွာ ဆောက်တည်တော်မူကြပါ။
တရားနာပရိသတ် ယောဂီသူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် သမုဒယသစ္စာ မြတ်တရား၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်၊ ကျမ်းအလွှာသဘောနှင့် ဓမ္မမြေပုံတို့ကို မှန်ကန်စွာ သိနားလည်ကြပြီးလျှင် အယူမမှား၊ အဆင့်မကျော်ဘဲ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး အကျင့်မြတ်ကို ဖြည့်ကျင့်ကာ နောက်ဆုံးတစ်နေ့တွင် အရိယာမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် သမုဒယသစ္စာကို ဧကန်မလွဲ အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဒေသနာနိဂုံးနှင့် မေတ္တာပို့ အမျှဝေ
သာဓု သာဓု သာဓု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပလာလက
ORCID-0009-0000-0697-4760
ကျမ်းကိုးစာရင်း (Footnotes)
¹ ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတပါဠိတော်၊ ၁။ ဥရဂဝဂ်၊ ၃။ ခဂ္ဂဝိသာဏသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၈၄၊ ပိုဒ်ရေ ၆၀။ (CS-MY-V19-P0284, KN 5.60 / Khaggavisāṇasutta, Uragavagga, Suttanipāta)[cite: 10, 13]
² သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၁၂။ သစ္စသံယုတ်၊ ၂။ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဝဂ်၊ ၁။ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၆၉၊ ပိုဒ်ရေ ၁၀၈၁။ (CS-MY-V14-P0369, SN 5.1081 / Dhammacakkappavattanasutta, Mahāvagga, Saṃyutta Nikāya)[cite: 10, 13]
³ သံယုတ္တနိကာယ၊ နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၁။ နိဒါနသံယုတ်၊ ၁။ ဗုဒ္ဓဝဂ်၊ ၁။ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၊ ပိုဒ်ရေ ၁။ (CS-MY-V11-P0001, SN 2.1 / Paṭiccasamuppādasutta, Nidānavagga, Saṃyutta Nikāya)[cite: 10, 13]
⁴ အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဝိဘင်္ဂပါဠိတော်၊ ၄။ သစ္စဝိဘင်း၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၉၉-၁၀၅၊ ပိုဒ်ရေ ၁၉၄-၁၉၆။ (CS-MY-V35-P0099, Abhidhammapiṭaka, Vibhaṅgapāḷi, Saccavibhaṅga)[cite: 10, 13]
⁵ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ (ဒုတိယတွဲ)၊ ပညာဘာဝနာနိဒ္ဒေသ၊ ၁၆။ သစ္စနိဒ္ဒေသ (သမုဒယသစ္စဝဏ္ဏနာ)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၃၅-၁၃၈။ (Visuddhimagga-Aṭṭhakathā, Vol. 2, Saccaniddesa, CS-MY-ATT)[cite: 10, 13]
⁶ ကျေးဇူးတော်ရှင် လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၊ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးကျမ်း နှင့် သစ္စာဒီပနီကျမ်း၊ ရန်ကုန်၊ သာသနာရေးဦးစီးဌာန ပုံနှိပ်တိုက်။[cite: 10, 13]
ကျမ်းကိုးစာရင်းညွှန်း (References)
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ သုတ္တနိပါတပါဠိတော်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက၊ မြန်မာမူ ပါဠိတော်။[cite: 10, 13]
မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော် (သစ္စသံယုတ်)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက၊ မြန်မာမူ ပါဠိတော်။[cite: 10, 13]
နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော် (နိဒါနသံယုတ်)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက၊ မြန်မာမူ ပါဠိတော်။[cite: 10, 13]
အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဝိဘင်္ဂပါဠိတော် (သစ္စဝိဘင်း)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက၊ မြန်မာမူ ပါဠိတော်။[cite: 10, 13]
အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ (ပညာနိဒ္ဒေသ)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ။[cite: 10, 13]
လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၊ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးကျမ်း၊ သစ္စာဒီပနီကျမ်း။[cite: 10, 13]
ကျမ်းစာရင်း (Bibliography)
Canonical Pāḷi Sources (Mūla Tipiṭaka):
Khuddaka Nikāya: Suttanipātapāḷi. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Ministry of Religious Affairs, 1956.[cite: 10, 13]
Saṃyutta Nikāya: Mahāvaggapāḷi (Saccasaṃyutta). Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Ministry of Religious Affairs, 1956.[cite: 10, 13]
Saṃyutta Nikāya: Nidānavaggapāḷi (Nidānasaṃyutta). Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Ministry of Religious Affairs, 1956.[cite: 10, 13]
Abhidhammapiṭaka: Vibhaṅgapāḷi (Saccavibhaṅga). Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Ministry of Religious Affairs, 1956.[cite: 10, 13]
Commentarial & Classical Manuals:
Bhadantācariya Buddhaghosa. Visuddhimagga. 2 vols. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Department of Religious Affairs, 1956.[cite: 10, 13]
Bhadantācariya Buddhaghosa. Paramatthajotikā nāma Suttanipāta-aṭṭhakathā. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 10, 13]
Bhadantācariya Dhammapāla. Paramatthamañjūsā nāma Visuddhimagga-mahāṭīkā. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 10, 13]
Myanmar Masters & Lineage Treatises:
Ledi Sayadaw, Ven. Mahāsaraṇaguṇa. Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 10, 13]
Ledi Sayadaw, Ven. Sacca-dīpanī (Manual of the Four Noble Truths). Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 10, 13]
Liturgical Registers:
Mahāsaraṇaguṇa Pallaṅka & Dhātu-vandanā Protocol (LIT-PALLAṄKA-NEW-01). Internal Liturgical Register, Locked Version 3.3.[cite: 10, 13]