Day 313 Nov 9 ဓာတ်တော်စောင့်ရှောက်မှုနှင့် CSR (Relic Stewardship and CSR) ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ်၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ် (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) Heritage Stewardship (ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှု ပညာ) T101 (Relic Provenance & Intake Record) / Case-H313 Policy 9, Article 9.1 (Relic Sanctity & Display Standards)
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"ဝန္ဒာမိ စေတိယံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတံ၊ သရီရဓာတု မဟာဗောဓိံ ဗုဒ္ဓရူပံ သဗ္ဗံ သဒါ။"
(အရပ်လေးမျက်နှာ၊ အရပ်တစ်ပါး၌ တည်ရှိကုန်သော စေတီပုထိုး၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိညောင်ပင်၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို အခါခပ်သိမ်း ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။)
"ဝန္ဒာမိ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။"
(ဤ သွာဂတ မည်သော ကျောင်းတိုက်၌ တည်ရှိကုန်သော ဓာတ်တော်တို့ကို ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။ ထိုဓာတ်တော်တို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ လုံခြုံစေခြင်း၊ သယ်ဆောင်ပူဇော်ခြင်း ကိစ္စရပ်များကို ဘုရားတပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက သည် ရိုသေစွာ ဆောင်ရွက်ပါ၏။)
"သဗ္ဗေ ဝန္ဒာမိ တေ အဟံ။"
(ထိုစေတီ၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိ၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို ဘုရားတပည့်တော်သည် ရှိခိုးပါ၏။)
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
ရေမျှောပွဲနှင့် မီးထွန်းပွဲတော်များ ကျင်းပရာ ဤကာလတွင် သူတော်ကောင်းတို့၏ စိတ်အစဉ်၌ အကုသိုလ်များ ရေထဲပါသွားပြီး ကုသိုလ်မီးများ လင်းလက်ပါစေ။
ယနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားမည့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ဓာတ်တော်စောင့်ရှောက်မှုနှင့် CSR" ဖြစ်ပါတယ်။ တန်ဆောင်မုန်းလဆိုတာ မြန်မာတို့ရဲ့ ရိုးရာယဉ်ကျေးမှု အမွေအနှစ်တွေကို ဖော်ထုတ်ပြသတဲ့ လတစ်လ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလိုအချိန်မှာ ကုမ္ပဏီလုပ်ငန်းကြီးတွေ၊ အဖွဲ့အစည်းတွေက CSR (Corporate Social Responsibility) အနေနဲ့ ဘုရားပုထိုးတွေကို ပြုပြင်မွမ်းမံတာ၊ ဓာတ်တော်တွေကို ပူဇော်တာတွေ လုပ်ဆောင်ကြပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ "စောင့်ရှောက်ခြင်း" (Stewardship) ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို ဓမ္မနဲ့အညီ၊ ခေတ်သစ် Heritage Management (အမွေအနှစ် စီမံခန့်ခွဲမှု) နဲ့အညီ နားလည်ဖို့ အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။
ဒီအတွက် အခြေခံရမယ့် ပါဠိတော်ကတော့ ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ်၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်တော် ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံခါနီးမှာ ရှင်အာနန္ဒာက ဘုရားရှင်ရဲ့ သရီရဓာတ်တော်တွေကို ဘယ်လို စီမံရမလဲလို့ မေးမြန်းတဲ့အခါ ဘုရားရှင်က "စာတုမ္မဟာပထေ တထာဂတဿ ထူပေါ ကာတဗ္ဗော" လို့ မိန့်ကြားခဲ့ပါတယ်။ "စာတုမ္မဟာပထေ- လမ်းဆုံလမ်းခွ၌၊ တထာဂတဿ- ဘုရားရှင်၏၊ ထူပေါ- စေတီပုထိုးကို၊ ကာတဗ္ဗော- ပြုလုပ်အပ်၏" လို့ ဆိုလိုပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ "ကာတဗ္ဗော" (ပြုလုပ်အပ်၏/စောင့်ရှောက်အပ်၏) ဆိုတဲ့ စကားလုံးဟာ တာဝန်ဝတ္တရား (Duty of Care) ကို ညွှန်ပြနေပါတယ်။ ဓာတ်တော်ဆိုတာ ပိုင်ဆိုင်ဖို့ (Ownership) မဟုတ်ဘဲ၊ မျိုးဆက်သစ်တွေအတွက် လက်ဆင့်ကမ်း စောင့်ရှောက်ဖို့ (Stewardship) ဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ သဘောတရားပါပဲ။
အေး... ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ် Heritage Stewardship (ယဉ်ကျေးမှုအမွေအနှစ် ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်မှု) ရှုထောင့်ကနေ ကြည့်လိုက်ရင် ပိုပြီး လေးနက်သွားပါလိမ့်မယ်။ Heritage Management မှာ "Custodianship vs Ownership" (ထိန်းသိမ်းသူနှင့် ပိုင်ဆိုင်သူ) ဆိုတဲ့ သဘောတရား ရှိပါတယ်။ ဓာတ်တော်တွေ၊ ရှေးဟောင်းပစ္စည်းတွေဟာ လက်ရှိလူတွေရဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှု ပစ္စည်းသက်သက် မဟုတ်ပါဘူး။ အတိတ်က လက်ခံရရှိပြီး အနာဂတ်ကို လက်ဆင့်ကမ်းရမယ့် "Trust" (ယုံကြည်အပ်နှံခံရသည့်အရာ) ဖြစ်ပါတယ်။ ကုမ္ပဏီတွေက CSR လုပ်တယ်ဆိုတာ ဒီအမွေအနှစ်ကို "ပံ့ပိုး" (Support) တာသာ ဖြစ်ရပါမယ်။ အမွေအနှစ်အပေါ် "လွှမ်းမိုး" (Dominate) တာမျိုး မဖြစ်စေရပါဘူး။
ဒီသဘောတရားကို သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Case-H313 ဖြစ်ရပ်နဲ့ ယှဉ်ပြီး စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။ တစ်ခါက နာမည်ကြီး ကုမ္ပဏီကြီးတစ်ခုက သွာဂတပြတိုက်မှာရှိတဲ့ ရှေးဟောင်းဓာတ်တော်ကြုတ်ကြီးတစ်ခုကို ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းဖို့အတွက် CSR ဘတ်ဂျက် အများကြီး လှူဒါန်းချင်တယ်လို့ ကမ်းလှမ်းလာပါတယ်။ ဝမ်းသာစရာပါ။ ဒါပေမယ့် သူတို့မှာ တောင်းဆိုချက်တစ်ခု ပါလာတယ်။ အဲဒါကတော့ "အဲဒီ ဓာတ်တော်ကြုတ်ရဲ့ ရွှေမျက်နှာပြင်ပေါ်မှာ ကုမ္ပဏီရဲ့ Logo (တံဆိပ်) ကို ထွင်းထုပေးပါ" ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။ သူတို့အနေနဲ့ကတော့ ငွေလှူထားလို့ ကြော်ငြာချင်တဲ့သဘော (Marketing) ပေါ့။
ဒီလိုအခြေအနေမျိုးမှာ မူဝါဒ မရှိဘူးဆိုရင် "ငွေရရင် ပြီးရော" ဆိုပြီး လက်ခံလိုက်မိတတ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ဓာတ်တော်ကြုတ်ပေါ်မှာ ကုမ္ပဏီတံဆိပ် ထွင်းလိုက်ရင် အဲဒီအရာဟာ "ဘုရားရှင်ရဲ့ အမွေအနှစ်" မဟုတ်တော့ဘဲ "ကုမ္ပဏီရဲ့ ကုန်ပစ္စည်း" ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့က Policy 9, Article 9.1 (Relic Sanctity & Display Standards) ကို ကိုင်စွဲပြီး ငြင်းပယ်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီမူဝါဒမှာ "ဓာတ်တော်နှင့် ဓာတ်တော်ကြုတ်များ၏ ပင်မကိုယ်ထည်ပေါ်တွင် မည်သည့် စီးပွားရေး အမှတ်တံဆိပ်မှ မရှိစေရ" လို့ အတိအလင်း ပါရှိပါတယ်။
အဲဒီအစား ဦးဇင်းတို့က Template T101 (Relic Provenance & Intake Record) ကို ထုတ်ပြပြီး ဖြေရှင်းနည်းတစ်ခု ပေးခဲ့ပါတယ်။ T101 မှာ ဓာတ်တော်ရဲ့ သမိုင်းကြောင်း (History) နဲ့ မူလပိုင်ရှင် (Provenance) ကို မှတ်တမ်းတင်တဲ့ နေရာပါပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့က "ဒကာကြီးတို့ရဲ့ နာမည်ကို ဓာတ်တော်ကြုတ်မှာ မထွင်းဘဲ၊ ဓာတ်တော်ရဲ့ သမိုင်းမှတ်တမ်း (T101) နဲ့ ပြတိုက်ရဲ့ အလှူရှင်မှတ်တမ်း ကျောက်စာ (Donor Wall) မှာ အထင်ကရ ဖော်ပြပေးပါမယ်" လို့ ညှိနှိုင်းခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ ဓာတ်တော်ရဲ့ "Identity" (ဂုဏ်သိက္ခာ) ကို မထိခိုက်စေဘဲ၊ အလှူရှင်ရဲ့ "Stewardship" (စောင့်ရှောက်မှု) ကို အသိအမှတ်ပြုလိုက်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ကုမ္ပဏီဘက်ကလည်း ဒီသဘောတရားကို နားလည်ပြီး "ဟုတ်ပါတယ်၊ ဘုရားပစ္စည်းကို ကျွန်တော်တို့ တံဆိပ်နဲ့ မလွှမ်းမိုးသင့်ပါဘူး" ဆိုပြီး သဘောတူခဲ့ပါတယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်ကနေ ဦးဇင်းတို့ ယူသင့်တဲ့ သင်ခန်းစာကတော့ CSR ဆိုတာ ကိုယ့်နာမည်ကြီးဖို့ လုပ်တာမျိုး မဖြစ်သင့်ပါဘူး။ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်မှာ ဟောထားသလို "ထူပေါ ကာတဗ္ဗော" - စေတီကို ပြုလုပ်ပူဇော်ရာမှာ ဘုရားရှင်ရဲ့ ဂုဏ်တော်ကိုသာ ဦးထိပ်ထားရပါမယ်။ Heritage Stewardship သဘောအရလည်း အလှူရှင်ဆိုတာ "စောင့်ရှောက်သူ" (Custodian) သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပိုင်ရှင် မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ရဲ့ စီးပွားရေး အမှတ်တံဆိပ်တွေ၊ အတ္တတွေကို ဘုရားခန်းအပြင်ဘက်မှာ ထားခဲ့ပြီး၊ စစ်မှန်တဲ့ စေတနာနဲ့ စောင့်ရှောက်မှသာ ရေရှည်တည်တံ့တဲ့ ကုသိုလ်၊ လူအများ လေးစားတဲ့ ဂုဏ်သတင်းကို ရရှိမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့... မိမိတို့ရဲ့ စီးပွားရေး လုပ်ငန်းတွေကနေ သာသနာကို ထောက်ပံ့တဲ့အခါ၊ ရေမျှောပွဲတွေ၊ မီးထွန်းပွဲတွေမှာ ပါဝင်တဲ့အခါ "ငါတို့က ယဉ်ကျေးမှုကို စောင့်ရှောက်နေသူတွေ" ဆိုတဲ့ စိတ်ထားမျိုး မွေးမြူကြပါ။ အမွေအနှစ်ဆိုတာ အတိတ်က ပေးလိုက်တဲ့ လက်ဆောင်မွန်ပါ။ အဲဒီလက်ဆောင်ကို ကိုယ့်လက်ထက်မှာ ညစ်နွမ်းအောင် မလုပ်ဘဲ၊ တောက်ပသထက် တောက်ပအောင် ထိန်းသိမ်းပြီး အနာဂတ်ကို လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'ဓာတ်တော်စောင့်ရှောက်မှုနှင့် CSR' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် မြန်မာ့ရိုးရာ ယဉ်ကျေးမှုနှင့် ဗုဒ္ဓသာသနာ့ အမွေအနှစ်များကို တန်ဖိုးထား စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေ၊ အတ္တကင်းသော စောင့်ရှောက်မှု (Stewardship) ဖြင့် ကုသိုလ်ယူနိုင်ကြပါစေ၊ ထိုကောင်းမှုများကြောင့် ဘေးအန္တရာယ်ခပ်သိမ်း ကင်းငြိမ်းပြီး ငြိမ်းချမ်းသာယာသော ဘဝများကို ပိုင်ဆိုင်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၉ ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
သာသနာတော်နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသိပညာများကို စနစ်တကျ လေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group တွင်လည်း ပါဝင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါကြောင်း ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်။