"သမာဓိ၏ အခြေခံနှင့် အလုပ်ခွင်အစ (Deep Work as Modern Samadhi)"
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့"
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား။ နမော - ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရား ကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား။ နမော - ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
ယနေ့ဟာ ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လရဲ့ ပထမဆုံး ရက်မြတ် မင်္ဂလာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတအဖွဲ့သားတွေရော၊ တရားနာ ပရိတ်သတ်တွေပါ ဝါတွင်းကာလရဲ့ အလယ်ပိုင်းကို ရောက်ရှိလာကြပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီလအတွက် ဦးဇင်းတို့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ အဓိက ဆောင်ပုဒ် (Theme) ကတော့ "သမာဓိနှင့် အာရုံစူးစိုက်မှု" (Concentration and Focus) ဆိုတာပါပဲ။ ဝါတွင်းကာလဆိုတာ ရဟန်းတော်တွေအတွက် ကိုယ့်ကျောင်း ကိုယ့်ကန်မှာ ငြိမ်ငြိမ်သက်သက် သီတင်းသုံးပြီး တရားဓမ္မ အားထုတ်ရတဲ့ အချိန်အခါ ဖြစ်သလို၊ ဒကာ ဒကာမတွေ အတွက်လည်း မိမိတို့ရဲ့ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး၊ ပညာရေး ကိစ္စအဝဝမှာ စိတ်ကို တည်ကြည်ငြိမ်သက်အောင် လေ့ကျင့်ယူရမယ့် "Training Period" တစ်ခုလို့ ဆိုရင် မမှားပါဘူး။ ဒီနေ့ခေတ်ကြီးက "Information Age" (သတင်းအချက်အလက်ခေတ်) လို့ ဆိုပေမယ့် တကယ်တမ်းကျတော့ "Distraction Age" (အာရုံပျံ့လွင့်မှုခေတ်) ဖြစ်နေပါတယ်။ ဖုန်းသံတွေ၊ Facebook Notification တွေ၊ အီးမေးလ်တွေ ကြားထဲမှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ဟာ ရေပွက်လို ဖြစ်နေတယ်။ အဲဒီတော့ အလုပ်တစ်ခု စလုပ်လိုက်တာနဲ့ ၁၅ မိနစ်တောင် ပြည့်အောင် မလုပ်နိုင်ဘဲ အာရုံပြောင်းသွားကြတယ်။ ရလဒ်က ဘာလဲဆိုတော့ "ပင်ပန်းသလောက် အရာမထင်ခြင်း" ပါပဲ။ ဒါကြောင့် ဒီနေ့ သြဂုတ်လ (၁) ရက်နေ့မှာ "အလုပ်ခွင်အစမှာ သမာဓိ ဘယ်လိုယူမလဲ" ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာကို ဓမ္မနဲ့ ယှဉ်ပြီး ဆင်ခြင်ကြည့်ကြရအောင်။
ဒီနေရာမှာ အခြေခံအကျဆုံးဖြစ်တဲ့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ စကားတော်ကို ဦးစွာပထမ နာယူမှတ်သား ကြည့်ကြစို့။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ သမာဓိသုတ် မှာ ဘုရားရှင်က ရဟန်းတွေကို အခုလို တိတိကျကျ မိန့်မှာတော်မူခဲ့ပါတယ်။
"သမာဓိံ ဘိက္ခဝေ ဘာဝေထ၊ သမာဟိတော ဘိက္ခဝေ ဘိက္ခု ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ။"
ပါဠိတော်ရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို တစ်လုံးချင်း သေချာ စိစစ်ကြည့်ရအောင်။ ဘိက္ခဝေ - ချစ်သားရဟန်းတို့၊ သမာဓိံ - (အာရုံတစ်ခုတည်း၌ စိတ်ကျရောက်တည်ငြိမ်ခြင်းဟူသော) သမာဓိကို၊ ဘာဝေထ - ပွားများကြကုန်လော့။ သမာဟိတော - တည်ကြည်သော စိတ်သမာဓိ ရှိသော၊ ဘိက္ခု - ရဟန်းသည်၊ ယထာဘူတံ - (ရုပ်နာမ်ဓမ္မ သင်္ခါရတို့၏) ဟုတ်တိုင်းမှန်ရာ ဖြစ်ပျက်နေသော သဘောတရားကို၊ ပဇာနာတိ - ကွဲကွဲပြားပြား သိမြင်နိုင်ပေ၏။ ဒီနေရာမှာ အဓိက သော့ချက်စကားလုံးက "ယထာဘူတံ" (ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိခြင်း) ပါပဲ။ ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ဘုရားရှင်က "သမာဓိရှိရင် ကောင်းကင်ပျံနိုင်မယ်" လို့ မဟောဘူး။ "သမာဓိရှိရင် အရှိကို အရှိအတိုင်း မြင်မယ်" တဲ့။ ဘာကြောင့် ဒီစကားက အရေးကြီးသလဲ။ သာမန်ပုထုဇဉ်တွေက စိတ်မငြိမ်ရင် အရှိကို အရှိအတိုင်း မမြင်ဘဲ၊ "ငါထင်တာ" "ငါဖြစ်ချင်တာ" တွေနဲ့ ရောပြီး မြင်တတ်လို့ပါပဲ။
အဲဒါကို စီးပွားရေးနဲ့ လုပ်ငန်းခွင် နယ်ပယ်ဘက်ကို လှည့်ပြီး စဉ်းစားကြည့်မယ်ဆိုရင် ပိုပြီးတော့တောင် ထင်ရှားပါသေးတယ်။ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးကောင်း မေးလိမ့်မယ်။ "အရှင်ဘုရား... တပည့်တော်တို့က ရုံးမှာ စာရင်းကိုင် လုပ်နေတာ၊ ကွန်ပျူတာ ရိုက်နေတာ၊ သမာဓိ ရှိလို့ နိဗ္ဗာန်မရောက်နိုင်ရင်တောင် ဘာအကျိုးရှိမှာလဲ" တဲ့။ အဖြေကတော့ - သမာဓိရှိမှ "အမှား" နဲ့ "အမှန်" ကို ကွဲကွဲပြားပြား မြင်တာပါ။ စိတ်မငြိမ်တဲ့သူဟာ စာရင်းစစ်ရင် ဂဏန်းမှားမယ်။ စိတ်မငြိမ်တဲ့ ဆရာဝန်ဟာ ဆေးကုရင် ရောဂါအမည် မှားတပ်မိမယ်။ ပါဠိလို "ယထာဘူတံ" ဆိုတာ လုပ်ငန်းခွင်မှာတော့ "Error-Free Vision" (အမှားကင်းသော အမြင်) လို့ ပြောလို့ ရပါတယ်။ ဒါဟာ သာသနာ့ဝန်ထမ်း ရဟန်းတွေအတွက်တင် မကဘဲ လူပုဂ္ဂိုလ်တွေအတွက်ပါ မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ အရည်အချင်း တစ်ရပ် ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကိုပဲ ခေတ်သစ် ကမ္ဘာ့အမြင်၊ သိပ္ပံနည်းကျ အမြင်နဲ့ ချိတ်ဆက်ပြီး လေ့လာကြည့်ရအောင်။ Georgetown University က ပါမောက္ခ Cal Newport ဆိုတဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်က "Deep Work" (နက်ရှိုင်းစွာ အလုပ်လုပ်ခြင်း) ဆိုတဲ့ သီအိုရီတစ်ခုကို တင်ပြထားတယ်။ သူက ဘာပြောလဲဆိုတော့ "Deep Work ဆိုတာ အာရုံပျံ့လွင့်မှု ကင်းမဲ့တဲ့ အခြေအနေ (Distraction-free concentration) မှာ မိမိရဲ့ အသိဉာဏ် စွမ်းရည် (Cognitive Capabilities) ကို အမြင့်ဆုံး ထုတ်သုံးပြီး လုပ်ဆောင်ရတဲ့ အလုပ်မျိုး ဖြစ်တယ်" တဲ့။ သူ့ရဲ့ ဆန့်ကျင်ဘက်ကတော့ "Shallow Work" (ရေပေါ်ဆီ အလုပ်) ပါ။ အီးမေးလ်စစ်လိုက်၊ ဖုန်းပွတ်လိုက်၊ စကားပြောလိုက် လုပ်နေတဲ့ အလုပ်မျိုးပေါ့။ သိပ္ပံနည်းကျ လေ့လာချက်အရ လူတစ်ယောက်ဟာ အလုပ်တစ်ခု (Task A) ကနေ နောက်တစ်ခု (Task B) ကို ကူးပြောင်းလိုက်တိုင်း ဦးနှောက်ထဲမှာ "Attention Residue" (အာရုံအကြွင်းအကျန်) ဆိုတာ ကျန်ခဲ့တယ်တဲ့။ ဥပမာ - ဒကာကြီးက စာရင်းလုပ်နေရင်း ဖုန်းဝင်လာလို့ ကိုင်လိုက်တယ်။ ဖုန်းပြောပြီးလို့ စာရင်းပြန်လုပ်တဲ့အခါ ဒကာကြီးရဲ့ စိတ် ၂၀% လောက်က ဖုန်းပြောတဲ့အကြောင်းအရာဆီမှာ ကျန်နေခဲ့တယ်။ အဲဒီအခါမှာ ဘုရားဟောတဲ့ "သမာဟိတော" (စိတ်တည်ငြိမ်မှု) ပျက်ပြားပြီး အမှားတွေ ပါလာတော့တာပါပဲ။
ဒီအချက်ကို ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ လက်တွေ့ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ ဖြစ်ရပ်မှန်လေးတစ်ခုနဲ့ ဥပမာပေးပြီး ပြောပြချင်ပါတယ်။ ဒါကတော့ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ မှတ်တမ်းဟောင်း Case-C213 မှာ ပါရှိတဲ့ အဖြစ်အပျက်လေးပါ။ ဖြစ်စဉ်က ၂၀၂၁ ခုနှစ်တုန်းက ဖြစ်ခဲ့တာ။ ဦးဇင်းတို့ ရုံးအဖွဲ့ (Admin Team) ထဲက ဝန်ထမ်းငယ် တစ်ဦးဟာ Template T101 (Relic Registry Master Log) မှာ အချက်အလက် ဖြည့်သွင်းဖို့ တာဝန်ကျတယ်။ T101 ဆိုတာ ဦးဇင်းတို့ ပြတိုက်ရဲ့ အသက်သွေးကြောပါ။ ဓာတ်တော်အမျိုးအစား၊ ပင့်ဆောင်ရာ ဒေသ၊ သမိုင်းကြောင်း အားလုံးကို တိတိကျကျ မှတ်တမ်းတင်ရတဲ့ ဇယားကြီးပေါ့။ အဲဒီဝန်ထမ်းလေးက လူငယ်ဆိုတော့ "Multitasking" (တစ်ပြိုင်နက် အလုပ်များစွာ လုပ်ခြင်း) ကို ကျွမ်းကျင်တယ်လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ယုံကြည်ထားတယ်။ တစ်ဖက်က T101 ကို ဖြည့်နေသလို၊ တစ်ဖက်ကလည်း သူ့သူငယ်ချင်းတွေနဲ့ Group Chat မှာ စကားပြောနေတယ်။ နားကြပ်တပ်ပြီး သီချင်းနားထောင်နေတယ်။ သူထင်တာက "ငါ လုပ်နိုင်ပါတယ်၊ ပြီးရင် ပြီးတာပဲ" ပေါ့။
ဒါပေမယ့်... (၃) လလောက် ကြာတဲ့အခါ ပြဿနာ စတက်ပါလေရော။ နိုင်ငံခြား ဧည့်သည်အဖွဲ့ လာတဲ့အခါ ဓာတ်တော်တစ်ဆူရဲ့ မူရင်းဒေသ (Provenance) ကို စစ်ဆေးတော့ "Sri Lanka" (သီရိလင်္ကာ) ဖြစ်ရမယ့်အစား "Sagaing" (စစ်ကိုင်း) ဖြစ်နေတယ်။ ကွန်ပျူတာထဲမှာ မှားရိုက်ထားမိတာ။ ကုဒ်နံပါတ် RL-089 နဲ့ RL-098 မှားသွားတာ။ အကြောင်းရင်းကို ပြန်စိစစ်လိုက်တော့ သူငယ်ချင်းနဲ့ Chat တုန်းက စစ်ကိုင်းအကြောင်း ပြောနေရင်း လက်က ယောင်ပြီး ရိုက်ထည့်လိုက်မိတာ ဖြစ်နေတယ်။ ဒီအမှားလေး တစ်ခုကြောင့် ပြတိုက်ရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာ (Reputation) ထိခိုက်မလို ဖြစ်ခဲ့ရတယ်။ ဧည့်သည်က "မင်းတို့ မှတ်တမ်းတွေက မသေချာဘူးလား" လို့ မေးခွန်းထုတ်စရာ ဖြစ်လာတယ်။ ဒါဟာ ဘာကို ပြနေသလဲဆိုတော့ ဝန်ထမ်းမှာ "သမာဓိ" မရှိခဲ့ဘူး။ နီဝရဏတရားတွေ ဝင်နေတယ်။ သူလုပ်လိုက်တာက Deep Work မဟုတ်ဘဲ Shallow Work ဖြစ်နေတယ်။
အဲဒီ ဖြစ်စဉ်ကို သင်ခန်းစာယူပြီးတော့ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ မူဝါဒအသစ် တစ်ခု ချမှတ်ခဲ့ရပါတယ်။ အဲဒါကတော့ Policy 8 (Human Resources & Professional Conduct) ရဲ့ Article 8.1 (Duty of Focused Attention) ပါပဲ။ အဲဒီ မူဝါဒမှာ ဘာရေးထားလဲဆိုတော့ "Template T101, T230 ကဲ့သို့သော အရေးကြီး စာရင်းများကို ပြုစုသည့်အခါ ဝန်ထမ်းများသည် ဖုန်းပိတ်ထားရမည်။ အခြား မည်သည့် Communication Channel ကိုမျှ မဖွင့်ရ။ အနည်းဆုံး (၁) နာရီ Deep Work Session ယူရမည်" လို့ အတိအလင်း ပြဋ္ဌာန်းလိုက်ရပါတယ်။ ဒါဟာ ဝန်ထမ်းတွေကို ချုပ်ချယ်ချင်လို့ မဟုတ်ပါဘူး။ သူတို့ရဲ့ လုပ်အားကို တန်ဖိုးထားလို့၊ သူတို့ရဲ့ လက်ရာကို "အမှားကင်းတဲ့ လက်ရာ" (Yathabhuta Vision) ဖြစ်စေချင်လို့ စနစ်တကျ ကာကွယ်ပေးထားခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ တရားနာ ပရိတ်သတ်ထဲက အချို့က တွေးမိကောင်း တွေးမိကြပါလိမ့်မယ်။ "အရှင်ဘုရား... အဲဒီလောက်ကြီး တင်းကြပ်ဖို့ လိုလို့လား၊ သက်သောင့်သက်သာ လုပ်ရင် မရဘူးလား" လို့ မေးစရာ ရှိပါတယ်။ ဦးဇင်း ပြန်မေးချင်တာက "ဒကာကြီးတို့ ကိုယ်တိုင် ခွဲစိတ်ကုသမှု ခံယူမယ်ဆိုရင် ခွဲစိတ်နေရင်း ဖုန်းပြောနေတဲ့ ဆရာဝန်ကို လက်ခံနိုင်မလား" ဆိုတာပါပဲ။ လက်မခံနိုင်ပါဘူးနော်။ ဘာဖြစ်လို့လဲဆိုတော့ ကိုယ့်အသက်နဲ့ ရင်းနေရလို့လေ။ ထို့အတူပါပဲ... ဓာတ်တော်တွေ ဆိုတာကလည်း ဗုဒ္ဓမြတ်စွာရဲ့ ကိုယ်ပွားတော်တွေ ဖြစ်တဲ့အတွက် သာမန် ပစ္စည်းတွေထက် ပိုပြီးတော့တောင် လေးစားမှု၊ အာရုံစိုက်မှု ထားရှိရပါမယ်။ အလုပ်တစ်ခုကို အာရုံစိုက်ပြီး လုပ်တာဟာ အဲဒီအလုပ်အပေါ်မှာ ထားရှိတဲ့ "အရိုအသေ" (Respect) ကို ပြသရာ ရောက်ပါတယ်။ ပေါ့ပေါ့ဆဆ လုပ်တာဟာ မလေးစားရာ ရောက်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် "သမာဓိ" ဆိုတာ ဘာသာရေး သက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ "Professionalism" (ကျွမ်းကျင်မှုဆိုင်ရာ ကျင့်ဝတ်) တစ်ခုလည်း ဖြစ်နေတာပါ။
ဒါဖြင့်ရင် လက်တွေ့ဘဝမှာ ဦးဇင်းတို့ ဘယ်လို ကျင့်သုံးကြမလဲ။ သမာဓိသုတ်ကို ရုံးခန်းထဲမှာ ဘယ်လို ပွားများမလဲ။ ဦးဇင်း အကြံပြုချင်တဲ့ နည်းလမ်းကတော့ "The Ritual of Start" (အစပြုခြင်း ဓလေ့) ပါပဲ။ ဘုရားရှိခိုးပြီးမှ တရားထိုင်သလိုမျိုး၊ အလုပ်မစခင်မှာ (၂) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး နေလိုက်ပါ။ "ငါ အခုလုပ်မယ့် အလုပ်ဟာ သူများအကျိုး၊ ကိုယ့်အကျိုး ရှိတဲ့ အလုပ်ဖြစ်တယ်၊ ဒီအလုပ်ကို ငါ အမှားကင်းကင်းနဲ့ ပြီးမြောက်အောင် လုပ်မယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပြီးမှ ကွန်ပျူတာကို ဖွင့်ပါ။ အီးမေးလ်မစစ်ခင်၊ ဖုန်းမပြောခင်မှာ "ငါ ဘာလုပ်ဖို့ ဖွင့်တာလဲ" ဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက် (Intention) ကို အရင်ဆုံး သတိကပ်လိုက်ပါ။ ဒါဟာ "သတိပဋ္ဌာန်" အလုပ်ခွင် ဗားရှင်းပါပဲ။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ မှာကြားချင်တာကတော့... "သမာဓိ" ဆိုတာ တောထဲသွားပြီး မျက်စိမှိတ်ထားမှ ရတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်ရှေ့ရောက်နေတဲ့ တာဝန်ဝတ္တရား (Duty) ပေါ်မှာ စိတ်ကို ဖြူစင်စွာ၊ တည်ကြည်စွာ ထားရှိခြင်းဟာလည်း "ခေတ်သစ် သမာဓိ" (Modern Samadhi) ပါပဲ။ Cal Newport ပြောတဲ့ Deep Work ဆိုတာ ဗုဒ္ဓဟောတဲ့ သမ္မာသမာဓိ ကို လုပ်ငန်းခွင်မှာ အသုံးချတာပါပဲ။ စိတ်တည်ငြိမ်မှ အမှားကင်းမယ်။ အမှားကင်းမှ "ယထာဘူတံ" (အရှိကို အရှိအတိုင်း) မြင်ပြီး အောင်မြင်မှုတွေ ရရှိနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ယနေ့ အလုပ်ခွင် ဝင်ကြမယ့် ဒကာ ဒကာမ အပေါင်းတို့... မိမိတို့ရဲ့ ဘဝမှတ်တမ်းတွေကို အမှားအယွင်း မရှိရအောင်၊ သတိ၊ သမာဓိတို့နဲ့ "Deep Work" လုပ်နိုင်ကြပါစေလို့ ဆန္ဒပြုရင်း၊ ဩဂုတ်လရဲ့ ပထမဆုံးရက်မှာ စိတ်သစ်၊ လူသစ်၊ အားအင်သစ်တွေနဲ့ ရှေ့ဆက်နိုင်ကြပါစေကုန် သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု"
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၁ ဩဂုတ်လ ၂၀၂၂