ကြော်ငြာနှင့် အမှန်တရား (Advertising and Truth: Truthfulness vs. Overclaiming)

 

ကြော်ငြာနှင့် အမှန်တရား (Advertising and Truth: Truthfulness vs. Overclaiming)

• တရားဟောကြားသည့် အချိန် (Sermon Time): ညနေပိုင်း (Evening Sermon)

• အင်္ဂလိပ်ရက်စွဲ (Gregorian Date): 25 September 2026

• နေ့ရက် (Day): သောကြာနေ့ (Friday)

• သာသနာသက္ကရာဇ် (Sāsana Year): ၂၅၇၀ ခုနှစ်

• ကောဇာသက္ကရာဇ် (Myanmar Era / Kawza Year): ၁၃၈၈ ခုနှစ်

• မြန်မာပြက္ခဒိန် ရက်စွဲ (Myanmar Calendar Date): တော်သလင်းလဆန်း ၁၄ ရက်

• 
  

[ပလ္လင်ဖွင့် ဂါထာတော်နှင့် နမက္ကာရ]

ယံ မင်္ဂလံ ဒွါဒသဟိ၊ စိန္တယိံသု သဒေဝကာ။

သောတ္ထာနံ နာဓိဂစ္ဆန္တိ၊ အဋ္ဌတ္တိံသဉ္စ မင်္ဂလံ။

ဒေသိတံ ဒေဝဒေဝေန၊ သဗ္ဗပါပဝိနာသနံ။

သဗ္ဗလောကဟိတတ္ထာယ၊ မင်္ဂလံ တံ ဘဏာမ ဟေ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

၁။ တရားဒေသနာ နိဒါန်းအဖွင့်နှင့် ညနေခင်း ပြန်လည်ဆန်းစစ်မှု

ဒကာ ဒကာမတို့၊ တရားချစ်ခင် သူတော်စင်အပေါင်းတို့ —

တစ်နေ့တာ၏ လောကီစီးပွားရေး ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုများ ပြီးဆုံး၍ နေဝင်ရီတရော ညနေခင်းအချိန်သို့ ဆိုက်ရောက်လာသည့်အခါ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ၊ မာကတ်တင်းတာဝန်ခံများနှင့် အရောင်းမန်နေဂျာတို့သည် မိမိတို့ အဖွဲ့အစည်း၏ ပြင်ပသို့ ထုတ်လွှင့်ပြသခဲ့သော ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုများကို အတွင်းသို့ ပြန်လည်လှည့်ကြည့်ကာ စစ်ဆေးရမည့် အချိန်ဖြစ်ပေသည်။ ယနေ့ခေတ် ပြိုင်ဆိုင်မှု ပြင်းထန်သော စျေးကွက်စီးပွားရေးလောကတွင် အဖွဲ့အစည်းတိုင်းလိုလိုပင် ရုပ်မြင်သံကြား၊ လူမှုကွန်ရက် မီဒီယာများ၊ ဆိုင်းဘုတ်များနှင့် စာရွက်စာတမ်းများမှတစ်ဆင့် "ကြော်ငြာခြင်း" (Advertising & Marketing Campaign) ကို အရှိန်အဟုန်ပြင်းစွာ ဆောင်ရွက်နေကြသည်။

သို့သော်လည်း ထိုကြော်ငြာများ၏ နောက်ကွယ်၌ အလွန်ကြီးမားသော ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ ချောက်ကမ်းပါးကြီးတစ်ခု တည်ရှိနေသည်။ ၎င်းမှာ "ကြော်ငြာနှင့် အမှန်တရား" (Advertising and Truth) တို့အကြား ကွာဟချက်ပင် ဖြစ်သည်။

ယနေ့ခေတ် စျေးကွက်တွင် ရောင်းအားတက်စေရန်၊ ဖောက်သည်တို့၏ အာရုံကို ဖမ်းစားနိုင်ရန်အတွက် ကုန်ပစ္စည်း၌ အမှန်တကယ် မရှိသော အစွမ်းအာနိသင်များကို ရှိသယောင် ချဲ့ကားပြောဆိုခြင်း (Overclaiming)၊ ဓာတ်ခွဲခန်း သုတေသန အတုအယောင်များကို ကိုးကားခြင်း၊ မဖြစ်နိုင်သော အာမခံချက်များ ပေးခြင်း၊ နှင့် ပြည်သူလူထု၏ ကြောက်ရွံ့မှု၊ အားငယ်မှုတို့ကို အသုံးချကာ သတင်းအမှားများဖြင့် စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဖြားယောင်းသွတ်သွင်းခြင်းတို့ကို ဗြောင်ကျကျ ပြုလုပ်နေကြသည်ကို ဦးဇင်းတို့ တွေ့မြင်နေကြရပေသည်။

"ကြော်ငြာဆိုသည်မှာ အနည်းငယ် လိမ်ညာချဲ့ကားရသည်မှာ ဓမ္မတာပင်ဖြစ်သည်၊ အမှန်အတိုင်းချည်း ပြောနေလျှင် မည်သူမျှ စိတ်မဝင်စားပါ" ဟု ကော်ပိုရိတ်လောက၌ အချို့က ပေါ့ပေါ့တန်တန် ဆိုတတ်ကြသည်။ သို့သော် ဓမ္မအမြင်ဖြင့် သေချာစွာ စိစစ်ကြည့်မည်ဆိုပါက ထိုသို့သော မမှန်မကန် ချဲ့ကားပြောဆိုမှုများသည် မုသာဝါဒ (လိမ်လည်မှု) နှင့် ဝဉ္စန (လှည့်စားမှု) တည်းဟူသော ဒုစရိုက်အကုသိုလ်တရားတို့တွင် တိုက်ရိုက် အကျုံးဝင်နေပေသည်။

ကြော်ငြာ၌ အမှန်တရား ကင်းမဲ့သွားပါက ယာယီအားဖြင့် ရောင်းအား အနည်းငယ် တက်လာနိုင်သော်လည်း၊ ရေရှည်တွင် စားသုံးသူတို့၏ ယုံကြည်ကိုးစားမှု လုံးဝ ပျက်ပြားသွားကာ အဖွဲ့အစည်း၏ အမှတ်တံဆိပ် ဂုဏ်သိက္ခာပါ မြေကျပျက်စီးရတော့သည်။ သစ္စာတရားနှင့် အမှန်တရားကို အခြေခံသော ကြော်ငြာဆက်သွယ်မှုသည်သာလျှင် မျက်မှောက်ဘဝ၌ ရေရှည်တည်တံ့သော စီးပွားရေးဂုဏ်သတင်းကို ဆောင်ကြဉ်းပေးနိုင်ပြီး၊ စိတ်၏ အပြစ်ကင်းသော အေးငြိမ်းမှုကို ရရှိစေနိုင်ပေသည်။

၂။ ဓမ္မမေးခွန်းထုတ်ခြင်း

ဤနေရာတွင် ဦးဇင်းတို့ ဓမ္မအမြင်ဖြင့် လေးနက်စွာ စဉ်းစားဆင်ခြင် မေးခွန်းထုတ်ကြည့်ကြရအောင် —

ကုန်စည်နှင့် ဝန်ဆောင်မှုများကို ကြော်ငြာရာတွင် ဖောက်သည်အား စွဲဆောင်နိုင်ရေးအတွက် အချက်အလက်များကို အနည်းငယ် ချဲ့ကားပြောဆိုခြင်းသည် အပြစ်မရှိသော အရောင်းဗျူဟာ သက်သက်သာ ဖြစ်ပါသလော။ သို့တည်းမဟုတ် ဓမ္မအမြင်အရ စေတနာညစ်နွမ်းနေသော မုသာဝါဒနှင့် သမ္မာဝါစာကို ဖောက်ဖျက်ကျူးလွန်နေသော အကုသိုလ်ကံ ဖြစ်နေပါသလော။

မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ပိဋကတ်တော်လာ အဆုံးအမများ၌ သစ္စာစကားကို ဆိုခြင်း၊ အမှန်တရား၌ တည်ခြင်းနှင့် လောကသားတို့ကို မလှည့်မစားခြင်းတို့နှင့် စပ်လျဉ်း၍ အဘယ်ကဲ့သို့သော တရားစံနှုန်းများကို ဟောကြားထားတော်မူခဲ့ပါသနည်း။ စစ်မှန်သော ကုန်သည်သူတော်ကောင်းတစ်ဦးသည် မိမိ၏ ထုတ်ကုန်ကို မည်သို့သော အမှန်တရားဖြင့် ကြော်ငြာဆက်သွယ်သင့်ပါသနည်းဟူသည့် အချက်ကို ဦးဇင်းတို့ စေ့စေ့စပ်စပ် လေ့လာဆန်းစစ်ကြည့်ကြရပေမည်။

၃။ ပိဋကတ်တော်လာ အထောက်အထားနှင့် ဓမ္မအနက်ဖွင့်ဆိုချက်

ဒကာ ဒကာမတို့၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ သုတ္တပိဋကတ်၊ ဒီဃနိကာယ် သီလက္ခန္ဓဝဂ် ဗြဟ္မဇာလသုတ်တော်နှင့် သာမညဖလသုတ်တော်တို့၌ လာရှိသော စူဠသီလခန်းကို လေ့လာဆင်ခြင်ကြည့်ပါ။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သူတော်ကောင်းတို့ ဖြည့်ကျင့်စောင့်ထိန်းရမည့် သစ္စာတရားနှင့် စပ်လျဉ်း၍ ဤသို့ အတိအလင်း ဟောကြားတော်မူခဲ့သည် —

**"မုသာဝါဒါ ပဋိဝိရတော ဟောတိ၊ သစ္စဝါဒီ သစ္စသန္ဓော ထေတော ပစ္စယိကော အဝိသံဝါဒကော လောကဿ။"**³

ပါဠိတော်၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်မှာ —

"သူတော်ကောင်းသည် မဟုတ်မမှန် မုသားပြောဆိုခြင်းမှ အကြွင်းမဲ့ ရှောင်ကြဉ်တော်မူ၏။

၁။ သစ္စဝါဒီ = အမှန်တရား စကားကိုသာ အစဉ်အမြဲ ဆိုလေ့ရှိ၏။

၂။ သစ္စသန္ဓော = သစ္စာတရား၌ စိတ်နှလုံးကို မြဲမြံစွာ စွဲစပ်ထားတတ်၏ (သစ္စာနှင့် တစ်သားတည်း ဖြစ်၏)။

၃။ ထေတော = ခိုင်မာသော စကားရှိ၏ (ယိမ်းယိုင်ပြောင်းလဲမှု မရှိ၊ စကားတည်၏)။

၄။ ပစ္စယိကော = လူအများ ယုံကြည်ကိုးစားထိုက်သော သူ ဖြစ်၏။

၅။ အဝိသံဝါဒကော လောကဿ = လောကသား ပြည်သူအပေါင်းတို့ကို မည်သည့်အခါမျှ လှည့်ဖြားဖောက်ပြားခြင်း မပြုပေ" ဟု ဟောကြားတော်မူခဲ့ပေသည်။

ဒကာ ဒကာမတို့၊ ဤပါဠိတော်လာ ဂုဏ်ပုဒ် ၅ ပါးတို့သည် ကော်ပိုရိတ် ဆက်သွယ်ပြောဆိုရေးနှင့် ကြော်ငြာလောကအတွက် အမြင့်မြတ်ဆုံးသော ရွှေစည်းမျဉ်းများ ဖြစ်ကြသည်။ မုသားကို ရှောင်ကြဉ်ရုံမျှနှင့် မပြီးဘဲ၊ မိမိ ပြောဆိုသမျှသော စကားတို့သည် အမှန်တရား ဖြစ်ရမည် (သစ္စဝါဒီ)၊ ကတိတည်ရမည် (ထေတော)၊ ဖောက်သည်တို့ အပြည့်အဝ ယုံကြည်အားထားနိုင်ရမည် (ပစ္စယိကော)၊ နှင့် လောကသားတို့အား မဟုတ်မမှန် ကတိအတုများဖြင့် မလှည့်စားရပေ (အဝိသံဝါဒကော လောကဿ)။

ထို့အပြင် ခုဒ္ဒကနိကာယ် သုတ္တနိပါတ် မဟာဝဂ်လာ သုဘာသိတသုတ် (Subhāsitasutta) တွင်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် သူတော်ကောင်းတို့ ချီးမွမ်းအပ်သော စကား၏ အင်္ဂါ ၄ ပါးကို ဤသို့ ဟောကြားတော်မူခဲ့သည် —

**"သုဘာသိတံ ဥတ္တမမာဟု သန္တော၊ ဓမ္မံ ဘဏေ နာဓမ္မံ တံ ဒုတိယံ။

ပိယံ ဘဏေ နာပ္ပိယံ တံ တတိယံ၊ သစ္စံ ဘဏေ နာလိကံ တံ စတုတ္ထံ။"**⁴

ပါဠိတော် အနက်အဓိပ္ပာယ်မှာ —

"သူတော်ကောင်းတို့သည် —

၁။ ကောင်းစွာ ဆိုအပ်သော စကားကို အမြတ်ဆုံးဟု ဆိုကြကုန်၏၊

၂။ တရားနှင့်ညီသော စကားကိုသာ ဆိုရာ၏၊ တရားနှင့်မညီသော စကားကို မဆိုရာ၊

၃။ ချစ်ခင်မြတ်နိုးဖွယ်သော စကားကိုသာ ဆိုရာ၏၊ မုန်းတီးဖွယ် စကားကို မဆိုရာ၊

၄။ သစ္စာမှန်ကန်သော စကားကိုသာ ဆိုရာ၏၊ မမှန်ကန်သော မုသားစကားကို မဆိုရာ" ဟု အဆုံးအမ ပေးတော်မူခဲ့သည်။

ကြော်ငြာတစ်ခုသည် အသံသာယာ၍ လူကြိုက်များရုံမျှဖြင့် မလုံလောက်ပေ။ ၎င်း၌ သစ္စာအမှန်တရား (သစ္စံ) နှင့် တရားနှင့်ညီညွတ်မှု (ဓမ္မံ) ပါဝင်နေမှသာလျှင် ထိုဆက်သွယ်မှုသည် သူတော်ကောင်းတို့ ချီးမွမ်းအပ်သော "သုဘာသိတ" စကား ဖြစ်ပေသည်။

၄။ အဘိဓမ္မာ စိတ်သဘာဝ ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာမှု — ကြော်ငြာလိမ်လည်ခြင်း၏ အကုသိုလ်ဇစ်မြစ်

ဒကာ ဒကာမတို့၊ ကြော်ငြာများ၌ အမှန်တရားကို ဖုံးကွယ်ပြီး ချဲ့ကားပြောဆိုခြင်း (Overclaiming) ၏ နောက်ကွယ်တွင် မည်သို့သော အကုသိုလ် စေတသိက်များ ကိန်းအောင်းနေပါသနည်း။

၁။ လောဘ (Lobha): စျေးကွက်ဝေစုကို မတရား ရယူလိုမှုနှင့် ပြိုင်ဘက်ထက် သာလွန်လိုသော လောဘဇော ဖြစ်သည်။

၂။ မာယာ (Māyā): ကုန်ပစ္စည်း၌ မရှိသော အရည်အသွေး၊ မရှိသော ဆေးဖက်ဝင်မှု၊ မရှိသော စံချိန်စံညွှန်းတို့ကို ရှိသယောင်ယောင် ပရိယာယ်ဆင်၍ ဖန်တီးပြသခြင်း ဖြစ်သည်။

၃။ သာဌေယျ (Sāṭheyya): ကုန်ပစ္စည်း၏ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုးများ၊ အားနည်းချက်များနှင့် ချို့ယွင်းချက်များကို စားသုံးသူ မမြင်နိုင်အောင် စာလုံးသေးသေးလေးများဖြင့် ဖုံးကွယ်ထားခြင်း ဖြစ်သည်။

၄။ ကုဟနာနှင့် လပနာ (Kuhanā & Lapanā): အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် စတုက္ကနိပါတ် ကုဟနသုတ်တော်၌ လာရှိသည့်အတိုင်း လာဘ်လာဘ ရရှိရေးအတွက် ဟန်ဆောင်ပရိယာယ် ပြုလုပ်ခြင်း (ကုဟနာ) နှင့် စားသုံးသူအား မျက်နှာချိုသွေးကာ မြှောက်ပင့်လိမ်လည် ပြောဆိုခြင်း (လပနာ) တို့ ဖြစ်ကြသည်။

ဤအကုသိုလ်တရားတို့သည် ကြော်ငြာစာသားများ၊ ဗီဒီယိုများနှင့် ဆိုရှယ်မီဒီယာ ပို့စ်များအဖြစ် ပုံဖော်လိုက်သောအခါ ပြည်သူလူထု သန်းပေါင်းများစွာထံသို့ သတင်းအမှားများ ပျံ့နှံ့သွားပြီး၊ လူအများအား အလွဲယူဆမှု (ဝိပလ္လာသ) ဖြစ်စေသဖြင့် ပြုလုပ်သူအတွက် အလွန်ကြီးမားသော ဝစီဒုစရိုက် အကုသိုလ်ကံကြီး ဖြစ်ထွန်းစေတော့သည်။

၅။ ခေတ်သစ်စီးပွားရေးနှင့် ပေါင်းကူးဆင်ခြင်ခြင်း (Mapping)

ခေတ်သစ် စီးပွားရေးလောကတွင် "Truth in Advertising" (ကြော်ငြာ၌ အမှန်တရားရှိစေရေး) ဥပဒေများနှင့် စားသုံးသူကာကွယ်ရေး စည်းမျဉ်းများကို နိုင်ငံတကာ၌ တင်းကြပ်စွာ ပြဋ္ဌာန်းလာကြသည်။ ဥပမာအားဖြင့် အမေရိကန်ပြည်ထောင်စု Federal Trade Commission (FTC) ကဲ့သို့သော အဖွဲ့အစည်းများသည် အထောက်အထားမရှိဘဲ ချဲ့ကားကြော်ငြာသော ကုမ္ပဏီများကို ဒဏ်ငွေ ဘီလီယံချီ၍ ချမှတ်လေ့ရှိသည်။

ဤနေရာတွင် ဥပဒေကြောင်းအရ စည်းမျဉ်းလိုက်နာမှု (Regulatory Compliance) နှင့် ဗုဒ္ဓဓမ္မ၏ သစ္စာတရားကို ခွဲခြားနားလည်ရမည် (MAP-A / MAP-B)။

လောကီဥပဒေသည် ပြင်ပသက်သေပြနိုင်သော အထောက်အထားများအပေါ်၌သာ အခြေခံသဖြင့် စီးပွားရေးသမားတို့သည် ဥပဒေ၏ အပေါက်အလမ်း (Loophole) များကို ရှာဖွေကာ "ဥပဒေအရ အရေးယူ၍ မရသော်လည်း လူထု ထင်ယောင်ထင်မှား ဖြစ်စေမည့်" စကားလုံးအသုံးအနှုန်းများကို ဉာဏ်ဆင်၍ သုံးတတ်ကြသည်။

ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား၏ "သစ္စဝါဒီ အဝိသံဝါဒကော လောကဿ" အဆုံးအမတော် မူကား ဥပဒေထက် များစွာ သာလွန်မြင့်မြတ်သည်။ ၎င်းသည် လူသား၏ အတွင်းစိတ် စေတနာအပေါ်၌ အခြေတည်သည်။ "ဥပဒေက လိုက်မဖမ်းနိုင်စေကာမူ ငါ၏ ကုန်ပစ္စည်းသည် ဤမျှသာ စွမ်းဆောင်နိုင်သည်ကို ငါသိ၏၊ ထို့ကြောင့် ထိုထက်ပို၍ အပိုမပြော၊ အမှန်အတိုင်းသာ လူထုအား အသိပေးအံ့" ဟူသော ကိုယ်ကျင့်တရားသည်သာလျှင် စစ်မှန်သော သစ္စာတရား ဖြစ်ပေသည်။

ခေတ်သစ် စီးပွားရေးလေ့လာမှုများအရလည်း အမှန်တရားကို ရိုးသားစွာ ဖော်ပြသော အမှတ်တံဆိပ်များ (Authentic & Transparent Brands) သည် ရေရှည်တွင် စားသုံးသူတို့၏ နက်ရှိုင်းသော သစ္စာရှိမှု (Brand Loyalty) ကို ရရှိပြီး၊ လိမ်လည်ချဲ့ကားသော ကုမ္ပဏီများထက် ပိုမိုခိုင်မာစွာ ရှင်သန်နိုင်ကြောင်း သက်သေပြနေပေသည်။

၆။ လောကီအမှုတွဲ သရုပ်ပြချက် (Illustrative Case)

ဤအချက်ကို ပိုမိုထင်ရှားစွာ သဘောပေါက်စေရန် ခေတ်သစ် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းခွင်မှ လောကီသင်ခန်းစာ အမှုတွဲတစ်ခုကို ဦးဇင်းတို့ သရုပ်ဖော် စဉ်းစားကြည့်ကြပါစို့ —

[လောကီသင်ခန်းစာ အမှုတွဲ သရုပ်ပြချက် - Illustrative Scenario]

အလှကုန်နှင့် အသားအရေထိန်းသိမ်းမှု ပစ္စည်းများ ထုတ်လုပ်သော ကုမ္ပဏီတစ်ခု ရှိသည်။ သူတို့သည် မျက်နှာသစ်ဆေးနှင့် ခရင်မ်အသစ်တစ်ခုကို စျေးကွက်သို့ စတင်မိတ်ဆက်သည်။ မာကတ်တင်း ဒါရိုက်တာသည် ရောင်းအား အဆမတန် တက်စေရန်အတွက် အလွန်အကျွံ ချဲ့ကားထားသော ကြော်ငြာကမ်ပိန်းတစ်ခုကို ရေးဆွဲခဲ့သည် —

"ဤခရင်မ်ကို ၃ ရက် လိမ်းရုံဖြင့် တင်းတိပ်၊ မှဲ့ခြောက်အားလုံး လုံးဝ ပျောက်ကင်းပြီး၊ ၁၀ နှစ် အရွယ်တင် နုပျိုသွားစေမည်၊ ဂျာမနီနိုင်ငံမှ နာနိုနည်းပညာစစ်စစ်ဖြင့် ထုတ်လုပ်ထားပါသည်" ဟု ကြော်ငြာခဲ့သည်။ လက်တွေ့တွင် ထိုပစ္စည်းသည် သာမန် အစိုဓာတ်ထိန်းခရင်မ်မျှသာဖြစ်ပြီး မည်သည့် ဂျာမနီသုတေသနမျှ မပါဝင်ပေ။

ထိုကြော်ငြာကို နာမည်ကြီး အနုပညာရှင်များအား ငွေကြေးများစွာ ပေး၍ ဆိုရှယ်မီဒီယာတွင် ပလူပျံအောင် ကြော်ငြာစေခဲ့သည်။ ပထမ တစ်လ၊ နှစ်လအတွင်း ပြည်သူလူထုသည် ကြော်ငြာစကားကို ယုံကြည်ကာ အလုအယက် ဝယ်ယူကြသဖြင့် ရောင်းအား သိန်းသောင်းချီ၍ တက်ခဲ့သည်။

သို့သော် ၃ လခန့် ကြာသောအခါ မည်သို့ဖြစ်လာပါသနည်း။ ဝယ်ယူသုံးစွဲသူ သောင်းပေါင်းများစွာတို့သည် ၃ ရက်အတွင်း မည်သည့် တင်းတိပ်မှ မပျောက်သည့်အပြင် အချို့မှာ ဓာတ်မတည့်သဖြင့် မျက်နှာများ ရောင်ရမ်းလာကြသည်။ လူမှုကွန်ရက်ပေါ်တွင် မကျေနပ်သော စားသုံးသူတို့၏ ဝေဖန်တိုက်ခိုက်မှုများ တပြိုင်နက် ပေါက်ကွဲထွက်ပေါ်လာပြီး၊ သတင်းမီဒီယာများက စုံစမ်းဖော်ထုတ်ကာ စားသုံးသူကာကွယ်ရေးအဖွဲ့က စစ်ဆေးအရေးယူတော့သည်။

ကုမ္ပဏီသည် အရှက်တကွဲ ဖြစ်ရုံသာမက၊ ကုန်ပစ္စည်းအားလုံးကို စျေးကွက်မှ ပြန်လည်သိမ်းဆည်းရခြင်း၊ လျော်ကြေးငွေများစွာ ပေးရခြင်းနှင့် တရားရင်ဆိုင်ရခြင်းတို့ကြောင့် နှစ်ပေါင်းများစွာ တည်ဆောက်ခဲ့ရသော အမှတ်တံဆိပ်တစ်ခုလုံး ရက်ပိုင်းအတွင်း ပြာပုံဘဝသို့ ဆိုက်ရောက်သွားခဲ့ရသည်။ မာကတ်တင်း ဒါရိုက်တာလည်း အလုပ်ပြုတ်ကာ ဂုဏ်သိက္ခာမဲ့စွာ ဘဝပျက်သွားခဲ့ရရှာသည်။

ဤသည်မှာ ကြော်ငြာ၌ အမှန်တရားကို မျက်ကွယ်ပြု၍ မုသာဝါဒ၊ မာယာ၊ သာဌေယျတို့ဖြင့် လောကသားတို့အား လှည့်စားမိခြင်းကြောင့် မျက်မှောက်ဘဝမှာပင် ခံစားရသော ဆိုးကျိုးဒုက္ခပင် ဖြစ်ပေသည်။ အကယ်၍ ထိုကုမ္ပဏီသည် "သစ္စဝါဒီ အဝိသံဝါဒကော လောကဿ" အဆုံးအမနှင့်အညီ ထုတ်ကုန်၏ စစ်မှန်သော အာနိသင် (ဥပမာ - အသားအရေ အစိုဓာတ်ကို ကောင်းစွာ ထိန်းပေးနိုင်ခြင်း) ကိုသာ အမှန်အတိုင်း ကြော်ငြာခဲ့ပါမူ၊ ဤကဲ့သို့သော ပျက်စီးခြင်းမျိုးသို့ မည်သည့်အခါမျှ ဆိုက်ရောက်မည် မဟုတ်ပေ။

၇။ ညနေခင်း ပြန်လည်ဆန်းစစ်မှုနှင့် လက်တွေ့ကျင့်စဉ် (Practice)

ထို့ကြောင့် ဒကာ ဒကာမတို့သည် ဤညနေခင်းအချိန်အခါ၌ မိမိတို့၏ လုပ်ငန်းခွင် ဆက်သွယ်ပြောဆိုမှုများနှင့် စိတ်နှလုံးကို ဤသို့ စနစ်တကျ ပြန်လည်စစ်ဆေး လေ့ကျင့်ကြရမည် ဖြစ်သည် —

(က) လုပ်ငန်းခွင် လက်တွေ့ကျင့်စဉ်များ (Workplace Practices)

ကြော်ငြာ အမှန်တရား စစ်ဆေးချက် (Advertising Truth Filter) ကို ချမှတ်ပါ:

မည်သည့် ကြော်ငြာစာသား၊ ဗီဒီယို သို့မဟုတ် ဆိုရှယ်မီဒီယာ ပို့စ်ကိုမဆို အများပြည်သူသို့ မထုတ်လွှင့်မီ "သစ္စာစစ်ဆေးချက် ၃ ဆင့်" ဖြင့် စစ်ဆေးပါ —

"ဤကြော်ငြာပါ စကားရပ်တိုင်းသည် လက်တွေ့ဓာတ်ခွဲခန်း သို့မဟုတ် အမှန်တကယ် အထောက်အထားဖြင့် သက်သေပြနိုင်ပါသလား"။

"စကားလုံး ချဲ့ကားမှု (Overclaim) သို့မဟုတ် လူတို့ ထင်ယောင်ထင်မှား ဖြစ်စေမည့် စကားကွက်များ ပါဝင်နေပါသလား"။

"အကယ်၍ ဤကြော်ငြာကို ငါ့ကိုယ်တိုင် သို့မဟုတ် ငါ၏ သားသမီးများ မြင်တွေ့ရပါက စိတ်ချလက်ချ ယုံကြည်စေချင်ပါသလော" ဟု စစ်ဆေးပြီး မမှန်ကန်သော အပိုစကားများကို ဖြတ်တောက်ပါ။

ပွင့်လင်းမြင်သာသော အသိပေးချက် (Transparent Disclaimer) ထည့်သွင်းပါ:

ကုန်ပစ္စည်း၏ အကျိုးအာနိသင်သည် လူတစ်ဦးချင်းစီ၏ ခန္ဓာကိုယ်နှင့် အခြေအနေပေါ် မူတည်၍ ကွဲပြားနိုင်ကြောင်း၊ မည်သည့်အရာမျှ အံ့ဖွယ်ဆေးစွမ်းကောင်း မဟုတ်ကြောင်းကို ဖောက်သည်များ နားလည်လွယ်သော စာလုံးအရွယ်အစားဖြင့် ပွင့်လင်းစွာ ဖော်ပြပါ။

အမှားကို ဝန်ခံပြင်ဆင်သော ယဉ်ကျေးမှု (Correction Protocol):

အကယ်၍ မိမိတို့၏ ကြော်ငြာ၌ မရည်ရွယ်ဘဲ အချက်အလက် မှားယွင်းဖော်ပြမိခဲ့သည်ရှိသော် ဖုံးကွယ်မထားဘဲ၊ လူထုထံသို့ ချက်ချင်း အမှန်ပြင်ဆင်ချက် ထုတ်ပြန်တောင်းပန်သည့် သစ္စာရှိသော အလေ့အကျင့်ကို မွေးမြူပါ။

(ခ) ညနေခင်း စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ လေ့ကျင့်ခန်း (Evening Mind Practice)

ဝစီကံ ပစ္စဝေက္ခဏာ (Reviewing One's Speech):

ညအိပ်ရာမဝင်မီ တစ်နေ့တာလုံး ပြုလုပ်ခဲ့သော စကားပြောဆိုမှုများ၊ ကြော်ငြာထုတ်ပြန်ချက်များကို သတိဖြင့် ပြန်လည်ဆင်ခြင်ပါ — "ငါသည် ယနေ့ လူအများအပေါ် အမှန်တရားဖြင့် ဆက်ဆံခဲ့သလော၊ အမြတ်ရလိုဇောဖြင့် အမှန်ကို ဖုံးကွယ်၍ ချဲ့ကားပြောဆိုခဲ့မိပါသလော" ဟု စိတ်ကို ရိုးသားစွာ စစ်ဆေးပါ။

သစ္စာပါရမီ နှလုံးသွင်းခြင်း (Grounding in Sacca):

"လောကတွင် အမြတ်ငွေထက် သစ္စာတရားက ပိုမိုတန်ဖိုးကြီးမားပေသည်၊ အမှန်တရားကို ဆိုခြင်းသည်သာလျှင် ငါ့စိတ်ကို အေးငြိမ်းစေနိုင်သည်" ဟု နှလုံးသွင်းကာ မာယာ၊ သာဌေယျ အညစ်အကြေးများကို ဉာဏ်ဖြင့် ဆေးကြောသန့်စင်ပါ။

၈။ သစ္စာလေးပါးသို့ သဘာဝကျကျ ဆင်းသက်ခြင်း (Sacca Landing)

ဒကာ ဒကာမတို့၊ ဤကြော်ငြာနှင့် အမှန်တရား ဆင်ခြင်မှုကို အဆုံးစွန်သော တရားဒေသနာဖြစ်သည့် သစ္စာလေးပါး (Cattāri Ariyasaccāni) သို့ အဆင့်ဆင့် ဆင်းသက်၍ နှလုံးသွင်းကြည့်ကြပါစို့ —

ဒုက္ခသစ္စာ (ဆင်းရဲခြင်း အမှန်တရား):

ကြော်ငြာအလိမ်အညာများကြောင့် စားသုံးသူပြည်သူများ လှည့်ဖြားခံရပြီး ငွေကြေးနှင့် အချိန် ဆုံးရှုံးရခြင်း၊ ကျန်းမာရေး ထိခိုက်ရခြင်း၊ လုပ်ငန်းရှင်နှင့် ကြော်ငြာသူတို့၌လည်း အမှုပေါ်ပေါက်မည်ကို အမြဲစိုးရိမ်ထိတ်လန့်နေရခြင်း၊ သိက္ခာကျခြင်း၊ တရားရင်ဆိုင်ရခြင်းနှင့် အရှက်တကွဲ ပျက်စီးရခြင်းဟူသမျှသည် လောကီဘဝ၏ မလွဲမသွေ ခံစားရသော ဒုက္ခသစ္စာ အစစ် ဖြစ်ပေသည်။

သမုဒယသစ္စာ (ဆင်းရဲဖြစ်ကြောင်း အမှန်တရား):

ဤပူလောင်သော ဆင်းရဲဒုက္ခတို့၏ အကြောင်းရင်းခံမှာ အခြားမဟုတ်ပေ။ ကုန်ပစ္စည်းကို အလျင်အမြန် ရောင်းထွက်လိုသော လောဘ၊ ပြိုင်ဘက်ထက် သာလွန်လိုသော မာန၊ အမှန်တရားကို မျက်ကွယ်ပြုသော မောဟ၊ နှင့် သူတစ်ပါးအား လှည့်ဖြားလိုသော မာယာ၊ သာဌေယျဟူသည့် သမုဒယသစ္စာ ကြောင့်သာ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း ဖြစ်သည်။

၉။ တရားဒေသနာ နိဂုံးချုပ်နှင့် ဩဝါဒ

ဒကာ ဒကာမတို့၊ တရားချစ်ခင် သူတော်စင်အပေါင်းတို့ —

လောကတွင် အမှန်တရားထက် ပိုမိုခိုင်မာသော အမှတ်တံဆိပ် (Brand) ဟူ၍ မရှိပေ။ ကြော်ငြာကောင်းများဖြင့် လူအများကို တစ်ကြိမ်တစ်ခါ လှည့်ဖြားနိုင်ကောင်း လှည့်ဖြားနိုင်ပေလိမ့်မည်။ သို့သော် ထာဝရကား မလှည့်ဖြားနိုင်ပေ။ အချိန်တန်၍ အမှန်တရား ပေါ်ပေါက်လာသည့်အခါ မုသားဖြင့် တည်ဆောက်ထားသော လုပ်ငန်းမှန်သမျှ သဲရဲတိုက်သဖွယ် ပြိုလဲပျက်စီးသွားရသည်သာ ဖြစ်သည်။

သစ္စာတရားကို အခြေခံ၍ အမှန်အတိုင်း ကြော်ငြာဆက်သွယ်သော လုပ်ငန်းသည် ကနဦးတွင် ရောင်းအား ဖြည်းဖြည်းသာ တက်နိုင်သော်လည်း၊ ဖောက်သည်တို့၏ နှလုံးသားထဲ၌ အမှန်တကယ် နေရာယူနိုင်သဖြင့် မည်သည့် မုန်တိုင်းဒဏ်ကိုမဆို ကြံ့ကြံ့ခံကာ နှစ်ပေါင်းများစွာ တည်တံ့ကြီးပွားနိုင်ပေသည်။

ထို့ကြောင့် သူတော်ကောင်းတို့သည် ယနေ့မှစ၍ —

၁။ မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူသည့်အတိုင်း "သစ္စဝါဒီ သစ္စသန္ဓော ထေတော ပစ္စယိကော အဝိသံဝါဒကော လောကဿ" ဟူသော တရား ၅ ပါးကို မိမိတို့၏ စီးပွားရေး ကြော်ငြာဆက်သွယ်မှု၌ အမြဲလက်ကိုင်ထားကြပါ။

၂။ အလွန်အကျွံ ချဲ့ကားပြောဆိုခြင်း (Overclaiming) နှင့် စားသုံးသူတို့အား လှည့်စားခြင်းတို့မှ စင်ကြယ်စွာ ရှောင်ကြဉ်ကြပါ။

၃။ သစ္စာတရားနှင့် ပြည့်စုံသော သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာအာဇီဝတို့ဖြင့် မိမိဘဝနှင့် စီးပွားရေးကို တည်ဆောက်ကာ၊ မျက်မှောက်ဘဝ၌လည်း စီးပွားဥစ္စာ တရားနှင့်အညီ တည်တံ့ကြီးပွားနိုင်ကြပါစေ၊ သံသရာတစ်လျှောက်၌လည်း နောင်တမီး ကင်းဝေး၍ အေးချမ်းသာယာနိုင်ကြပြီး၊ အဆုံးစွန်သော ဘဝ၌ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ မြတ်နိဗ္ဗာန်သို့ မလွဲမသွေ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

[မေတ္တာပို့၊ အမျှဝေနှင့် အနုမောဒနာ ဆုတောင်း]

ကုသိုလ်ကောင်းမှု အစုစုတို့ကြောင့် —

သဗ္ဗီတိယော ဝိဝဇ္ဇန္တု၊ သောကော ရောဂေါ ဝိနဿတု။

မာ တေ ဘဝန္တွန္တရာယာ၊ သုခီ ဒီဃာယုကော ဘဝ။

အဘိဝါဒနသီလိဿ၊ နိစ္စံ ဝုဍ္ဎာပစာယိနော။

စတ္တာရော ဓမ္မာ ဝဍ္ဎန္တိ၊ အာယု ဝဏ္ဏော သုခံ ဗလံ။

ယနေ့ ညနေခင်း တရားဒေသနာတော်ကို ရိုသေလေးမြတ်စွာ နာယူကြည်ညိုကြသော တရားနာပရိသတ် ဒကာ ဒကာမ အပေါင်းတို့သည် မကောင်းသော ဘေးရန်၊ ရောဂါ၊ သောက အပေါင်းတို့မှ ကင်းဝေးကြပြီးလျှင်၊ အသက်ရှည်ခြင်း၊ အဆင်းလှခြင်း၊ ချမ်းသာကြီးခြင်း၊ ခွန်အားကြီးခြင်းဟူသော ကျက်သရေမင်္ဂလာ တရားလေးပါးတို့နှင့် အစဉ်ထာဝရ ပြည့်စုံကြပါစေကုန်သတည်း။

ဤကောင်းမှုကုသိုလ် အဖို့ဘာဂကို ၃၁ ဘုံ၌ ကျင်လည်ကုန်သော သတ္တဝါအနန္တတို့အား အမျှပေးဝေပါ၏။ အမျှရ၍ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာကြပါစေကုန်သတည်း။

သာဓု သာဓု သာဓု။

စာကိုးမှတ်စုများနှင့် ကျမ်းကိုးစာရင်း (Footnotes & Bibliography)

စာကိုးမှတ်စုများ (Footnotes):

³ ဒီဃနိကာယ်၊ သီလက္ခန္ဓဝဂ်၊ ၁-ဗြဟ္မဇာလသုတ် (DN 1)၊ စူဠသီလခန်း၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ မူရင်းပါဠိတော်၊ ပိဋကတ်တော်စာအုပ်အမှတ် (DN-01)၊ နှာ-၄။ ထို့ပြင် သာမညဖလသုတ် (DN 2)၊ ပိဋကတ်တော်စာအုပ်အမှတ် (DN-01)၊ နှာ-၅၇ ၌လည်း ရှုနိုင်သည်။

⁴ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ သုတ္တနိပါတ်၊ မဟာဝဂ်၊ ၃-သုဘာသိတသုတ် (Snp 3.3 / KN 1.3)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ မူရင်းပါဠိတော်၊ ပိဋကတ်တော်စာအုပ်အမှတ် (KN-01)၊ နှာ-၃၄၂။

ကျမ်းကိုးစာရင်း (Bibliography):

1. Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka, Suttantapiṭaka, Dīghanikāya, Sīlakkhandhavaggapāḷi (DN-01), Yangon: Ministry of Religious Affairs (မြန်မာပြည် သာသနာရေးဦးစီးဌာန ပုံနှိပ်မူ)။

2. 
   

3. Chaṭṭha Saṅgāyana Tipiṭaka, Suttantapiṭaka, Khuddakanikāya, Suttanipātapāḷi (KN-01), Yangon: Ministry of Religious Affairs (မြန်မာပြည် သာသနာရေးဦးစီးဌာန ပုံနှိပ်မူ)။

4. 
   

5. Walshe, Maurice. The Long Discourses of the Buddha: A Translation of the Dīgha Nikāya, Boston: Wisdom Publications, 1995.

6. 
   

7. Bodhi, Bhikkhu. The Suttanipāta: An Ancient Collection of the Buddha's Discourses Together with Its Commentaries, Somerville: Wisdom Publications, 2017.

8. 
   

9. Federal Trade Commission (FTC). Policy Statement on Deception and Unfairness in Advertising, Washington, D.C.: FTC Guidelines, 1983/2020.