သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း ညနေပိုင်းတရားတော်

 သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း

ပလ္လင်ဖွင့် ဘုရားရှိခိုးနှင့် ဓာတုဝန္ဒနာ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။

ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။

နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။

တိတ်ဆိတ်စွာ မိမိကိုယ်ကို စစ်မေးခြင်းဖြင့် စတင်နှလုံးသွင်းခြင်း

တရားနာပရိသတ်တို့... ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့...

ဒီကနေ့ ညနေခင်း အချိန်အခါဟာ မဟာသရဏဂုဏ ဒေသနာစဉ်ကြီးရဲ့ နဝမမြောက်နေ့ နိဂုံးချုပ်ချိန် ဖြစ်ပါတယ်။ နံနက်ပိုင်းမှာ ဉာတပရိညာဘက်ကနေ ရပ်တည်ပြီး “စတုသစ္စပဋိဝေဓ — သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း” ဆိုတာ ဘာလဲလို့ ပိုင်းခြားသိမ်းဆည်းခဲ့ကြတယ်၊ နေ့လည်ပိုင်းမှာတော့ တီရဏပရိညာဘက်ကနေပြီး သစ္စာလေးပါး၏ အပြန်အလှန်ဆက်စပ်ပုံ ဓမ္မမြေပုံသဘော၊ ကျမ်းအလွှာသဘောနဲ့ လမ်းညွှန်ချက်တွေကို လုံခြုံစွာ စူးစမ်းဆင်ခြင်ခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီညနေခင်းမှာတော့ ပဟာနပရိညာဦးတည်ချက်နဲ့ ချဉ်းကပ်ကြရမှာ ဖြစ်တဲ့အတွက် အလွန်အရေးကြီးလှတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုကို အရင်ဆုံး မိမိတို့ရဲ့ စိတ်နှလုံးထဲမှာ တိတ်တဆိတ် စစ်ဆေးကြည့်ကြဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။ အဲဒီ မေးခွန်းကတော့ —

“ဒီကနေ့ ငါတို့ နာယူမှတ်သားခဲ့တဲ့ သစ္စာလေးပါး တရားတော်အပေါ်မှာ ငါတို့ ဘာကို ဆုပ်ကိုင်ထားမိသလဲ၊ ဘာကို လွှတ်ချရမလဲ?” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ တစ်ချက် စဉ်းစားကြည့်ကြပါစို့။ လူသားတွေဟာ သစ္စာလေးပါးအကြောင်း တရားဒေသနာတွေကို နာယူပြီး၊ သဘောတရားတွေကို ဉာဏ်နဲ့ ခွဲခြမ်းသိမြင်လာတဲ့အခါ အဲဒီ အသိအမြင်လေးအပေါ်မှာတင် မသိမသာ တွယ်တာသာယာမှု (တဏှာ) ခိုးဝင်လာတတ်ပါတယ်။ “ငါ သစ္စာလေးပါးကို သိသွားပြီ၊ ငါ သဘောပေါက်သွားပြီ” ဆိုပြီး သူတစ်ပါးထက် သာလွန်သလို ခံစားရတဲ့ ထောင်လွှားမှု (မာန) တွေ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်ပါတယ်။ အဲဒီ စာသိ၊ တွေးသိ သဘောလေးကိုပဲ မိမိရဲ့ အတ္တအဆင့်အတန်းတစ်ခုသဖွယ် မြဲမြံစွာ စွဲယူလိုက်တဲ့ အမြင်မှား (ဒိဋ္ဌိ) တွေ ကိန်းအောင်းလာတတ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဒီညနေခင်းမှာ အဓိက သတိထားရမှာက သစ္စာတရားကို လေ့လာဆင်ခြင်ရုံမျှနဲ့ မိမိကိုယ်ကို “ငါ မဂ်ရပြီ၊ ဖိုလ်ရပြီ၊ သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိမြင်ပြီးပြီ” လို့ အလောတကြီး အဆင့်အတန်းတံဆိပ် မကပ်မိစေဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို အဆင့်အတန်း တပ်လိုနေတဲ့ စိတ်ဆန္ဒ၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အရိယာထင်လိုတဲ့ စိတ်ဆန္ဒကိုယ်နှိုက်က ပယ်ခွာရမယ့် တဏှာဥပါဒါန် ဖြစ်နေတယ်ဆိုတာကို မိမိကိုယ်ကို ရိုးရိုးသားသား ပြန်လည်စစ်ဆေးရင်း တရားတော်ကို ဆက်လက် နာယူကြရပါမယ်။

အယူမှားကို ပြင်ဆင်ခြင်း — နေ့စဉ်ပယ်ခွာမှုနှင့် မဂ်အဆင့် သမုစ္ဆေဒပဟာန်တို့ကို မရောထွေးစေခြင်း

ဒီနေရာမှာ တရားနာပရိသတ်တို့ မလွဲမသွေ ခွဲခြားသိမြင်ထားရမယ့် အယူအဆအမှားတစ်ခု ရှိပါတယ်။ ညနေခင်း ပဟာနပရိညာဦးတည် ဒေသနာကို နာယူရတဲ့အခါ “ပယ်ခွာခြင်း (Pahāna)” ဆိုတဲ့ စကားရပ်ကို ကြားလိုက်တာနဲ့ — နေ့စဉ်ဘဝမှာ ဒေါသလေးတွေကို ခဏသည်းခံလိုက်နိုင်တာ၊ လောဘကို ခဏရှောင်ကြဉ်လိုက်နိုင်တာ၊ စိတ်အေးချမ်းမှုကို ရရှိသွားတာတွေကိုပဲ ကိလေသာတွေကို အပြီးတိုင် အမြစ်ပြတ် သတ်ပယ်လိုက်နိုင်ပြီ (သမုစ္ဆေဒပဟာန် ဖြစ်သွားပြီ) လို့ မှားယွင်းစွာ မှတ်ယူတတ်ကြပါတယ်။

ဒါဟာ ဝိပဿနာနယ်ပယ်မှာ ကြီးစွာသော အယူအဆအမှား ဖြစ်ပါတယ်။ ကျမ်းဂန်တို့မှာ ပဟာန် (စွန့်လွှတ်ပယ်ခွာခြင်း) ကို အဆင့်ဆင့် ခွဲခြားပြဆိုထားတော်မူခဲ့ပါတယ် — ၁။ တဒင်္ဂပဟာန် — ဝိပဿနာဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်နေခိုက် သို့မဟုတ် သတိတရား ထင်ရှားနေခိုက် အခိုက်အတန့်အားဖြင့် ကိလေသာတို့ ခေတ္တငြိမ်းအေးနေခြင်း။ ၂။ ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန် — သမထဈာန်သမာဓိ စွမ်းအားဖြင့် ကိလေသာနီဝရဏတို့ကို အချိန်ကာလတစ်ခုအထိ ကြာရှည်စွာ ဖိနှိပ်ချုပ်တည်းထားခြင်း။ ၃။ သမုစ္ဆေဒပဟာန် — လောကုတ္တရာ အရိယာမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် သက်ဆိုင်ရာ ကိလေသာအနုသယဓာတ်တို့ကို နောင်တစ်ဖန် လုံးဝမဖြစ်ပေါ်နိုင်တော့အောင် အမြစ်ပြတ် ဖြတ်တောက်ပစ်ခြင်း။

ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့ နေ့စဉ်ဘဝမှာဖြစ်စေ၊ ဝိပဿနာ စတင်ပွားများဆဲ ကာလမှာဖြစ်စေ ကြုံတွေ့ရတဲ့ “ပယ်ခွာခြင်း” ဆိုတာဟာ တဒင်္ဂပဟာန် (သို့မဟုတ် စွန့်လွှတ်ပယ်ခွာရေးဘက်သို့ ဖြည်းဖြည်းချင်း ဦးတည်သွားတဲ့ အဆင့်) မျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ မဂ်ဉာဏ်ဆိုက်ရောက်ပြီး အမြစ်ပြတ်ပယ်သတ်တဲ့ သမုစ္ဆေဒပဟာန် မဟုတ်သေးပါဘူး။ သစ္စာလေးပါးကို အရိယာမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် တစ်ပြိုင်နက် ထိုးထွင်းသိမြင်တဲ့အခါမှသာ သမုဒယသစ္စာဖြစ်တဲ့ တဏှာကို သမုစ္ဆေဒအားဖြင့် အမြစ်ပြတ် ပယ်သတ်နိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ဒီကနေ့ ဆင်ခြင်သိမ်းဆည်းခဲ့တဲ့ သစ္စာတရားအပေါ်မှာ “ငါတော့ ကိလေသာတွေ ကုန်ခမ်းသွားပြီ၊ ငါ သစ္စာသိပြီးပြီ” လို့ မိမိကိုယ်ကို မဂ်ဖိုလ်အဆင့် သတ်မှတ်ခြင်း (Attainment Certification) ဘယ်တော့မှ မပြုလုပ်ဘဲ၊ “ငါ့သန္တာန်မှာ ကိလေသာအနုသယဓာတ်တွေ ကိန်းအောင်းနေဆဲပါလား” လို့ အမှန်အတိုင်း ရှုမြင်ကာ၊ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အဲဒီကိလေသာတွေကို ဆက်လက်မကျွေးမွေးဘဲ (Non-feeding) သတိဖြင့် ဖြည်းဖြည်းချင်း ဖြေလျှော့ပယ်ခွာသွားဖို့သာ လိုအပ်ပါတယ်။

ပိဋကတ်တော်လာ အမှန်တရားကို ရင်ဆိုင်သိမြင်ခြင်း — သစ္စသံယုတ် ဒုတိယကောဋိဂါမသုတ်

သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်၊ သစ္စသံယုတ်၊ ကောဋိဂါမဝဂ်၊ ဒုတိယကောဋိဂါမသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သစ္စာလေးပါးကို မသိမြင်သရွေ့ သံသရာဆင်းရဲမှ မလွတ်မြောက်နိုင်ပုံနှင့်၊ ထိုးထွင်းသိမြင်ပြီးသောအခါမှသာ တဏှာကို အပြီးတိုင် ဖြတ်တောက်နိုင်ပုံကို ဤသို့ သတိပေး ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ် —

"ယေ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, အတီတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယထာဘူတံ အဘိသမေသုံ, သဗ္ဗေ တေ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမေသုံ။ ယေ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, အနာဂတမဒ္ဓါနံ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယထာဘူတံ အဘိသမေဿန္တိ, သဗ္ဗေ တေ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမေဿန္တိ။ ယေ ဟိ ကေစိ, ဘိက္ခဝေ, ဧတရဟိ သမဏာ ဝါ ဗြာဟ္မဏာ ဝါ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဘောန္တိ, သဗ္ဗေ တေ စတ္တာရိ အရိယသစ္စာနိ ယထာဘူတံ အဘိသမ္ဘောန္တိ... တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, 'ဣဒံ ဒုက္ခ'န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော... 'အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ'တိ ယောဂေါ ကရဏီယော"တိ။¹

ဤပါဠိတော်၏ အနက်သဘောမှာ — “ရဟန်းတို့၊ အတိတ်ကာလက တရားအမှန်ကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခဲ့ကြသော ရဟန်းပုဏ္ဏား အပေါင်းတို့သည် အရိယသစ္စာလေးပါးကိုသာ ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ထိုးထွင်းသိမြင်ခဲ့ကြခြင်း ဖြစ်၏။ အနာဂတ်ကာလ၌ တရားအမှန်ကို ထိုးထွင်းသိမြင်ကြမည့် ရဟန်းပုဏ္ဏား အပေါင်းတို့သည်လည်း အရိယသစ္စာလေးပါးကိုသာ ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ထိုးထွင်းသိမြင်ကြပေလိမ့်မည်။ ပစ္စုပ္ပန်ကာလ၌ တရားအမှန်ကို ထိုးထွင်းသိမြင်နေကြသော ရဟန်းပုဏ္ဏား အပေါင်းတို့သည်လည်း အရိယသစ္စာလေးပါးကိုသာ ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ထိုးထွင်းသိမြင်နေကြခြင်း ဖြစ်ပေ၏။ ထို့ကြောင့် ရဟန်းတို့... 'ဤကား ဒုက္ခတည်း၊ ဤကား ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း သမုဒယတည်း၊ ဤကား ဒုက္ခချုပ်ရာ နိရောဓတည်း၊ ဤကား ဒုက္ခချုပ်ရာသို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့် မဂ္ဂတည်း' ဟု ထိုးထွင်းသိမြင်ရန် အားထုတ်ခြင်း (ယောဂ) ကို မပြတ် ပြုအပ်ပေ၏” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီဒေသနာတော်အရ သံသရာတစ်ခွင်လုံးမှာ ဘယ်ခေတ် ဘယ်အခါကမှ သစ္စာလေးပါးကို မသိဘဲ ဘေးလွတ်ရာ မရှိခဲ့သလို၊ သစ္စာလေးပါးကို အရိယာမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် အမှန်တကယ် ထိုးထွင်းသိမှသာ ဒုက္ခရဲ့ အဆုံးကို ရောက်နိုင်တယ်ဆိုတာ ထင်ရှားလှပါတယ်။ ဒါကြောင့် မိမိတို့သန္တာန်မှာ အဲဒီလောက် ကြီးကျယ်နက်ရှိုင်းတဲ့ သစ္စာထိုးထွင်းသိမြင်မှု မဂ်ဉာဏ်မရသေးခင် စပ်ကြားမှာ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အထင်မကြီးဖို့၊ တရားအဆင့်အတန်းတွေကို မာနဖြင့် အလုအယက် မတပ်ဆင်မိဖို့ အလွန် သတိထားရပါမယ်။

ခေတ်သစ် စိတ်ပညာနှင့် လူမှုဆက်ဆံရေးနယ်ပယ်မှ ကျင့်ဝတ်နှင့် ရိုးသားမှု (MD-027 ချိတ်ဆက်မှု)

ဒီသဘောတရားကို မျက်မှောက်ခေတ် စိတ်ကျန်းမာရေးနှင့် လူမှုစိတ်ပညာ (Mental Health & Social Psychology) နယ်ပယ်မှာ တွေ့ရတဲ့ “ကျင့်ဝတ်နှင့် ရိုးသားမှု (Ethics, Intellectual Honesty and Authentic Self-Awareness)” ဆိုတဲ့ အခြေအနေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ဆင်ခြင်ကြည့်နိုင်ပါတယ်။

ခေတ်သစ် လူမှုပတ်ဝန်းကျင်မှာ လူအများစုဟာ စိတ်ပညာစာအုပ်တွေ ဖတ်ဖူးပြီး လူတွေရဲ့ အပြုအမူတွေကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာတတ်လာတဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် ပြဿနာတွေကို စာတွေ့အရ နားလည်သွားတဲ့အခါ မိမိကိုယ်ကို “ငါ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ရင့်ကျက်သွားပြီ၊ အရာရာကို နားလည်သွားပြီ” လို့ လွဲမှားစွာ ထင်မှတ်တတ်ကြပါတယ်။ သူတစ်ပါးရဲ့ အားနည်းချက်တွေကို ထောက်ပြဝေဖန်ဖို့ လွယ်ကူသွားပေမယ့် မိမိကိုယ်တွင်းက အတ္တ၊ မာန၊ လောဘတွေကိုတော့ ရိုးရိုးသားသား မမြင်တော့ဘဲ ဖုံးကွယ်ထားတတ်ကြတယ်။ စိတ်ပညာမှာ ဒါကို “ဉာဏအသွင်ပြောင်း၍ ခုခံကာကွယ်ခြင်း (Intellectualization as a Defense Mechanism)” လို့ ခေါ်ဆိုကြပါတယ်။ မိမိရဲ့ အားနည်းချက်ကို အသိပညာဝေါဟာရတွေနဲ့ ဖုံးကွယ်ပြီး အတွင်းစိတ် ရိုးသားမှု ကင်းမဲ့သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဝိပဿနာတရား လိုက်စားကြတဲ့ သူတွေမှာလည်း ဒီလို အန္တရာယ်မျိုး အချိန်မရွေး ဖြစ်ပေါ်လာနိုင်ပါတယ်။ သစ္စာတရား၊ ခန္ဓာ၊ အာယတန၊ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် စတဲ့ ပါဠိဝေါဟာရတွေကို ကျွမ်းကျင်စွာ ပြောဆိုနိုင်လာတဲ့အခါ၊ တရားထိုင်ရင်း စိတ်ကလေး ခဏငြိမ်သက်သွားတာကို ကြုံရတဲ့အခါ မိမိကိုယ်တွင်းမှာ အမှန်တကယ် ရှိနေသေးတဲ့ ဒေါသတွေ၊ မာနတွေ၊ ငြူစူမှုတွေကို မျက်ကွယ်ပြုပြီး “ငါ တရားသိပြီးပြီ၊ ငါ သစ္စာသိပြီးပြီ” လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ရော သူတစ်ပါးကိုပါ လှည့်စားမိတတ်ကြပါတယ်။

တရားနာပရိသတ်တို့... ဒါဟာ ကျင့်ဝတ်နှင့် ရိုးသားမှု ကင်းမဲ့သွားခြင်းပါပဲ။ သစ္စာတရားဆီကို သွားတဲ့ လမ်းမှာ “မိမိကိုယ်ကို ရိုးသားစွာ စစ်ဆေးခြင်း (Self-Honesty)” ဟာ အလွန် အရေးကြီးလှပါတယ်။ မိမိသန္တာန်မှာ မဂ်ဉာဏ်မရသေးရင် မရသေးတဲ့အတိုင်း၊ ကိလေသာတွေ ရှိနေသေးရင် ရှိနေသေးတဲ့အတိုင်း၊ ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြားသိဖို့ ကြိုးစားနေရဆဲ အဆင့်သာဖြစ်ကြောင်း အရှိကို အရှိအတိုင်း အမှန်အတိုင်း ရင်ဆိုင်ဝန်ခံတတ်ခြင်းဟာ အလွန် မြင့်မြတ်လှတဲ့ သစ္စာတရားနဲ့ ညီညွတ်တဲ့ စိတ်ထား ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် ခေတ်သစ် စိတ်ပညာရဲ့ ဒီသဘောတရားကို သစ္စာတရား၏ အစစ်အမှန်အဖြစ် မမှတ်ယူရဘဲ၊ မိမိတို့စိတ်၏ ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲမှုကို ဖော်ထုတ်စစ်ဆေးရန် “ဥပမာအလင်္ကာတံတား” အဖြစ်သာ သုံးစွဲရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

လက်တွေ့ဘဝတွင် ဆုပ်ကိုင်ထားသည်များကို စွန့်လွှတ်ပယ်ခွာခြင်း

ဒါဆိုရင် ဒီကနေ့ ညနေခင်းမှာ တရားနာပရိသတ်တို့ အနေနဲ့ ဘာကို လက်တွေ့ စွန့်လွှတ်ပယ်ခွာကြရမလဲ?

ပထမအချက်အနေနဲ့ — “တရားအပေါ် တံဆိပ်ကပ်လိုမှု” ကို စွန့်လွှတ်ရပါမယ်။

တရားထိုင်နေစဉ် ဖြစ်ပေါ်လာသမျှ အတွေ့အကြုံတွေ (စိတ်ငြိမ်ခြင်း၊ ပေါ့ပါးခြင်း၊ အလင်းရောင်၊ ဝေဒနာ) ဟာ ဖြစ်ပြီးလျှင် ပျက်သွားတတ်တဲ့ သင်္ခါရသဘောမျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီအပေါ်မှာ “ငါ ဉာဏ်စဉ် ဘယ်အဆင့် ရောက်ပြီ၊ ဘယ်သစ္စာကို ထိုးထွင်းသိသွားပြီ” လို့ မာနဖြင့် အဆင့်အတန်း တံဆိပ်ကပ်ချင်နေတဲ့ စိတ်အစဉ်ကို လက်တွေ့ စွန့်လွှတ်ရပါမယ်။ အတွေ့အကြုံဟူသမျှကို “ဖြစ်ပြီးပျက်သော သဘောမျှသာ” ဟု အသိအမှတ်ပြုပြီး မဆုပ်ကိုင်ဘဲ လွှတ်ချတတ်ရပါမယ်။

ဒုတိယအချက်အနေနဲ့ — “စာသိကို မဂ်ဉာဏ်အထင်ရောက်မှု” ကို စွန့်လွှတ်ရပါမယ်။

သစ္စာလေးပါးအကြောင်း နားလည်သဘောပေါက်ထားတာဟာ ကောင်းမွန်တဲ့ လမ်းပြမြေပုံ ဖြစ်ပေမယ့် ဒါဟာ မဂ်ဉာဏ် မဟုတ်သေးပါဘူး။ “ငါ သစ္စာလေးပါးကို သဘောပေါက်ထားတယ်” ဆိုတဲ့ အတွေးကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ သညာဝိပလ္လာသ၊ ဒိဋ္ဌိဝိပလ္လာသတွေကို စွန့်လွှတ်ပြီး၊ လက်ရှိခန္ဓာထဲက ဖောက်ပြန်မှု၊ သိမှု သဘာဝကို ရိုးရိုးသားသား ပြန်လည်စောင့်ကြည့်ရပါမယ်။

တတိယအချက်အနေနဲ့ — “ကိလေသာတို့ကို ဆက်လက်မကျွေးမွေးခြင်း (Non-feeding)” ကို ပြုလုပ်ရပါမယ်။

မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် ဆိုတဲ့ အာယတန ခြောက်ပါးမှာ အာရုံတွေနဲ့ ထိတွေ့တဲ့အခါ သာယာတွယ်တာမှု (လောဘ)၊ မနှစ်သက်တွန်းကန်မှု (ဒေါသ)၊ အမှန်ကို မသိဘဲ လျစ်လျူရှုမှု (မောဟ) တို့ ပေါ်လာတိုင်း အဲဒီနောက်ကို စိတ်က အလိုလိုက်ပြီး လိုက်ပါမသွားဘဲ သတိတရားဖြင့် ဖြတ်တောက်ပယ်ခွာရပါမယ်။ ဒါဟာ နေ့စဉ်ဘဝမှာ ပြုလုပ်နိုင်တဲ့ အခြေခံ ပဟာနပရိညာ အကျင့် ဖြစ်ပါတယ်။

စတုတ္ထအချက်အနေနဲ့ — “မိမိကိုယ်ကို အပြစ်တင်ခြင်းနှင့် အခြားသူကို အဆင့်ခွဲခြားခြင်း” ကို ရှောင်ကြဉ်ရပါမယ်။

ကိလေသာတွေ ရှိနေသေးတာကို တွေ့ရတဲ့အခါ စိတ်ပျက်အားလျော့ပြီး မိမိကိုယ်ကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်စရာ မလိုသလို၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း “သူက တရားမသိဘူး၊ ငါက တရားသိတယ်” လို့ မာနဖြင့် ခွဲခြားစော်ကားခြင်း မပြုရပါဘူး။ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲထဲမှာ အတူတကွ ကျင်လည်နေကြရတဲ့ သတ္တဝါတွေအပေါ် ကရုဏာစိတ်ထားပြီး မိမိရဲ့ စိတ်နှလုံး ဖြူစင်ရေးကိုသာ တစိုက်မတ်မတ် အားထုတ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

သစ္စာလေးပါးသို့ သဘာဝကျကျ ဆိုက်ရောက်ဆင်ခြင်ခြင်း

တရားနာပရိသတ်တို့... ဒီလို စူးစမ်းဆင်ခြင်လိုက်တဲ့အခါ သစ္စာလေးပါးတရားဟာ အဝေးကြီးမှာ မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့ရဲ့ နှလုံးသားထဲမှာ သဘာဝကျကျ ထင်ရှားလာပါတယ် —

ခန္ဓာငါးပါး၏ မမြဲခြင်း၊ ဖောက်ပြန်ခြင်း၊ မထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်း သဘောတို့သည် ပိုင်းခြားသိအပ်သော ဒုက္ခသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုခန္ဓာအပေါ်၌၎င်း၊ တရားအသိအပေါ်၌၎င်း “ငါ၊ ငါ့ဥစ္စာ၊ ငါ့အဆင့်” ဟု စွဲလမ်းတပ်မက်နေသော တဏှာမာနတို့သည် အမှန်တကယ် စွန့်ပယ်အပ်သော သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုတဏှာစွဲလမ်းမှုတို့ ချုပ်ငြိမ်းရာ၊ မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် နောက်ဆုံးဆိုက်ရောက် မျက်မှောက်ပြုရမည့် အသင်္ခတဓာတ် နိဗ္ဗာန်သည် နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုသို့ မဂ်ဉာဏ်ဆိုက်ရောက်ရန်အတွက် မိမိကိုယ်ကို လှည့်စားမှုကင်းစွာ၊ အဆင့်အတန်းတံဆိပ် မကပ်ဘဲ၊ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို နေ့စဉ်ဘဝထဲမှာ မပြတ်တမ်း ဖြည့်ကျင့်နေခြင်းသည် ပွားများအပ်သော မဂ္ဂသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါကြောင့် သစ္စာလေးပါးကို ဆင်ခြင်ရာမှာ ပြင်ပအယူအဆသက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ မိမိသန္တာန်မှာ အမှန်တကယ် ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ဒုက္ခနှင့် သမုဒယကို မျက်မှောက်ပြုကာ၊ မဂ္ဂင်လမ်းအတိုင်း ဖြည်းဖြည်းချင်း လျှောက်လှမ်းကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

အတိုချုံးဆုတောင်းခြင်းဖြင့် တရားနိဂုံးချုပ်ပိတ်ခြင်း

တရားနာပရိသတ် ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့...

ဒီကနေ့ တစ်နေ့တာလုံးမှာ သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း (စတုသစ္စပဋိဝေဓ) နှင့် ပတ်သက်ပြီး မနက်ပိုင်း ဉာတပရိညာ၊ နေ့လည်ပိုင်း တီရဏပရိညာ၊ ညနေပိုင်း ပဟာနပရိညာ အလွှာသုံးရပ်လုံးကနေ စနစ်တကျ ခွဲခြမ်းလေ့လာခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။

အဓိက သတိပေးလိုတာကတော့ — သစ္စာလေးပါးကို အလွယ်တကူ စာသိတွေးသိမျှဖြင့် “ငါ သိပြီ” လို့ မာနမတက်ကြပါနဲ့။ မိမိကိုယ်ကို အရိယာအဆင့်အတန်း တံဆိပ်မကပ်ကြပါနဲ့။ လောကီစိတ်သက်သာမှုလေးတွေကို နိဗ္ဗာန်အစစ်နဲ့ မရောထွေးကြပါနဲ့။ နေ့စဉ်ဘဝမှာ ပေါ်လာသမျှ ကိလေသာတို့ကို မကျွေးမွေးဘဲ သတိတရားဖြင့် ဖြတ်တောက်ကာ၊ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး အကျင့်မြတ်ကို စနစ်တကျ ဆက်လက်အားထုတ်သွားကြရပါမယ်။

ယောဂီသူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် သစ္စာလေးပါး မြတ်တရား၏ အနက်သဘောကို မှန်ကန်စွာ သိမြင်တော်မူကြပြီးလျှင်၊ မိမိသန္တာန်၌ ကိန်းအောင်းနေသော တဏှာဒိဋ္ဌိ မာနအညစ်အကြေးတို့ကို ပယ်ခွာစွန့်လွှတ်နိုင်ကြသဖြင့်၊ နောက်ဆုံးတစ်နေ့တွင် အရိယာမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် သစ္စာလေးပါးကို ဧကန်မလွဲ ထိုးထွင်းသိမြင်ကာ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ အသင်္ခတဓာတ် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။

ဒေသနာနိဂုံးနှင့် မေတ္တာပို့ အမျှဝေ

သာဓု သာဓု သာဓု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပလာလက

https://orcid.org/0009-0000-0697-4760

(တရားဟောသူ)

ကျမ်းကိုးစာရင်း (Footnotes)[cite: 5, 8]

¹ သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၁၂။ သစ္စသံယုတ်၊ ၂။ ကောဋိဂါမဝဂ်၊ ၂။ ဒုတိယကောဋိဂါမသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၆၇၊ ပိုဒ်ရေ ၁၀၈၇။ (CS-MY-V14-P0367, SN 5.1087 / Dutiyakoṭigāmasutta, Mahāvagga, Saṃyutta Nikāya)[cite: 5, 8]

² သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၁၂။ သစ္စသံယုတ်၊ ၃။ ကောဋိဂါမဝဂ်၊ ၅။ ဝိပလ္လာသသုတ် (သို့မဟုတ် ပဌမခတသုတ်)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၆၈၊ ပိုဒ်ရေ ၁၀၉၀။ (CS-MY-V14-P0368, SN 5.1090 / Saccasaṃyutta, Mahāvagga, Saṃyutta Nikāya)[cite: 5, 8]

³ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ (ဒုတိယတွဲ)၊ ပညာဘာဝနာနိဒ္ဒေသ၊ ၁၆။ သစ္စနိဒ္ဒေသ နှင့် ကိလေသပဟာနဝဏ္ဏနာ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၃၀-၁၃၅။ (Visuddhimagga-Aṭṭhakathā, Vol. 2, Saccaniddesa, CS-MY-ATT)[cite: 5, 8]

⁴ သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဘိဓမ္မအဋ္ဌကထာ (ဒုတိယတွဲ)၊ သစ္စဝိဘင်္ဂအဋ္ဌကထာ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၉၂-၉၈။ (Sammohavinodanī-Aṭṭhakathā, Saccavibhaṅga-vaṇṇanā, CS-MY-ATT)[cite: 5, 8]

⁵ အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်၊ ဒုကနိက္ခေပကဏ္ဍ၊ ကိလေသဂေါစ္ဆကဝဏ္ဏနာ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၁၀-၂၁၅။ (CS-MY-V34-P0210, Dhammasaṅgaṇīpāḷi, Abhidhammapiṭaka)[cite: 5, 8]

၆ ကျေးဇူးတော်ရှင် လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၊ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးကျမ်း နှင့် ဥတ္တမပုရိသဒီပနီ၊ ရန်ကုန်၊ သာသနာရေးဦးစီးဌာန ပုံနှိပ်တိုက်။[cite: 5, 8]

ကျမ်းကိုးစာရင်းညွှန်း (References)[cite: 5, 8]

မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော် (သစ္စသံယုတ်)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက၊ မြန်မာမူ ပါဠိတော်။[cite: 5, 8]

အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက၊ မြန်မာမူ ပါဠိတော်။[cite: 5, 8]

အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဝိဘင်္ဂပါဠိတော် (သစ္စဝိဘင်း)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက၊ မြန်မာမူ ပါဠိတော်။[cite: 5, 8]

အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ (ပညာနိဒ္ဒေသ)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ။[cite: 5, 8]

အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၊ သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ။[cite: 5, 8]

လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၊ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးကျမ်း၊ ဥတ္တမပုရိသဒီပနီကျမ်း။[cite: 5, 8]

ကျမ်းစာရင်း (Bibliography)[cite: 5, 8]

Canonical Pāḷi Sources (Mūla Tipiṭaka):

Saṃyutta Nikāya: Mahāvaggapāḷi (Saccasaṃyutta). Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Ministry of Religious Affairs, 1956.[cite: 5, 8]

Abhidhammapiṭaka: Dhammasaṅgaṇīpāḷi. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Ministry of Religious Affairs, 1956.[cite: 5, 8]

Abhidhammapiṭaka: Vibhaṅgapāḷi (Saccavibhaṅga). Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Ministry of Religious Affairs, 1956.[cite: 5, 8]

Commentarial & Classical Manuals:

Bhadantācariya Buddhaghosa. Visuddhimagga. 2 vols. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Department of Religious Affairs, 1956.[cite: 5, 8]

Bhadantācariya Buddhaghosa. Sammohavinodanī nāma Vibhaṅga-aṭṭhakathā. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Department of Religious Affairs, 1956.[cite: 5, 8]

Bhadantācariya Dhammapāla. Paramatthamañjūsā nāma Visuddhimagga-mahāṭīkā. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 5, 8]

Myanmar Masters & Lineage Treatises:

Ledi Sayadaw, Ven. Mahāsaraṇaguṇa. Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 5, 8]

Ledi Sayadaw, Ven. Uttamapurisa-dīpanī. Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 5, 8]

Liturgical Registers:

Mahāsaraṇaguṇa Pallaṅka & Dhātu-vandanā Protocol (LIT-PALLAṄKA-NEW-01). Internal Liturgical Register, Locked Version 3.3.[cite: 5, 8]