သမုဒယသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း — ညနေပိုင်းတရားတော်
သမုဒယသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း — ညနေပိုင်းတရားတော်
တရားဒေသနာတော်မှတ်တမ်း အချက်အလက်များ
ပလ္လင်ဖွင့် ဘုရားရှိခိုးနှင့် ဓာတုဝန္ဒနာ
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
တရားနာပရိသတ်တို့... ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့...
ဒီကနေ့ ညနေခင်း အချိန်အခါဟာ မဟာသရဏဂုဏ ဒေသနာတော်စဉ်ရဲ့ ၁၁ ရက်မြောက်နေ့ နိဂုံးချုပ်ချိန် ဖြစ်ပါတယ်။ နံနက်ပိုင်းမှာ ဉာတပရိညာအမြင်နဲ့ "သမုဒယသစ္စာဆိုတာ ဘာလဲ၊ တဏှာရဲ့ သဘာဝလက္ခဏာဟာ ဘာလဲ" လို့ ခွဲခြားသိမ်းဆည်းခဲ့ကြတယ်၊ နေ့လည်ပိုင်းမှာ တီရဏပရိညာဘက်ကနေပြီး အာယတနတံခါးတွေမှာ တဏှာဖြစ်တည်လာပုံ အကြောင်းတရား ကွင်းဆက်ကို စနစ်တကျ ခြေရာခံ စူးစမ်းခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီညနေခင်းမှာတော့ ပဟာနပရိညာဦးတည်ချက်နဲ့ ချဉ်းကပ်ကြရမှာ ဖြစ်တဲ့အတွက် လောကမှာ လူအများ မထင်မှတ်ထားတဲ့ အံ့အားသင့်စရာ စိတ်အပြောင်းအလဲ အဖြစ်အပျက်လေးတစ်ခုနဲ့ စတင်နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်ကြည့်ကြပါစို့။
လောကမှာ လူတစ်ယောက်ဟာ အလွန်လှပတဲ့ ဥယျာဉ်ကြီးတစ်ခုထဲကို ရောက်သွားတယ်ဆိုပါစို့။ အဲဒီဥယျာဉ်ထဲမှာ မွှေးကြိုင်လှပတဲ့ ပန်းပွင့်ကြီးတစ်ခုကို မြင်လိုက်ရတော့ သူ့စိတ်ထဲမှာ "ဒီပန်းလေးဟာ ငါ့အတွက် အလွန် ချမ်းသာစေတယ်၊ အလွန် သာယာစရာ ကောင်းတယ်" လို့ အပြည့်အဝ ယုံကြည်ပြီး လက်နဲ့ လှမ်းဆွတ်လိုက်မိတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပန်းခိုင်ကို ဆုပ်ကိုင်လိုက်တဲ့ တစ်ခဏမှာပဲ ပန်းခက်အောက်မှာ ဖုံးကွယ်နေတဲ့ အဆိပ်ပြင်းတဲ့ မြွေဟောက်ဆိုးတစ်ကောင်က သူ့လက်ဖမိုးကို ချက်ချင်း ပေါက်ပစ်လိုက်ပါတယ်။ အဲဒီအခိုက်အတန့်မှာပဲ အရင်က "ချမ်းသာစရာ" လို့ ထင်မှတ်ထားတဲ့ ပန်းခိုင်ကြီးဟာ စက္ကန့်ပိုင်းအတွင်းမှာ အသက်သေစေနိုင်တဲ့ ကြီးစွာသော "သေဘေးဒုက္ခ" အဖြစ် မျက်စိရှေ့မှာတင် အံ့အားသင့်ဖွယ် ပြောင်းလဲသွားပါတော့တယ်။
ဒီဖြစ်ရပ်မှာ ထိုသူဟာ အဆိပ်မြွေကိုက်ခံရပြီလို့ သိလိုက်တဲ့အခါ "ပန်းလေးက လှနေသေးတယ်" ဆိုပြီး ပန်းခိုင်ကို ဆက်လက်ဆုပ်ကိုင်ထားဦးမလား? ဘယ်တော့မှ မကိုင်ထားတော့ပါဘူး။ ချက်ချင်းလက်ငင်း အလန့်တကြား လွှတ်ချပစ်လိုက်ပါလိမ့်မယ်။ ဘာကြောင့် လွှတ်ချပစ်လိုက်သလဲဆိုရင် ထိုပန်းခိုင်ကို ဆုပ်ကိုင်ထားခြင်းသည် သေဘေးဒုက္ခကို ခေါ်ဆောင်နေမှန်း ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်သွားလို့ ဖြစ်ပါတယ်။
တရားနာပရိသတ်တို့... သမုဒယသစ္စာဖြစ်တဲ့ "တဏှာ" ရဲ့ သဘောတရားဟာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ။ သတ္တဝါတွေဟာ သံသရာတစ်ခွင်လုံးမှာ အာရုံငါးပါး ကာမဂုဏ်တွေကို ချမ်းသာအစစ် ထင်မှတ်ပြီး ဆုပ်ကိုင်ထားကြတယ်။ ဒါဟာ သာယာဖွယ် ပန်းခိုင်အောက်မှာ အဆိပ်ပြင်းတဲ့ သံသရာဒုက္ခမြွေဆိုး ကွယ်ဝှက်ပါဝင်နေတာကို မသိခဲ့ကြလို့ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို မသိဘဲ ဆုပ်ကိုင်ထားသရွေ့ သံသရာဆင်းရဲဒုက္ခ မြွေဆိုးရဲ့ အကိုက်ကို အဖန်ဖန် ခံနေကြရဦးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒီနေရာမှာ အလွန်သတိပြုရမယ့် အချက်တစ်ခုရှိပါတယ်။ အဲဒီပန်းခိုင်ကို လက်ကနေ လွှတ်ချလိုက်ရုံမျှနဲ့ မိမိခန္ဓာကိုယ်ထဲ စူးဝင်သွားတဲ့ "မြွေဆိပ်" ဟာ အလိုအလျောက် ပျောက်ကင်းသွားပါသလား? မပျောက်ကင်းသေးပါဘူး။ အဆိပ်ဖြေဆေး (Antivenom) ကို စနစ်တကျ ထိုးနှံကုသရပါဦးမယ်။ အဲဒီဥပမာအတိုင်းပဲ — နေ့စဉ်ဘဝမှာ အာရုံတွေအပေါ် သာယာတပ်မက်မှုကို ခဏလွှတ်ချလိုက်နိုင်ရုံ (တဒင်္ဂပဟာန်) မျှနဲ့ မိမိသန္တာန်မှာ အနုသယဓာတ်အဖြစ် ကိန်းအောင်းနေတဲ့ တဏှာမူလမြွေဆိပ်ကြီးတစ်ခုလုံး အမြစ်ပြတ် ငြိမ်းအေးသွားပြီ (သမုစ္ဆေဒပဟာန် ဖြစ်သွားပြီ၊ မဂ်ရပြီ) လို့ မှားယွင်းစွာ မမှတ်ယူမိဖို့ အလွန် အရေးကြီးလှပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ တရားနာပရိသတ်တို့ စာပေကျမ်းဂန်တို့နဲ့အညီ နှိုင်းယှဉ်ခွဲခြမ်း သိထားရမယ့် အယူအဆအမှားတစ်ခု ရှိပါတယ်။ ညနေခင်း ပဟာနပရိညာဦးတည် ဒေသနာတော်ကို နာယူရတဲ့အခါ "ပယ်ခွာခြင်း" ဆိုတဲ့ စကားရပ်ကို ကြားလိုက်ရုံနဲ့ —
နေ့စဉ်ဘဝမှာ အာရုံတွေကို ခဏရှောင်ကြဉ်လိုက်နိုင်တာ၊
တရားထိုင်ရင်း စိတ်ကလေး ခဏငြိမ်သက်ပြီး လောဘဒေါသတွေ မပေါ်တာ၊
စိတ်ထဲကနေ "ငါ ဘာကိုမှ မစွဲလမ်းတော့ဘူး" လို့ စိတ်ကူးနဲ့ လွှတ်ချလိုက်တာတွေကိုပဲ ကိလေသာတွေကို အပြီးတိုင် အမြစ်ပြတ် သတ်ပယ်လိုက်နိုင်ပြီလို့ အထင်ရောက်သွားတတ်ကြပါတယ်။
ဒါဟာ ဝိပဿနာနယ်ပယ်မှာ ကြီးစွာသော အယူအဆအမှား ဖြစ်ပါတယ်။ ကျမ်းဂန်တို့အရ ပဟာန် (စွန့်လွှတ်ပယ်ခွာခြင်း) သုံးမျိုးကို ပြတ်ပြတ်သားသား ခွဲခြားထားရပါမယ် —
၁။ တဒင်္ဂပဟာန် (Tadaṅga-pahāna) — ဝိပဿနာဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်နေခိုက်၊ သို့မဟုတ် သတိတရား ထင်ရှားနေခိုက် အခိုက်အတန့်အားဖြင့် ကိလေသာတို့ ခေတ္တငြိမ်းအေးနေခြင်း။
၂။ ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန် (Vikkhambhana-pahāna) — သမထဈာန်သမာဓိ စွမ်းအားဖြင့် ကိလေသာနီဝရဏတို့ကို ကာလအတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ဖိနှိပ်ချုပ်တည်းထားခြင်း။
၃။ သမုစ္ဆေဒပဟာန် (Samuccheda-pahāna) — လောကုတ္တရာ အရိယာမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် သက်ဆိုင်ရာ ကိလေသာအနုသယဓာတ်တို့ကို နောင်တစ်ဖန် လုံးဝ မဖြစ်ပေါ်နိုင်တော့အောင် အမြစ်ပြတ် ဖြတ်တောက်ပစ်ခြင်း။
ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့ နေ့စဉ်ဘဝမှာဖြစ်စေ၊ ဝိပဿနာကျင့်ကြံဆဲ ကာလမှာဖြစ်စေ ပြုလုပ်နေရတဲ့ "လွှတ်ချပယ်ခွာခြင်း" ဆိုတာဟာ တဒင်္ဂပဟာန် (သို့မဟုတ် အခြေခံ စွန့်လွှတ်ပယ်ခွာရေး ဦးတည်ဆဲ အဆင့်) မျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ မဂ်ဉာဏ်ဆိုက်ရောက်ပြီး အမြစ်ပြတ်ပယ်သတ်တဲ့ သမုစ္ဆေဒပဟာန် မဟုတ်သေးပါဘူး။
သောတာပတ္တိမဂ် ဆိုက်ရောက်တဲ့အခါမှသာ ဒိဋ္ဌိနှင့် ဝိစိကိစ္ဆာနှင့် ယှဉ်သော တဏှာအနုသယတို့ကို အကြွင်းမဲ့ ဖြတ်တောက်နိုင်တာ ဖြစ်ပြီး၊ အရဟတ္တမဂ် ဆိုက်ရောက်တဲ့အခါမှသာ အကြွင်းအကျန် ကာမတဏှာ၊ ဘဝတဏှာ၊ ဝိဘဝတဏှာ အားလုံးကို အကြွင်းမဲ့ အမြစ်ပြတ် သတ်ပယ်နိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဒီကနေ့ တစ်နေ့တာလုံး သမုဒယသစ္စာအကြောင်း နာယူဆင်ခြင်ပြီးတဲ့အခါ မိမိကိုယ်ကို "ငါတော့ တဏှာတွေ ကုန်ခမ်းသွားပြီ၊ ငါ သစ္စာသိပြီးပြီ၊ မဂ်ရပြီ၊ ဖိုလ်ရပြီ" လို့ အဆင့်အတန်းတံဆိပ် (Attainment Certification) လုံးဝ မကပ်မိဖို့နှင့်၊ နိဗ္ဗာန်တရားတော်ကိုလည်း စိတ်အေးချမ်းရုံလောက်နှင့် မရောထွေးစေဖို့ အထူး သတိပြုရပါမယ်။
ပိဋကတ်တော်လာ အကြောင်းရင်းပယ်ခွာမှု — ဝိမာနဝတ္ထုပါဠိတော်နှင့် သစ္စသံယုတ် အထောက်အထား
ဒီသဘောတရားကို ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ဝိမာနဝတ္ထုပါဠိတော်၊ ဣတ္ထိဝိမာန၊ ပီဌဝဂ်၊ တတိယဝိမာန (Vv 3) လာ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ တရားဒေသနာတော်နှင့် ယှဉ်တွဲ၍ စူးစမ်းဆင်ခြင်ကြည့်ကြပါစို့။
ဝိမာနဝတ္ထုပါဠိတော်၌ အရှင်မဟာမောဂ္ဂလာန်မထေရ်မြတ်ကြီးက နတ်သမီးတစ်ဦးအား "သင်သည် အဘယ်ကဲ့သို့သော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကြောင့် ဤသို့ ကြီးကျယ်ခမ်းနားလှသော ဗိမာန်ချမ်းသာကို ခံစားနေရသနည်း" ဟု မေးမြန်းတော်မူသောအခါ၊ နတ်သမီးသည် မိမိ၏ လူ့ဘဝက ကိလေသာတဏှာကို ပယ်ခွာ၍ စင်ကြယ်သော စိတ်ထားဖြင့် သံဃာတော်အား နေရာထိုင်ခင်း ပီဌဒါန လှူဒါန်းခဲ့ပုံကို ဤသို့ ဖြေကြားခဲ့ပါတယ် —
"ဣဒ္ဓိ မယှံ တုဝံ ပုစ္ဆသိ, ယာ အဟံ နိဗ္ဗတ္တာ ဣဓ။
တဏှာယ ဝိဝဋံ စိတ္တံ, ဝိပ္ပသန္နမနာဝိလံ။
တေန မေ တာဒိသော ဝဏ္ဏော, တေန မေ ဣဓ မိဇ္ဈတီ"တိ။¹
ဤဂါထာတော်၏ အနက်သဘောမှာ — "အရှင်ဘုရား... တပည့်တော်မ ဤနတ်ပြည်၌ လာရောက်ဖြစ်ရသော တန်ခိုးဣဒ္ဓိအကြောင်းကို မေးမြန်းတော်မူပါသလော။ တပည့်တော်မသည် လူ့ဘဝ၌ ရှိစဉ်အခါက တဏှာလောဘဟူသော အညစ်အကြေးမှ ကင်းဆိတ်သောစိတ် (တဏှာယ ဝိဝဋံ စိတ္တံ)၊ အလွန်ကြည်လင်၍ နောက်ကျုခြင်းမရှိသော စိတ် (ဝိပ္ပသန္နမနာဝိလံ) ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်၌ ကြည်ညိုလှူဒါန်းခဲ့ပါ၏။ ထိုသို့ တဏှာကို ခေတ္တခဏ စွန့်ပယ်ခွာနိုင်ခဲ့သော ကုသိုလ်စေတနာ စွမ်းအားကြောင့် တပည့်တော်မအား ဤသို့ အရောင်အဆင်းနှင့် ပြည့်စုံခြင်း ဖြစ်ရပါ၏၊ ဤနတ်စည်းစိမ် အကျိုးတရားတို့ ပြီးစီးရပါ၏" ဟူ၍ ဖြေကြားခဲ့ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီပါဠိတော်မှာ အလွန်လေးနက်တဲ့ အချက်ကတော့ လောကီအဆင့် ဒါန၊ သီလ ကုသိုလ်ပြုရာမှာတောင်မှ "တဏှာယ ဝိဝဋံ စိတ္တံ" — မိမိပိုင်ဆိုင်မှုအပေါ်၊ ခန္ဓာအပေါ် တွယ်တာတပ်မက်နေတဲ့ တဏှာကို ခေတ္တခဏဖြစ်စေ စွန့်လွှတ်ပယ်ခွာနိုင်မှသာလျှင် စိတ်ဓာတ်သည် နောက်ကျုခြင်းကင်းပြီး စင်ကြယ်အေးချမ်းတဲ့ အကျိုးကျေးဇူးကို ရရှိနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။ လောကီကုသိုလ်မှာတောင် တဏှာကို စွန့်ခွာရတာ ဒီလောက် အကျိုးကြီးမားတယ်ဆိုရင်၊ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်ကြောင်းဖြစ်တဲ့ လောကုတ္တရာမဂ်ဉာဏ်ဆိုက်ရောက်ဖို့အတွက် သမုဒယတဏှာကို ပယ်ခွာရေးဟာ မည်မျှ အရေးကြီးလှသည်ကို အထူးပြောဖွယ် မလိုတော့ပါဘူး။
ထို့အပြင် သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်၊ သစ္စသံယုတ်၊ သီသပါဝနသုတ်၌လည်း သစ္စာတရားကို ထိုးထွင်းသိမြင်ရန် မလွဲမသွေ အားထုတ်ရမည့် တာဝန်နှင့် ပတ်သက်၍ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဤသို့ ထပ်လောင်းမိန့်ကြားတော်မူခဲ့ပါသေးတယ် —
"သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, အာဒိတ္တစေလော ဝါ အာဒိတ္တသီသော ဝါ... တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, 'အယံ ဒုက္ခသမုဒယော'တိ ယောဂေါ ကရဏီယော"တိ။²
"ရဟန်းတို့၊ ဥပမာအားဖြင့် မိမိ၏ အဝတ်၌ မီးလောင်နေသောသူသည်၎င်း၊ ဦးခေါင်း၌ မီးလောင်နေသောသူသည်၎င်း ထိုမီးကို အမြန်ဆုံး ငြှိမ်းသတ်ရန် အလွန်ထက်သန်သော ဆန္ဒ၊ ဝီရိယဖြင့် အားထုတ်ရသကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ရဟန်းတို့... သံသရာဒုက္ခကို ဖြစ်ပွားစေတတ်သော ဤသမုဒယတဏှာကို ပယ်သတ်ထိုးထွင်းသိမြင်ရန်အတွက် သင်တို့သည် အားထုတ်ခြင်း (ယောဂ) ကို မပြတ် ပြုအပ်ပေ၏" ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။
အဝတ်မှာ မီးလောင်နေရင်၊ ခေါင်းမှာ မီးလောင်နေရင် အခြားကိစ္စတွေကို ဘေးချိတ်ပြီး မီးငြှိမ်းဖို့ အရေးတကြီး လုပ်ဆောင်ရသလိုပါပဲ။ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ အမြဲတစေ ဒုက္ခသစ်တွေကို မွေးဖွားပေးနေတဲ့ သမုဒယတဏှာမီးကြီးကို ငြိမ်းအေးစေဖို့အတွက် နေ့စဉ်ဘဝမှာ သတိတရားဖြင့် စွန့်လွှတ်ပယ်ခွာတတ်တဲ့ အလေ့အကျင့်ကို မပြတ်တမ်း တည်ဆောက်သွားကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကို မျက်မှောက်ခေတ် သူနာပြုနှင့် ဆေးဘက်ဆိုင်ရာ လူနာစောင့်ရှောက်ရေး (Nursing, Palliative Care and Professional Ethics) နယ်ပယ်က "ကျင့်ဝတ်နှင့် ရိုးသားမှု (Ethical Integrity, Transparency and Self-Honesty)" ဆိုတဲ့ အခြေအနေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ဆင်ခြင်ကြည့်နိုင်ပါတယ်။
သူနာပြုလုပ်ငန်းခွင်မှာ လူနာတစ်ဦး အသက်အန္တရာယ် ကြုံတွေ့နေရတဲ့ အခိုက်အတန့်၊ ဒါမှမဟုတ် သက်ကြီးရွယ်အို နာတာရှည် လူနာတွေကို ပြုစုစောင့်ရှောက်ရတဲ့အခါ သူနာပြုဆရာမတွေအတွက် အရေးအကြီးဆုံး အရာဟာ "မိမိကိုယ်ကိုရော ဆေးအဖွဲ့အပေါ်မှာပါ ရိုးသားဖြောင့်မတ်မှု (Clinical Honesty)" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဥပမာအားဖြင့် လူနာတစ်ဦးမှာ ရောဂါလက္ခဏာတစ်ခုခု ပေါ်ပေါက်လာတဲ့အခါ၊ ဒါမှမဟုတ် ဆေးဝါးမှားယွင်းမှု၊ အချိန်မှားယွင်းမှု စတဲ့ အမှားအယွင်းလေးတစ်ခုခု မိမိဘက်က ဖြစ်ပေါ်သွားခဲ့ရင် — အဲဒီအမှားကို ဖုံးကွယ်ထားမလား၊ သို့မဟုတ် တာဝန်ခံဆရာဝန်ထံ အမှန်အတိုင်း ပွင့်လင်းစွာ ချက်ချင်း တင်ပြမလား?
အကယ်၍ သူနာပြုတစ်ဦးက မိမိရဲ့ ပုံရိပ်ကျဆင်းမှာ၊ အပြစ်တင်ခံရမှာကို ကြောက်ရွံ့တဲ့ "မာနနှင့် အတ္တစွဲလမ်းမှု (Self-protecting ego)" ကြောင့် အမှားကို ဖုံးကွယ်ထားလိမ့်မယ်၊ လူနာသက်သာသယောင်ယောင် အပေါ်ယံ အချက်အလက်တွေကိုပဲ မှတ်တမ်းတင်ထားမယ်ဆိုရင် ဒါဟာ ကြီးစွာသော ကျင့်ဝတ်ပျက်ယွင်းမှု ဖြစ်သလို၊ လူနာအတွက်လည်း အသက်ဆုံးရှုံးရတဲ့အထိ ကြီးမားတဲ့ ဘေးဒုက္ခဆိုးကြီးကို ဆိုက်ရောက်စေနိုင်ပါတယ်။
ကျင့်ဝတ်သိက္ခာ ပြည့်ဝတဲ့ သူနာပြုပညာရှင်ကတော့ မိမိရဲ့ အတ္တ၊ မာနကို ဘေးဖယ်ပြီး အခြေအနေမှန်ကို အရှိအတိုင်း ရိုးရိုးသားသား တင်ပြတယ်၊ ဆေးအဖွဲ့နှင့်အတူ လူနာရဲ့ အသက်ကို ကယ်တင်ဖို့ ဦးစားပေး လုပ်ဆောင်ပါတယ်။
ဝိပဿနာတရား ရှုပွားကြတဲ့ ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ အတွင်းစိတ်မှာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ — ဒကာ၊ ဒကာမတို့ အနေနဲ့ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ကို ပြန်လည်စစ်ဆေးတဲ့အခါ သမုဒယတရားဖြစ်တဲ့ လောဘတွေ၊ ဒေါသတွေ၊ မာနတွေ၊ တွယ်တာမှုတွေ ရှိနေသေးတာကို တွေ့ရတဲ့အခါ မိမိကိုယ်ကို "ငါ သစ္စာသိပြီ၊ ငါ တရားရပြီ၊ ငါ့မှာ ကိလေသာတွေ ကုန်သွားပြီ" လို့ စာသိတွေးသိတွေနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်ရော သူတစ်ပါးကိုပါ လှည့်စားဖုံးကွယ်မနေဘဲ "ငါ့သန္တာန်မှာ တဏှာအနုသယဓာတ်တွေ၊ ကိလေသာတွေ ရှိနေသေးပါလား၊ ငါဟာ တဒင်္ဂပဟာန်အားဖြင့် ဖြည်းဖြည်းချင်း လေ့ကျင့်နေရဆဲ အဆင့်သာ ရှိသေးပါလား" လို့ အတွင်းစိတ် ရိုးသားဖြောင့်မတ်မှု အပြည့်ဖြင့် အရှိအတိုင်း ရင်ဆိုင်ဝန်ခံတတ်ဖို့ အလွန် အရေးကြီးလှပါတယ်။
အဲဒီလို အတွင်းစိတ် ရိုးသားမှု ရှိမှသာလျှင် မိမိကိုယ်ကို အဆင့်အတန်းတံဆိပ် အထင်ရောက်တဲ့ အန္တရာယ်ကနေ ကင်းလွတ်ပြီး၊ တကယ့် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးတရားတွေကို စနစ်တကျ ဆက်လက်ပွားများ အားထုတ်သွားနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ သတိပြုရမှာက — သူနာပြုကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ သဘောထားကို သစ္စာတရားဆီသို့ ချဉ်းကပ်ရာတွင် အတွင်းစိတ် ရိုးသားဖြောင့်မတ်မှု၏ အရေးကြီးပုံကို နားလည်စေရန် "ဥပမာအလင်္ကာတံတား" အဖြစ်သာ သုံးစွဲရမှာ ဖြစ်ပြီး၊ လောကီဆေးဘက်ဆိုင်ရာ ကျင့်ဝတ်ကို လောကုတ္တရာ သမုဒယသစ္စာ ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းနဲ့ ထပ်တူထပ်မျှ မရောထွေးမိဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါဆိုရင် ဒီကနေ့ ညနေခင်းမှာ တရားနာပရိသတ်တို့ အနေနဲ့ သမုဒယသစ္စာကို ပဟာနပရိညာဦးတည်ချက်ဖြင့် ချဉ်းကပ်တဲ့အခါ မိမိတို့ သန္တာန်ကနေ ဘာကို လက်တွေ့ စွန့်လွှတ်ပယ်ခွာကြရမလဲ?
ပထမအချက်အနေနဲ့ — "တရားအတွေ့အကြုံအပေါ် အဆင့်တံဆိပ်ကပ်လိုမှု" ကို စွန့်လွှတ်ရပါမယ်။
တရားထိုင်စဉ် စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားတာ၊ ပေါ့ပါးသွားတာ၊ ကာမဂုဏ်အာရုံတွေကို ခဏမေ့ဖျောက်ထားနိုင်တာတွေဟာ တဒင်္ဂပဟာန် သဘောမျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီအပေါ်မှာ "ငါ တဏှာကို ပယ်သတ်ပြီးပြီ၊ ငါ မဂ်ရပြီ၊ သောတာပန်ဖြစ်ပြီ" လို့ မာနဖြင့် အဆင့်အတန်း တံဆိပ်ကပ်ချင်နေတဲ့ စိတ်အစဉ်ကို လက်တွေ့ စွန့်လွှတ်ရပါမယ်။ အတွေ့အကြုံတိုင်းကို "မမြဲသော၊ ပြုပြင်စီရင်အပ်သော သင်္ခါရသဘောမျှသာ" ဟု အရှိအတိုင်း ရှုမြင်ပြီး မဆုပ်ကိုင်ဘဲ လွှတ်ချတတ်ရပါမယ်။
ဒုတိယအချက်အနေနဲ့ — "ကိလေသာတို့ကို ဆက်လက်မကျွေးမွေးခြင်း (Non-feeding)" ကို ပြုလုပ်ရပါမယ်။
မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ် ဆိုတဲ့ အာယတနတံခါး ခြောက်ပါးမှာ အာရုံတွေနဲ့ ထိတွေ့လာတဲ့အခါ သာယာတွယ်တာမှု (လောဘ)၊ မနှစ်သက်တွန်းကန်မှု (ဒေါသ)၊ အမှန်ကို မသိဘဲ မေ့လျော့မှု (မောဟ) တို့ ပေါ်လာတိုင်း အဲဒီနောက်ကို စိတ်က အလိုလိုက်ပြီး လိုက်ပါမသွားဘဲ သတိတရားဖြင့် ဖြတ်တောက်ပယ်ခွာရပါမယ်။ မီးလောင်နေတဲ့ ထင်းပုံထဲကို နောက်ထပ် လောင်စာထင်းတွေ ထပ်မထည့်သလိုပါပဲ၊ ကိလေသာကို ဆက်လက်မကျွေးမွေးခြင်းဟာ နေ့စဉ်ဘဝမှာ ပြုလုပ်နိုင်တဲ့ အခြေခံ ပဟာနပရိညာ အကျင့် ဖြစ်ပါတယ်။
တတိယအချက်အနေနဲ့ — "မိမိကိုယ်ကို အပြစ်တင်ခြင်းနှင့် အခြားသူကို အဆင့်ခွဲခြားခြင်း" ကို ရှောင်ကြဉ်ရပါမယ်။
မိမိသန္တာန်မှာ ကိလေသာတွေ ရှိနေသေးတာကို တွေ့ရတဲ့အခါ စိတ်ပျက်အားလျော့ပြီး မိမိကိုယ်ကို ညှဉ်းပန်းနှိပ်စက်စရာ မလိုသလို၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း "သူက ကိလေသာများတယ်၊ ငါက ကိလေသာကင်းတယ်" လို့ မာနဖြင့် ခွဲခြားစော်ကားခြင်း မပြုရပါဘူး။ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲထဲမှာ အတူတကွ ကျင်လည်နေကြရတဲ့ သတ္တဝါတွေအပေါ် ကရုဏာစိတ်ထားပြီး မိမိရဲ့ စိတ်နှလုံး ဖြူစင်ရေးကိုသာ တစိုက်မတ်မတ် အားထုတ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
စတုတ္ထအချက်အနေနဲ့ — "နိဗ္ဗာန်တရားတော်ကို သင်္ခတအာရုံအဖြစ် မယူဆခြင်း" ကို သတိပြုရပါမယ်။
နိဗ္ဗာန်ဆိုတာ အကြောင်းတရားတို့ ပြုပြင်ဖန်တီးထားခြင်း မရှိတဲ့ "အသင်္ခတဓာတ်" ဖြစ်ပါတယ်။ တရားထိုင်ရင်း စိတ်ကလေး အေးချမ်းသွားတာ၊ အတွေးတွေ ခဏရပ်သွားတာ၊ စိတ်ဖိစီးမှု သက်သာသွားတာလောက်ကို နိဗ္ဗာန်အစစ်လို့ ဘယ်တော့မှ မထင်မှတ်မိစေဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ လောကီစိတ်သက်သာမှုနှင့် လောကုတ္တရာ အသင်္ခတဓာတ် နိဗ္ဗာန်တို့ကို ရောထွေးမှုမရှိဘဲ သန့်ရှင်းစွာ ပိုင်းခြားထားရပါမယ်။
တရားနာပရိသတ်တို့... ဒီလို စူးစမ်းဆင်ခြင်လိုက်တဲ့အခါ သစ္စာလေးပါးတရားတော်ဟာ အဝေးကြီးမှာ မဟုတ်ဘဲ မိမိတို့ရဲ့ နှလုံးသားထဲမှာ သဘာဝကျကျ ထင်ရှားလာပါတယ် —
အမြဲမပြတ် ဖြစ်ပျက်ဖောက်ပြန်နေသော ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် ပိုင်းခြားသိအပ်သော ဒုက္ခသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုခန္ဓာငါးပါးအပေါ်၌၎င်း၊ တရားအသိအပေါ်၌၎င်း "ငါ၊ ငါ့ဥစ္စာ၊ ငါ့အဆင့်" ဟု တွယ်တာတပ်မက်နေသော တဏှာသည် အမှန်တကယ် စွန့်ပယ်အပ်သော သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုတဏှာဒုက္ခတို့ အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းရာ၊ မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုရမည့် အသင်္ခတဓာတ် နိဗ္ဗာန်သည် နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုသို့ မဂ်ဉာဏ်ဆိုက်ရောက်ရန်အတွက် မိမိကိုယ်ကို လှည့်စားမှုကင်းစွာ၊ အဆင့်အတန်းတံဆိပ် မကပ်ဘဲ၊ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးတရားတို့ကို နေ့စဉ်ဘဝထဲမှာ မပြတ်တမ်း ဖြည့်ကျင့်နေခြင်းသည် ပွားများအပ်သော မဂ္ဂသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် သမုဒယသစ္စာကို ပယ်ခွာရေးဆိုတာ ပြင်ပအယူအဆသက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ မိမိသန္တာန်မှာ အမှန်တကယ် ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ တဏှာကို မျက်မှောက်ပြုကာ၊ မဂ္ဂင်လမ်းအတိုင်း ဖြည်းဖြည်းချင်း လျှောက်လှမ်းကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
တရားနာပရိသတ် ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့...
ဒီကနေ့ တစ်နေ့တာလုံးမှာ "သမုဒယသစ္စပဋိဝေဓ — သမုဒယသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း" နှင့် ပတ်သက်ပြီး နံနက်ပိုင်း ဉာတပရိညာ၊ နေ့လည်ပိုင်း တီရဏပရိညာ၊ ညနေပိုင်း ပဟာနပရိညာ အလွှာသုံးရပ်လုံးကနေ စနစ်တကျ နာယူဆင်ခြင်ခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ ဝိမာနဝတ္ထုပါဠိတော်နှင့် သစ္စသံယုတ်ကျမ်းရင်းတို့၏ သဘောထားသို့ ပြန်လည်ချိတ်ဆက်ပြီး သတိပေးလိုတာကတော့ — သမုဒယသစ္စာဖြစ်တဲ့ တဏှာကို အလွယ်တကူ စာသိတွေးသိမျှဖြင့် "ငါ ပယ်ပြီးပြီ" လို့ မာနမတက်ကြပါနဲ့။ မိမိကိုယ်ကို မဂ်ရပြီ၊ ဖိုလ်ရပြီ၊ သစ္စာထိုးထွင်းသိပြီလို့ အဆင့်အတန်းတံဆိပ် မကပ်ကြပါနဲ့။ လောကီစိတ်သက်သာမှုလေးတွေကို အသင်္ခတဓာတ် နိဗ္ဗာန်အစစ်နဲ့ မရောထွေးကြပါနဲ့။ ခန္ဓာအိမ်ထဲမှာ မီးလောင်နေသကဲ့သို့၊ ပန်းခိုင်အောက်က အဆိပ်ပြင်းတဲ့ မြွေဆိုးကို သတိထားသကဲ့သို့၊ နေ့စဉ်ဘဝ အာယတနတံခါးတွေမှာ ပေါ်လာသမျှ တဏှာကိလေသာတို့ကို မကျွေးမွေးဘဲ သတိတရားဖြင့် ဖြတ်တောက်ပယ်ခွာကာ၊ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး အကျင့်မြတ်ကို စနစ်တကျ ဆက်လက်အားထုတ်သွားကြရပါမယ်။
ယောဂီသူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် သမုဒယသစ္စာ မြတ်တရား၏ အနက်သဘောကို မှန်ကန်စွာ သိနားလည်ကြပြီးလျှင်၊ မိမိသန္တာန်၌ ကိန်းအောင်းနေသော တဏှာဒိဋ္ဌိ အစွဲအလမ်းတို့ကို ပယ်ခွာစွန့်လွှတ်နိုင်ကြသဖြင့်၊ နောက်ဆုံးတစ်နေ့တွင် အရိယာမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် သမုဒယသစ္စာကို အကြွင်းမဲ့ ပယ်သတ်ထိုးထွင်းသိမြင်ကာ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ အသင်္ခတဓာတ် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို ဧကန်မလွဲ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဒေသနာနိဂုံးနှင့် မေတ္တာပို့ အမျှဝေ
သာဓု သာဓု သာဓု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပလာလက
ORCID- 0009-0000-0697-4760
ကျမ်းကိုးစာရင်း (Footnotes)
¹ ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ဝိမာနဝတ္ထုပါဠိတော်၊ ၁။ ဣတ္ထိဝိမာန၊ ၁။ ပီဌဝဂ်၊ ၃။ တတိယပီဌဝိမာနဝတ္ထု၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၊ ပိုဒ်ရေ ၃။ (CS-MY-V19-P0003, KN 2.3 / Tatiyapīṭhavimānavatthu, Pīṭhavagga, Itthivimāna, Vimānavatthupāḷi)[cite: 10, 12, 14]
² သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၁၂။ သစ္စသံယုတ်၊ ၄။ သီသပါဝနဝဂ်၊ ၁။ သီသပါဝနသုတ် (သို့မဟုတ် စေလသုတ်/သီသသုတ်)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၈၄၊ ပိုဒ်ရေ ၁၁၀၂။ (CS-MY-V14-P0384, SN 5.1102 / Sīsapāvanasutta, Saccasaṃyutta, Mahāvagga, Saṃyutta Nikāya)[cite: 12, 14]
³ သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၁၂။ သစ္စသံယုတ်၊ ၂။ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဝဂ်၊ ၁။ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၆၉၊ ပိုဒ်ရေ ၁၀၈၁။ (CS-MY-V14-P0369, SN 5.1081 / Dhammacakkappavattanasutta, Mahāvagga, Saṃyutta Nikāya)[cite: 12, 14]
⁴ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ (ဒုတိယတွဲ)၊ ပညာဘာဝနာနိဒ္ဒေသ၊ ၁၆။ သစ္စနိဒ္ဒေသ (သမုဒယသစ္စဝဏ္ဏနာနှင့် ပဟာနကိစ္စ)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၃၅-၁၃၈။ (Visuddhimagga-Aṭṭhakathā, Vol. 2, Saccaniddesa, CS-MY-ATT)[cite: 12, 14]
⁵ သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဘိဓမ္မအဋ္ဌကထာ (ဒုတိယတွဲ)၊ သစ္စဝိဘင်္ဂအဋ္ဌကထာ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၉၂-၉၈။ (Sammohavinodanī-Aṭṭhakathā, Saccavibhaṅga-vaṇṇanā, CS-MY-ATT)[cite: 12, 14]
⁶ ကျေးဇူးတော်ရှင် လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၊ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးကျမ်း နှင့် သစ္စာဒီပနီကျမ်း၊ ရန်ကုန်၊ သာသနာရေးဦးစီးဌာန ပုံနှိပ်တိုက်။[cite: 12, 14]
ကျမ်းကိုးစာရင်းညွှန်း (References)
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ဝိမာနဝတ္ထုပါဠိတော်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက၊ မြန်မာမူ ပါဠိတော်။[cite: 12, 14]
မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော် (သစ္စသံယုတ်)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက၊ မြန်မာမူ ပါဠိတော်။[cite: 12, 14]
အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဝိဘင်္ဂပါဠိတော် (သစ္စဝိဘင်း)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက၊ မြန်မာမူ ပါဠိတော်။[cite: 12, 14]
အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ (ပညာနိဒ္ဒေသ)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ။[cite: 12, 14]
အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၊ သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ။[cite: 12, 14]
လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၊ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးကျမ်း၊ သစ္စာဒီပနီကျမ်း။[cite: 12, 14]
ကျမ်းစာရင်း (Bibliography)
Canonical Pāḷi Sources (Mūla Tipiṭaka):
Khuddaka Nikāya: Vimānavatthupāḷi. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Ministry of Religious Affairs, 1956.[cite: 12, 14]
Saṃyutta Nikāya: Mahāvaggapāḷi (Saccasaṃyutta). Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Ministry of Religious Affairs, 1956.[cite: 12, 14]
Abhidhammapiṭaka: Vibhaṅgapāḷi (Saccavibhaṅga). Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Ministry of Religious Affairs, 1956.[cite: 12, 14]
Commentarial & Classical Manuals:
Bhadantācariya Buddhaghosa. Visuddhimagga. 2 vols. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Department of Religious Affairs, 1956.[cite: 12, 14]
Bhadantācariya Dhammapāla. Paramatthadīpanī nāma Vimānavatthu-aṭṭhakathā. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 12, 14]
Bhadantācariya Dhammapāla. Paramatthamañjūsā nāma Visuddhimagga-mahāṭīkā. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 12, 14]
Myanmar Masters & Lineage Treatises:
Ledi Sayadaw, Ven. Mahāsaraṇaguṇa. Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 12, 14]
Ledi Sayadaw, Ven. Sacca-dīpanī (Manual of the Four Noble Truths). Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 12, 14]
Liturgical Registers:
Mahāsaraṇaguṇa Pallaṅka & Dhātu-vandanā Protocol (LIT-PALLAṄKA-NEW-01). Internal Liturgical Register, Locked Version 3.3.[cite: 12, 14]