Initial Risk Register အန္တရာယ်ကို မဖြစ်မီ စာရင်းထဲမြင်အောင်လုပ်ခြင်း
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ Founder Work System အပိုင်းမှာ ဆက်ပြီး ဆွေးနွေးနာယူကြမယ့် အကြောင်းက—
Initial Risk Register ပါ။
မြန်မာလို ရိုးရိုးရှင်းရှင်းပြောရမယ်ဆိုရင်—
“လုပ်ငန်းထဲမှာ ဖြစ်လာနိုင်တဲ့ အန္တရာယ်တွေကို ပြဿနာတကယ်မဖြစ်ခင် စာရင်းထဲအရင်မြင်အောင် လုပ်ထားခြင်း” လို့ ပြောနိုင်တယ်။
ဒီစကားလေးကို သေချာစဉ်းစားနော်။
ပြဿနာပေါ်မှ သိတာ—
ပြဿနာကို ဖြေရှင်းတာ။
ပြဿနာမပေါ်ခင်—
“ဘယ်နေရာတွေက ပြဿနာဖြစ်နိုင်သလဲ”
ဆိုပြီး ကြိုမြင်ထားတာ—
Risk Management။
အဲဒီထဲမှာ ပထမဆုံးအဆင့်က—
Risk ကို ခေါင်းထဲမှာပဲ မထားဘဲ စာရင်းထဲ ထုတ်ထားဖို့။
ဒကာကြီးတို့…
Founder တစ်ယောက်ကို မေးကြည့်။
“သင့်လုပ်ငန်းမှာ အခု အကြီးဆုံး Risk ဘာလဲ”
အများစု ဖြေနိုင်ပါတယ်။
တစ်ယောက်က—
“Cash Flow”
ပြောမယ်။
တစ်ယောက်က—
“Customer တစ်ယောက်ပေါ် အရမ်းမှီနေတာ”
ပြောမယ်။
တစ်ယောက်က—
“ဝန်ထမ်းကောင်းမရှိဘူး”
ပြောမယ်။
တစ်ယောက်က—
“Founder မရှိရင် အလုပ်မလည်ဘူး”
ပြောမယ်။
တစ်ယောက်က—
“Supplier တစ်ယောက်တည်း”
ပြောမယ်။
ဒါဆို မေးမယ်။
“စာရင်းထဲ ရေးထားလား”
“မရေးထားဘူး”
“ဘယ်လောက်အရေးကြီးလဲ သတ်မှတ်ထားလား”
“မထားဘူး”
“ဘယ်သူက တာဝန်ယူပြင်ရမလဲ”
“မသတ်မှတ်ထားဘူး”
“ဖြစ်လာရင် ဘာလုပ်မလဲ”
“အဲဒီအချိန်ကြည့်လုပ်မယ်”
ဒီလိုဖြစ်နေရင်—
Risk ကို သိတော့သိတယ်။
ဒါပေမယ့်—
Risk ကို စနစ်တကျ မစီမံသေးဘူး။
ဒါကြောင့် Initial Risk Register ဆိုတာ—
စာရွက်လှလှတစ်ရွက် မဟုတ်ဘူး။
Spreadsheet တစ်ခုရှိဖို့ပဲ မဟုတ်ဘူး။
တကယ့်ရည်ရွယ်ချက်က—
“မဖြစ်သေးတာကို မြင်နိုင်အောင်လုပ်ခြင်း၊ မြင်တာကို မမေ့အောင် မှတ်ထားခြင်း၊ မှတ်ထားတာကို တာဝန်ရှိသူနဲ့ ချိတ်ခြင်း၊ ပြီးတော့ ပြန်စစ်ခြင်း” ပါ။
ဒါကို ဓမ္မအလင်းနဲ့ကြည့်ရင် အလွန်စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်ဟာ—
“အခု မဖြစ်သေးဘူးဆိုတော့ မစဉ်းစားနဲ့”
လို့ မသင်ပေးဘူး။
တချို့သုတ်တော်တွေမှာ—
မပေါ်သေးတဲ့ ဘေးကို ကြိုမြင်ပြီး၊ အဲဒီဘေးကို အကြောင်းပြုပြီး အပ္ပမာဒနဲ့ အားထုတ်ဖို့ တိတိကျကျ ဟောထားတယ်။
ဒီနေ့တရားရဲ့ အဓိကကျမ်းတစ်ပုဒ်က—
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၇၇၊ ပထမ အနာဂတဘယသုတ် ဖြစ်ပါတယ်။
အဲဒီမှာ တောထဲမှာ တစ်ပါးတည်းနေတဲ့ ရဟန်းတစ်ပါးဟာ—
မြွေ၊ ကင်းမြီးကောက်စတဲ့ သတ္တဝါကြောင့် ဘေးဖြစ်နိုင်တယ်။
ချောက်ကမ်းပါးကနေ လဲကျနိုင်တယ်။
အစားအသောက်မတည့်မှု၊ ကိုယ်ခန္ဓာမကျန်းမာမှု ဖြစ်နိုင်တယ်။
တောရိုင်းသတ္တဝါတွေ့နိုင်တယ်။
လူဆိုးသူဆိုးနဲ့ တွေ့နိုင်တယ်—
စတဲ့ မဖြစ်သေးတဲ့ အနာဂတ်ဘေးတွေကို ဆင်ခြင်တယ်။
ပြီးတော့ ဘာဖြစ်သလဲ။
“အို… ဘေးအန္တရာယ်တွေ အများကြီးရှိတယ်၊ ဘာမှမလုပ်တော့ဘူး”
လို့ မဆုံးဖြတ်ဘူး။
အဲဒီဘေးကို မြင်ခြင်းက—
ယခုလုပ်သင့်တဲ့ ဓမ္မအားထုတ်မှုကို ပိုပြီး အားထုတ်ဖို့ အကြောင်းဖြစ်သွားတယ်။
ဒါ အရမ်းလှတယ်။
Risk ကိုမြင်တယ်။
ပြီးတော့ ကြောက်လို့ ရပ်သွားတာမဟုတ်ဘူး။
Risk ကိုမြင်လို့ အပ္ပမာဒပိုဖြစ်တယ်။
ဒီဟာ Initial Risk Register ရဲ့ ဓမ္မအလင်းတစ်ခုဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒီသုတ်တော်ဟာ Business Risk Register ဟောထားတာ မဟုတ်ပါဘူး။
အဲဒီအကန့်အသတ်ကို မဖျောက်ရဘူး။
ဒါပေမယ့် သဘောတစ်ခုတော့ တော်တော်ရှင်းတယ်။
အနာဂတ်ဘေးကို ကြိုမြင်ခြင်းဟာ စိတ်ပျက်ဖို့အတွက် မဟုတ်ဘူး။
ယခုအချိန်မှာ မမေ့မလျော့ ပြင်ဆင်ဖို့အတွက်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Founder တစ်ယောက်က Risk Register စလုပ်မယ်ဆို—
ပထမဆုံး စိတ်ထားကို မှန်အောင်လုပ်ရမယ်။
Risk Register ဆိုတာ—
“ဘာတွေ ပျက်နိုင်လဲ” ဆိုပြီး ကြောက်ဖို့ရေးတဲ့စာရင်း မဟုတ်ဘူး။
အဓိကက—
“ဘာတွေ ဖြစ်နိုင်သလဲ၊ အဲဒီထဲက ဘာကို အခုကတည်းက ပြင်ဆင်နိုင်သလဲ”
ဆိုတာ သိဖို့။
အနာဂတ်မကောင်းတာတွေပဲ ထိုင်တွေးနေတာကို Risk Management မခေါ်ဘူး။
အဲဒါ Worry List ဖြစ်သွားနိုင်တယ်။
Risk Register ဖြစ်ဖို့—
Risk တစ်ခုစီကို မြင်ရမယ်။
နားလည်ရမယ်။
အရေးကြီးမှု ခွဲရမယ်။
တာဝန်ယူသူ ရှိရမယ်။
ဘာလုပ်မလဲ ဆုံးဖြတ်ရမယ်။
ဘယ်အချိန်ပြန်စစ်မလဲ ရှိရမယ်။
ဒီလိုမှ စာရင်းက အသက်ဝင်တယ်။
စာရင်းထဲရှိပေမယ့် ဘယ်သူမှမကြည့်ရင်—
အဲဒါ Archive။
Risk Register မဟုတ်ဘူး။
ဒါကြောင့်—
Risk Register ရေးတာထက် Risk Register ကို အသုံးပြုတာ ပိုအရေးကြီးတယ်။
ကဲ… ဒကာကြီးတို့။
Initial Risk Register တစ်ခု စရေးဖို့ အရင်ဆုံး မေးရမယ့်မေးခွန်းက—
“ဘာမှားနိုင်သလဲ”
ရိုးရိုးလေးပဲ။
ဒီမေးခွန်းကို Team ထဲမှာ ထည့်။
“ငါတို့ Project အောင်မြင်မယ်ဆိုတာ ဘာလိုအပ်လဲ”
မေးသလို—
“ဘယ်အရာတွေက ဒီ Project ကို ထိခိုက်စေနိုင်သလဲ”
မေး။
ဒီမှာ အားလုံးကို ဝိုင်းစဉ်းစားခိုင်း။
Founder တစ်ယောက်တည်း မစဉ်းစားနဲ့။
Finance က မြင်တဲ့ Risk မတူဘူး။
Sales က မြင်တာ မတူဘူး။
Operations က မြင်တာ မတူဘူး။
Customer Service က မြင်တာ မတူဘူး။
Warehouse က မြင်တာ မတူဘူး။
Driver က မြင်တာမတူဘူး။
Frontline Staff က—
Founder မမြင်တဲ့ Risk ကို မြင်နေတတ်တယ်။
ဒါကြောင့် Risk Register ရဲ့ အရေးကြီးဆုံး Principle တစ်ခုက—
အန္တရာယ်ကို သိတဲ့သူရဲ့အသံကို စာရင်းထဲ ဝင်ခွင့်ပေးဖို့။
Founder ထင်တာပဲ Risk မဟုတ်ဘူး။
ဒါကို ဓမ္မဘက်က ကလျာဏမိတ္တ နဲ့ အလင်းယူလို့ရတယ်။
မဂ္ဂဖွံ့ဖြိုးမှုမှာ ကလျာဏမိတ္တရှိခြင်းကို အရေးကြီးတဲ့ ရှေ့ပြေးအကြောင်းအဖြစ် ဘုရားဟောထားတယ်။
Business Advisor ခန့်ဖို့ ဘုရားဟောတာလို့ မပြောင်းရဘူး။
ဒါပေမယ့် အလင်းယူမယ်ဆို—
ကိုယ်တစ်ယောက်တည်း မမြင်နိုင်တာကို ပညာရှိသူအခြားတစ်ယောက်က မြင်ပေးနိုင်တယ်။
Risk Register ဆွေးနွေးပွဲမှာ အဲဒီစိတ်ထားလိုတယ်။
“ငါမမြင်တာ ဘာရှိသေးလဲ”
မေးနိုင်တဲ့ Founder။
ဒီမေးခွန်းက Leader ကို အများကြီး ကာကွယ်တယ်။
တချို့ Leader က—
“ငါသိပြီးသား”
ဆိုတဲ့စိတ်ရှိတယ်။
အဲဒီစိတ်က Risk ထဲမှာကို Risk ကြီးတစ်ခု။
ကိုယ်မမြင်တဲ့အရာ ရှိနိုင်တယ်ဆိုတာ မသိတော့ဘူး။
အဲဒီတော့ အရင်ဆုံး Risk Register ထဲမှာ စာရင်းတင်သင့်တာတောင်—
“Founder blind spot” ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Risk Register စလုပ်မယ်ဆို Risk အမျိုးအစားကိုလည်း ခွဲကြည့်လို့ရတယ်။
ဒါဟာ ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းစီမံခန့်ခွဲမှုနည်းဖြစ်တယ်။
ဘုရားဟောအမျိုးအစား မဟုတ်ပါဘူး။
ဥပမာ—
ငွေကြေးအန္တရာယ်။
Cash မလုံလောက်ခြင်း။
အကြွေးများခြင်း။
Customer ငွေပေးနောက်ကျခြင်း။
ကုန်ကျစရိတ်ရုတ်တရက်တက်ခြင်း။
စျေးကွက်အန္တရာယ်။
Customer လိုအပ်ချက်ပြောင်းခြင်း။
ပြိုင်ဘက်အသစ်ဝင်ခြင်း။
စျေးနှုန်းမကိုက်ခြင်း။
လူအင်အားအန္တရာယ်။
Key Person တစ်ယောက်တည်းကို မှီခြင်း။
အရည်အချင်းရှိသူ ထွက်ခြင်း။
Training မရှိခြင်း။
လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုအန္တရာယ်။
စက်ပျက်ခြင်း။
Supplier နောက်ကျခြင်း။
Quality မတည်ငြိမ်ခြင်း။
System Down ဖြစ်ခြင်း။
ဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းအန္တရာယ်။
Permit မပြည့်ခြင်း။
Contract မရှင်းခြင်း။
လုပ်ငန်းဆိုင်ရာစည်းမျဉ်း မလိုက်နာခြင်း။
နာမည်ဂုဏ်သိက္ခာအန္တရာယ်။
Customer Complaint။
မမှန်တဲ့ကြော်ငြာ။
ဝန်ထမ်းကို မတရားဆက်ဆံမှု ပေါ်ထွက်ခြင်း။
သီလအန္တရာယ်။
Profit အတွက် မုသားပြောရနိုင်ခြင်း။
Customer ကို အသိမပေးဘဲ နစ်နာစေခြင်း။
မမှန်သောအသက်မွေးမှုဘက် ရောက်ခြင်း။
ဒီလိုခွဲကြည့်။
ဒါပေမယ့် Risk Register ကို များလွန်းအောင် မလုပ်နဲ့။
Initial ဆိုတော့—
ပထမဆုံး အရေးကြီးဆုံး Risk တွေကို မြင်ရအောင် စလုပ်တာ။
စာကြောင်းနှစ်ရာရေးပြီး ဘယ်သူမှမဖတ်ရင် အသုံးမဝင်ဘူး။
အစမှာ ဆယ်ခုဖြစ်ချင်ဖြစ်မယ်။
ဆယ့်ငါးခုဖြစ်ချင်ဖြစ်မယ်။
Project အကြီးအသေးအလိုက် ကွာမယ်။
အရေအတွက်ထက်—
အရေးကြီးတဲ့အရာ မကျန်ဖို့ ပိုအရေးကြီးတယ်။
ဒီနေရာမှာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၇၇ ကို ပြန်ကြည့်။
သုတ်တော်ထဲမှာ—
ဘေးကို ရိုးရိုး—
“အန္တရာယ်ရှိနိုင်ပါတယ်”
လို့ မထားဘူး။
မြွေ၊ ကင်းမြီးကောက်၊ ချောက်၊ အစာအဆိပ်၊ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်၊ လူဆိုး—
လိုပဲ ဖြစ်နိုင်တဲ့ဘေးကို ပိုတိတိကျကျ ဆင်ခြင်ထားတယ်။
ဒီကနေ Business အတွက် အလင်းယူရင်—
“ငွေကြေးအန္တရာယ်”
လို့ပဲ မရေးနဲ့။
ပိုတိတိကျကျရေး။
“အကြီးဆုံး Customer က စုစုပေါင်းရောင်းအားရဲ့ အများစုဖြစ်နေခြင်းကြောင့် Customer ဆုံးရှုံးပါက Cash Flow ပြတ်နိုင်ခြင်း”
ဒီလို။
“Staff Risk”
မလုံလောက်ဘူး။
“Accounting System Password နဲ့ Bank Process ကို လူတစ်ယောက်တည်းသိနေခြင်း”
ဒီလို။
“Supplier Risk”
မလုံလောက်ဘူး။
“အဓိကကုန်ကြမ်းအတွက် Supplier တစ်ဦးတည်းရှိပြီး အခြားအစားထိုးသူကို မစစ်ထားခြင်း”
ဒီလို။
Risk ကို တိတိကျကျရေးနိုင်လေလေ၊ ဖြေရှင်းနည်း ရှင်းလေလေ။
“ပြဿနာတွေများတယ်”
လို့ပြောရင် ဘာလုပ်ရမလဲ မသိဘူး။
“Customer တစ်ယောက်ပေါ် ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းမှီနေတယ်”
လို့ပြောရင်—
အခု ဘာလုပ်ရမလဲ စဉ်းစားလို့ရပြီ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အဲဒီတော့ Risk Register ထဲမှာ Risk တစ်ခုရေးတဲ့အခါ—
အကြောင်းက ဘာလဲ။
ဖြစ်ရင် အကျိုးဆက်ဘာလဲ။
နှစ်ခုခွဲ။
ဥပမာ—
“Supplier တစ်ယောက်တည်းရှိတယ်”
ဒါ အခြေအနေ။
“သူနောက်ကျရင် Production ရပ်မယ်”
ဒါ အကျိုးဆက်။
ဒီနှစ်ခုခွဲလိုက်ရင်—
ကာကွယ်နည်း ပိုရှင်းလာတယ်။
Supplier တစ်ယောက်တည်း—
အစားထိုး Supplier ရှာ။
Delivery နောက်ကျ—
Safety Stock လိုမလို စစ်။
Contract Terms ပြန်ကြည့်။
ဒီလို။
ဒါကြောင့် Risk Register ဆိုတာ—
ဘေးအမည် စာရင်းတင်ရုံမဟုတ်ဘူး။
ဘေး ဘာကြောင့်ဖြစ်နိုင်သလဲ၊ ဖြစ်ရင် ဘာထိခိုက်မလဲ သိဖို့။
ဒီသဘောက ဓမ္မနဲ့လည်း ရင်းနှီးတယ်။
ဘုရားဟောတော်မှာ ဒုက္ခတင်ပဲ မရပ်ဘူး။
ဒုက္ခရဲ့အကြောင်း ကိုပါ ကြည့်တယ်။
လောကီ Risk Analysis ဟာ အရိယသစ္စာသဘောကို သက်သေပြတာမဟုတ်ဘူး။
ဒါကို မရောရဘူး။
ဒါပေမယ့် နားလည်ဖို့ အလင်းယူနိုင်တာက—
လက္ခဏာကို မြင်ရုံနဲ့မပြီးဘဲ အကြောင်းကိုကြည့်။
ဒါပါပဲ။
ကဲ… ဒကာကြီးတို့။
Risk Register မှာ နောက်တစ်ခု လိုတာ—
ဖြစ်နိုင်ခြေကို အကြမ်းခွဲခြင်း။
Risk တစ်ခုချင်း တူတူမဟုတ်ဘူး။
နေ့တိုင်းနီးပါးဖြစ်နိုင်တဲ့ Risk ရှိတယ်။
နှစ်ပေါင်းများစွာ တစ်ခါမှ မဖြစ်ချင်လည်း မဖြစ်တဲ့ Risk ရှိတယ်။
Initial Register မှာ အလွန်တိကျတဲ့ ရာခိုင်နှုန်း မသိရင်—
မသိသလို မရေးနဲ့။
“၇၃ ရာခိုင်နှုန်းဖြစ်နိုင်တယ်”
ဆိုပြီး Evidence မရှိဘဲ စာရင်းကို သိပ္ပံဆန်အောင် မလုပ်နဲ့။
ရိုးရိုး—
ဖြစ်နိုင်ခြေ မြင့်။
အလယ်အလတ်။
နိမ့်။
ဆိုပြီး စတင်လို့ရတယ်။
ဒါက ခေတ်သစ် Risk Practice ပဲ။
အဓိကက—
အတုအယောင်တိကျမှု မဖန်တီးဖို့။
မသိတာကို မသိဘူးလို့ထား။
Data ပိုရလာတဲ့အခါ ပြင်။
ဒါ Founder တစ်ယောက်ရဲ့ ရိုးသားမှု။
Risk Register ထဲမှာတောင်—
Truth before Confidence လိုတယ်။
ကဲ… ဖြစ်နိုင်ခြေတင်လား။
မဟုတ်ဘူး။
ဖြစ်လာရင် ဘယ်လောက်ထိခိုက်မလဲ လည်းကြည့်။
တစ်နှစ်မှာ အကြိမ်များစွာဖြစ်တယ်။
ဒါပေမယ့် တစ်ခါဖြစ်တိုင်း ငွေအနည်းငယ်ပဲဆုံးတယ်။
အခြား Risk တစ်ခုက—
ဖြစ်နိုင်ခြေနည်းတယ်။
ဒါပေမယ့် ဖြစ်ရင် လူ့အသက်၊ Company ရဲ့ အသက်ရှင်ရေး၊ ဥပဒေရေးရာ ကြီးမားတဲ့ပြဿနာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒီနှစ်ခု တူတူမဆက်ဆံရဘူး။
ဒါကြောင့်—
ဖြစ်နိုင်ခြေ + ထိခိုက်မှု
နှစ်ဖက်ကြည့်။
ဒီမှာ သတိထား။
Risk အရေးကြီးမှုကို ဂဏန်းလေးတစ်ခုနဲ့ပဲ အဆုံးသတ်မထားနဲ့။
Safety Risk၊ Ethical Risk၊ Legal Risk တွေမှာ—
“ဖြစ်နိုင်ခြေနည်းတယ်”
ဆိုပြီး ပေါ့ပေါ့ မထားသင့်တဲ့အရာရှိတယ်။
ဥပမာ—
Food Business တစ်ခုမှာ လူ့ကျန်းမာရေးကို ထိခိုက်စေနိုင်တဲ့ Safety Problem ဖြစ်နိုင်ခြေ နည်းတယ်ဆိုပါစို့။
ဖြစ်လာရင် အကျိုးဆက်အလွန်ကြီးတယ်။
ဒါကြောင့်—
နည်းလို့ မလျစ်လျူရှုရဘူး။
ဒီလို စဉ်းစား။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၊ သဗ္ဗာသဝသုတ် က Risk Response အတွက် အလင်းကောင်းကောင်းပေးတယ်။
အဲဒီသုတ်မှာ အရာအားလုံးကို တစ်နည်းတည်းမဖြေရှင်းဘူး။
တချို့ကို—
သည်းခံရတယ်။
တချို့ကို—
ရှောင်ရတယ်။
တချို့ကို—
ဖယ်ရှားရတယ်။
တချို့ကို—
စောင့်စည်းရတယ်။
တချို့ကို—
ပွားများမှုနဲ့ ဖြေရှင်းရတယ်။
အထူးသဖြင့် ရှောင်ကြဉ်သင့်တာတွေကို ဆင်ခြင်ရာမှာ တောရိုင်းတိရစ္ဆာန်၊ မြွေ၊ ချောက်၊ အန္တရာယ်ရှိရာနေရာတွေကို ပညာနဲ့ရှောင်ရပုံ ဖော်ပြထားပါတယ်။
ဒီသုတ်ဟာ Risk Register Manual မဟုတ်ပါဘူး။
ဒါပေမယ့် အရေးကြီးတဲ့ သဘောတစ်ခုရတယ်—
အန္တရာယ်တိုင်းကို တစ်နည်းတည်း မတုံ့ပြန်ရဘူး။
ဒါကို Business Risk Response နဲ့ အလင်းယူရင်—
တချို့ Risk ကို—
ရှောင်။
ဥပဒေမကိုက်တဲ့လုပ်ငန်းမျိုး။
သီလနဲ့မကိုက်တာမျိုး။
လုံးဝမဝင်သင့်တဲ့ Risk။
တချို့ Risk ကို—
လျှော့။
Supplier နှစ်ယောက်ထား။
Backup လုပ်။
Training ပေး။
တချို့ Risk ကို—
လက်ခံ။
အသေးစား Pilot မှာ ခံနိုင်တဲ့အရှုံး။
တချို့ Risk ကို—
တခြားသူနဲ့ မျှဝေ၊ လွှဲ။
စာချုပ်၊ သင့်တော်တဲ့အာမခံ၊ သက်ဆိုင်ရာကျွမ်းကျင်ပညာရှင် စသည်တို့နဲ့။
ဒါတွေဟာ Modern Risk Management နည်းတွေပါ။
ဘုရားဟောကို ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းစာအုပ်အဖြစ် မပြောင်းရဘူး။
ဒါပေမယ့်—
ပြဿနာအားလုံးကို “ရဲရဲခံ” တစ်ခုတည်းနဲ့မဖြေရှင်းဘူး ဆိုတဲ့ ဓမ္မသဘောက သိပ်ကောင်းတယ်။
တချို့ဘေးကို သည်းခံရမယ်။
တချို့ဘေးကို လုံးဝရှောင်ရမယ်။
ဒါ ပညာ။
ကဲ… Initial Risk Register ထဲမှာ Risk တစ်ခုရေးပြီး၊ အရေးကြီးမှုခွဲပြီးပြီ။
နောက်တစ်ခု ဘာလိုသလဲ။
Risk Owner။
မြန်မာလိုဆို—
“ဒီအန္တရာယ်ကို ဘယ်သူက စောင့်ကြည့်ပြီး တာဝန်ယူမလဲ”
ဒါပါပဲ။
ဒီအပိုင်းမရှိရင် Risk Register တော်တော်များများ သေတတ်တယ်။
Meeting မှာ ပြောတယ်—
“Cash Flow ကို သတိထားရမယ်”
အားလုံးခေါင်းညိတ်တယ်။
ဘယ်သူတာဝန်ယူ?
မသိ။
“Customer Complaint တက်နေတယ်”
ဘယ်သူအပတ်စဉ်ကြည့်?
မသိ။
“Supplier နှစ်ယောက်လိုတယ်”
ဘယ်သူရှာ?
မသိ။
လကုန်။
ဘယ်သူမှမလုပ်ဘူး။
ပြီးတော့ Founder ပြောတယ်—
“ငါပြောထားတာ ကြာပြီ”
ပြောထားတာနဲ့ တာဝန်ပေးတာ မတူဘူး။
အရာတစ်ခုဟာ လူတိုင်းရဲ့တာဝန်ဆိုရင် တစ်ခါတလေ ဘယ်သူ့တာဝန်မှ မဖြစ်တော့ဘူး။
ဒါကြောင့် Risk တစ်ခုမှာ Owner ရှိရမယ်။
Owner ဆိုတာ—
သူတစ်ယောက်တည်း အကုန်ဖြေရှင်းရမယ်လို့ မဆိုလိုဘူး။
သူက—
Risk အခြေအနေပြောင်းလား စောင့်ကြည့်မယ်။
လုပ်စရာ Action ရွေ့လားကြည့်မယ်။
လိုအပ်ရင် အထက်ကို တင်မယ်။
Review မှာ အခြေအနေပြန်ပြောမယ်။
ဒါ။
ဒီဟာ Management Practice ဖြစ်တယ်။
ဓမ္မကျမ်းတစ်ပုဒ်က Business Owner တာဝန်ခွဲဖို့ တိုက်ရိုက်မဟောဘူး။
ဒါကြောင့် အဲဒီလို မတင်ပြဘူး။
ဒါပေမယ့် မိမိပြုသောအမှု၏ အမွေခံဖြစ်ခြင်း၊ တာဝန်ယူခြင်း ဆိုတဲ့ဘက်ကို အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၅၇ က အလွန်နက်စွာ သတိပေးထားတယ်။ လူ၊ ရဟန်း မည်သူမဆို အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း၊ ချစ်ခင်ရာမှ ခွဲခွာခြင်းနဲ့ မိမိပြုသောကံ၏ အမွေခံဖြစ်ခြင်းကို မကြာခဏ ပြန်လည်ဆင်ခြင်သင့်ကြောင်း ဟောထားပါတယ်။
Founder ဘက်က အလင်းယူမယ်ဆို—
တာဝန်ကို ပျောက်အောင် မထားနဲ့။
“Team ကြည့်လိုက်မယ်”
ဆိုတဲ့ စကားနဲ့ မပြီးနဲ့။
ဘယ်သူ?
ဘယ်နေ့?
ဘာလုပ်မယ်?
ရှင်းအောင်လုပ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
နောက်တစ်ခုက—
Current Control။
အဲဒီ Risk အတွက် အခုဘာကာကွယ်ထားပြီးပြီလဲ။
ဒီမေးခွန်း အရေးကြီးတယ်။
ဥပမာ—
Risk — Data ပျောက်နိုင်ခြင်း။
Current Control — နေ့စဉ် Backup လုပ်နေသလား။
မလုပ်ဘူးလား။
Risk — Cash ပြတ်နိုင်ခြင်း။
Current Control — Emergency Reserve ရှိသလား။
Credit Collection Process ရှိသလား။
Risk — Founder မရှိရင် Decision ရပ်နိုင်ခြင်း။
Current Control — Delegation ရှိသလား။
Second Person သိလား။
Risk — Customer တစ်ယောက်ပေါ် အလွန်မှီခြင်း။
Current Control — Customer diversification စလုပ်ပြီးပြီလား။
ဒီလို။
Risk Register ရဲ့ အကျိုးက—
Risk ကိုမြင်တာတင်မဟုတ်ဘူး။
“ငါတို့ အခုဘာလုပ်ထားပြီးပြီ၊ ဘာကျန်သေးလဲ”
သိလာတယ်။
ဒါနဲ့ Founder Fear လည်း လျော့တယ်။
အရင်က—
“Problem ဖြစ်ရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ”
ဆိုတဲ့ မသေချာမှု။
အခု—
“ဒီ Risk အတွက် Control သုံးခုရှိပြီးပြီ။ ဒီတစ်ခုကျန်သေးတယ်”
ဖြစ်လာတယ်။
အမှောင်ကနေ အလင်းရတယ်။
ဒီဟာ Risk Register ရဲ့တန်ဖိုး။
ကဲ… Control ရှိတယ်ဆိုပြီး ပြီးသွားပြီလား။
မပြီးသေးဘူး။
Control အလုပ်ဖြစ်သလား ပြန်စစ်ရမယ်။
စာရွက်ပေါ်—
“Backup System ရှိ”
လို့ရေးထားတယ်။
တကယ် Restore စမ်းဖူးလား။
မစမ်းဖူးဘူး။
ဒါဆို Backup ရှိတယ်လို့ ယုံထားတာနဲ့ တကယ် Recovery ရတာ မတူဘူး။
“ဝန်ထမ်း Training လုပ်ပြီး”
ရေးထားတယ်။
တကယ် လုပ်တတ်လား။
စမ်းထားလား။
ဒီလိုပြန်စစ်။
ဒီအချက်ကို မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၁ ရဲ့ အမှုတစ်ခုကို မပြုမီ၊ ပြုနေစဉ်၊ ပြုပြီးနောက် ပြန်လည်ဆင်ခြင်မှုနဲ့ အလင်းယူလို့ကောင်းတယ်။
အရှင်ရာဟုလာအား—
မပြုမီ ဆင်ခြင်။
ပြုနေစဉ် ဆင်ခြင်။
ပြုပြီးနောက်လည်း ပြန်ဆင်ခြင်။
မိမိ၊ သူတစ်ပါး၊ နှစ်ဦးစလုံးအား ထိခိုက်မှုဖြစ်စေသလား ကြည့်ဖို့ မြတ်စွာဘုရား သင်ကြားထားပါတယ်။
Risk Register မှာလည်း—
Project မစခင် Risk Register ရေးတယ်။
ဒါက “မပြုမီ” အလင်း။
Project လည်နေတုန်း—
Risk အခြေအနေပြောင်းသလား Update လုပ်။
ဒါ “ပြုနေစဉ်” အလင်း။
Project ပြီးသွားရင်—
ဘယ် Risk ဖြစ်ခဲ့။
ဘယ်ဟာမဖြစ်ခဲ့။
ဘယ် Control အလုပ်ဖြစ်။
ဘယ်ဟာမဖြစ်။
ပြန်ကြည့်။
ဒါ “ပြုပြီးနောက်” အလင်း။
ဒီလိုဆို—
Risk Register က Project စမယ့်နေ့ရေးပြီး မေ့ထားတဲ့ စာရွက်မဟုတ်တော့ဘူး။
အသက်ရှိတဲ့ စာရင်း ဖြစ်လာတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Risk Register အတွက် နောက်ထပ်အရေးကြီးတဲ့ Column တစ်ခုက—
Early Warning — အစောပိုင်းအချက်ပြ။
Risk ဖြစ်သွားမှ သိရင် နောက်ကျနိုင်တယ်။
မဖြစ်ခင် ဘာလက္ခဏာတွေ ပေါ်တတ်လဲ။
ဥပမာ—
Cash Flow Risk။
အရင်ဆုံး Company ပိတ်သွားတာမဟုတ်ဘူး။
Customer Payment နောက်ကျလာတယ်။
Receivable တိုးလာတယ်။
Inventory ပိတ်နေတယ်။
အသုံးစရိတ် Revenue ထက် မြန်မြန်တက်လာတယ်။
ဒါ Warning။
Staff Turnover Risk။
အရင်ဆုံး အကုန်ထွက်တာမဟုတ်ဘူး။
Absence တိုးလာတယ်။
Complaint တိုးလာတယ်။
Engagement လျော့တယ်။
Manager နဲ့ conflict များတယ်။
ဒါ Warning ဖြစ်နိုင်တယ်။
Customer Risk။
အရင်ဆုံး Contract Cancel မလုပ်ဘူး။
Order Size လျော့လာတယ်။
Meeting နည်းလာတယ်။
Complaint များလာတယ်။
Competitor အကြောင်းမေးလာတယ်။
ဒါ Warning ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒီအရာတွေ အကုန် Business Context အလိုက် အတည်ပြုရမယ်။
စာအုပ်တစ်အုပ်ထဲက Signal ကို ကိုယ့်လုပ်ငန်းမှာ တန်းသုံးလို့မရဘူး။
ဒါပေမယ့် Principle က—
Risk မဖြစ်မီ သူ့အရိပ်ကို မြင်တတ်ဖို့။
ဒီသဘောနဲ့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၇၉ မှာလည်း “ယခုမပေါ်သေးပေမယ့် နောင်ပေါ်လာမယ့် အန္တရာယ်တွေကို သတိထားကြ၊ အဲဒီအပေါ် အားထုတ်ကြ” ဆိုတဲ့ အကြောင်းကို သာသနာအတွင်း အနာဂတ်အန္တရာယ်များနဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ဟောထားပါတယ်။
ဒါကို Business Forecasting ဟောထားတာလို့ မပြောရဘူး။
ဒါပေမယ့်—
မပေါ်သေးတဲ့အရာကို ကြိုစောင့်ကြည့်ခြင်း ဟာ အပ္ပမာဒအမြင်နဲ့ကိုက်တယ်။
ကဲ… Initial Risk Register မှာ Founder က တစ်ခုသေချာမေး။
“ဒီ Risk ဖြစ်လာနေတာကို ဘာမြင်ရင် သိမလဲ”
Signal မရှိရင် Risk က ရုတ်တရက်ဖြစ်သလို ခံစားရမယ်။
Signal ရှိရင် စောစော Action လုပ်နိုင်မယ်။
ဒါ အရမ်းတန်ဖိုးရှိတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
Risk Register ကို စတင်တဲ့အခါ ငွေကြေး Risk ကို မလျစ်လျူရှုနဲ့။
မြတ်စွာဘုရားက အိမ်ရှင်တစ်ယောက်အတွက် လက်ရှိဘဝချမ်းသာစေတဲ့အရာတွေကို ဟောတဲ့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၅၅၊ ဥဇ္ဇယသုတ် မှာ—
ကိုယ့်အလုပ်ကို နားလည်ပြီး အားထုတ်တတ်မှု၊
တရားသဖြင့်ရထားတဲ့စည်းစိမ်ကို ကာကွယ်မှု၊
မိတ်ကောင်းဆွေကောင်း၊
ဝင်ငွေထွက်ငွေကို သိပြီး မျှတစွာ စီမံမှု—
တို့ကို ဖော်ပြထားပါတယ်။
ဒီမှာ Risk Register အတွက် တန်ဖိုးကြီးတဲ့ အချက်နှစ်ခုရှိတယ်။
Protection။
Balanced Finances။
Founder က Risk Register ရေးပြီး—
Cyber Risk၊ Marketing Risk၊ Staff Risk အကုန်ရေးထားတယ်။
Cash Risk မရေးဘူးဆို—
မပြည့်စုံဘူး။
မေး—
Cash ဘယ်လောက်ခံနိုင်လဲ။
Revenue လျော့ရင်?
Customer Payment နောက်ကျရင်?
Expense တက်ရင်?
Debt Payment ရှိလား?
Working Capital ဘယ်လောက်?
ဒီမေးခွန်းတွေ မမေးဘဲ—
“Sales ကောင်းတယ်”
ဆိုတာနဲ့ လုံလောက်မလား။
မလုံလောက်ဘူး။
Company တစ်ခု Profit ရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် Cash ပြတ်နိုင်တယ်။
စာရင်းပေါ်အမြတ်နဲ့ Bank ထဲငွေ မတူနိုင်ဘူး။
ဒါကြောင့် Risk Register မှာ—
Cash Timing ကို ထည့်။
ဒီဟာ Finance Professional နဲ့ ကိုယ့်လုပ်ငန်းအချက်အလက်ပေါ် အခြေခံပြီး စစ်ရမယ့်အပိုင်း။
တရားတော်က Accounting Rule ပေးတာမဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် ရရှိထားတဲ့ပစ္စည်းကို ကာကွယ်တတ်ဖို့၊ ဝင်ငွေထွက်ငွေ သိဖို့ တိုက်ရိုက်အလေးထားထားတယ်။
နောက်တစ်ခု—
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၆၂။
အဲဒီမှာ လူဝတ်ကြောင်အတွက် ချမ်းသာမှုလေးမျိုးကို ဟောရာမှာ—
တရားသဖြင့် စည်းစိမ်ပိုင်ဆိုင်ရခြင်း၏ ချမ်းသာ၊
အသုံးပြုနိုင်ခြင်း၏ ချမ်းသာ၊
အကြွေးကင်းခြင်း၏ ချမ်းသာ၊
ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ် အပြစ်ကင်းခြင်း၏ ချမ်းသာ—
တို့ကို ဖော်ပြထားပြီး အပြစ်ကင်းခြင်း၏တန်ဖိုးကို အလွန်အလေးထားထားပါတယ်။
Initial Risk Register မှာ—
Debt Risk ထည့်သင့်တယ်။
“Loan ရထားတယ်”
တင်မဟုတ်ဘူး။
Interest ဘယ်လောက်။
Repayment Date ဘယ်နေ့။
Revenue ဘယ်လောက်ကျရင် Payment ခက်မလဲ။
Refinancing မရရင် ဘာဖြစ်မလဲ။
ဒါတွေကြည့်။
Debt ကို မကောင်းတာလို့ တန်းမပြောဘူး။
ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းမှာ အခြေအနေအလိုက် သုံးကြတယ်။
ဒါပေမယ့် အကြွေးရဲ့ Risk ကို မသိဘဲ သုံးတာ အန္တရာယ်။
အကြွေးကင်းခြင်းမှာ ချမ်းသာတစ်မျိုးရှိတယ်ဆိုတဲ့ ဘုရားဟောကို Founder မမေ့သင့်ဘူး။
ပြီးတော့ အဲဒီသုတ်ရဲ့ နောက်ဆုံးအချက်—
အပြစ်ကင်းခြင်း။
Risk Register မှာ Finance Risk ရှိတယ်။
Legal Risk ရှိတယ်။
Reputation Risk ရှိတယ်။
ဒါပေမယ့်—
Moral Risk — သီလပျက်မယ့် Risk ကို ထည့်ဖို့လည်းလိုတယ်။
ဥပမာ—
Sales Target အရမ်းကြီးသတ်မှတ်ထားတာကြောင့် Sales Staff က Customer ကို မမှန်ကန်တဲ့အာမခံချက်ပေးနိုင်တဲ့ Risk ရှိလား။
Cash မလုံလောက်တာကြောင့် Supplier ကို လိမ်ပြောဖို့ဖိအားရှိလာနိုင်လား။
Product မကောင်းတာကို သိရက်နဲ့ ဖုံးထားဖို့ Risk ရှိလား။
Data မကောင်းတာကို Investor ဆီ လှအောင်ပြဖို့ Risk ရှိလား။
ဒီဟာလည်း Risk။
တစ်ခါတလေ Company ပျက်စေမယ့် အကြီးဆုံး Risk က Market မဟုတ်ဘူး။
Character Failure။
သီလပျက်သွားတာ။
ယုံကြည်မှုကျသွားတာ။
ဒီလို Risk ကို Excel မှာ မထည့်ဘဲ မနေပါနဲ့။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီအပိုင်းမှာ သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၄၁ ကလည်း အလွန်သင့်တော်တယ်။
သတ်ဖြတ်ခြင်း၊ ခိုးခြင်း၊ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ၊ မုသားပြောခြင်း၊ မူးယစ်စေသောအရာသုံးခြင်းတို့နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ကြောက်ရွံ့မှုနဲ့ ရန်ငြိုးတွေ ပေါ်လာနိုင်ကြောင်း၊ ထိုအမှုများမှ ရှောင်ကြဉ်သူမှာ အဲဒီဘေးရန်ငြိုးတို့ ငြိမ်းနိုင်ကြောင်း ဟောထားပါတယ်။
Founder ကို ဘာသင်ပေးသလဲ။
Risk လျှော့ချဖို့ အကောင်းဆုံးနည်းတချို့က သီလကောင်းခြင်း။
မလိမ်ရင်—
လိမ်ထားတာပေါ်မှာကြောက်စရာ နည်းတယ်။
မခိုးရင်—
ဖော်ထုတ်ခံရမှာကြောက်စရာ နည်းတယ်။
မတရားမလုပ်ရင်—
တရားမဝင်မှုကို ဖုံးဖို့ Risk နည်းတယ်။
အပြစ်ကင်းခြင်းက စိတ်ပိုလုံခြုံစေတယ်။
ဒါကြောင့် Risk Register ရဲ့ တစ်ကြောင်းထဲမှာ—
“ဒီ Project ကို အောင်မြင်အောင်လုပ်ဖို့ သီလပျက်ရနိုင်သလား”
ဆိုတာ မေးကြည့်။
အဖြေက “ဟုတ်တယ်” ဆိုရင်—
အဲဒီ Project Design ကို ပြန်ကြည့်။
Business Opportunity ကောင်းနေလည်း—
ဓမ္မအရ အန္တရာယ်ကြီးတယ်။
ဒီနေရာမှာ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၇ က မှန်ကန်သောအသက်မွေးမှုနဲ့ မမှန်သောအသက်မွေးမှုကို ခွဲခြားသိမြင်ဖို့ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိတို့နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ဟောထားပါတယ်။
Risk Register ရဲ့ အရေးကြီးဆုံး Risk တစ်ခုက—
မမှန်တဲ့အလုပ်ကို အရမ်းကောင်းကောင်းလုပ်နိုင်သွားခြင်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
အမြတ်ရတယ်။
System ကောင်းတယ်။
Scale ကြီးတယ်။
ဒါပေမယ့် အသက်မွေးမှုမမှန်ဘူး။
အဲဒါ Success မဟုတ်ဘူး။
အဲဒါ ပိုကြီးတဲ့ Risk။
ကဲ… ဒကာ ဒကာမတို့။
အခု Initial Risk Register လုပ်ရင် ပါသင့်တဲ့အချက်တွေကို လက်တွေ့သဘောနဲ့ ပြောမယ်။
ဒီဟာ ဘုရားဟော Checklist မဟုတ်ပါဘူး။
ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းစီမံခန့်ခွဲမှုကို ဓမ္မအလင်းနဲ့ သုံးနိုင်အောင် ရိုးရှင်းထားတာ။
Risk တစ်ခုချင်းအတွက်—
၁။ အန္တရာယ်အမည်
ဘာဖြစ်နိုင်သလဲ။
၂။ အကြောင်းရင်း
ဘာကြောင့် ဖြစ်နိုင်သလဲ။
၃။ ဖြစ်လာလျှင် အကျိုးဆက်
ဘာထိခိုက်မလဲ။
ငွေ?
လူ?
Customer?
နာမည်?
သီလ?
၄။ ဖြစ်နိုင်ခြေ
မြင့်၊ အလယ်အလတ်၊ နိမ့်—
အကြမ်းခွဲ။
၅။ ထိခိုက်မှုအဆင့်
အလွန်ကြီး၊ ကြီး၊ အလယ်အလတ်၊ သေး—
ကိုယ့်လုပ်ငန်းအလိုက်။
၆။ အခုရှိပြီးသားကာကွယ်မှု
ဘာလုပ်ထားပြီးပြီလဲ။
၇။ နောက်ထပ်ဘာလုပ်မလဲ
Risk ကို လျှော့မလား၊ ရှောင်မလား၊ ခံမလား။
၈။ ဘယ်သူတာဝန်ယူမလဲ
Owner တစ်ယောက် ရှင်း။
၉။ Warning Signal
ဘာပေါ်ရင် Risk တက်လာပြီလို့သိမလဲ။
၁၀။ ဘယ်နေ့ ပြန်စစ်မလဲ
Review Date။
ဒီဆယ်ချက်လုံး အစတုန်းက မပြည့်လည်းရတယ်။
ဒါပေမယ့်—
အရေးကြီးတဲ့ Risk ကို မသိဘဲမထားဖို့ ပထမ။
Initial Risk Register ဆိုတာ ပထမ version။
အမှန်တရား အသစ်ရရင် ပြင်ရမယ်။
Risk Register ရေးပြီး lock လုပ်ထားတာမဟုတ်ဘူး။
Project ပြောင်းတယ်။
Risk ပြောင်းတယ်။
Register ပြောင်းရမယ်။
ဒီလိုနားလည်။
ကဲ… ဘာကြောင့် Review Date အရေးကြီးတာလဲ။
Risk အကြောင်း ပြောပြီး—
“တစ်နေ့ပြန်ကြည့်မယ်”
ဆိုရင်—
အဲဒီတစ်နေ့ ဘယ်နေ့မှန်း မသိဘူး။
ဒါကြောင့်—
အပတ်စဉ်လိုလား။
လစဉ်လား။
Quarterly လား။
Risk အလိုက် ကွာမယ်။
Safety Risk ကြီးရင် ပိုမြန်မြန်ကြည့်ရနိုင်တယ်။
Long-term Market Risk ဆို လစဉ်၊ သုံးလတစ်ခါ စသဖြင့် လုပ်ငန်းအလိုက်ရွေး။
တစ်ပုံစံတည်း မထား။
ဒီဟာ Risk အလိုက် Review Frequency သတ်မှတ်တာ။
ဒီသဘောမှာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၅၇ ရဲ့ “မကြာခဏ ပြန်လည်ဆင်ခြင်ရမယ့် အရာငါးမျိုး” ဆိုတဲ့သဘောက အလွန်လှတယ်။
အိုမယ်။
နာမယ်။
သေမယ်။
ချစ်ခင်ရာနဲ့ ခွဲရမယ်။
ကိုယ်ပြုတဲ့အမှုရဲ့ အမွေခံဖြစ်မယ်—
ဒီအချက်တွေကို တစ်ခါသိရုံနဲ့ မပြီးဘဲ မကြာခဏ ပြန်လည်ဆင်ခြင်ဖို့ ဟောထားတာပါ။
ဒါ Risk Register ဟောထားတာမဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် အလင်းတစ်ခုရတယ်။
အရေးကြီးတဲ့အရာတွေကို တစ်ခါသိရုံနဲ့ မလုံလောက်ဘူး။
မကြာခဏပြန်သတိရဖို့လိုတယ်။
Risk Register လည်း ဒီလို။
“သိပြီးသား”
ဆိုပြီး မေ့သွားတာ Risk။
Review က မမေ့အောင်လုပ်ပေးတယ်။
ဒီအချက်ဟာ အပ္ပမာဒနဲ့ အရမ်းနီးတယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၆.၅၃ မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အပ္ပမာဒတရား ကို ပွားများအားထုတ်ခြင်းဟာ ယခုဘဝနဲ့ နောင်ဘဝအကျိုးတို့အတွက် အရေးကြီးတဲ့ တစ်ခုတည်းသောအခြေခံတရားတစ်ခုအဖြစ် အလေးထားဟောထားပါတယ်။
Risk Register ကို ဓမ္မအရ နာမည်ပြောင်းလို့မရဘူး။
ဒါပေမယ့် Risk Register က ကောင်းကောင်းလုပ်ထားရင်—
အပ္ပမာဒကို လောကီအလုပ်ထဲ လက်တွေ့အသက်သွင်းပေးနိုင်တဲ့ စနစ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်တယ်။
“မမေ့နဲ့”
ဆိုတာ စိတ်ထဲပဲမထားဘူး။
စာရင်းထဲထားတယ်။
Owner သတ်မှတ်တယ်။
Date သတ်မှတ်တယ်။
ပြန်စစ်တယ်။
ဒီလိုမှ မမေ့တာ တကယ်အသက်ဝင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ ဓမ္မပဒ အပ္ပမာဒဝဂ် ကိုလည်း သတိရစရာကောင်းတယ်။
အပ္ပမာဒကို ပညာရှိသူတို့က အလွန်တန်ဖိုးထားပြီး၊ ပမာဒမှာ ဘေးကိုမြင်သောသူဟာ ဆုတ်ယုတ်ခြင်းမရှိဘဲ တိုးတက်ရာဘက်ကို သွားနိုင်ကြောင်း အလေးထားပါတယ်။
ဒီတော့ Risk Register ရေးတဲ့အခါ—
Fear ကို စာရင်းတင်တာ မဟုတ်ဘူး။
ပမာဒ မဖြစ်အောင် စာရင်းတင်တာ။
Customer Concentration သိတယ်။
ဒါပေမယ့် နှစ်နှစ်လုံး ဘာမှမလုပ်ဘူး။
ဒါ ပမာဒဖြစ်နိုင်တယ်။
Cash Risk သိတယ်။
ဒါပေမယ့် လတိုင်းမတွက်ဘူး။
ပမာဒ။
Founder-only Decision Risk သိတယ်။
ဒါပေမယ့် လူမသင်ဘူး။
ပမာဒ။
Password ကို လူတစ်ယောက်တည်းသိတာ သိတယ်။
မပြင်ဘူး။
ပမာဒ။
ဒါကြောင့် Risk Register ရဲ့ အဓိကအားက—
“သိပေမယ့် မလုပ်” ဆိုတဲ့အခြေအနေကို နည်းအောင်လုပ်ဖို့။
ကဲ… Founder တစ်ယောက် Risk Register လုပ်တဲ့အခါ Error တစ်ခုရှိတယ်။
Risk အများကြီးရေးပြီး အားလုံး High လို့ သတ်မှတ်တာ။
အဲဒါဆို ဘာဖြစ်မလဲ။
High ဆိုတာ အဓိပ္ပာယ်မရှိတော့ဘူး။
အားလုံးအရေးကြီးရင်—
ဘယ်ဟာ အရင်လဲ။
မသိတော့ဘူး။
Risk Register ရဲ့အလုပ်က—
Fear လိုအပ်သလောက် များစေဖို့မဟုတ်ဘူး။
Priority ထုတ်ပေးဖို့။
ဒီလမှာ Founder ဘာသုံးခုကို အရင်ကြည့်ရမလဲ။
နောက်သုံးခု ဘာလဲ။
ဒီလို။
အလွန်အမင်း အရေးကြီးတဲ့ Risk။
အလယ်အလတ်။
စောင့်ကြည့်ရုံ။
ခွဲ။
ကဲ… ဘယ်လိုခွဲမလဲ။
Number တစ်ခုတည်း မလုံလောက်ဘူး။
မေး—
လူ့အသက်ထိခိုက်နိုင်လား။
ဥပဒေဖောက်ဖျက်နိုင်လား။
သီလပျက်နိုင်လား။
Company ဆက်လည်နိုင်မှုကိုထိခိုက်လား။
Cash ဘယ်လောက်ထိခိုက်။
ပြန်ပြင်ဖို့ ဘယ်လောက်ခက်။
ဒီအချက်တွေကြည့်။
တစ်ခါတလေ Financial Loss သေးပေမယ့် Ethical Risk ကြီးတယ်။
အဲဒီဟာကို Low မသတ်မှတ်နဲ့။
ဒါကြောင့် Risk Priority မှာ—
ငွေတစ်မျိုးတည်း မတိုင်းပါနဲ့။
လူ။
သီလ။
ဥပဒေ။
ယုံကြည်မှု။
စီးပွားရေး။
အကုန်ကြည့်။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီမှာ သမ္မာဝါယာမ ကို အလင်းယူရင် Initial Risk Register တော်တော်ရှင်းသွားတယ်။
သံယုတ္တနိကာယ် ၄၅.၈ မှာ—
မဖြစ်သေးတဲ့ အကုသိုလ် မဖြစ်လာအောင် အားထုတ်ခြင်း၊
ဖြစ်ပြီးသား အကုသိုလ်ကို ပယ်ခြင်း၊
မဖြစ်သေးတဲ့ ကုသိုလ်ဖြစ်လာအောင် အားထုတ်ခြင်း၊
ဖြစ်ပြီးသား ကုသိုလ်ကို မပျောက်ဘဲ တိုးပွားစေခြင်း—
တို့ကို မှန်ကန်သောအားထုတ်မှုအဖြစ် ဖော်ပြထားပါတယ်။
Business Formula မဟုတ်ဘူးနော်။
ဒါပေမယ့် Risk Management ဘက်က အလင်းယူရင်—
မဖြစ်သေးတဲ့ ပြဿနာကို ကြိုကာကွယ်။
Prevention။
ဖြစ်နေပြီဆို ပယ်။
Correction။
မရှိသေးတဲ့ကောင်းတဲ့ Control ကိုတည်ဆောက်။
Capability Building။
ရှိပြီးသားကောင်းတဲ့ Control မပျောက်အောင် ထိန်း။
Maintenance။
ဒီလို သုံးနိုင်တယ်။
ဥပမာ—
Fire Risk မဖြစ်သေးဘူး။
Safety System တည်ဆောက်။
ပြဿနာဖြစ်ပြီးပြီ။
Root Cause ပြင်။
Staff Skill မရှိသေးဘူး။
Training ပေး။
Process ကောင်းပြီးသား။
Scale လုပ်ရင်း မပျောက်အောင်ထိန်း။
ဒီလိုဆို Risk Register က—
ပြဿနာစာရင်း မဟုတ်တော့ဘူး။
မှန်ကန်သောအားထုတ်မှုအတွက် လမ်းညွှန်စာရင်း ဖြစ်လာတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ကဲ… စိတ်ကူးယဉ် Case တစ်ခု ကြည့်မယ်။
ဒီ Case ဟာ တကယ်ဖြစ်ခဲ့တဲ့ Company သမိုင်းမဟုတ်ပါဘူး။
တရားရှင်းပြဖို့ ဖန်တီးထားတဲ့ ဥပမာသာ ဖြစ်ပါတယ်။
အလယ်အလတ်အရွယ် ထုတ်လုပ်ရေးလုပ်ငန်းတစ်ခုရှိတယ်ဆိုပါစို့။
Founder က ဆယ်နှစ်လောက်ကိုယ်တိုင် တည်ဆောက်လာတယ်။
Business ကောင်းတယ်။
Revenue ကလည်း တိုးတယ်။
အပြင်ကကြည့်ရင်—
“ဘာ Risk ရှိမှာလဲ”
လို့ထင်ရတယ်။
တစ်နေ့ Management Team နဲ့ Initial Risk Register စလုပ်တယ်။
Founder က—
“အကြီးဆုံး Risk ဘာတွေရှိလဲ ရိုးရိုးသားသားရေးကြ”
ဆိုတယ်။
စထွက်လာတယ်။
ပထမ—
Customer တစ်ဦးက ရောင်းအားရဲ့ အများစုကို ယူထားတယ်။
အဲဒီ Customer ထွက်ရင် Cash Flow ထိမယ်။
ဒုတိယ—
ကုန်ကြမ်းအဓိကအမျိုးအစားအတွက် Supplier တစ်ယောက်တည်း။
တတိယ—
Bank Payment ကြီးတွေကို Founder တစ်ယောက်တည်း Approve လုပ်နိုင်တယ်။
Founder မရှိရင် အလုပ်နှေးတယ်။
စတုတ္ထ—
Factory Machine တစ်လုံးက အဟောင်းဖြစ်နေပြီ။
Breakdown ဖြစ်ရင် Production ရပ်နိုင်တယ်။
ပဉ္စမ—
Safety Training ကို စာရွက်ပေါ်မှာ ရှိပေမယ့် အသစ်ဝင် Staff အကုန်မပြီးသေးဘူး။
ဆဋ္ဌမ—
အဓိက Customer Data ရှိတဲ့ Computer Backup Process ကို ဘယ်သူမှ တိတိကျကျမသိ။
သတ္တမ—
Company ရဲ့ အရေးကြီးတဲ့အလုပ်တွေကို Founder အပါအဝင် လူသုံးယောက်ကသာ သိတယ်။
ကဲ…
ဒီ Risk တွေ မနေ့ကမှ ပေါ်လာတာလား။
မဟုတ်ဘူး။
အရင်ကတည်းက ရှိတယ်။
ဒါပေမယ့်—
စာရင်းထဲမထွက်သေးလို့ Organization က တစ်စုတစ်စည်းတည်း မမြင်သေးတာ။
ဒါ Initial Risk Register ရဲ့ပထမအကျိုး။
အန္တရာယ်ကို ဖန်တီးတာမဟုတ်ဘူး။
ရှိပြီးသားအန္တရာယ်ကို မြင်အောင်လုပ်တာ။
ဒီအချက်ကို သိပ်သတိထား။
Risk Register ရေးလိုက်လို့ Company က Risky ဖြစ်လာတာမဟုတ်ဘူး။
ဆရာဝန်ဆီသွားလို့ ရောဂါဖြစ်လာတာမဟုတ်သလိုပဲ။
ရှိတာကို စစ်ပြီးသိတာ။
ဒီဟာ နှိုင်းယှဉ်ချက်ပါ။
ဆေးပညာက ဓမ္မကိုသက်သေပြတာ မဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် သဘောနားလည်ဖို့ကောင်းတယ်။
မသိဘဲရှိနေတဲ့ဘေးထက်—
သိပြီးစီမံနိုင်တဲ့ဘေးက ပိုကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် Case ဆက်ကြည့်။
စာရင်းတင်ပြီးပြီးပြီလား။
မပြီးဘူး။
Customer Concentration Risk —
Sales Head Owner။
Target — Customer အသစ်သုံးဦးရဖို့ စမ်း။
Supplier Risk —
Procurement Owner။
Backup Supplier နှစ်ဦးစမ်းသပ်။
Founder-only Banking Risk —
Finance Head နဲ့ သက်ဆိုင်ရာ governance process ပြင်။
Machine Risk —
Maintenance Plan။
Safety Risk —
Training completion စစ်။
Data Risk —
Backup နှင့် restore test။
Key Person Risk —
Documentation နဲ့ Cross-training။
ဒီလို Action ထွက်လာတယ်။
အခု Risk Register က စာရွက်မဟုတ်တော့ဘူး။
Action Register ဖြစ်လာတယ်။
ဒီဟာ အဓိက။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒါပေမယ့် Risk Register ထဲမှာ Risk တစ်ခု အရမ်းအရေးကြီးပြီး လူတွေ မရေးချင်တတ်ဘူး။
ဘာလဲ။
Founder Risk။
Founder ကိုယ်တိုင် Risk ဖြစ်နိုင်သလား။
ဖြစ်နိုင်တယ်။
Founder မရှိရင် Company မလည်ဘူး။
ဒါ Risk။
Founder စိတ်ပြောင်းတိုင်း Strategy ပြောင်းတယ်။
Risk။
Founder အားလုံးကိုယ်တိုင် approve လုပ်တယ်။
Risk။
Founder ကျန်းမာရေးမကောင်းဘူး၊ အစားထိုးမရှိဘူး။
Risk။
Founder တစ်ယောက်တည်း Customer Relationship အားလုံးထိန်းထားတယ်။
Risk။
Founder မှားတဲ့အခါ ဘယ်သူမှ မပြောရဲဘူး။
အဲဒါလည်း Risk။
ဒီအချက်တွေကို Risk Register ထဲ မရေးရဲရင်—
Register က မရိုးသားဘူး။
Leader ကို မထိရတဲ့ စာရင်းဖြစ်သွားမယ်။
တကယ့် Risk Register က—
Founder ကိုပါ စစ်ရမယ်။
ဒီမှာ မာနကို ကျော်ရတယ်။
“ဒီ Company ရဲ့ အားက ငါပဲ”
လို့ Founder က ဂုဏ်ယူတယ်။
ဒါမှန်ချင်မှန်မယ်။
ဒါပေမယ့်—
“ဒီ Company ရဲ့ Single Point of Failure ကလည်း ငါလား”
ဆိုတာ မေး။
အဲဒီမေးခွန်းက Founder ကို နက်စေတယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၅၇ မှာ မိမိပြုသောအမှု၏ အမွေခံဖြစ်ကြောင်း ဆင်ခြင်ဖို့ သင်ကြားထားတာကို ဒီနေရာမှာ သတိရ။
ကိုယ်တိုင်ဆုံးဖြတ်ထားတဲ့ Structure ကြောင့် Organization ပိတ်နေတယ်ဆို—
ကိုယ့်အပိုင်းကို ကိုယ်မြင်ရမယ်။
ဒါမှ Risk Register က သူများအပြစ်စာရင်း မဖြစ်ဘူး။
မိမိကိုယ်တိုင်ပါ ထည့်ကြည့်တဲ့ ပညာစာရင်း ဖြစ်မယ်။
ကဲ… Team Risk ကို ကြည့်။
Founder ပြောတတ်တယ်—
“ဝန်ထမ်းကောင်းရှားတယ်”
ဒါ Risk တစ်ခုလား။
တိတိကျကျမဟုတ်သေးဘူး။
ဘာကိုဆိုလိုတာလဲ။
Recruitment မရတာလား။
Training မရှိတာလား။
ဝန်ထမ်းထွက်နှုန်းမြင့်တာလား။
Manager တည်မနေဘူးလား။
Knowledge လူတစ်ယောက်တည်းမှာရှိတာလား။
ဒီလိုခွဲ။
နောက်—
အကြောင်းဘာလဲ။
Pay?
Culture?
Leadership?
Workload?
Career Path?
ဒီလိုစစ်။
Risk Register က—
“Staff မကောင်း”
ဆိုတဲ့အပြစ်တင်စာရင်း မဖြစ်ရဘူး။
Risk ကို တိတိကျကျရေးလိုက်ရင်—
အပြစ်တင်သံ လျော့လာတယ်။
“Customer Service Team မကောင်း”
မရေးနဲ့။
“Customer Complaint Response Time သတ်မှတ်ချက်မရှိ၍ Complaint ကြာရှည်နေခြင်း”
ဒီလိုရေး။
အခု Process Problem ဖြစ်လာပြီ။
ဖြေရှင်းလို့ရပြီ။
ဒါ Risk Register က Culture ကိုတောင် ပြောင်းနိုင်တဲ့အချက်။
လူကိုအပြစ်တင်ရာကနေ ပြဿနာကိုရှင်းရာသို့ ပြောင်း။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ ဒီဃနိကာယ် ၃၁၊ သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ် ကို အလင်းယူလို့ကောင်းတယ်။
အဲဒီသုတ်မှာ အိမ်ရှင်ဘဝအတွက် စည်းစိမ်ယိုစီးစေတဲ့ လမ်းကြောင်းတွေကို တိတိကျကျ ခွဲပြထားတယ်—
မူးယစ်မှု၊
အချိန်မသင့် လှည့်လည်မှု၊
အပျော်အပါးနောက် အလွန်အကျွံလိုက်မှု၊
လောင်းကစားမှု၊
မိတ်ဆွေဆိုး၊
ပျင်းရိမှု—
စတာတွေကို စည်းစိမ်ယိုယွင်းစေတဲ့အကြောင်းအဖြစ် ဖော်ပြထားတယ်။
ဒီဟာ Risk Register ဟောထားတာမဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် အိမ်ရှင်ဘဝမှာ—
“စည်းစိမ်ဘယ်နေရာက ယိုနိုင်သလဲ” ကို ရှင်းရှင်းခွဲပြတာ စိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတယ်။
Founder တစ်ယောက်လည်း မေး—
Company Wealth ဘယ်နေရာက ယိုနေလဲ။
Waste?
Fraud?
Overtime?
Unused Subscription?
Bad Debt?
Poor Procurement?
Founder personal spending?
Low-quality purchase?
ဒီဟာတွေ လက်တွေ့အချက်အလက်နဲ့ စစ်။
ထပ်ပြီး မေး—
လူ့အလေ့အထကိုယ်တိုင် Risk လား။
လောင်းကစားစိတ်နဲ့ Investment လုပ်နေသလား။
အပျော်အပါးနဲ့ Work Discipline ပျောက်သလား။
မိတ်ဆွေဆိုး၊ Partner မကောင်းလို့ Business အန္တရာယ်ရှိလား။
ပျင်းရိမှုကြောင့် သိပြီးသားပြဿနာ မပြင်ဘူးလား။
Risk Register ရဲ့ Risk အားလုံးက အပြင်ကလာတာမဟုတ်ဘူး။
တချို့ Risk က အကျင့်ထဲကလာတယ်။
ဒါ အလွန်အရေးကြီးတယ်။
ကဲ… ဒကာ ဒကာမတို့။
Initial Risk Register မှာ နောက်တစ်မျိုး မဖြစ်မနေကြည့်ရမှာ—
Assumption Risk။
Founder က အရာတချို့ကို အမှန်လို့ယူထားတယ်။
“ဒီ Customer မထွက်ဘူး”
“ဒီ Supplier က အမြဲပေးမယ်”
“ဒီ Staff က မထွက်ဘူး”
“ဒီ Market က ဆက်တိုးမယ်”
“ဒီ Cost မတက်ဘူး”
ဒီအရာတွေ Fact လား။
Assumption လား။
Risk Register မှာ—
အရေးကြီးတဲ့ Assumption တွေကိုလည်း ထုတ်ရေး။
“ဒီယူဆချက် မှားသွားရင် ဘာဖြစ်မလဲ”
မေး။
ဒါ အရမ်းကောင်းတယ်။
တစ်ခါတလေ Risk က ဘေးတစ်ခုမဟုတ်ဘူး။
ကိုယ့်ယူဆချက်မှားခြင်း။
Business Plan တစ်ခုလုံးက Customer လစဉ် ၁၀၀၀ ဝယ်မယ်ဆိုတဲ့ assumption ပေါ်တည်တယ်။
တကယ် ၃၀၀ ပဲဝယ်ရင်?
ဒါ Risk။
Supplier Cost ၁၀,၀၀၀ ဖြစ်မယ်လို့တွက်ထားတယ်။
၁၄,၀၀၀ ဖြစ်ရင်?
Risk။
ဒီလို။
Risk Register လုပ်တာက အဆိုးမြင်တာမဟုတ်ဘူး။
Assumption ကို စမ်းတာ။
ဒါနဲ့ Company ပိုရိုးသားလာတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
Risk Register နဲ့ Fear Register မရောဖို့ ထပ်သတိပေးမယ်။
တစ်ယောက်က စိတ်ပူတာအကုန်ရေးထားတယ်။
“Economy ပျက်မယ်”
“ကမ္ဘာကြီးဘာဖြစ်မလဲ”
“Customer အကုန်ပျောက်မယ်”
“AI က အလုပ်အကုန်ယူမယ်”
ဒီလို။
တချို့ Risk မှန်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့်—
Risk Register မှာ ရေးမယ်ဆို—
ကိုယ့်လုပ်ငန်းနဲ့ ဆက်စပ်မှု ပြရမယ်။
ဘာဖြစ်ရင် ကိုယ့်အပေါ် ဘာသက်ရောက်မလဲ။
ပြီးတော့—
ကိုယ်လုပ်နိုင်တာ ဘာရှိလဲ။
မရှိရင်—
Monitor လုပ်ရမယ့် Risk ဖြစ်နိုင်တယ်။
စိတ်ပူနေရမယ့် Risk မဟုတ်ဘူး။
အရာအားလုံး ကိုယ်မထိန်းနိုင်ဘူး။
ဒီသဘောကို သိဖို့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၆၊ လောကဓမ္မဆိုင်ရာသုတ် က အရေးကြီးတယ်။
လာဘ်၊ အလာဘ်၊ ယသ၊ အယသ၊ ချီးမွမ်း၊ ကဲ့ရဲ့၊ ချမ်းသာ၊ ဆင်းရဲ—
ဒီအခြေအနေတွေဟာ လူ့ဘဝထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်ပြောင်းလဲတတ်ကြောင်း၊ ပညာရှိသူက အဲဒါတွေကို အနိစ္စ၊ ပြောင်းလဲတတ်တဲ့သဘောအဖြစ် သိမြင်တတ်ကြောင်း ဟောထားပါတယ်။
Risk Register ရှိလို့—
လာဘ်ပဲရမယ်လို့ မဆိုလိုဘူး။
အရှုံးမရှိတော့ဘူးလို့ မဆိုလိုဘူး။
Risk Register ဟာ လောကဓမ္မကို ဖျောက်ဖို့မဟုတ်ဘူး။
လောကဓမ္မကြားမှာ မမေ့မလျော့ တာဝန်ယူဖို့။
ဒီကွာခြားချက်အရေးကြီးတယ်။
Risk Register အပြည့်ရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် မမျှော်လင့်တာတစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်တယ်။
ဘာကြောင့်လဲ။
လောကကို ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်း ထိန်းလို့မရဘူး။
ဒါကြောင့် Register ရဲ့ Goal က—
Zero Risk မဟုတ်ဘူး။
Better Awareness + Better Preparation + Better Response။
မြန်မာလို—
ပိုမြင်။
ပိုပြင်ဆင်။
ဖြစ်လာရင် ပိုကောင်းကောင်းတုံ့ပြန်။
ဒါပါပဲ။
ကဲ… ဒကာ ဒကာမတို့။
တစ်ချို့ Founder က Risk Register တစ်ခုလုပ်ပြီး နောက်ထပ် Risk တစ်ခုဖန်တီးတယ်။
ဘာလဲ။
Bureaucracy Risk။
စာရင်းအရမ်းရှုပ်တယ်။
Form များတယ်။
လူတိုင်းစာရွက်ဖြည့်နေရတယ်။
ဒါပေမယ့် ပြဿနာမပြင်ဘူး။
ဒါ Risk Management မဟုတ်တော့ဘူး။
Risk Management ရဲ့ အဓိကက—
စာရင်းမဟုတ်ဘူး။
Action။
ဒါကြောင့် Initial Register ကို ရိုးရိုးစ။
သိပ်မရှုပ်နဲ့။
Founder သုံးမိနစ်အတွင်း ကြည့်ပြီး—
အကြီးဆုံး Risk ဘာ။
ဘယ်သူတာဝန်ယူ။
ဘာ Action ကျန်။
ဘယ်နေ့ပြန်ကြည့်—
သိနိုင်ရမယ်။
အဲဒီလောက်ရရင် စတင်ဖို့ကောင်းတယ်။
နောက်မှ လုပ်ငန်းအရွယ်အစား၊ ဥပဒေလိုအပ်ချက်၊ Industry Standard အလိုက် ပိုစနစ်တကျ ချဲ့။
အစတုန်းက Perfect Register လုပ်ဖို့ မကြိုးစားနဲ့။
အသုံးဝင်တဲ့ Register လုပ်။
ဒါ ပိုကောင်းတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
တစ်ခါတလေ Risk Register ရေးပြီး—
Low၊ Medium၊ High လို့ သတ်မှတ်တယ်။
ဒါနဲ့ Founder က—
“High ဖြစ်တာတွေ ဖြေရှင်းပြီးရင် Risk မရှိတော့ဘူး”
ထင်တယ်။
မဟုတ်ဘူး။
Risk ကို ကာကွယ်ပြီးနောက်လည်း ကျန်နေတဲ့ Risk ရှိတယ်။
ဥပမာ—
Backup Supplier ရှာထားတယ်။
ဒါပေမယ့် နှစ်ယောက်စလုံး ဒေသတစ်ခုတည်းဆို—
တူညီတဲ့ Flood Risk ရှိနိုင်တယ်။
Data Backup ရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် Original နဲ့ Backup နှစ်ခုလုံး System တစ်ခုတည်းထဲဆို—
Risk ကျန်နိုင်တယ်။
Staff Cross-training လုပ်ထားတယ်။
ဒါပေမယ့် Documentation မရှိသေးဘူး။
Risk ကျန်တယ်။
ဒီတော့ Control ထည့်ပြီးနောက်—
“အခု ဘယ်လောက် Risk ကျန်သေးလဲ”
မေး။
ဒီဟာ လက်တွေ့ Risk Thinking။
ဘုရားဟောမဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် အပ္ပမာဒနဲ့ တော်တော်ကိုက်တယ်။
“လုပ်ပြီးပြီ” ဆိုပြီး မမေ့ဘူး။
တကယ်ဘယ်လောက်ကာကွယ်နိုင်သလဲ ပြန်စစ်။
ကဲ… Risk Owner ကလည်း တစ်ယောက်သတ်မှတ်ပြီး—
“ပြီးပြီ”
မဟုတ်ဘူး။
Owner မှာ Authority ရှိသလား။
Risk ဖြေရှင်းဖို့ Budget ရှိသလား။
ဆုံးဖြတ်ခွင့်ရှိသလား။
မရှိရင်—
တာဝန်ပေးပြီး အာဏာမပေးထားတာ။
ဥပမာ—
Finance Manager ကို Cash Risk Owner လုပ်တယ်။
ဒါပေမယ့် Credit Policy ပြောင်းခွင့်မရှိ။
Founder approve မလုပ်ရင် ဘာမှမလုပ်နိုင်။
ဒါဆို Risk Owner အမည်ပဲရှိတယ်။
အလုပ်မရှိဘူး။
ဒီအချက်ကို Founder သေချာကြည့်။
တာဝန် + လုပ်နိုင်ခွင့် အတူလိုတယ်။
ဒီဟာ လောကီ Management Principle ဖြစ်တယ်။
ဓမ္မကျမ်းထဲက Business Delegation Formula မဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် တာဝန်ပေးပြီး လုပ်ခွင့်မပေးတာ မမျှတဘူး။
Risk System ကောင်းချင်ရင်—
Owner သိ။
Authority သိ။
Escalation သိ။
ဒီလိုပြတ်ပြတ်သားသားလုပ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Risk Register ထဲမှာ သတင်းမကောင်းကို ကြိုက်မကြိုက် ဆိုတာလည်း အရေးကြီးတယ်။
Founder အများစုက အောင်မြင်သတင်းကြိုက်တယ်။
Sales တက်။
Customer တိုး။
Profit တက်။
ကောင်းတယ်။
Risk Register ကတော့—
“မကောင်းသတင်း” ကို စောစောကြားဖို့လုပ်တာ။
ဒီ Culture တည်ဆောက်ဖို့ Founder ကိုယ်တိုင် ပြောင်းရမယ်။
Staff တစ်ယောက်က—
“ဒီ Supplier နဲ့ Problem ဖြစ်နိုင်တယ်”
ပြောတယ်။
Founder က—
“Negative မဖြစ်နဲ့”
လို့ပြန်ပြောရင်—
နောက်တစ်ခါ Staff မပြောတော့ဘူး။
အန္တရာယ်ပျောက်သွားလား။
မပျောက်ဘူး။
သတင်းပို့တဲ့ Channel ပျောက်သွားတယ်။
ဒါ ပိုဆိုးတယ်။
Risk Register Culture ဆိုတာ—
Bad News ကို ကြိုဆိုတယ်လို့ မဆိုလိုဘူး။
ဒါပေမယ့်—
အမှန်ပြောသူကို အပြစ်မပေးဖို့။
ဒီနေရာမှာ ဓမ္မပဒထဲက ပညာရှိဆုံးမသူကို ရတနာပြသူကဲ့သို့ တန်ဖိုးထားဖို့ဆိုတဲ့ သဘောကို သတိရစရာကောင်းတယ်။
ကိုယ်မမြင်တဲ့ဘေးကို ပြောပေးသူက—
ကိုယ်ကြားချင်တာ မပြောနိုင်ဘူး။
ဒါပေမယ့် တန်ဖိုးရှိနိုင်တယ်။
Founder က အဲဒီအသံကို နားထောင်တတ်ရမယ်။
ကဲ… Risk Register Meeting လုပ်ရင် Founder ဒီလိုမေးလို့ရတယ်။
“ဒီ Project အပေါ် ငါတို့ ဘာအကြီးဆုံးစိုးရိမ်လဲ”
“ဘယ်အချက်ကို ငါမမြင်သေးလဲ”
“ဒီအဖွဲ့ထဲ ဘယ်သူက ငါ့ဆုံးဖြတ်ချက်ကို မသဘောတူလဲ”
“အကယ်၍ ခြောက်လနောက်မှာ Project ပျက်သွားတယ်ဆိုရင် ဘာကြောင့်ပျက်တာဖြစ်နိုင်လဲ”
ဒီနောက်ဆုံးမေးခွန်းက ခေတ်သစ် Risk Workshop တွေမှာ သဘောတူညီတဲ့နည်းအဖြစ် သုံးနိုင်တဲ့ လက်တွေ့မေးခွန်းပါ။
ဘုရားဟောမဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် အနာဂတ်ဘေးကို ကြိုမြင်ပြီး အားထုတ်တဲ့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၇၇ ရဲ့ အလင်းနဲ့ ကြည့်လို့ကောင်းတယ်။
“ပျက်သွားပြီလို့ ခဏယူဆရင် ဘာကြောင့်ဖြစ်နိုင်လဲ”
ဒီမေးခွန်းက Hidden Risk ထွက်လာတတ်တယ်။
“Founder နေမကောင်းလို့”
“Customer ကြီးထွက်လို့”
“Supplier ပြတ်လို့”
“Cash မလုံလောက်လို့”
“Quality Problem လို့”
အခု စာရင်းထဲရောက်လာပြီ။
ရောက်လာပြီဆို—
Action လုပ်နိုင်ပြီ။
ဒါ Initial Risk Register ရဲ့ အလွန်တန်ဖိုးရှိတဲ့အပိုင်း။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Risk Register ကို Founder တစ်ယောက်တည်းထားလို့ မရဘူးဆိုပေမယ့်—
လူတိုင်းကိုလည်း အားလုံးမပေးရဘူး။
Sensitive Information ရှိနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် Governance လိုတယ်။
ဘယ် Risk ကို ဘယ်သူသိရမလဲ။
ဘယ်သူ update လုပ်မလဲ။
ဘယ်သူ decision ချမလဲ။
ဒီလို စနစ်ရှိဖို့လိုတယ်။
သို့ပေမယ့်—
Confidential ဆိုတာကို အကြောင်းပြပြီး—
Risk ကို Founder တစ်ယောက်တည်းခေါင်းထဲပိတ်မထားနဲ့။
Founder မရှိရင် အကုန်ပျောက်သွားမယ်။
ဒါကို Risk Register က ကာကွယ်ပေးသင့်တယ်။
အဖွဲ့အစည်းရဲ့အရေးကြီးသော အသိပညာကို လူတစ်ယောက်ထဲ မပိတ်ထားဖို့။
ဒါ Knowledge Risk။
Founder series မှာ ဦးဇင်းတို့ အရင်ပြောခဲ့တဲ့—
“အရာအားလုံး ကိုယ်တိုင်လုပ်ခြင်း၏အန္တရာယ်”
နဲ့လည်း ဒီနေရာမှာ ဆုံတယ်။
Risk Register တစ်ခုရေးတဲ့အခါ—
“Founder မရှိရင် ဘာတွေ ရပ်သွားမလဲ”
မေးကြည့်။
အဖြေများရင်—
အဲဒါ အရေးကြီးတဲ့ Initial Risk။
ကဲ… ဒကာကြီးတို့။
Initial Risk Register မှာ Reputation Risk ထည့်တဲ့အခါ သတိထား။
နာမည်ပျက်မှာကြောက်လို့ အမှန်ဖုံးတာ—
Risk ပိုကြီးတယ်။
Complaint တစ်ခုရှိတယ်။
သေးတယ်။
ဖုံးထားတယ်။
နောက်မှ လူသိသွားတယ်။
အခု Problem နှစ်ခုဖြစ်သွားတယ်။
Original Problem တစ်ခု။
ဖုံးကွယ်မှုတစ်ခု။
ဒါကြောင့် Reputation Risk ကို လျှော့ဖို့ အကောင်းဆုံးနည်းတစ်ခုက—
အမှန်ကို မှန်မှန်ကိုင်တွယ်ခြင်း။
အမှားရှိရင်—
ပြင်။
Customer နစ်နာရင်—
အခြေအနေနဲ့ သင့်လျော်သလို ပြန်လည်ဖြေရှင်း။
အမှန်ပြော။
ဒီမှာ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၁ ရဲ့ ပြုပြီးနောက် အမှားဖြစ်ကြောင်း သိရင် ဖော်ထုတ်ရှင်းလင်း၍ နောင်ထိန်းသိမ်းဖို့ သင်ကြားချက်ကို ပြန်သတိရနိုင်တယ်။
အမှားဖုံးခြင်းက Risk ကို ပျောက်စေတာမဟုတ်ဘူး။
Risk ကို မမြင်ရအောင်လုပ်တာ။
ဒီစကား Risk Register အတွက် အရမ်းအရေးကြီးတယ်။
ကဲ… အခု Cyber / Data Risk လို ခေတ်သစ်အန္တရာယ်တွေကို ဓမ္မထဲမှာ တိုက်ရိုက်ရှာလို့မရဘူး။
ဘုရားရှင်က Computer Backup မဟောဘူး။
ဒါကြောင့် မဟောတာကို ဟောတယ်လို့ မပြောရဘူး။
ခေတ်သစ် Technical Risk တွေကို—
ခေတ်သစ်ပညာနဲ့ စီမံရမယ်။
Security Specialist လိုရင် သူတို့ကို မေး။
Backup Standard လိုရင် Technical Standard ကို လိုက်။
Privacy Law ရှိရင် ဥပဒေကြည့်။
ဓမ္မက—
ရိုးသားမှု၊ အပ္ပမာဒ၊ ပညာ၊ မထိခိုက်မှု၊ တာဝန်ယူမှု ဆိုတဲ့ အခြေခံစိတ်ဓာတ်ကိုပေးတယ်။
ဒါကို မရောနဲ့။
ဒီကွာခြားချက် ထိန်းထားရင်—
ဓမ္မလည်း မပျက်ဘူး။
ခေတ်သစ်ပညာလည်း မှန်မှန်သုံးနိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု Risk Register ရဲ့ နောက်ထပ်အရေးကြီးချက်—
Risk နဲ့ Issue ခွဲ။
Risk ဆိုတာ—
မဖြစ်သေးပေမယ့် ဖြစ်နိုင်တာ။
Issue ဆိုတာ—
ဖြစ်နေပြီ။
Supplier နောက်လ ပြတ်နိုင်တယ်—
Risk။
Supplier ဒီနေ့မပို့တော့ဘူး—
Issue။
Cash နောက်သုံးလအတွင်း ပြတ်နိုင်တယ်—
Risk။
ဒီနေ့ Salary ပေးဖို့ Cash မလုံလောက်ဘူး—
Issue။
ဒါကိုခွဲ။
Risk Register ထဲမှာ Issue တွေ အကုန်ထည့်ထားရင်—
ဖြစ်နေတဲ့ပြဿနာနဲ့ ဖြစ်နိုင်တာ ရောမယ်။
Risk အတွက် Prevention လိုတယ်။
Issue အတွက် Resolution လိုတယ်။
ဒီဟာ ခေတ်သစ်စီမံခန့်ခွဲမှုခွဲခြားချက်။
ဓမ္မဘက်က သမ္မာဝါယာမရဲ့—
မဖြစ်သေးတဲ့အကုသိုလ် မဖြစ်အောင်။
ဖြစ်ပြီးသားအကုသိုလ် ပယ်အောင်—
ဆိုတဲ့ ခွဲခြားမှုကို အလင်းယူရင် နားလည်ရလွယ်တယ်။
မဖြစ်သေးတာကို ကာကွယ်နည်းနဲ့၊ ဖြစ်နေပြီးသားကို ဖြေရှင်းနည်း မတူနိုင်ဘူး။
ဒီဟာက Risk Register ရဲ့ အခြေခံတစ်ခု။
ကဲ… Founder တစ်ယောက်မှာ Project စမယ်။
Initial Risk Register မရှိသေးဘူး။
ဘာလုပ်မလဲ။
ဦးဇင်း ရိုးရိုးနည်းတစ်ခု ပြောမယ်။
Board ကြီးမလိုဘူး။
စတင်တဲ့အခါ စာရွက်တစ်ရွက်နဲ့ရတယ်။
Team အဓိကလူတွေ ထိုင်။
ပထမ—
“ဒီ Project ကို ပျက်စေနိုင်တာ ဘာလဲ”
မေး။
အားလုံးရေး။
ချက်ချင်း အပြစ်မဝေဖန်နဲ့။
ဒုတိယ—
ထပ်တူ Risk တွေ စု။
တတိယ—
အကြီးဆုံး၊ အလယ်၊ သေး ခွဲ။
စတုတ္ထ—
တစ်ခုစီမှာ Owner တပ်။
ပဉ္စမ—
“အခုရှိပြီးသား Control ဘာလဲ”
ရေး။
ဆဋ္ဌမ—
“နောက်တစ်ဆင့် Action ဘာလဲ”
ရေး။
သတ္တမ—
“ဘာလက္ခဏာမြင်ရင် ဒီ Risk တက်လာပြီလို့သိမလဲ”
ရေး။
အဋ္ဌမ—
Review Date သတ်မှတ်။
ဒါပဲ။
အစမှာအလွန်ရှုပ်မနေစေနဲ့။
လုပ်ပြီးရင်—
ပြန်သုံး။
နောက်ပိုင်း လိုအပ်သလို ပြင်။
ဒါ Initial Register။
ဒီလုပ်ငန်းနည်းကို—
“ဘုရားဟောနည်းရှစ်ချက်”
လို့ မခေါ်ပါနဲ့။
ခေတ်သစ် management technique ပဲ။
ဓမ္မအလင်းကတော့—
မပေါ်သေးတဲ့ဘေးကို ကြိုမြင်။
မပြုမီဆင်ခြင်။
အပ္ပမာဒနဲ့ ကာကွယ်။
သီလမပျက်။
အမှန်ကို နားထောင်။
ဒီလို ထည့်ပေးတာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Risk Register မှာ တစ်ခါတလေ Opportunity ပါ မြင်လာတယ်။
ဒါလည်း စိတ်ဝင်စားစရာ။
ဥပမာ—
Customer တစ်ယောက်ပေါ် မှီလွန်းတာ Risk ဆိုတာသိလာတယ်။
ဖြေရှင်းဖို့ Market အသစ်ရှာတယ်။
အဲဒီက Opportunity ထွက်တယ်။
Founder-only Knowledge Risk သိလာတယ်။
Team ကို Training ပေးတယ်။
Team ပိုတိုးတက်လာတယ်။
Supplier Risk သိလာတယ်။
Alternative Supplier ရှာတယ်။
ကုန်ကျစရိတ်ပိုကောင်းတဲ့ Supply Chain ရလာတယ်။
ဒါကြောင့် Risk ကိုကြည့်တာဟာ—
အန္တရာယ်ပဲရှာတာမဟုတ်ဘူး။
အဖွဲ့အစည်း ဘယ်နေရာက ပိုခိုင်ရမလဲ သိလာတာ။
ဒီဟာ Risk Register ရဲ့ ကောင်းတဲ့အကျိုးတစ်ခု။
ဒါပေမယ့် Opportunity ဖြစ်မယ်လို့ အမြဲအာမခံမထားနဲ့။
တချို့ Risk က Risk ပဲ။
Safety Risk ဖြစ်ရင်—
Opportunity စကားနဲ့ ပေါ့မထားနဲ့။
အဲဒါကာကွယ်ရမယ်။
ဒါမျိုး အကြောင်းအရာအလိုက် ခွဲ။
ကဲ… Risk Register ကို တစ်ဖက်မှာ သတ္တိနဲ့ ဆက်စပ်ကြည့်ရင်—
စာရင်းထဲ ရေးရဲခြင်းကိုယ်တိုင် သတ္တိလိုတယ်။
Founder က Company မခိုင်တဲ့နေရာကို မြင်ရမယ်။
Debt ကိုမြင်ရမယ်။
Weak Manager ကိုမြင်ရမယ်။
Customer Concentration ကိုမြင်ရမယ်။
ကိုယ့်ကိုယ်တိုင် Bottleneck ဖြစ်နေတာမြင်ရမယ်။
ဒါတွေ မမြင်ချင်ဘူး။
ဘာကြောင့်လဲ။
မြင်ရင်—
တစ်ခုခုလုပ်ရမယ်။
မမြင်ရင် စိတ်သက်သာတယ်။
ဒါကြောင့် တချို့အဖွဲ့အစည်းမှာ Risk Register မရှိတာ Tool မသိလို့တင် မဟုတ်ဘူး။
အမှန်ကို စာရွက်ပေါ်ထုတ်ဖို့ မလိုချင်လို့လည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒီနေရာမှာ Risk Register ဟာ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာမှန်တစ်ချပ် ဖြစ်လာတယ်။
“ငါတို့ Company အကောင်းဆုံး”
ပြောတာလွယ်တယ်။
“ငါတို့မှာ ဒီ Weakness သုံးခုရှိတယ်”
ရေးရတာခက်တယ်။
ဒါပေမယ့်—
ရေးနိုင်မှ ပြင်နိုင်တယ်။
အဲဒီတော့ Initial Risk Register ကို—
Company ကို အပြစ်တင်တဲ့စာရွက် မယူနဲ့။
Company ကို ပိုခိုင်အောင်လုပ်မယ့် ရိုးသားမှုစာရွက် လို့ယူ။
ဒီစိတ်ထား အရေးကြီးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု Risk Register ရဲ့ အရေးကြီးတဲ့ အမှားလေးတွေကိုလည်း ပြောရအောင်။
ပထမ—
တစ်ခါရေးပြီး မပြန်ကြည့်ခြင်း။
ဒုတိယ—
Risk အားလုံးကို လူတစ်ယောက်ဆီပုံထားခြင်း။
တတိယ—
Owner သတ်မှတ်ပေမယ့် Authority မပေးခြင်း။
စတုတ္ထ—
Low / Medium / High ကို Evidence မရှိဘဲ စိတ်ကြိုက်ခွဲခြင်း။
ပဉ္စမ—
Action မရှိခြင်း။
ဆဋ္ဌမ—
Risk ဖြစ်ပြီးသားကို Register ထဲထားပြီး အမြန်မဖြေရှင်းခြင်း။
သတ္တမ—
Founder ကို Risk အဖြစ် မကြည့်ရဲခြင်း။
အဋ္ဌမ—
Ethical Risk မပါခြင်း။
နဝမ—
Team က မကောင်းသတင်း မပြောရဲခြင်း။
ဒသမ—
စာရင်းများလွန်းပြီး ဘယ်သူမှ မသုံးခြင်း။
ဒီအချက်တွေဟာ လက်တွေ့အဖွဲ့အစည်းစီမံခန့်ခွဲမှုမှာ သတိထားရမယ့်အရာတွေ။
ဘုရားဟောစာရင်း မဟုတ်ပါဘူး။
ဒါပေမယ့် တစ်ခုချင်းစီရဲ့အောက်မှာ—
ပမာဒ၊ မောဟ၊ မာန၊ အမှန်မမြင်ချင်မှု—
လို စိတ်အကြောင်းတွေ ပါလာနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် Risk Register အလုပ်ဟာ—
စာရွက်အလုပ်တင်မဟုတ်ဘူး။
Founder စိတ်အလုပ်လည်း ဖြစ်တယ်။
ကဲ… ဒကာကြီးတို့။
Risk Register ကို review လုပ်မယ့်နေ့မှာ Founder ဒီမေးခွန်းတွေကို မေးကြည့်။
“ဒီ Risk အခု မြင့်လာသလား၊ လျော့လာသလား”
“ဘာ Evidence ရှိလဲ”
“Action လုပ်ပြီးပြီလား”
“Control တကယ်အလုပ်ဖြစ်သလား”
“အသစ်ဘာ Risk ပေါ်လာလဲ”
“Risk အဟောင်းတစ်ခု မရှိတော့ဘူးလား”
“ဘယ် Risk ကို အခု Escalate လုပ်ရမလဲ”
“ဘယ် Risk ကို နောက်တစ်ခါအထိ စောင့်ကြည့်ရုံလဲ”
ဒီလို။
ဒီ Review ကို လုပ်တဲ့အခါ—
အပြစ်တင် Meeting မဖြစ်စေနဲ့။
Risk တက်လာတယ်ဆို—
Owner ကို အရှက်ခွဲမလား။
ဒါဆို နောက်တစ်ခါ Risk မပြောတော့ဘူး။
အဓိကက—
Risk တက်လာတာ သိဖို့။
Owner မလုပ်ခဲ့တာရှိရင် Accountability ရှိရမယ်။
ဒါပေမယ့် Risk တကယ်ပြောင်းတာနဲ့ Owner မကောင်းတာ မတူဘူး။
ဥပမာ—
Market Shock ဖြစ်တယ်။
Owner ရဲ့အပြစ်မဟုတ်နိုင်ဘူး။
အဲဒါကို ခွဲ။
Risk Culture ကောင်းဖို့—
အမှန် + တာဝန်ယူမှု + မကြောက်ဘဲပြောနိုင်မှု
သုံးခုလိုတယ်။
ဒီနေရာမှာ ကလျာဏမိတ္တအမြင် ပြန်ရတယ်။
အမှန်ကိုပြောပေးနိုင်သူ တန်ဖိုးရှိတယ်။
ကဲ… Risk Register ကို စီးပွားရေးတစ်ခုတည်း မသုံးဘဲ မိသားစုဘဝမှာ အလင်းယူလို့လည်းရတယ်။
ဒါပေမယ့် မိသားစုကို Company လို စာရင်းဇယားကြီးလုပ်ဖို့ မဆိုလိုဘူး။
ရိုးရိုး—
“ငါတို့မိသားစုမှာ လာမယ့်နှစ်အတွင်း ဘာကို သတိထားရမလဲ”
မေး။
မိဘအသက်ကြီးလာပြီ။
ကျန်းမာရေးအရေးပေါ်အတွက် စီစဉ်ထားလား။
ကလေးပညာရေး။
အကြွေး။
အလုပ်တစ်ယောက်တည်းပေါ် မှီနေလား။
Important Documents ဘယ်မှာထားလဲ။
မိသားစုဝင်အားလုံးသိလား။
ဒါတွေ Risk Awareness။
ကြောက်ဖို့မဟုတ်ဘူး။
တာဝန်ယူဖို့။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၅၇ မှာ အို၊ နာ၊ သေ၊ ခွဲခွာရမယ့်သဘောကို မကြာခဏဆင်ခြင်ဖို့ သင်ကြားထားတာ—
စိတ်ညစ်ဖို့ မဟုတ်ဘူး။
မူးယစ်မနေဘဲ ပညာရှိစွာ အသက်ရှင်ဖို့။
အိုမယ်ဆိုတာ သိတာ—
ကြောက်ဖို့လား။
မဟုတ်ဘူး။
ရှိတဲ့အချိန် မိဘကို စောင့်ရှောက်ဖို့။
ကျန်းမာချိန် အလုပ်ကောင်းလုပ်ဖို့။
သေမယ်ဆိုတာ သိတာ—
ဘဝကို ပစ်ဖို့လား။
မဟုတ်ဘူး။
မပျက်မကွက် ကုသိုလ်လုပ်ဖို့။
ဒါကြောင့်—
ဘေးကို မြင်ခြင်း + အားထုတ်ခြင်း
ဒီနှစ်ခု တွဲရမယ်။
Risk Register လည်း ဒီသဘောပဲ။
ကဲ… Initial Risk Register ရဲ့ အရေးကြီးဆုံးရလဒ်က—
Founder ညအိပ်တဲ့အခါ Risk အကုန်ခေါင်းထဲ မထမ်းနေရတော့ဘူး။
ခေါင်းထဲမှာ—
“ဒါလည်း ဖြစ်ရင်…”
“ဟိုဟာလည်း ဖြစ်ရင်…”
အကုန်လည်နေတယ်။
စာရင်းထဲထုတ်လိုက်တယ်။
Risk ရှိတယ်။
Owner ရှိတယ်။
Action ရှိတယ်။
Review Date ရှိတယ်။
အခု Founder လုပ်ရမှာ—
အခုလုပ်ရမယ့်အရာလုပ်။
ဒါက စိတ်အတွက် အကျိုးရှိတယ်။
Risk Register က Meditation မဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့်—
မပြည့်စုံတဲ့စိတ်ထဲ အရာအားလုံးကို မျက်နှာပြင်ပေါ်တင်ထားတာထက်—
System ထဲသိမ်းပေးတယ်။
Founder Mind ပိုလွတ်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် Founder System ဆိုတာ—
အလုပ်ကိုပဲ စနစ်ထဲထည့်တာ မဟုတ်ဘူး။
စိုးရိမ်ရမယ့်အရာကိုပါ စနစ်ထဲထည့်တာ။
ဒီဟာကောင်းတဲ့အမြင်။
ကဲ… ဒကာ ဒကာမတို့။
Risk Register မရှိရင် Risk မရှိဘူးလို့ မထင်နဲ့။
အန္တရာယ်က—
စာရင်းမရှိလည်း ရှိတယ်။
အကြွေး—
မတွက်လည်း ရှိတယ်။
Single Customer Dependency—
မပြောလည်း ရှိတယ်။
Founder Bottleneck—
မကြိုက်လည်း ရှိတယ်။
ဒါကြောင့် Risk Register ရဲ့ပထမဆုံးသီလက—
Reality ကို မဖုံးခြင်း။
အခု ဘာရှိသလဲ။
အဲဒါကိုရေး။
အလှမဆင်နဲ့။
Board ကို ကောင်းသလိုပြဖို့ Risk Rating လျှော့မထားနဲ့။
Investor ကြောက်မှာစိုးလို့ Risk မဖုံးနဲ့။
Team မပူစေချင်လို့ မုသားမပြောနဲ့။
အမှန်ကို ဘယ်လိုသင့်တော်စွာ ဆက်သွယ်မလဲဆိုတာ သီးခြားပညာ။
ဒါပေမယ့်—
အမှန်ကို ပြောင်းမပစ်နဲ့။
ဒါ Ethical Risk Management။
ဒီနေရာမှာ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာအာဇီဝ၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိတို့နဲ့ ဆက်သွားတယ်။
ကဲ… ဒကာကြီးတို့။
တချို့ Founder က Risk Register ကို “bad luck လာခေါ်တယ်” လို့ ယုံတတ်တယ်။
“အဆိုးတွေ မပြောနဲ့”
ဆိုတယ်။
ဦးဇင်းတို့ သေချာခွဲရမယ်။
မလိုအပ်တဲ့ အနာဂတ်ပူပန်မှုကို ပွားတာ မကောင်းဘူး။
ဒါပေမယ့်—
ဖြစ်နိုင်တဲ့အန္တရာယ်ကို ကြိုမြင်ပြီး ပညာနဲ့ပြင်ဆင်တာကို အဆိုးမြင်မှုလို့ မဆိုရဘူး။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၇၇ က အနာဂတ်ဘေးကို တိတိကျကျ ဆင်ခြင်ပြီး အားထုတ်စေတယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၇၉ မှာလည်း မပေါ်သေးတဲ့ အနာဂတ်ဘေးတွေကို သတိထားပြီး ဖယ်ရှားဖို့ ကြိုးစားရမယ်လို့ ဟောတယ်။
အဲဒီတော့—
အန္တရာယ်ကို ပြောခြင်းဟာ အန္တရာယ်ကို ဖန်တီးခြင်း မဟုတ်ဘူး။
မှန်ကန်တဲ့အန္တရာယ်ကို မြင်တာဟာ—
အပ္ပမာဒ။
အကြောင်းမဲ့ Fear Story ဆောက်တာက—
အခြားကိစ္စ။
ဒီနှစ်ခု ခွဲ။
Risk Register က Fear Story မဖြစ်ဖို့—
Evidence ထည့်။
“ဘာအထောက်အထားရှိလဲ”
မေး။
Customer ထွက်တော့မယ်ဆို—
ဘာ Signal ရှိလဲ။
Staff အကုန်ထွက်မယ်ဆို—
ဘာ Data ရှိလဲ။
Cash ပြတ်မယ်ဆို—
Forecast ဘာပြလဲ။
ဒီလိုစစ်။
Evidence မရှိရင်—
“Possible but unverified”
သဘောနဲ့ စောင့်ကြည့်။
တကယ် Fact အဖြစ် မရေး။
ဒါ Founder Decision Quality ကို ကာကွယ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ သိပ်အရေးကြီးလာတယ်။
Risk Register က အချက်အလက်အမှန်မရှိရင်—
လှပတဲ့စာရင်းသာဖြစ်မယ်။
မမှန်တဲ့ Risk Rating။
မမှန်တဲ့ Assumption။
မမှန်တဲ့ Cost။
အဲဒါနဲ့ မှန်တဲ့ Decision ဘယ်လိုရမလဲ။
ဒါကြောင့်—
အမှန်ကို အရင်ကြည့်။
မသိရင်—
မသိ။
စစ်ဆေးနေတာဆို—
စစ်ဆေးနေဆဲ။
ခန့်မှန်းချက်ဆို—
ခန့်မှန်းချက်။
ဒီလို Label မှန်ရမယ်။
ဓမ္မဘက်ကလည်း သမ္မာဒိဋ္ဌိဟာ မဂ္ဂရဲ့ အရေးကြီးတဲ့အခြေခံ။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၇ မှာ မှန်ကန်သောအမြင်နဲ့ မှန်ကန်သောအားထုတ်မှု၊ သတိတို့ အခြားမဂ္ဂင်များကို ပံ့ပိုးပုံ ဖော်ပြထားပါတယ်။
Business Risk Register ကို သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့ တစ်ထပ်တည်းမလုပ်ရဘူး။
ဒါပေမယ့်—
အမှန်ကို အမှန်အတိုင်းသိဖို့ ဆိုတဲ့ စိတ်နေစိတ်ထားက နှစ်ခုလုံးမှာ မဖြစ်မနေလိုတယ်။
ကဲ… ဒကာ ဒကာမတို့။
Risk Register ထဲမှာ အရမ်းအရေးကြီးပေမယ့် များသောအားဖြင့် မေ့တတ်တဲ့ Risk တစ်ခုရှိတယ်။
“Risk Register ကိုယ်တိုင် မသုံးတော့မယ့် Risk”
ဟုတ်တယ်။
အစမှာ Founder စိတ်အားထက်သန်တယ်။
Register လုပ်တယ်။
တစ်လ Review။
နောက်လ မလုပ်။
သုံးလနောက်—
မရှိသလိုဖြစ်။
ဒါကြောင့် Register System အတွက်လည်း Owner လိုတယ်။
ဘယ်သူ Update လုပ်မလဲ။
ဘယ် Meeting မှာ Review လုပ်မလဲ။
ဘယ်နှစ်မိနစ်။
ဘယ်လောက်မကြာခဏ။
ဒီဟာကို Process ထဲထည့်။
System က လူရဲ့ Memory ပေါ်အပြည့်မမှီစေဖို့။
ဒါ Founder Work System ရဲ့အဓိက။
မှတ်ဉာဏ်ကို စနစ်မထားရင် မေ့တတ်တယ်။
အပ္ပမာဒဆိုတာ—
“ငါမမေ့ဘူး”
ပြောတာတင်မဟုတ်ဘူး။
မမေ့နိုင်အောင် အလေ့အကျင့်တည်ဆောက်တာလည်း လောကီအလုပ်ဘက်မှာ အရေးကြီးတယ်။
ကဲ… ဒီအပိုင်းမှာ ဓမ္မပဒ အပ္ပမာဒဝဂ်ကို ပြန်သတိရ။
ပညာရှိသူက အပ္ပမာဒကို မြတ်သောဥစ္စာကဲ့သို့ စောင့်ရှောက်တယ်ဆိုတဲ့ အလေးထားချက်တွေ ရှိတယ်။
Founder က—
Risk Register ရှိတာတင် ဂုဏ်ယူမနေနဲ့။
မမေ့မလျော့ အသုံးပြု။
ဒါအရေးကြီးဆုံး။
ဒကာကြီးတို့…
တစ်ခုထပ်။
Risk Register ကို ပြီးပြည့်စုံအောင်လုပ်ဖို့ တစ်နှစ်စောင့်မနေနဲ့။
ဒီနေ့ Company မှာ Risk Register မရှိသေးဘူးဆို—
စာရွက်တစ်ရွက်ယူ။
အကြီးဆုံး Risk ငါးခုရေး။
နောက်—
ဘယ်သူ Owner လဲ။
Action တစ်ခုရေး။
Review Date တပ်။
ဒါပဲ။
စပြီးပြီ။
နောက်တစ်ပတ်—
ပြန်ကြည့်။
Risk အသစ်ထည့်။
အဟောင်းပြင်။
ဒီလို တဖြည်းဖြည်းသွား။
အလွန်တိကျတဲ့ System လိုအပ်တဲ့ Industry တွေမှာတော့ သက်ဆိုင်ရာ Professional Standard၊ Regulation ကို လိုက်ရမယ်။
ဦးဇင်းပြောတဲ့ ရိုးရိုး Initial Register က အဲဒီ Mandatory System တွေကို အစားမထိုးဘူး။
ဒါကိုသေချာခွဲထား။
Safety-critical Industry၊ Finance၊ Health၊ Aviation၊ Chemical စတဲ့ကဏ္ဍတွေမှာ သက်ဆိုင်ရာ ပညာရှင်နဲ့ စည်းမျဉ်းစံနှုန်းတွေကို လိုက်နာဖို့လိုတယ်။
ဓမ္မက Professional Risk Standard ကို အစားမထိုးဘူး။
ဓမ္မက—
အမှန်မြင်ဖို့၊
မမေ့ဖို့၊
တာဝန်ယူဖို့၊
မထိခိုက်ဖို့၊
လောဘမမောင်းဖို့—
စိတ်အခြေခံပေးတယ်။
ဒီလိုခွဲတာမှန်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု Risk Register ကို လူတစ်ယောက်ဘဝနဲ့ပါ တစ်ချက်ဆက်ကြည့်။
ကိုယ့်ဘဝမှာ Initial Risk Register ရေးမယ်ဆို ဘာပါမလဲ။
ကျန်းမာရေးကို မစောင့်ရှောက်ခြင်း။
အကြွေးများခြင်း။
ဝင်ငွေတစ်နေရာတည်း။
မိသားစုဆက်ဆံရေးပျက်နေခြင်း။
အိပ်စက်မှုမလုံလောက်ခြင်း။
ဒေါသအလေ့အထ။
မူးယစ်မှု။
လောင်းကစား။
မိတ်ဆွေဆိုး။
ကုသိုလ်အလေ့အထမရှိခြင်း။
သေခြင်းကို မမေ့လျော့ရဘဲ နေ့တိုင်းအသက်ရှင်နေခြင်း။
ဒါတွေထဲက တချို့ကို ဒီဃနိကာယ် ၃၁၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၅၇ တို့က တိုက်ရိုက်သတိပေးထားတဲ့ လူနေမှုအန္တရာယ်တွေကို အလင်းယူနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့်—
ဒီလိုပြောတာက ဘဝကို Risk Spreadsheet လုပ်ဖို့မဟုတ်ဘူး။
အဓိကက—
အရေးကြီးတာကို မမေ့ဖို့။
လုပ်ငန်း Risk Register ရှိတယ်။
ကိုယ့်စိတ် Risk Register မရှိဘူးဆို—
မပြည့်စုံဘူး။
Founder ကိုယ့်ကိုယ်ကို မေး။
“ငါ့အတွင်းမှာ Company အတွက် Risk ဖြစ်နိုင်တဲ့ ကိလေသာဘာရှိလဲ”
လောဘ?
ဒေါသ?
မာန?
မနာလို?
Fear?
အလျင်လိုမှု?
အရက်?
လောင်းကစား?
မုသား?
ဒီဟာတွေ တကယ် Risk ကြီးတယ်။
Company Policy နဲ့ အကုန်မထိန်းနိုင်ဘူး။
ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်လေ့ကျင့်ရမယ်။
ဒါကြောင့် Founder Risk Register ရဲ့ နက်ဆုံးအလွှာမှာ—
ကိုယ့်စိတ်ပါ ပါတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု Risk Register ကို လောကဓမ္မနဲ့ ထပ်ချိတ်ကြည့်မယ်။
Risk Register ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကို မှားနားလည်ရင်—
Founder က Zero Risk လိုချင်လာမယ်။
Risk အကုန်ဖယ်။
မရဘူး။
Zero Risk မရှိဘူး။
ငွေမထည့်ဘဲထားတယ်။
Inflation Risk ရှိနိုင်တယ်။
Business မစဘူး။
Opportunity Cost ရှိတယ်။
Employee မခန့်ဘူး။
Capacity Risk ရှိတယ်။
ခန့်တယ်။
People Risk ရှိတယ်။
Technology မသုံးဘူး။
Efficiency Risk ရှိတယ်။
သုံးတယ်။
Cyber Risk ရှိတယ်။
ဘယ်ရွေးချယ်မှုမဆို—
Trade-off ရှိတတ်တယ်။
ဒါကြောင့် ပညာဆိုတာ—
Risk အကုန်ဖျောက်တာမဟုတ်ဘူး။
ဘယ် Risk ကို ခံမလဲ သိတာ။
အဲဒီအတွက် Risk Register လိုတယ်။
လာဘ်၊ အလာဘ်စတဲ့ လောကဓမ္မဟာ ပြောင်းလဲတတ်တယ်။
အဲဒီတော့ Risk Register ရှိရင်—
အရှုံးမဖြစ်တော့ဘူးဆိုတာ မဟုတ်ဘူး။
အရှုံးဖြစ်ရင်—
“ဒါ Register ထဲမှာရှိတယ်၊ ဒီ Action လုပ်မယ်”
လို့ ပိုတည်တည်ငြိမ်ငြိမ်လုပ်နိုင်မယ်။
Register ထဲမရှိတဲ့ unexpected Risk ဖြစ်ရင်—
Lesson ယူ။
နောက် Register update လုပ်။
ဒီလိုပဲ။
Risk Register ဟာ အနာဂတ်ကြိုဟောစာအုပ်မဟုတ်ဘူး။
သင်ယူနေတဲ့စာအုပ်။
ဒါ သိပ်အရေးကြီးတယ်။
ကဲ… Risk ဖြစ်သွားတယ်ဆို—
Risk Register ကို ပျက်တယ်လို့ မထင်နဲ့။
Risk Register က Risk ဖြစ်မယ်မဖြစ်ဘူး ကြိုတားအာမခံတာမဟုတ်ဘူး။
မေးရမှာ—
Risk ကို အချိန်မီသိခဲ့လား။
Response လုပ်ခဲ့လား။
Damage လျော့သလား။
Prediction မှားခဲ့လား။
Control မအောင်မြင်လား။
ဘယ်လို Update လုပ်မလဲ။
ဒီလို။
ဒါ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၁ ရဲ့ ပြုပြီးနောက်ပြန်ဆင်ခြင်တဲ့စိတ်နဲ့ အလင်းယူလို့ကောင်းတယ်။
Failure ကို ဖုံးမထား။
Register Update လုပ်။
ဒီလိုဆို Organization က ပိုပညာရှိလာတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Risk Register စလုပ်တဲ့ Founder မှာ မာနတစ်ခု လျော့ရမယ်။
“ငါ အရာအားလုံးထိန်းနိုင်တယ်”
ဆိုတဲ့မာန။
စာရင်းဖွင့်လိုက်တာနဲ့—
အများကြီးမြင်လာမယ်။
တချို့ ကိုယ်ထိန်းနိုင်တယ်။
တချို့ မထိန်းနိုင်ဘူး။
Weather။
Economy။
Customer Final Choice။
Competitor Decision။
ဒီအရာတွေကို ကိုယ်မထိန်းနိုင်ဘူး။
ဒါဆို Register ထဲရေးပြီး ဘာလုပ်မလဲ။
Monitor။
Scenario Plan။
Buffer။
ဒါပဲ။
ထိန်းမရတာကို ထိန်းချင်ပြီး စိတ်မပူနဲ့။
Risk Register က—
Control vs Influence vs Watch
ဆိုပြီး လက်တွေ့ခွဲစဉ်းစားလို့ရတယ်။
ဘယ်ဟာကို တိုက်ရိုက်ပြင်နိုင်။
ဘယ်ဟာကို အနည်းငယ်သက်ရောက်နိုင်။
ဘယ်ဟာကို ကြည့်ရုံ။
ဒီလိုခွဲရင် Founder စိတ်တော်တော်လွတ်တယ်။
ဒါ ခေတ်သစ်စီမံခန့်ခွဲမှုအမြင်ပါ။
ဓမ္မကတော့—
အနိစ္စကို သိ၊ အရာအားလုံးအပေါ် အုပ်ချုပ်ချင်တဲ့ စွဲလမ်းမှုကို လျော့ဖို့ ပိုနက်တဲ့လမ်းပေးတယ်။
ကဲ… ဒကာ ဒကာမတို့။
အခုတရားကို မိမိတို့လက်တွေ့လုပ်ငန်းထဲ ယူဖို့ အလုပ်လေးတစ်ခု ပေးမယ်။
ဒီနေ့တရားပြီးရင်—
Company ရှိသူ Company အတွက်။
Project ရှိသူ Project အတွက်။
အသေးစားလုပ်ငန်းရှင်ဆို ကိုယ့်လုပ်ငန်းအတွက်။
စာရွက်တစ်ရွက်ယူ။
အပေါ်မှာ—
“အခု ကျွန်တော်တို့ အကြီးဆုံး Risk ဘာလဲ”
ရေး။
ပြီးတော့ အနည်းဆုံး ငါးခုရေး။
မစဉ်းစားရသေးရင်—
ဒီအမျိုးအစားတွေကို မေး။
ငွေ?
Customer?
လူ?
Supplier?
Operation?
ဥပဒေ?
Technology?
နာမည်?
Safety?
သီလ?
Founder?
အဲဒီထဲက အရေးကြီးဆုံး ငါးခုထုတ်။
နောက်—
တစ်ခုစီမှာ—
ဘာကြောင့်?
ဖြစ်ရင် ဘာဖြစ်မလဲ?
အခုဘာကာကွယ်ထားလဲ?
နောက်ဘာလုပ်မလဲ?
ဘယ်သူလုပ်မလဲ?
ဘယ်နေ့ပြန်ကြည့်မလဲ?
ရေး။
ဒါနဲ့ Initial Risk Register စပြီ။
စာရွက်အလှ မလိုဘူး။
အမှန်လိုတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ပြီးတော့ ဒီငါးခုထဲက—
အကြီးဆုံးတစ်ခုကို ဒီအပတ်အတွင်း Action တစ်ခုလုပ်။
Register ရေးပြီး လက်ပိုက်မနေနဲ့။
တစ်ခုလုပ်။
Backup Supplier ကို ဖုန်းဆက်။
Cash Forecast စလုပ်။
Staff တစ်ယောက် Cross-train။
Password Access ပြင်။
Customer Concentration လျှော့ဖို့ Plan စ။
Insurance လိုမလို ပညာရှင်မေး။
Safety Training ပြန်စစ်။
ဘယ်ဟာလိုအပ်လဲ ကိုယ့်လုပ်ငန်းအလိုက်။
ဒီလိုမှ Risk Register က အသက်ဝင်တယ်။
ဒါ အပ္ပမာဒ ကို လောကီလုပ်ငန်းထဲ ထည့်တာ။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၆.၅၃ မှာ အပ္ပမာဒကို ယခုဘဝနဲ့ နောင်ဘဝအကျိုးအတွက် အရေးကြီးစွာ ချီးကျူးထားတယ်။
သိပြီး လုပ်။
ဒါပါပဲ။
ကဲ… ဒကာ ဒကာမတို့။
Risk Register ကို ရေးတဲ့အခါ Fear ကြီးလာရင်—
ခဏ ပြန်စစ်။
“Risk တွေ ဒီစာရွက်ရေးမှ ပေါ်လာတာလား”
မဟုတ်ဘူး။
ရှိပြီးသား။
အခုမြင်လာတာ။
မြင်လာလို့—
တချို့ပြင်နိုင်ပြီ။
ဒါဆို စိတ်ပျက်စရာလား။
မဟုတ်ဘူး။
အခွင့်အရေး။
အန္တရာယ်ပေါ်ပြီးမှ—
“ကြိုသိရင် ကောင်းမှာ”
ဆိုတာထက်—
မပေါ်ခင်သိတာ ပိုကောင်းတယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၇၇ ရဲ့ အနာဂတ်ဘေးဆင်ခြင်မှုကလည်း ဒီနေရာမှာ အလွန်ကောင်းတဲ့ သတိပေးချက်။
ဘေးမြင်တယ်။
Fear ထဲမကျဘူး။
အားထုတ်မှုထဲ ရောက်တယ်။
ဒါ ဒီတရားရဲ့ အဓိက။
Risk Register ရေးပြီး—
“အန္တရာယ်တွေ များလိုက်တာ”
ဆိုပြီး စိတ်ဓာတ်မကျနဲ့။
“အခု မြင်ပြီ။ ဘာလုပ်နိုင်လဲ”
မေး။
ဒီမေးခွန်းကို အမြဲပြောင်း။
“ဘာဖြစ်မလဲ” → “ဘာပြင်နိုင်လဲ”
ဒါ Founder Mind။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ တစ်ခုသတိပေးမယ်။
Risk Register ကို—
တစ်ခုခုဖြစ်ရင် လွဲချဖို့ Evidence အဖြစ် မသုံးနဲ့။
“ဒီ Risk ကို ငါစာရင်းထဲရေးထားတယ်”
ဆိုပြီး တာဝန်ကင်းတာ မဟုတ်ဘူး။
Risk သိထားပြီး ဘာမှမလုပ်ဘူးဆို—
ပိုဆိုးနိုင်တယ်။
သိခြင်းမှာ တာဝန်ပါလာတယ်။
ဒါကြောင့် Risk Register ရဲ့စကားဟာ—
“ငါပြောထားပြီးသား”
မဖြစ်ရဘူး။
“ငါတို့ ဘာလုပ်ထားသလဲ”
ဖြစ်ရမယ်။
ဒီကွာခြားချက် အရမ်းအရေးကြီးတယ်။
Risk Owner ဆိုတာ—
အပြစ်ခံဖို့ လူရှာတာမဟုတ်ဘူး။
Action ရွေ့ဖို့ လူသတ်မှတ်တာ။
ဒီ Culture မကောင်းရင်—
ဘယ်သူမှ Risk Owner မဖြစ်ချင်ဘူး။
Risk မြင်လည်း မပြောချင်ဘူး။
ဒါကြောင့် Founder က Risk Review ကို—
Blame Meeting မဖြစ်အောင် ထိန်း။
Accountability ရှိရမယ်။
ဒါပေမယ့် Blame နဲ့ Accountability မတူဘူး။
Accountability က—
ဘာလုပ်ရမလဲ ရှင်းတယ်။
မလုပ်ရင် မေးတယ်။
Blame က—
လူကိုရှက်စေပြီး Problem မပြင်နိုင်တတ်ဘူး။
ဒီနှစ်ခု ခွဲ။
ကဲ… ဒကာ ဒကာမတို့။
Initial Risk Register ထဲက Risk တချို့ဟာ နောက်ပိုင်း မရှိတော့နိုင်တယ်။
Risk Closed။
ဒါကို ဖျက်ပစ်ရမလား။
လုပ်ငန်းအရွယ်အစားနဲ့ စနစ်အလိုက် သမိုင်းမှတ်တမ်းထားတာက တန်ဖိုးရှိတယ်။
ဘာကြောင့်လဲ။
နောက်တစ်ခါ တူတဲ့ Project စရင်—
အရင်က ဘာ Risk ရှိခဲ့လဲ သင်ယူနိုင်တယ်။
Risk Register ဟာ—
လက်ရှိအန္တရာယ်စာရင်းတင်မဟုတ်ဘူး။
တဖြည်းဖြည်း—
Organization Memory ဖြစ်လာတယ်။
Founder တစ်ယောက်ရဲ့ခေါင်းထဲမှာရှိတဲ့ အတွေ့အကြုံကို—
အဖွဲ့ရဲ့အသိအဖြစ် ပြောင်းပေးတယ်။
ဒီဟာ Founder Work System အတွက် အရမ်းတန်ဖိုးရှိတယ်။
Founder တစ်ယောက်တည်းသိရင်—
သူမရှိတဲ့နေ့ ပျောက်တယ်။
Register၊ Review၊ Lesson စနစ်ရှိရင်—
အဖွဲ့ဆီကျန်တယ်။
ဒါ စနစ်တည်ဆောက်ခြင်း။
ကဲ… ဒကာကြီးတို့။
အန္တရာယ်ကို စာရင်းတင်တာမှာ အဆုံးတစ်ခုမှာ စွဲလမ်းမှု ကိုလည်း သတိထား။
Register အရမ်းကောင်းလာတယ်။
Founder က Risk အကုန်ထိန်းချင်တယ်။
စာရင်းတစ်ရာ။
Control တစ်ရာ။
Approval အဆင့်ဆင့်။
နောက်ဆုံး Company မရွေ့တော့ဘူး။
ဒါ အစွန်းတစ်ဖက်။
Risk Register က—
လှုပ်ရှားမှုကို လုံးဝပိတ်ဖို့မဟုတ်ဘူး။
ပညာရှိစွာ လှုပ်ရှားဖို့။
Business က Risk ယူရတယ်။
ဒါပေမယ့် မသိဘဲ မယူနဲ့။
သိပြီး ခံနိုင်တာယူ။
ဒါ Initial Risk Register က ကူညီရမယ့်အရာ။
Zero Risk ရှာရင်း Opportunity အားလုံးပိတ်လိုက်ရင်လည်း မမှန်ဘူး။
Risk မစစ်ဘဲ အကုန်သွားရင်လည်း မမှန်ဘူး။
အလယ်မှာ—
ပညာရှိတဲ့ရဲရင့်မှု။
ဒါလိုတယ်။
ပြီးခဲ့တဲ့တရားမှာ ဦးဇင်းတို့—
“Risk ကိုမြင်ပြီး မကြောက်ခြင်း”
ပြောခဲ့တယ်။
ဒီနေ့တရားက—
“မြင်ပြီးမကြောက်ရုံ မလုံလောက်ဘူး။ မြင်တာကို စနစ်ထဲထည့်”
ဆိုတာ။
ဒီနှစ်ပုဒ်ရဲ့ကွာခြားချက် ဒီမှာ။
တစ်ခုက စိတ်။
တစ်ခုက စနစ်။
Founder က နှစ်ခုလုံးလိုတယ်။
စိတ်ရဲတယ်။
System မရှိ—
မကောင်းဘူး။
System ရှိတယ်။
Fear ကြောင့်ဆုံးဖြတ်မရ—
မကောင်းဘူး။
ရဲရင့်တဲ့စိတ် + မမေ့တဲ့စနစ်
ဒီနှစ်ခုတွေ့ရမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု ဒီတရားကို သစ္စာလေးပါးဆီ ပြန်ချကြည့်ရအောင်။
Risk Register ဘာကြောင့်လိုတာလဲ။
လောကမှာ ဒုက္ခ ရှိလို့။
လုပ်ငန်းမှာ—
ပစ္စည်းပျက်တယ်။
ငွေဆုံးတယ်။
Customer ထွက်တယ်။
Staff ထွက်တယ်။
ရောင်းအားကျတယ်။
ဥပဒေပြဿနာရှိနိုင်တယ်။
ကျန်းမာရေးပြောင်းတယ်။
Founder နာနိုင်တယ်။
အသက်တောင် အမြဲမတည်ဘူး။
ဒီအရာတွေက—
မသေချာမှု။
အပြောင်းအလဲ။
ဒုက္ခရဲ့ လောကီပုံစံတွေ။
Risk Register က ဒုက္ခကို ဖျောက်မပေးဘူး။
ဒုက္ခဖြစ်နိုင်တဲ့နေရာကို ကြိုမြင်စေတယ်။
ဒါပေမယ့် Risk Register ရှိရက်နဲ့ Founder ဘာကြောင့် ပူသေးသလဲ။
ဒီမှာ သမုဒယ ကိုကြည့်။
“အရာအားလုံး ငါထိန်းရမယ်”
ဆိုတဲ့စွဲလမ်းမှု။
“အရှုံးလုံးဝမဖြစ်ရဘူး”
ဆိုတဲ့တဏှာ။
“ငါမှားလို့မရဘူး”
ဆိုတဲ့မာန။
“ငါ့ Company မပျက်ရဘူး”
ဆိုတဲ့ ဥပါဒါန်။
“မကောင်းတဲ့သတင်း မကြားချင်ဘူး”
ဆိုတဲ့ ဒေါသ၊ မောဟ။
ဒီစိတ်တွေရှိနေရင်—
Risk Register က တစ်ရာရှိလည်း စိတ်မလွတ်ဘူး။
Risk တစ်ခုဖယ်လို့ နောက်တစ်ခုရှာမယ်။
Zero Risk မရလို့ အမြဲပူမယ်။
ဒါကြောင့် Risk Management ရဲ့အပြင်မှာ—
Craving Management ရှိသေးတယ်။
ဓမ္မက ဒီအတွင်းပိုင်းကို ကုသပေးတယ်။
လောကဓမ္မ အပြောင်းအလဲတွေဟာ အမြဲမတည်ကြောင်း သိ။
အို၊ နာ၊ သေ၊ ခွဲခွာရမယ့်သဘော သိ။
ဒီအရာတွေကိုသိတာ—
တာဝန်မယူတော့ဖို့မဟုတ်ဘူး။
အလွန်မစွဲဖို့။
ဒါ နိရောဓ ဘက်ကို အလင်းပေးတယ်။
Risk မပျောက်သေးဘူး။
ဒါပေမယ့် စိတ်ထဲက—
“အရာအားလုံး မပျက်ရဘူး”
ဆိုတဲ့ဖမ်းဆုပ်မှု ပျော့လာတယ်။
Register ထဲ Risk ရေးနိုင်တယ်။
Risk က High လို့ မြင်လည်း အမှန်ကို မလိမ်ဘူး။
Project ရပ်သင့်ရင် ရပ်နိုင်တယ်။
Project စမ်းသင့်ရင် စမ်းနိုင်တယ်။
Customer တစ်ယောက်ကို လွှတ်သင့်ရင် လွှတ်နိုင်တယ်။
သီလမကိုက်တဲ့ Revenue ကို ငြင်းနိုင်တယ်။
အဲဒီမှာ—
Risk ကို မြင်တဲ့စိတ်က ပိုရှင်းလာတယ်။
Fear နည်းလာတယ်။
Greed နည်းလာတယ်။
Ego နည်းလာတယ်။
ဒီလို စွဲလမ်းမှုအေးလာတာ—
နိရောဓဘက်ကို ဆွဲခေါ်တယ်။
ပြီးတော့ မဂ္ဂ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိ—
Risk ကို အမှန်အတိုင်းမြင်။
အချက်အလက်နဲ့ Assumption ခွဲ။
Fact ကို မလှအောင် မပြင်။
သမ္မာသင်္ကပ္ပ—
Risk ကာကွယ်ဖို့ လောဘ၊ အငြိုး၊ ထိခိုက်လိုမှုနဲ့ မဆုံးဖြတ်။
မိမိနဲ့ သူတစ်ပါးအကျိုးကို ကြည့်။
သမ္မာဝါစာ—
Risk Report မလိမ်။
မကောင်းတဲ့ Data ကို ဖုံးမထား။
Customer၊ Partner၊ Team ကို မမှန်တဲ့အာမခံချက် မပေး။
သမ္မာကမ္မန္တ—
Risk လျှော့ဖို့ မတရားလုပ်ရပ် မလုပ်။
ကိုယ့် Risk ကို အားနည်းသူဆီ မတရားပို့မထား။
သမ္မာအာဇီဝ—
Business Risk စီမံရာမှာ အသက်မွေးမှုကိုယ်တိုင် မှန်ကန်သလား ပြန်စစ်။
သမ္မာဝါယာမ—
မဖြစ်သေးတဲ့ မကောင်းမှုကို ကြိုကာကွယ်။
ဖြစ်ပြီးသားကို ပယ်။
ကောင်းတဲ့ Control တည်ဆောက်။
ကောင်းပြီးသားကို ထိန်း။
သမ္မာသတိ—
Founder စိတ်ကိုပါ Risk Register လုပ်သလို ကြည့်။
လောဘတက်နေလား။
Fear တက်နေလား။
Bad News မကြားချင်ဘူးလား။
မာနကြောင့် Expert မနားထောင်ဘူးလား။
သိ။
သမ္မာသမာဓိ—
Risk Review အများကြီးကြားမှာ စိတ်မပျံ့ဘဲ—
အရေးကြီးဆုံးအရာကို တည်တည်ငြိမ်ငြိမ် ဆုံးဖြတ်နိုင်အောင် လေ့ကျင့်။
ဒီလိုဆို—
Initial Risk Register ဟာ Spreadsheet တစ်ခုတည်းမဟုတ်တော့ဘူး။
အမှန်မြင်မှု၊ အပ္ပမာဒ၊ တာဝန်ယူမှု၊ သီလနဲ့ မှန်ကန်သောအားထုတ်မှုတို့ကို လောကီအလုပ်ထဲ အသက်သွင်းပေးနိုင်တဲ့ အကူအညီတစ်ခု ဖြစ်လာတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့တရားကို နောက်ဆုံးချုပ်မယ်ဆို—
မဖြစ်သေးတာကို မကြောက်နဲ့။
ဒါပေမယ့် မမေ့နဲ့။
မဖြစ်သေးတာကို—
ကြိုမြင်။
စာရင်းတင်။
အရေးကြီးမှုခွဲ။
ဘယ်သူတာဝန်ယူမလဲ သတ်မှတ်။
ဘာကာကွယ်ထားပြီးပြီ စစ်။
ဘာကျန်သေးလဲ လုပ်။
Warning Signal သိ။
နေ့ရက်သတ်မှတ်ပြီး ပြန်စစ်။
ဖြစ်လာရင်—
အပြစ်တင်မနေဘဲ ဖြေရှင်း။
ဖြစ်မလာရင်—
“ကံကောင်းလို့”
တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ Control ကောင်းလို့လား စစ်။
အသစ်သင်ယူတာ ရှိရင် Register ပြင်။
ဒီလိုလုပ်။
Risk Register ရဲ့အဓိကမေးခွန်းက—
“ဘေးရှိသလား” တင်မဟုတ်ဘူး။
“ဘေးရှိရင် ငါတို့ ဘာလုပ်ထားသလဲ” ပါ။
အဲဒီစကားလေး မှတ်ထား။
Founder က Risk အကုန်ကို ကိုယ်တိုင်ထမ်းမနေစေနဲ့။
System ထဲထည့်။
Team နဲ့မျှဝေ။
Owner သတ်မှတ်။
ပြီးတော့ မိမိထိန်းနိုင်တာကို အကောင်းဆုံးလုပ်။
ထိန်းမနိုင်တာကိုလည်း အနိစ္စသဘောနဲ့ ပညာရှိစွာ သိ။
ဒီလိုဆို—
Founder Work System က ပိုခိုင်လာမယ်။
လူတစ်ယောက်ရဲ့ Memory ပေါ် မမှီတော့ဘူး။
ကြောက်စိတ်ပေါ် မမှီတော့ဘူး။
ပြဿနာပေါ်မှ အမြဲမီးငြှိမ်းနေရတဲ့လုပ်ငန်း မဖြစ်တော့ဘူး။
တဖြည်းဖြည်း—
ဘေးမဖြစ်မီ မြင်တတ်တဲ့ Organization၊
မြင်ပြီး လုပ်တတ်တဲ့ Organization၊
ဖြစ်ပြီး ပြန်သင်တတ်တဲ့ Organization
ဖြစ်လာနိုင်တယ်။
ဒါ Founder တစ်ယောက်က တည်ဆောက်သင့်တဲ့ စနစ်တစ်ခု။
တရားနာပရိသတ်အပေါင်းတို့…
ယနေ့ နာယူရသော တရားကုသိုလ်ကြောင့်—
မပေါ်သေးသော ဘေးအန္တရာယ်ကို လျစ်လျူမရှုဘဲ ပညာဖြင့် ကြိုတင်မြင်နိုင်ကြပါစေ။
ဘေးကိုမြင်သောအခါ ကြောက်ရွံ့ပူပန်၍ အားလျော့ခြင်းမဖြစ်ဘဲ အပ္ပမာဒဖြင့် အားထုတ်နိုင်ကြပါစေ။
မပြုမီ ဆင်ခြင်နိုင်ကြပါစေ။
ပြုနေစဉ် မိမိ၏အမှုကို ပြန်ကြည့်နိုင်ကြပါစေ။
ပြုပြီးနောက် အမှန်အတိုင်း ပြန်လည်သုံးသပ်နိုင်ကြပါစေ။
မိမိကိုယ်ကို ထိခိုက်စေမည့်အမှု၊ သူတစ်ပါးကို ထိခိုက်စေမည့်အမှု၊ နှစ်ဖက်စလုံးကို ထိခိုက်စေမည့်အမှုတို့ကို ကြိုတင်သိမြင်၍ ရှောင်နိုင်ကြပါစေ။
အန္တရာယ်ရှိသောအရာကို ရဲရင့်မှုဟု မှားယွင်းစွာ မယူကြပါစေနှင့်။
ရှောင်သင့်သောဘေးကို ပညာဖြင့် ရှောင်နိုင်ကြပါစေ။
သည်းခံသင့်သောအရာကို သည်းခံနိုင်ကြပါစေ။
ဖယ်ရှားသင့်သောအရာကို ဖယ်ရှားနိုင်ကြပါစေ။
တရားသဖြင့်ရသော စည်းစိမ်ကို အားထုတ်ရှာဖွေတတ်ကြပါစေ။
ရရှိပြီးသောစည်းစိမ်ကို ပညာဖြင့် ကာကွယ်နိုင်ကြပါစေ။
ကလျာဏမိတ္တကောင်းနှင့် ဆုံတွေ့နိုင်ကြပါစေ။
ဝင်ငွေ၊ ထွက်ငွေကို အမှန်အတိုင်း သိရှိစီမံနိုင်ကြပါစေ။
အကြွေးကင်းခြင်း၏ချမ်းသာကို သိနိုင်ကြပါစေ။
ထို့ထက် ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ် အပြစ်ကင်းခြင်း၏ ချမ်းသာကို ပိုမိုတန်ဖိုးထားနိုင်ကြပါစေ။
လုပ်ငန်းအောင်မြင်ရေးအတွက် သီလကို Risk အဖြစ် မယူကြပါစေနှင့်။
သီလပျက်ခြင်းကို အကြီးဆုံး Risk တစ်ခုအဖြစ် မြင်နိုင်ကြပါစေ။
မုသား၊ မတရားယူခြင်း၊ မတရားအသက်မွေးခြင်းတို့ကြောင့် ပေါ်လာတတ်သော ဘေးရန်ငြိုးနှင့် စိတ်ပူပန်မှုများမှ ကင်းနိုင်ကြပါစေ။
အပ္ပမာဒတရားနှင့် ပြည့်စုံကြပါစေ။
သိပြီးသားပြဿနာကို “နောက်မှ” ဟု မရွှေ့ကြပါစေနှင့်။
အရေးကြီးသော အန္တရာယ်ကို အရေးကြီးသောအတိုင်း ဆောင်ရွက်နိုင်ကြပါစေ။
မဖြစ်သေးသော မကောင်းမှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်နိုင်ကြပါစေ။
ဖြစ်ပြီးသား မကောင်းမှုကို ပြုပြင်ပယ်ရှားနိုင်ကြပါစေ။
မရှိသေးသော ကောင်းသောစနစ်ကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။
ရှိပြီးသားကောင်းသောစနစ်ကို မပျောက်အောင် ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြပါစေ။
လာဘ်ရသောအခါ မမူးကြပါစေနှင့်။
အလာဘ်ကြုံသောအခါ စိတ်မကျိုးကြပါစေနှင့်။
ယသရှိသောအခါ မာနမကြီးကြပါစေနှင့်။
အယသဖြစ်သောအခါ အမှန်ကိုဖုံးကွယ်ခြင်းမပြုကြပါစေနှင့်။
ချီးမွမ်းခြင်း၊ ကဲ့ရဲ့ခြင်း၊ ချမ်းသာခြင်း၊ ဆင်းရဲခြင်းတို့သည် ပြောင်းလဲတတ်သော လောကသဘောများဖြစ်ကြောင်း ပညာဖြင့် မြင်နိုင်ကြပါစေ။
အိုခြင်းကို မမေ့ကြပါစေနှင့်။
နာခြင်းကို မမေ့ကြပါစေနှင့်။
သေခြင်းကို မမေ့ကြပါစေနှင့်။
ချစ်ခင်မြတ်နိုးရာမှ ခွဲခွာရမည့်သဘောကို မမေ့ကြပါစေနှင့်။
မိမိတို့ပြုသောအမှု၏ အမွေခံဖြစ်ကြောင်း မမေ့ကြပါစေနှင့်။
စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများတွင်—
ငွေကြေးဘေးကို မြင်နိုင်ကြပါစေ။
လူအင်အားဘေးကို မြင်နိုင်ကြပါစေ။
Customer အပေါ် အလွန်မှီခိုမှုကို မြင်နိုင်ကြပါစေ။
Supplier အပေါ် အလွန်မှီခိုမှုကို မြင်နိုင်ကြပါစေ။
Founder တစ်ယောက်တည်းပေါ် အရာအားလုံးမှီနေခြင်း၏ အန္တရာယ်ကို မြင်နိုင်ကြပါစေ။
ဥပဒေ၊ လုံခြုံရေး၊ နာမည်ဂုဏ်သိက္ခာနှင့် သီလဆိုင်ရာ အန္တရာယ်တို့ကို မမေ့ကြပါစေနှင့်။
Risk ကို မြင်သူကို အပြစ်မတင်ကြပါစေနှင့်။
Bad News ကို ယူလာသူကို ရန်သူဟု မထင်ကြပါစေနှင့်။
အမှန်ပြောနိုင်သော အဖွဲ့အစည်းယဉ်ကျေးမှုကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။
Risk Owner အမည်တပ်ရုံမက လုပ်နိုင်သော အာဏာ၊ အရင်းအမြစ်နှင့် တာဝန်ကို ရှင်းလင်းစွာ ပေးနိုင်ကြပါစေ။
Risk Register ကို အလှပြစာရွက် မဖြစ်စေကြပါစေနှင့်။
လုပ်ဆောင်ချက်ပါသော စာရင်းဖြစ်ပါစေ။
မမေ့မလျော့ ပြန်လည်သုံးသပ်နိုင်ကြပါစေ။
အန္တရာယ်တစ်ခု ဖြစ်လာသောအခါ အပြစ်တင်ခြင်းထက် သင်ယူနိုင်ကြပါစေ။
မမျှော်လင့်သောဘေး ပေါ်လာသော်လည်း စိတ်မကျိုးဘဲ စနစ်ကို ပြန်လည်တိုးတက်စေနိုင်ကြပါစေ။
Risk Register ကို အသုံးပြု၍ Zero Risk ရှာသူများ မဖြစ်ကြပါစေနှင့်။
Risk ရှိသော လောကထဲတွင် ပညာရှိစွာ နေထိုင်၊ ဆောင်ရွက်၊ တာဝန်ယူနိုင်သူများ ဖြစ်ကြပါစေ။
ဒုက္ခကို ဒုက္ခအဖြစ် သိနိုင်ကြပါစေ။
လောကီအန္တရာယ်တို့အပေါ် “မပျောက်ရဘူး၊ မရှုံးရဘူး၊ ငါအမြဲထိန်းချုပ်ရမယ်” ဟူသော တဏှာ၊ ဥပါဒါန်၊ မာနတို့သည် စိတ်ဒုက္ခကို မည်သို့ထပ်မံတိုးပွားစေကြောင်း သမုဒယဘက်မှ သိမြင်နိုင်ကြပါစေ။
Risk အားလုံး ပျောက်သွားမှသာ စိတ်ချမ်းသာမည်ဟူသော အစွဲကို လျှော့ချ၍ ပြောင်းလဲတတ်သောလောကအပေါ် အလွန်မဖမ်းဆုပ်သော အေးငြိမ်းမှုဘက်သို့ ဦးတည်နိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိဖြင့် အမှန်ကို မြင်နိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာသင်္ကပ္ပဖြင့် ရည်ရွယ်ချက်ကို သန့်ရှင်းစေနိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာဝါစာဖြင့် အမှန်ကို မဖုံးမကွယ် ပြောနိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာကမ္မန္တဖြင့် မိမိနှင့် သူတစ်ပါးကို မထိခိုက်စေသောအမှုကို ဆောင်ရွက်နိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာအာဇီဝဖြင့် တရားသဖြင့် အသက်မွေးနိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာဝါယာမဖြင့် မကောင်းမှုကို ကြိုတင်ကာကွယ်၊ ဖြစ်ပြီးသားကို ပယ်ရှား၊ ကောင်းမှုကို ဖြစ်ပေါ်စေ၍ ဖြစ်ပြီးသားကောင်းမှုကို တိုးပွားထိန်းသိမ်းနိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာသတိဖြင့် အန္တရာယ်ကိုလည်း သိ၊ အန္တရာယ်ကြောင့် ဖြစ်လာသော ကြောက်ရွံ့မှု၊ လောဘ၊ မာနနှင့် မောဟတို့ကိုလည်း သိနိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာသမာဓိဖြင့် Risk များစွာကြားမှာ စိတ်မပျံ့လွင့်ဘဲ အရေးကြီးဆုံးအရာကို တည်တည်ငြိမ်ငြိမ် ဆုံးဖြတ်နိုင်ကြပါစေ။
လောကီလုပ်ငန်းများ၌—
အန္တရာယ်ကို အစောပိုင်းမြင်နိုင်ကြပါစေ။
မြင်သောအရာကို မမေ့ကြပါစေနှင့်။
မေ့မသွားအောင် စနစ်တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။
လောကုတ္တရာလမ်း၌—
မိမိတို့၏ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်တို့ကို အကြီးဆုံးအတွင်းဘေးအဖြစ် မြင်နိုင်ကြပါစေ။
အပြင်ဘေးကို စီမံရင်း အတွင်းကိလေသာဘေးကို မမေ့ကြပါစေနှင့်။
အပြင် Company ကို ကာကွယ်ရင်း ကိုယ့်သီလကို မပျက်စေကြပါစေနှင့်။
အပြင်စည်းစိမ်ကို ကာကွယ်ရင်း ကိုယ့်စိတ်၏ ငြိမ်းချမ်းမှုကို မဆုံးရှုံးကြပါစေနှင့်။
Risk ကို မမြင်သူ မဖြစ်ကြပါစေနှင့်။
Risk ကို မြင်ပြီး ကြောက်သူပဲ မဖြစ်ကြပါစေနှင့်။
Risk ကို မြင်၊ စာရင်းတင်၊ တာဝန်ယူ၊ ပြင်ဆင်၊ ပြန်စစ်၍ ပညာရှိစွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ကြပါစေ။
သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် ဘေးရန်ကင်းကြပါစေ။
ကြောက်ရွံ့ခြင်းခပ်သိမ်းမှ လွတ်မြောက်နိုင်ကြပါစေ။
ပမာဒမှကင်း၍ အပ္ပမာဒနှင့် ပြည့်စုံကြပါစေ။
တရားသဖြင့်ရှာဖွေထားသော စည်းစိမ်ကို တရားသဖြင့် ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြပါစေ။
မိမိတို့၏ စီးပွားရေး၊ မိသားစု၊ လူမှုရေးတာဝန်တို့ကို ပညာ၊ သီလ၊ မေတ္တာတို့နှင့် ဆောင်ရွက်နိုင်ကြပါစေ။
သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာတို့ တဖြည်းဖြည်းပြည့်စုံ၍ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
အဓိကမှီငြမ်းထားသော ဘုရားဟောကျမ်းများ
၁။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၇၇ — ပထမ အနာဂတဘယသုတ်။ မဖြစ်သေးသော အနာဂတ်ဘေးများကို ကြိုတင်ဆင်ခြင်ခြင်းက အားထုတ်မှု၊ အပ္ပမာဒ ဖြစ်ပေါ်စေရန် အကြောင်းဖြစ်ပုံ။
၂။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၇၉ — တတိယ အနာဂတဘယသုတ်။ ယခုမပေါ်သေးသော်လည်း နောင်ပေါ်လာမည့် ဘေးများကို သတိထား၍ ဖယ်ရှားရန် အားထုတ်သင့်ကြောင်း။
၃။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၁ — အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်။ အမှုတစ်ခုကို မပြုမီ၊ ပြုနေစဉ်၊ ပြုပြီးနောက် ဆင်ခြင်၍ မိမိနှင့်သူတစ်ပါးအပေါ် ထိခိုက်မှုရှိမရှိ ပြန်လည်စစ်ဆေးခြင်း။
၄။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂ — သဗ္ဗာသဝသုတ်။ အခက်အခဲ၊ အန္တရာယ်တို့ကို တစ်နည်းတည်းမကိုင်တွယ်ဘဲ သည်းခံခြင်း၊ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၊ ဖယ်ရှားခြင်း စသည့် သင့်တော်သောနည်းကွဲများကို အသုံးပြုခြင်း။
၅။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၅၅ — ဥဇ္ဇယသုတ်။ လက်ရှိဘဝအကျိုးအတွက် အားထုတ်လုပ်ကိုင်တတ်မှု၊ ရရှိထားသောစည်းစိမ်ကို ကာကွယ်မှု၊ ကောင်းသောမိတ်ဆွေများနှင့် ဝင်ငွေထွက်ငွေမျှတစွာ စီမံမှု။
၆။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၆၂ — အာဏဏျသုတ်။ တရားသဖြင့်ပိုင်ဆိုင်ရခြင်း၊ အသုံးပြုနိုင်ခြင်း၊ အကြွေးကင်းခြင်းနှင့် ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ် အပြစ်ကင်းခြင်းမှ ရသော ချမ်းသာများ။
၇။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၆.၅၃ — အပ္ပမာဒသုတ်။ အပ္ပမာဒတရားကို ပွားများခြင်းသည် ယခုဘဝနှင့် နောင်ဘဝနှစ်မျိုးလုံး၏ အကျိုးစီးပွားအတွက် အရေးကြီးကြောင်း။
၈။ ဓမ္မပဒ အပ္ပမာဒဝဂ်။ မမေ့မလျော့မှုကို မြတ်သောအရည်အသွေးအဖြစ် ချီးကျူး၍ ပမာဒမှာ ဘေးမြင်တတ်သော ပညာရှိ၏ အားထုတ်မှုကို အလေးထားခြင်း။
၉။ သံယုတ္တနိကာယ် ၄၅.၈ — ဝိဘင်္ဂသုတ်။ မဖြစ်သေးသော အကုသိုလ်ကို ကြိုကာကွယ်ခြင်း၊ ဖြစ်ပြီးသားကို ပယ်ခြင်း၊ ကုသိုလ်ဖြစ်ပေါ်စေခြင်းနှင့် ဖြစ်ပြီးသားကုသိုလ်ကို ထိန်းသိမ်းတိုးပွားခြင်းဟူသော သမ္မာဝါယာမ။
၁၀။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၅၇ — အဘိဏှပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗဌာနသုတ်။ အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း၊ ချစ်ခင်ရာမှ ခွဲခွာရခြင်းနှင့် မိမိပြုသောကံ၏ အမွေခံဖြစ်ခြင်းကို မကြာခဏပြန်လည်ဆင်ခြင်ရန်။
၁၁။ ဒီဃနိကာယ် ၃၁ — သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်။ စည်းစိမ်ယိုစီးစေသော မူးယစ်မှု၊ လောင်းကစားမှု၊ မိတ်ဆွေဆိုး၊ ပျင်းရိမှု စသည့် လူနေမှုဘေးများကို ခွဲခြားဖော်ပြထားခြင်း။
၁၂။ သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၄၁ — ပဉ္စဝေရဘယသုတ်။ သတ်ဖြတ်မှု၊ ခိုးယူမှု၊ ကာမေသုမိစ္ဆာစာရ၊ မုသားပြောမှု၊ မူးယစ်မှုတို့နှင့် ကြောက်ရွံ့ရန်ငြိုးဆက်စပ်ပုံနှင့် ထိုအမှုများမှ ရှောင်ကြဉ်ခြင်း၏ အရေးပါမှု။
၁၃။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၇ — မဟာစတ္တာရီသကသုတ်။ မှန်ကန်သောအမြင်၊ မှန်ကန်သောအားထုတ်မှု၊ မှန်ကန်သောသတိနှင့် မှန်ကန်သောအသက်မွေးမှုတို့၏ ဆက်စပ်မှု။
