လောဘကြောင့် အလျင်စလို မစခြင်း

                                                             သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ခုနှစ်

မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလဆန်း ၇ ရက်

ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၈ ရက်၊ သောကြာနေ့

လောဘကြောင့် အလျင်စလို မစခြင်း

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ‑ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန‑ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ‑ဂေါပန‑ပရိဟာရ‑ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။

ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။

နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။

စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

ဒကာ ဒကာမတို့ရေ… ဒီနေ့ညနေ ဦးဇင်းတို့ နာယူကြမယ့် ခေါင်းစဉ်က “လောဘကြောင့် အလျင်စလို မစခြင်း” ပါ။ မနက်က စွန့်ဦးတီထွင်မှုကို သတိနဲ့ကြည့်ခဲ့တယ်။ နေ့လည်မှာ ပြဿနာနဲ့ ဖြေရှင်းချက် ကိုက်ညီမှုကို စစ်ခဲ့တယ်။ ညနေမှာတော့ အလုပ်မစခင်၊ ငွေမထည့်ခင်၊ ကတိမပေးခင် ကိုယ့်စိတ်ထဲက လောဘနဲ့ အလျင်လိုမှုကို ပြန်ကြည့်ကြမယ်။ “စတင်ခြင်း” က မကောင်းတာမဟုတ်ဘူး။ “လောဘက မောင်းတဲ့ စတင်ခြင်း” ကို သတိထားဖို့ပါ။

အခွင့်အရေးမြင်တဲ့အခါ စိတ်က အရမ်းမြန်တယ်။ “အခုမလုပ်ရင် နောက်ကျမယ်”, “သူများရသွားမယ်”, “အမြတ်ကြီးမယ်”, “လူတွေဝယ်မယ်”, “ဒီတစ်ခါနဲ့ ဘဝပြောင်းမယ်” ဆိုတဲ့စိတ်တွေ တစ်ချိန်တည်းထလာတတ်တယ်။ စိတ်ထဲမှာ အနာဂတ်ရလဒ်ကို အခုချက်ချင်း ခံစားနေပြီးသားလို ဖြစ်လာတယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ အန္တရာယ်သေးသွားတယ်၊ ကတိကြီးသွားတယ်၊ မသိတာက သိသလိုဖြစ်သွားတယ်။ ဒါက လောဘရဲ့ လျင်မြန်တဲ့အလုပ်လုပ်ပုံတစ်မျိုးပါ။

လောဘဆိုတာ ငွေလိုချင်တာတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူးနော်။ နာမည်လိုချင်တာ၊ အောင်မြင်သူလို့ မြင်စေချင်တာ၊ သူများထက်ရှေ့ရောက်ချင်တာ၊ အရှုံးမခံချင်တာ၊ ကိုယ့်အကြံမှန်ကြောင်း သက်သေပြချင်တာ၊ ချီးမွမ်းခံချင်တာ—ဒီအရာတွေ အားလုံးဟာ တူညီတဲ့ လောဘလှုပ်ရှားမှုထဲ ဝင်လာနိုင်တယ်။ ဦးဇင်းတို့ “ပို” လိုချင်တဲ့အရာ ဘာလဲဆိုတာ ကြည့်ရမယ်။ တစ်ခါတလေ ငွေထက် အတ္တက ပိုမြန်စေတတ်တယ်။

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၉ မှာ ဘုရားမဖြစ်မီ ဘုရားလောင်းတော်က စိတ်အတွေးတွေကို အုပ်စုနှစ်ခုခွဲပြီး စောင့်ကြည့်ခဲ့တဲ့အကြောင်း ရှင်းပြထားတယ်။ ကာမဝိတက်၊ ဗျာပါဒဝိတက်၊ ဝိဟိံသာဝိတက်တို့က မိမိကိုလည်း နစ်နာစေ၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း နစ်နာစေ၊ နှစ်ဦးစလုံးကို နစ်နာစေပြီး ပညာကို တားဆီးတတ်ကြောင်း စဉ်းစားပြီး ပယ်ရှားတယ်။ နေက္ခမ္မ၊ အဗျာပါဒ၊ အဝိဟိံသာဘက်ကို ပွားတယ်။ ဒီသဘောကို လုပ်ငန်းဆုံးဖြတ်ချက်နဲ့ ချိတ်ကြည့်ရင် “ဒီအတွေးက ဘယ်သူ့ကို ထိခိုက်မလဲ၊ ပညာကို မှိုင်းစေမလား” လို့ စတင်မီမေးဖို့ သင်ခန်းစာယူနိုင်တယ်။ 

ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့… စီးပွားရေးမှာ အလျင်လိုမှုက တစ်ခါတလေ “အားတက်တယ်” လို့ပဲ မြင်ရတယ်။ ညအိပ်မပျော်အောင် စိတ်လှုပ်ရှားတယ်။ မနက်မိုးလင်းတာနဲ့ ဖုန်းခေါ်တယ်။ ငွေချေးတယ်။ လူခန့်တယ်။ ဆိုင်ငှားတယ်။ စာချုပ်ချုပ်တယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ဘေးကလူက “ခဏစစ်ပါဦး” ပြောရင် ကိုယ့်ရဲ့အိပ်မက်ကို ပျက်စီးစေသူလို မြင်တတ်တယ်။ ဒီနေရာမှာ လောဘက အလွန်ဉာဏ်ကောင်းတယ်—သူ့ကို “အမြင်ကျယ်မှု၊ ယုံကြည်မှု၊ ရဲရင့်မှု” ဆိုတဲ့ နာမည်လှလှတွေနဲ့ ဖုံးပြတတ်တယ်။

ဒါကြောင့် အလျင်လိုမှုကို စစ်ဖို့ စကားတစ်ကြောင်းရှိရမယ်—“အခုလုပ်ချင်တာဟာ အချက်အလက်ကြောင့်လား၊ စိတ်လှုပ်ရှားမှုကြောင့်လား”။ အချက်အလက်က အချိန်ယူတတ်တယ်။ စိတ်လှုပ်ရှားမှုက ချက်ချင်းဖြေတတ်တယ်။ အချက်အလက်က “မသေချာသေးဘူး” လို့ ပြောတတ်တယ်။ လောဘက “သေချာတယ်” လို့ အရင်ဆုံးပြောတတ်တယ်။ အဲဒီအသံနှစ်ခုကို ခွဲသိရင် ဆုံးဖြတ်ချက် တစ်ဝက်ကောင်းသွားပြီ။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၉ မှာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ကို အကုသိုလ်အမြစ်သုံးပါးအဖြစ် ဖော်ပြပြီး၊ လူတစ်ယောက် လောဘက လွှမ်းမိုးသွားတဲ့အခါ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်နဲ့ အကုသိုလ်လုပ်ရပ်တွေ ဖြစ်နိုင်သလို သူတစ်ပါးကို မဟုတ်မမှန်နဲ့ နစ်နာစေတဲ့အထိ သွားနိုင်ကြောင်း ရှင်းပြထားတယ်။ စီးပွားရေးမှာ လောဘကို “ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုစိတ်” လို့ လှပစွာပြောလို့ရပေမယ့် အမြစ်က မပြောင်းဘူး။ လောဘက ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဦးဆောင်သွားရင် အကျင့်စာရိတ္တနယ်နိမိတ်ကို တဖြည်းဖြည်းရွှေ့တတ်တယ်။ 

ပထမနေ့မှာ “ဒီတစ်ခါလောက်ပဲ” လို့ အလွန်အကျွံကတိပေးတယ်။ နောက်တစ်ခါ “ရောင်းပြီးမှ ပြင်မယ်” လို့ သတင်းအချက်အလက်မပြည့်ဘဲ ကြော်ငြာတယ်။ နောက်တော့ “အဖွဲ့မသိသေးရင် အဆင်ပြေပါတယ်” လို့ စာရင်းကို ဖုံးတယ်။ အစက သေးသေးလေးဖြစ်ပေမယ့် လောဘက အကျင့်ကို လေ့ကျင့်ပေးတယ်။ တစ်ကြိမ်ကျော်ရင် နောက်တစ်ကြိမ် လွယ်လာတယ်။ အဲဒါကြောင့် မစခင်နယ်နိမိတ်ရေးထားဖို့ အရေးကြီးတယ်။

ဓမ္မပဒ တဏှာဝဂ္ဂမှာ သတိလက်လွတ်နေသူရဲ့ တဏှာဟာ တက်ပင်တစ်ပင်လို တိုးပွားလာတတ်ကြောင်း၊ အရာတစ်ခုကနေ တစ်ခုဆီ လိုက်လံရှာဖွေတတ်ကြောင်း ဖော်ပြထားတယ်။ ဒါကို လုပ်ငန်းဘဝမှာ ချိတ်ကြည့်ရင် “တစ်ခုအောင်မြင်ရင် တစ်ခုပို”, “တစ်ဆိုင်ရရင် သုံးဆိုင်”, “တစ်သန်းရရင် ဆယ်သန်း”, “တစ်နိုင်ငံရရင် နောက်နိုင်ငံ” ဆိုပြီး အဆုံးမရှိတိုးတက်နိုင်တယ်။ တိုးတက်မှုကို မကန့်ကွက်ဘူး။ ဒါပေမယ့် တဏှာနဲ့ တိုးတက်မှုကို ခွဲသိရမယ်။ 

တိုးတက်မှုက အကြောင်းအကျိုးကြည့်တယ်။ တဏှာက ပမာဏကိုပဲကြည့်တယ်။ တိုးတက်မှုက လူတွေ၊ အဖွဲ့၊ အရည်အသွေး၊ ငွေစီးဆင်းမှု၊ အန္တရာယ်ကို စဉ်းစားတယ်။ တဏှာက “ပို” ဆိုတဲ့တစ်လုံးပဲ သိတယ်။ တိုးတက်မှုက “ဒီလောက်က လုံလောက်တယ်” လို့ ပြောတတ်တယ်။ တဏှာက လုံလောက်တယ်ဆိုတဲ့စကား မသိဘူး။ ဒါကြောင့် စွန့်ဦးတီထွင်သူအတွက် “အလုံအလောက်” ဆိုတဲ့စံကို တည်ဆောက်ထားဖို့ လိုတယ်။

အဲဒီစံမှာ ငွေပမာဏတစ်ခုတည်း မပါသင့်ဘူး။ အလုပ်ချိန်ဘယ်လောက်ထိ လက်ခံမလဲ။ မိသားစုဘဝဘယ်လောက်ထိ မထိခိုက်စေဘူးလဲ။ ဝန်ထမ်းအလုပ်ပိမှုဘယ်အဆင့်မကျော်ရဘူးလဲ။ အကြွေးဘယ်အဆင့်မကျော်ရဘူးလဲ။ ကိုယ်ကျင့်တရားနယ်နိမိတ်ဘယ်ဟာ မကျော်ရဘူးလဲ။ တစ်လအမြတ်အတွက် တစ်နှစ်ယုံကြည်မှုမဖျက်ရဘူးဆိုတဲ့ စံ ရှိသင့်တယ်။

ဓမ္မပဒ ၂၅၁ မှာ လောဘကို မီးနဲ့ နှိုင်းပြီး အလွန်ပြင်းထန်တဲ့ စိတ်အညစ်အကြေးအဖြစ် သတိပေးတယ်။ လောဘမီးက အပြင်က မီးလို မြင်လို့မရဘူး။ အတွင်းမှာ လောင်နေရင်း အပြင်က “အလုပ်အားကောင်းတယ်” လို့ ထင်ရတတ်တယ်။ လောဘမီးလောင်နေသူက အနားယူရမှာကို အချိန်ဖြုန်းတယ်ထင်တယ်။ မေးခွန်းမေးသူကို အနှောင့်အယှက်ထင်တယ်။ စာရင်းစစ်တာကို နောက်ကျတယ်ထင်တယ်။ သီလနယ်နိမိတ်ကို အခွင့်အရေးလွတ်စေတယ်ထင်တယ်။ 

ဒီမီးကို ဘယ်လိုသိမလဲ။ ကိုယ့်စိတ်ကို မေးပါ—“ဒီအခွင့်အရေးမရရင် ကိုယ်ဘယ်လိုခံစားမလဲ”။ အေးအေးဆေးဆေး နောက်တစ်လမ်းရှာနိုင်ရင် စိတ်တည်တယ်။ “မရရင် မခံနိုင်ဘူး”, “ဒီဟာက ဘဝတစ်ခါတည်းရတဲ့အခွင့်အရေး”, “ဘယ်လိုပဲဖြစ်ဖြစ် ယူရမယ်” ဆိုတဲ့စိတ်ထလာရင် အဲဒါကို ချက်ချင်းအမှန်မယူပါနဲ့။ အလျင်လိုစိတ် မြင့်နေတယ်လို့ မှတ်သားပါ။

ဒုတိယမေးခွန်း—“ဒီအလုပ်ကို စမယ်ဆိုရင် မသိသေးတာ ဘာတွေရှိသလဲ”။ လောဘက မသိတာကို သေးသွားအောင် လုပ်တတ်တယ်။ “နောက်မှကြည့်မယ်”, “အဆင်ပြေသွားမှာပါ”, “လူတစ်ယောက်သိတယ်” ဆိုပြီး ချုံ့တတ်တယ်။ စာရွက်ပေါ်မှာ မသိသေးတာကို အနည်းဆုံး ငါးချက်ရေးပါ။ မရေးနိုင်ရင် မသိတာကို မမြင်ချင်တာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။

တတိယမေးခွန်း—“ဆုံးရှုံးရင် ဘယ်သူနစ်နာမလဲ”။ ကိုယ်တစ်ယောက်တည်းရဲ့ငွေဆိုရင် ကိုယ်ခံနိုင်တယ်။ မိသားစုရဲ့ အရေးပေါ်ငွေဆိုရင် မတူဘူး။ အလှူရှင်ငွေဆိုရင် မတူဘူး။ အဖွဲ့အစည်းငွေဆိုရင် မတူဘူး။ ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ အလုပ်အကိုင်ကို သက်ရောက်မယ်ဆိုရင် မတူဘူး။ အခြားသူရဲ့ အရင်းအနှီးကို သုံးနေသူက လောဘကို ထိန်းဖို့ တာဝန်ပိုကြီးတယ်။

စတုတ္ထမေးခွန်း—“ရပ်ဖို့စံ သတ်မှတ်ထားလား”။ စတင်မီကတည်းက “ဒီရလဒ်မရရင် ရပ်မယ်”, “ဒီအကြွေးအဆင့်ကျော်ရင် မတိုးဘူး”, “ဒီလုံခြုံရေးစစ်ဆေးမှုမအောင်ရင် မဖွင့်ဘူး” ဆိုတဲ့စံထားရမယ်။ စတင်ပြီးသွားမှ စံသတ်မှတ်ရင် စိတ်က ကိုယ့်အလုပ်ကို ကာကွယ်ပြီး စံကိုရွှေ့တတ်တယ်။

ပဉ္စမမေးခွန်း—“တစ်ညအိပ်ပြီးမှ ဆုံးဖြတ်လို့ရသလား”။ တကယ့်အရေးပေါ်မဟုတ်ရင် အရေးကြီးဆုံးဆုံးဖြတ်ချက်ကို စိတ်အတက်ဆုံးအချိန်မှာ မချပါနဲ့။ အိပ်ချိန်တစ်ည၊ တစ်ရက်၊ သုံးရက်ထားနိုင်တယ်။ အချိန်ပေးရင် အခွင့်အရေးလွတ်မယ်လို့ အရမ်းဖိအားပေးတဲ့သူရှိရင် အဲဒီဖိအားကိုယ်တိုင် အန္တရာယ်အချက်ပြဖြစ်နိုင်တယ်။

သူတော်ကောင်းတို့… မဇ္ဈိမနိကာယ် ၅၄ မှာ ကာမဂုဏ်တွေရဲ့ အန္တရာယ်ကို အရိုးခြောက်ကို ကိုက်နေတဲ့ခွေး၊ အသားတုံးကိုကိုင်သွားလို့ အခြားငှက်တွေလိုက်ဆုတ်တဲ့ငှက်၊ လေကိုဆန့်ပြီး မီးရှူးကိုင်သွားသူ၊ အိပ်မက်၊ ခဏချေးထားတဲ့ပစ္စည်း စတဲ့ ဥပမာများနဲ့ ရှင်းပြထားတယ်။ ဒီဥပမာတွေကို စီးပွားရေးအောင်မြင်မှုကို မကောင်းဘူးလို့ ပြောင်းမပြောရဘူး။ သင်ခန်းစာက “ခံစားရမယ့်အရသာကိုပဲကြည့်ပြီး အန္တရာယ်ကို မမြင်တဲ့ စွဲလမ်းမှု” ကို သတိထားဖို့ပါ။ 

လုပ်ငန်းအခွင့်အရေးတစ်ခုဟာ မီးရှူးလို ဖြစ်နိုင်တယ်။ မှန်ကန်စွာ ကိုင်ရင် အလင်းပေးတယ်။ လေကိုဆန့်ပြီး မျက်နှာနားကပ်ကိုင်ရင် ကိုယ်ပဲလောင်နိုင်တယ်။ အခွင့်အရေးကို မစွန့်ရဘူး၊ ကိုင်ပုံကို သိရမယ်။ ပိုက်ဆံချေးရင် အတိုးနှုန်းကို သိရမယ်။ စာချုပ်ချုပ်ရင် ထွက်ပေါက်ကို သိရမယ်။ ပူးပေါင်းသူ ဝင်ရင် အာဏာခွဲဝေမှုကို သိရမယ်။ လူခန့်ရင် လစာပေးနိုင်မှုကို သိရမယ်။

တစ်ခါတလေ လောဘက “အရှုံးပြန်ယူချင်စိတ်” အဖြစ် ပေါ်တယ်။ ပထမစမ်းသပ်မှုမှာ သိန်းငါးဆယ်ဆုံးတယ်။ “အခုရပ်ရင် သိန်းငါးဆယ်ဆုံးပြီ။ နောက်ထပ်သိန်းတစ်ရာထည့်ရင် ပြန်ရနိုင်တယ်” ဆိုပြီး ဆက်ထည့်တယ်။ အဲဒီနောက် “ဒီလောက်ထည့်ပြီးပြီ၊ နောက်ထပ်နည်းနည်း” ဆိုပြီး ဆက်တယ်။ အဆုံးမှာ စာရင်းမကြည့်တော့ဘူး။ လောဘနဲ့ မာန ပေါင်းပြီး ရပ်တန့်နိုင်စွမ်းပျောက်တတ်တယ်။

အဲဒီအခါ “ပြီးခဲ့တဲ့ငွေ” နဲ့ “နောက်ထပ်ထည့်မယ့်ငွေ” ကို ခွဲရမယ်။ အတိတ်ဆုံးရှုံးမှုကို ပြန်ယူချင်စိတ်က အနာဂတ်ဆုံးဖြတ်ချက်အတွက် အထောက်အထားမဟုတ်ဘူး။ “ယနေ့သိထားတဲ့အချက်အလက်နဲ့ ဒီအလုပ်ကို အစကနေ ပြန်ရွေးရမယ်ဆိုရင် ထပ်ရွေးမလား” လို့ မေးပါ။ မရွေးဘူးဆိုရင် ဘာကြောင့် ဆက်နေတယ်ဆိုတာ စိတ်ကို ကြည့်ရမယ်။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၆.၃၉ မှာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ဟာ အကုသိုလ်ကံရဲ့ အကြောင်းရင်းတွေ ဖြစ်ကြောင်း၊ လောဘက လောဘကို ပိုဖြစ်စေတတ်ကြောင်း၊ အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟတို့က ဆန့်ကျင်ဘက်အခြေအနေတွေ ဖြစ်ကြောင်း ရှင်းပြတယ်။ လုပ်ငန်းတစ်ခုကို လောဘနဲ့စရင် တစ်ခါတည်းပြီးမသွားဘူး။ ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုက နောက်ဆုံးဖြတ်ချက်ရဲ့ စိတ်ပုံစံဖြစ်လာတတ်တယ်။ ထို့ကြောင့် အစကတည်းက အမြစ်ကို စစ်ရမယ်။ 

အလောဘဆိုတာ ငွေမရှာတာ မဟုတ်ဘူး။ ငွေကို အရာအားလုံးထက် မတင်တာပါ။ အလောဘရှိသူလည်း အမြတ်ရှာနိုင်တယ်၊ ဈေးနှုန်းတွက်နိုင်တယ်၊ ကြွေးတောင်းနိုင်တယ်၊ စာချုပ်တင်းကြပ်နိုင်တယ်။ ကွာခြားတာက အမြတ်အတွက် မမှန်တာကို မလုပ်ဘူး။ မရသေးတာအတွက် မရှိမဖြစ်လို စွဲမနေဘူး။ ရလာတာကိုလည်း မျှဝေသုံးစွဲတတ်တယ်။

အဒေါသဆိုတာ စီးပွားရေးမှာ အလွန်လိုတယ်။ ဖောက်သည်မဝယ်ရင် စိတ်မဆိုး။ ဝန်ထမ်းက သတိပေးရင် အပြစ်မယူ။ ပူးပေါင်းသူ က မတူတဲ့အမြင်ပြောရင် အနိုင်မယူ။ ပြိုင်ဘက်အောင်မြင်ရင် မနာလိုဘဲ သင်ယူနိုင်တယ်။ ဒေါသနည်းရင် အလျင်စလို ပြန်တုံ့ပြန်မှုလည်း နည်းတယ်။

အမောဟဆိုတာ အချက်အလက်နဲ့ အယူအဆကို ခွဲသိတာ။ မသိတာကို မသိဘူးလို့ သိတာ။ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုဆိုတာ အာမခံမဟုတ်ဘူးဆိုတာ သိတာ။ အမြတ်ဖြစ်နိုင်သလို အရှုံးရှိနိုင်တယ်ဆိုတာ သိတာ။ လူတစ်ယောက်အောင်မြင်တာကိုကြည့်ပြီး ကိုယ်လည်းတူမယ်လို့ မယူတာ။ အဲဒီအမောဟမရှိရင် အလျင်လိုမှုကို သဘာဝအတိုင်း လျော့စေတယ်။

ဥပမာတစ်ခုအနေနဲ့ လူတစ်ယောက်က လူမှုကွန်ရက်မှာ စျေးအရမ်းတက်နေတဲ့ ပစ္စည်းတစ်မျိုးကိုမြင်တယ်ဆိုပါစို့။ မိတ်ဆွေတွေကလည်း အမြတ်ရတယ်ပြောတယ်။ သူက အကြွေးယူပြီး ပစ္စည်းအများကြီးဝယ်မယ်။ ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ သူ့ကို “မလုပ်နဲ့” လို့ မတန်းပြောဘူး။ “ဘာသိထားလဲ၊ ဘာမသိသေးလဲ၊ ဈေးကျရင် ဘယ်လောက်ခံနိုင်လဲ၊ အကြွေးပြန်ဆပ်နိုင်မှုဘယ်လိုလဲ၊ ရောင်းမရရင် ဘာလုပ်မလဲ၊ ဘာကြောင့် အခုချက်ချင်းဝယ်ရမယ်လို့ခံစားနေတာလဲ” မေးမယ်။

ဒီမေးခွန်းတွေကို ဖြေရင်း စိတ်အပူချိန်ကျလာတယ်။ အလျင်လိုမှုက အချက်အလက်တွေ့ရင် အားနည်းတတ်တယ်။ အားလုံးစစ်ပြီးနောက်လည်း လုပ်သင့်တယ်ဆိုရင် စနစ်တကျလုပ်။ စစ်ပြီး မသေချာရင် ပမာဏလျှော့။ မသိတာကြီးရင် ရပ်။ ဒီလိုရွေးချယ်မှုက ကြောက်လို့မလုပ်တာ မဟုတ်ဘူး။ ပညာနဲ့အန္တရာယ်ကို ချိန်တာပါ။

မိသားစုငွေကို အသုံးပြုမယ့်သူဆိုရင် “တစ်ဦးတည်းဆုံးဖြတ်မယ်” ဆိုတဲ့မာနကို ပိုသတိထားရမယ်။ အိမ်ထောင်ဖက်ကို မပြောဘဲ အကြွေးတင်တာ၊ မိဘရဲ့ကျန်းမာရေးအရန်ငွေကို အခွင့်အရေးနာမည်နဲ့ ထည့်တာ၊ ကလေးပညာရေးငွေကို “အမြတ်ရရင် ပိုကောင်းမယ်” ဆိုပြီး အန္တရာယ်ထဲ ထည့်တာ—ဒီလိုအခြေအနေမှာ စွန့်ဦးတီထွင်မှုထက် မိသားစုတာဝန်ကို အရင်ကြည့်ရမယ်။

အဖွဲ့အစည်းငွေဆိုရင် ပိုတင်းကြပ်ရမယ်။ “တည်ထောင်သူ သိတယ်” တစ်ခုတည်းနဲ့ မလုံလောက်ဘူး။ ဆုံးဖြတ်ချက်အာဏာ၊ အတည်ပြုမှု၊ အန္တရာယ်ပြန်စစ်မှု၊ စာရင်းမှတ်တမ်း၊ အကျိုးစီးပွားပဋိပက္ခ ရှင်းလင်းမှုလိုတယ်။ လောဘကြောင့် အလျင်လိုတဲ့အချိန်မှာ စနစ်က လူကိုကာကွယ်ပေးတယ်။ စနစ်က မယုံလို့ထားတာမဟုတ်ဘူး။ စိတ်ပြောင်းနိုင်တာကို သိလို့ထားတာပါ။

“အခွင့်အရေး အခုမယူရင်ဆုံးမယ်” ဆိုတဲ့စကားကို သတိထားပါ။ တကယ့်အခွင့်အရေးတချို့ အချိန်ကန့်သတ်တယ်ဆိုတာ မှန်တယ်။ ဒါပေမယ့် မသေချာတဲ့ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု၊ စာချုပ်၊ ဝယ်ယူမှုတွေမှာ အလျင်ဖိအားက ဆုံးဖြတ်ချက်စွမ်းရည်ကို လျှော့တတ်တယ်။ အချိန်မပေးချင်တဲ့သူကို “ဘာကြောင့် အခုချက်ချင်း” လို့ မေးရမယ်။ အကြောင်းရင်းရှင်းရင် ဆက်စစ်။ မရှင်းရင် ရပ်နိုင်ရမယ်။

လောဘကြောင့် အလျင်လိုတဲ့စိတ်ကို ချက်ချင်းပယ်လို့ မရနိုင်သေးရင် “လုပ်ဆောင်ချက်ကို နှေး” လို့ရတယ်။ စိတ်က အလျင်လိုနေတုန်း ငွေလွှဲခြင်းမလုပ်ပါနဲ့။ လက်မှတ်မထိုးပါနဲ့။ လူခန့်ကြေညာမလုပ်ပါနဲ့။ တစ်ညအိပ်။ စာရင်းရေး။ လူနှစ်ယောက်ကို မေး။ အဆိုးဆုံးအခြေအနေတွက်။ ဒီလုပ်ငန်းလေးတွေက စိတ်ကို အချိန်ပေးတယ်။

တစ်ရက်အချိန်မရရင် ဆယ်မိနစ်တောင် အသုံးဝင်တယ်။ အသက်ရှူသုံးကြိမ်၊ စာရွက်တစ်ရွက်၊ မေးခွန်းငါးခု—“ဘာလိုချင်လဲ၊ ဘာကြောက်လဲ၊ ဘာသိလဲ၊ ဘာမသိလဲ၊ ဘယ်သူထိခိုက်မလဲ”။ ဒီငါးခုကို ဖြေပြီးမှ ချက်ချင်းဆုံးဖြတ်ပါ။ သတိဆိုတာ အချိန်အများကြီးလိုတဲ့ ဇိမ်ခံမှုမဟုတ်ဘူး။ စိတ်ကို အလျင်ကနေ ပညာဆီ တစ်လှမ်းရွှေ့တဲ့ နည်းလမ်းပါ။

ဒကာ ဒကာမတို့… စတင်ရမယ့်အချိန်လည်း ရှိတယ်။ အမြဲစစ်နေရင်း မစနိုင်တာလည်း မကောင်းဘူး။ “လောဘမရှိမှ စမယ်” ဆိုရင် ဘယ်တော့မှ မစနိုင်နိုင်တယ်။ အဓိကက လောဘရှိတာကို သိပြီး လောဘက မောင်းမသွားအောင် စည်းထားဖို့ပါ။ အချက်အလက်လုံလောက်ရင် စပါ။ အန္တရာယ်ခံနိုင်ရင် စပါ။ သီလနယ်နိမိတ်ရှင်းရင် စပါ။ စမ်းသပ်မှုအရွယ်အစားသင့်ရင် စပါ။

ဒီနေရာမှာ “အလျင်မလို” ဆိုတာ “နှေးနှေးလုပ်” အမြဲမဟုတ်ဘူး။ တစ်ခါတလေ အလျင်လိုမှုကို ရပ်ပြီး စစ်ပြီးသွားရင် မြန်မြန်လုပ်ရတယ်။ သတိရှိသူက အချိန်မဖြုန်းဘူး။ မလိုတဲ့အလုပ်ကို ဖြတ်တယ်။ အရေးကြီးတဲ့စစ်ဆေးချက်ကို ထားတယ်။ ဆုံးဖြတ်ပြီးရင် တာဝန်ယူပြီး လုပ်တယ်။ မဆုံးဖြတ်ခင် လျင်မြန်မှုနဲ့ ဆုံးဖြတ်ပြီးနောက် လျင်မြန်မှုကို ခွဲသိရမယ်။

လက်တွေ့အလုပ်ပေးအနေနဲ့ “၂၄ နာရီ စည်းကမ်း” တစ်ခုထားနိုင်တယ်။ ကိုယ့်ဘဝအတွက် ငွေကြေးကြီး၊ အကြွေးကြီး၊ လူအများထိခိုက်နိုင်တဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်၊ စာချုပ်ရှည်၊ အလုပ်ပြောင်း၊ လုပ်ငန်းအသစ်စတဲ့အရာတွေမှာ တကယ့်အရေးပေါ်မဟုတ်ရင် ၂၄ နာရီမတိုင်ခင် မလက်မှတ်ထိုးဘူး။ အဲဒီအချိန်အတွင်း စာရင်းရေး၊ တိုင်ပင်၊ အချက်အလက်စစ်။

နောက် “ဆန့်ကျင်မေးခွန်းတစ်ခု” ထားပါ။ ကိုယ့်အမြင်ကို သဘောတူသူမဟုတ်တဲ့ လူတစ်ယောက်ကို ရွေးပါ။ “ဒီအလုပ်မလုပ်သင့်တဲ့အကြောင်းရင်း သုံးခု ပြောပါ” လို့ မေးပါ။ သူပြောတာကို ကာကွယ်မပြန်ဘဲ စာရေးပါ။ အဲဒီအကြောင်းရင်းတွေကို စစ်ပြီးလည်း လုပ်သင့်တယ်ဆိုရင် ယုံကြည်ချက်ပိုကျန်းမာလာတယ်။

ပြီးတော့ “ဆုံးရှုံးမှုကန့်သတ်ချက်” ရေးပါ။ ငွေဘယ်လောက်ထက် မကျော်ဘူး။ အကြွေးဘယ်လောက်ထက် မကျော်ဘူး။ အချိန်ဘယ်လောက်စမ်းမယ်။ ရလဒ်မရရင် ဘယ်နေ့မှာ ပြန်စစ်မယ်။ ဒီအရာတွေကို စမချင်း ရေးထားပါ။ စိတ်လှုပ်ရှားလာတဲ့အချိန်မှာ စည်းကို ပြန်ပြောင်းရင် လူနှစ်ယောက်အတည်ပြုမှ ပြောင်းမယ်လို့ထားနိုင်တယ်။

“သီလကန့်သတ်ချက်” လည်း ရေးပါ။ ဘယ်လိုကြော်ငြာကို မသုံးဘူး၊ ဘယ်အချက်ကို မဖုံးဘူး၊ ဘယ်လိုဖောက်သည်ကို မဖိအားပေးဘူး၊ ဘယ်လိုပစ္စည်းမရောင်းဘူး၊ ဝန်ထမ်းကို ဘယ်လိုမဆက်ဆံဘူး။ လောဘက မြင့်လာတဲ့အခါ သီလစည်းဟာ လုပ်ငန်းအတွက် အရှိန်ထိန်းစနစ် ဖြစ်တယ်။ အရှိန်ထိန်းစနစ် ရှိလို့ ကားမကောင်းတာမဟုတ်ဘူး။ လုံခြုံလို့ ပိုဝေးသွားနိုင်တာပါ။

တစ်နေ့တာအဆုံးမှာ မေးပါ—“ဒီနေ့ ဘယ်ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ လောဘ ပါသွားလဲ”။ ကိုယ့်ကို အပြစ်တင်ဖို့ မဟုတ်ဘူး။ သိဖို့ပါ။ “ဒီဖောက်သည်ကို မလိုတဲ့ပစ္စည်းဝယ်အောင် အလွန်အကျွံတွန်းခဲ့သလား။ ဒီအချက်ကို ဖုံးချင်ခဲ့သလား။ ဒီအကြွေးကို မိသားစုမသိစေချင်ခဲ့သလား။ ပြိုင်ဘက်ကို မြင်ပြီး အလျင်လိုခဲ့သလား” လို့ ပြန်ကြည့်ပါ။ သတိရသွားတာက ပြုပြင်လမ်းစတယ်။

အောင်မြင်မှုရလာတဲ့အခါ လောဘပျောက်မယ်လို့ မထင်ပါနဲ့။ တစ်ခါတလေ ပိုတိုးတယ်။ မရှိတုန်းက တစ်သိန်းလိုချင်တယ်။ ရလာတော့ တစ်သန်းလိုချင်တယ်။ တစ်သန်းရတော့ ဆယ်သန်း။ ဓမ္မပဒက တဏှာကို တက်ပင်လို တိုးတယ်လို့ပြောတာ ဒီသဘောကို မြင်စေတယ်။ ရရှိတာနဲ့ တဏှာပြီးမသွားဘူး။ အလောဘကို လေ့ကျင့်မှ လုံလောက်မှုရှိလာတယ်။

အလောဘကို လေ့ကျင့်ဖို့ ဒါနက အထောက်အကူဖြစ်တယ်။ စီးပွားရေးအမြတ်ထဲက တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းကို မိသားစုတာဝန်၊ ဝန်ထမ်းကောင်းကျိုး၊ လူမှုအကျိုး၊ ပညာရေး၊ ကုသိုလ်အတွက် မျှဝေတတ်ရင် “အားလုံးငါ့အတွက်” ဆိုတဲ့စိတ်ကို ပျော့စေတယ်။ ဒါနကို ဈေးကွက်ဆက်သွယ်ရေး ပုံရိပ်အတွက် မလုပ်ဘဲ စွဲလမ်းမှုလျော့ဖို့ လုပ်ရင် စိတ်အကျိုး ပိုနက်တယ်။

သတိကိုလည်း လေ့ကျင့်ပါ။ စိတ်လှုပ်ရှားလာရင် “လောဘရှိတယ်” လို့ သိ။ မုန်းတီးလာရင် “ဒေါသရှိတယ်” လို့ သိ။ မသေချာတာကို သိသလိုခံစားရင် “မောဟဖြစ်နိုင်တယ်” လို့ သိ။ သိတာနဲ့ ချက်ချင်းပျောက်မယ်လို့ မဆိုဘူး။ ဒါပေမယ့် မသိဘဲ အလုပ်လုပ်တာနဲ့ သိပြီး အလုပ်လုပ်တာ မတူဘူး။ သိထားရင် ရပ်နိုင်တဲ့အကွာအဝေးရှိလာတယ်။

ဒီညနေမှာ အဓိကစကားတစ်ကြောင်း မှတ်ထားပါ—“အခွင့်အရေးကို မလွတ်စေဖို့ မပြေးခင် ကိုယ့်စိတ်ကို မလွတ်စေနဲ့”။ အခွင့်အရေးတစ်ခု လွတ်နိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် ကိုယ့်သီလ၊ မိသားစုယုံကြည်မှု၊ အဖွဲ့ယုံကြည်မှု၊ ရိုးသားမှု လွတ်သွားရင် ပြန်တည်ဆောက်ဖို့ ပိုခက်တယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့… လောဘကြောင့် အလျင်လိုခြင်းကို အပြင်က အခွင့်အရေးတစ်ခုတည်းက မဖြစ်စေပါဘူး။ တစ်ခါတလေ “သူများအောင်မြင်နေတာကို မြင်ရခြင်း” က အတွင်းမီးကို လောင်စေတတ်တယ်။ မိတ်ဆွေတစ်ယောက် ဆိုင်သစ်ဖွင့်တယ်၊ လူမှုကွန်ရက်မှာ အရောင်းအောင်မြင်မှုတင်တယ်၊ ကားအသစ်စီးတယ်၊ နိုင်ငံခြားချဲ့တယ်ဆိုတာမြင်တော့ ကိုယ့်ဘဝက နောက်ကျနေသလို ခံစားမိတယ်။ အဲဒီခံစားချက်နဲ့ စမယ့်လုပ်ငန်းဟာ ဖောက်သည်လိုအပ်ချက်ကနေ စတာမဟုတ်ဘဲ “ငါလည်း ပြရမယ်” ဆိုတဲ့ နှိုင်းယှဉ်စိတ်ကနေ စတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။ အဲဒီအခါ အပြင်ကအောင်မြင်မှုကိုလိုက်ရင်း အတွင်းကအေးချမ်းမှု ဆုံးရှုံးနိုင်တယ်။

မိသားစုရှိသူဆိုရင် လုပ်ငန်းစတင်ခြင်းဟာ ကိုယ့်တစ်ယောက်တည်းရဲ့ စွန့်စားမှုမဟုတ်နိုင်ဘူး။ အိမ်ငှားခ၊ သားသမီးပညာရေး၊ မိဘစောင့်ရှောက်မှု၊ အကြွေးပေးဆပ်မှု၊ အရေးပေါ်ကုသမှုအတွက်ထားတဲ့ငွေတွေကို လုပ်ငန်းထဲထည့်မယ်ဆိုရင် မိသားစုရဲ့ ဘဝလုံခြုံမှုပါ ပါလာတယ်။ “ငါ့ပိုက်ဆံ” လို့တစ်ယောက်တည်းဆုံးဖြတ်ပေမယ့် အကျိုးဆက်ကို လူအများခံရနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် လောဘကို ထိန်းတာဟာ ကိုယ့်စိတ်အတွက်ပဲမဟုတ်ဘဲ ကိုယ်တာဝန်ယူထားတဲ့ လူတွေအတွက် ကရုဏာဖြစ်တယ်။

ဥပမာတစ်ခုအနေနဲ့—လူတစ်ယောက်က နေရာကောင်းတစ်ခုရလို့ ဆိုင်ဖွင့်ချင်တယ်ဆိုပါစို့။ အငှားရှင်က “ဒီနေ့ပဲအပ်ငွေချရမယ်၊ မနက်ဖြန်ဆို တခြားလူယူမယ်” လို့ ပြောတယ်။ စိတ်က ချက်ချင်းပြေးတယ်။ ဒါပေမယ့် မီးသတ်လုံခြုံရေး၊ အသုံးပြုခွင့်၊ လျှပ်စစ်စနစ်၊ ဖောက်သည်သွားလာမှု၊ ကားရပ်နားရာ၊ စာချုပ်အပြင်ထွက်ခွင့်၊ ပြုပြင်ကုန်ကျစရိတ် မစစ်ရသေးဘူး။ ဒီသင်ကြားရေးဥပမာမှာ အကောင်းဆုံးသတ္တိက “ချက်ချင်းအပ်ငွေချခြင်း” မဟုတ်ဘဲ “အရေးကြီးတဲ့အချက်တွေ စစ်ဖို့ အချိန်တောင်းနိုင်ခြင်း” ဖြစ်တယ်။ အခွင့်အရေးလွတ်သွားနိုင်ပေမယ့် အမှားကြီးတစ်ခုကနေ လွတ်နိုင်တယ်။

နောက်တစ်မျိုးက ပစ္စည်းအများကြီး အရင်မှာယူထားခြင်းပါ။ အရောင်းကောင်းမယ်လို့ စိတ်က ယုံကြည်သွားတယ်။ “ဈေးတက်မယ်”, “ကုန်ပစ္စည်းလက်ကျန် မရှိတော့ဘူး”, “အခုဝယ်မှရမယ်” ဆိုတဲ့ စကားတွေကြားရင် အလျင်လိုတတ်တယ်။ အဲဒီအခါ ဖောက်သည်တကယ်ရှိမရှိ၊ ပစ္စည်းပျက်နိုင်ချိန်၊ သိုလှောင်စရိတ်၊ ငွေစီးဆင်းမှု၊ ပြန်ရောင်းနိုင်မှု မစစ်တော့ဘူး။ လောဘဟာ အမြတ်ကို အနီးကပ်ပြပြီး ကုန်ကျစရိတ်ကို အဝေးထားတတ်တယ်။ ပညာကတော့ နှစ်ဖက်လုံးကို တစ်ပြိုင်နက်ကြည့်တယ်။

ဒါကြောင့် “ဆုံးဖြတ်ချက်စာအုပ်” လေးထားပါ။ အရေးကြီးတဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုချတိုင်း ရက်စွဲ၊ ဘာလုပ်မယ်၊ ဘာကြောင့်လုပ်မယ်၊ သိထားတဲ့အချက်၊ မသိသေးတဲ့အချက်၊ အကောင်းဆုံးဖြစ်နိုင်တာ၊ အဆိုးဆုံးဖြစ်နိုင်တာ၊ ဆုံးရှုံးမှုကန့်သတ်ချက်၊ ပြန်စစ်မယ့်ရက်ကို ရေးပါ။ သုံးလကြာပြီး ပြန်ဖတ်တဲ့အခါ ကိုယ့်စိတ်ပုံစံကို မြင်လာမယ်။ ဘယ်အချိန်မှာ လောဘကြောင့် သက်သေမစစ်ဘဲ ယုံခဲ့သလဲ၊ ဘယ်အချိန်မှာ ကြောက်လို့ အခွင့်အရေးကောင်းကို လွတ်ခဲ့သလဲ သိလာတယ်။ မှတ်တမ်းက ကိုယ့်စိတ်ကို အပြစ်တင်ဖို့မဟုတ်ဘဲ ပညာတိုးဖို့ မှန်တစ်ချပ်ပါ။

အဖွဲ့လိုက်လုပ်ရင် “တစ်ယောက်တည်း လက်မှတ်မထိုးရ” ဆိုတဲ့ စည်းမျဉ်းမျိုး တချို့ကိစ္စမှာ ထားလို့ရတယ်။ ငွေပမာဏကြီးရင် နှစ်ယောက်စစ်၊ စာချုပ်ရှည်ရင် ဥပဒေအကြံယူ၊ ပစ္စည်းအများကြီးဝယ်ရင် ဖောက်သည်လိုအပ်ချက် သက်သေကြည့်၊ လူအများထိခိုက်နိုင်ရင် သက်ဆိုင်သူနဲ့ဆွေးနွေး။ ဒီစည်းတွေက လုပ်ငန်းရှင်ရဲ့ လွတ်လပ်မှုကို ဖျက်တာမဟုတ်ဘူး။ လောဘတက်နေချိန်မှာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကိုယ်တစ်ယောက်တည်း မထိန်းနိုင်နိုင်တဲ့အတွက် စနစ်က ကူညီထိန်းပေးတာပါ။

အလျင်လိုမှုနဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ချတဲ့အခါ အများအားဖြင့် “ပြန်လမ်း” မစဉ်းစားတတ်ဘူး။ စမ်းသပ်တဲ့အလုပ်ဆိုရင် ရပ်နိုင်တဲ့အမှတ်ရှိရမယ်။ ရင်းနှီးငွေတစ်စိတ်ပဲ ထည့်မလား၊ အချိန်သုံးလပဲ စမ်းမလား၊ ဖောက်သည်အရေအတွက်မရရင် ပြန်စစ်မလား၊ အရည်အသွေးမပြည့်ရင် ရောင်းမထားဘူးလား—ဒီလို ပြန်လမ်းကို စမချင်းရေးထားရင် “ထည့်ပြီးသားမို့ ဆက်ထည့်” ဆိုတဲ့စိတ်ထဲက ပူလောင်မှုကို လျှော့နိုင်တယ်။

ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးဆုံးက အမြတ်ကို ဆန့်ကျင်ခြင်းမဟုတ်ပါဘူး။ လုပ်ငန်းရှင်က အမြတ်မရှိရင် လုပ်ငန်းမတည်နိုင်ဘူး၊ ဝန်ထမ်းလစာမပေးနိုင်ဘူး၊ တန်ဖိုးရှိတဲ့ဝန်ဆောင်မှုကို မဆက်နိုင်ဘူး။ ဒါပေမယ့် အမြတ်ကို “တစ်ခုတည်းသောစံ” လုပ်လိုက်တဲ့အခါ လောဘဝင်ဖို့ တံခါးကျယ်သွားတယ်။ “အမြတ်ရသလား” နဲ့အတူ “မည်သူနစ်နာသလဲ”, “ဘယ်စည်းကို ကျော်သလဲ”, “ဘာယုံကြည်မှုကို ထိခိုက်သလဲ”, “ဒီအလုပ်ကို နောက်နေ့ပြန်ကြည့်လို့ လိပ်ပြာလုံသလား” ဆိုတာပါ တိုင်းရမယ်။

သူတော်ကောင်းတို့… အခွင့်အရေးတစ်ခုကို ရှောင်လိုက်တာတိုင်း ဆုံးရှုံးမှုမဟုတ်ဘူး။ အချို့အခွင့်အရေးက ကိုယ့်သီလနဲ့မကိုက်ရင် မယူနိုင်တာက အနိုင်တစ်မျိုးပါ။ အချို့ဈေးကွက်က မသေချာမှုများလွန်းရင် စောင့်နိုင်တာက ပညာတစ်မျိုးပါ။ အချို့ပူးပေါင်းသူက ယုံကြည်မှုမရှိရင် ငွေအမြတ်မမြင်ဘဲ နောက်ဆုတ်နိုင်တာက ကိုယ့်အနာဂတ်ကို ကာကွယ်ခြင်းပါ။ “မလုပ်ခဲ့တဲ့ကောင်းသောဆုံးဖြတ်ချက်” တွေကလည်း ဘဝအောင်မြင်မှုထဲ ပါပါတယ်။

ဒီညနေ တကယ်လေ့ကျင့်ချင်ရင် အခုကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ အရမ်းလုပ်ချင်နေတဲ့အရာတစ်ခုကိုရွေးပါ။ စာမျက်နှာအလယ်မှာ မျဉ်းတစ်ကြောင်းဆွဲပြီး ဘယ်ဘက်မှာ “အချက်အလက်”၊ ညာဘက်မှာ “စိတ်ခံစားမှု” လို့ရေးပါ။ “ဖောက်သည်သုံးယောက်က ကြိုတင်မှာထားတယ်” ဆိုတာ အချက်အလက်။ “ဒီဟာနဲ့ နာမည်ကြီးမယ်ထင်တယ်” ဆိုတာ စိတ်ခံစားမှု။ “ငွေက ခြောက်လလည်ပတ်နိုင်တယ်” ဆိုတာ အချက်အလက်။ “မစရင် သူများရသွားမယ်လို့ ကြောက်တယ်” ဆိုတာ စိတ်ခံစားမှု။ နှစ်မျိုးကိုခွဲရေးနိုင်ရင် ဆုံးဖြတ်ချက်ရဲ့ မျက်နှာပြင်က စတင်ရှင်းလာတယ်။

အခု သစ္စာလေးပါးနဲ့ ပြန်ကြည့်ရအောင်။ ဒုက္ခဘက်မှာ လောဘကြောင့် အလျင်လိုစတင်ပြီး အကြွေးဖိအား၊ အိပ်မပျော်မှု၊ အဖွဲ့ပဋိပက္ခ၊ ဖောက်သည်ယုံကြည်မှုပျက်ခြင်း၊ မိသားစုနစ်နာခြင်း၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကို မကျေနပ်ခြင်းတွေ ပေါ်လာတတ်တယ်။ ဓမ္မရဲ့အနက်နဲ့ဆိုရင် ရချင်တာကို စွဲလမ်းပြီး မရနိုင်တာ၊ ရတာမတည်တာ၊ အရာအားလုံးကို ကိုယ်ပိုင်စေချင်တာက ဒုက္ခနဲ့ ဆက်စပ်တယ်။

သမုဒယဘက်မှာ တဏှာကို တိုက်ရိုက်မြင်ရတယ်—ပိုလိုချင်ခြင်း၊ မြန်မြန်လိုချင်ခြင်း၊ နာမည်လိုချင်ခြင်း၊ အရှုံးမခံချင်ခြင်း၊ ကိုယ့်အိုင်ဒီယာကို စွဲခြင်း။ ဒီတဏှာကို စီးပွားရေးက ဖန်တီးတာမဟုတ်ဘူး။ စိတ်ထဲရှိတာက စီးပွားရေးအခွင့်အရေးနဲ့ တွေ့တဲ့အခါ ပိုမြင်သာလာတာပါ။

နိရောဓဘက်မှာ “မလိုချင်တော့ဘူး” လို့ အတင်းဖိနှိပ်တာမဟုတ်ဘူး။ လိုချင်မှုကို သိပြီး မဖမ်းဆုပ်ဘဲထားနိုင်တာ၊ မရရင်လည်း စိတ်မပျက်ဘဲ နောက်တစ်လမ်းရှာနိုင်တာ၊ အမြတ်ရလည်း မမူးဘဲ သုံးနိုင်တာ၊ အရှုံးရှိလည်း မာနနဲ့ မဆက်ဖမ်းတာ—ဒီအေးငြိမ်းမှုဆီ သွားတာပါ။

မဂ္ဂဘက်မှာ သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့ လောဘကို လောဘလို့ သိပါ။ သမ္မာသင်္ကပ္ပနဲ့ အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အဝိဟိံသာဘက်ကို ရည်ရွယ်ပါ။ သမ္မာဝါစာနဲ့ အမြတ်အတွက် မမှန်မပြောပါနဲ့။ သမ္မာကမ္မန္တနဲ့ လူမနစ်နာတဲ့အလုပ်ရွေးပါ။ သမ္မာအာဇီဝနဲ့ အသက်မွေးမှုကို သီလနဲ့ချိတ်ပါ။ သမ္မာဝါယာမနဲ့ လောဘတက်လာတဲ့အခါ ပြန်ထိန်းပါ။ သမ္မာသတိနဲ့ စိတ်လှုပ်ရှားမှုကို သိပါ။ သမ္မာသမာဓိနဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ချခင် စိတ်ကို တည်စေပါ။

ဒီညကစပြီး စီးပွားရေးအခွင့်အရေး၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု၊ အလုပ်အသစ်၊ စီမံကိန်းအသစ် တစ်ခုကြုံတိုင်း စကားသုံးကြောင်းပြန်ပြောကြည့်ပါ—“မြန်တာနဲ့ မှန်တာ မတူဘူး။ လိုချင်တာနဲ့ လိုအပ်တာ မတူဘူး။ သတ္တိနဲ့ လောဘ မတူဘူး။” ဒီသုံးကြောင်းက ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုကို အလျင်ကနေ ပညာဆီ ပြန်ခေါ်နိုင်ပါတယ်။

ဤတရားနာယူခြင်း၊ ဆင်ခြင်ခြင်းနှင့် လောဘကိုသတိထား၍ သီလ၊ ပညာ၊ ကရုဏာနဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုအစုစုကို မိဘဆရာသမားများ၊ ကျေးဇူးရှင်များ၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်များ၊ စတင်လုပ်ကိုင်မည့် လူငယ်များ၊ မိသားစုတာဝန်ထမ်းဆောင်သူများနှင့် သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှဝေပါတယ်။ အခွင့်အရေးကြားမှာ သတိမလွတ်ကြပါစေ။ အမြတ်ကြားမှာ သီလမပျက်ကြပါစေ။ အောင်မြင်မှုကြားမှာ အလောဘနဲ့ ငြိမ်းချမ်းနိုင်ကြပါစေ။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

 စ၀်ဓမ္မသာမိ (ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက)

ကျမ်းကိုးစာရင်း

ဝိပဿနာသုတေသနဌာန။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ပိဋကတ် ဒစ်ဂျစ်တယ်မူ။ https://www.tipitaka.org/

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၉။ https://suttacentral.net/mn19/en/sujato

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၉။ https://suttacentral.net/an3.69/en/sujato

ဓမ္မပဒ၊ တဏှာဝဂ္ဂ၊ ဂါထာ ၃၃၄–၃၅၉။ https://suttacentral.net/edition/dhp/en/sujato

ဓမ္မပဒ ဂါထာ ၂၅၁။ https://suttacentral.net/dhp251/en/sujato

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၅၄။ https://suttacentral.net/mn54/en/sujato

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၆.၃၉။ https://suttacentral.net/an6.39/en/sujato

Problem–Solution Fit

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ခုနှစ်

မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလဆန်း ၇ ရက်

ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၈ ရက်၊ သောကြာနေ့

Problem–Solution Fit

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ‑ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန‑ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ‑ဂေါပန‑ပရိဟာရ‑ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။

ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။

နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။

စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

ဒကာ ဒကာမတို့ရေ… ဒီနေ့နေ့လည် ဦးဇင်းတို့ ဆွေးနွေးနာယူကြမယ့် အကြောင်းအရာက “Problem–Solution Fit” — ပြဿနာနဲ့ ဖြေရှင်းချက် တကယ်ကိုက်ညီမှုပါ။ ဒီစကားဟာ ခေတ်သစ်စွန့်ဦးတီထွင်မှုနဲ့ ထုတ်ကုန်ဖွံ့ဖြိုးရေးမှာ သုံးတဲ့ စကားပါ။ ဓမ္မကျမ်းထဲက ပါဠိဝေါဟာရ မဟုတ်ဘူးဆိုတာ အရင်ရှင်းထားရမယ်။ အဓိပ္ပာယ်ကတော့ ကိုယ်ထင်ထားတဲ့ “ပြဿနာ” က လူတွေအတွက် တကယ်အရေးကြီးတဲ့ပြဿနာလား၊ ကိုယ်ပေးမယ့် “ဖြေရှင်းချက်” က အဲဒီပြဿနာကို တကယ်သက်သာစေသလားဆိုတာ သက်သေနဲ့စစ်ခြင်းပါ။ အိုင်ဒီယာလှလှနဲ့ မပြီးဘူး။ ပြဿနာနဲ့ဖြေရှင်းချက် တကယ်ကိုက်ညီဖို့ လိုတယ်။

ဒီနေရာမှာ လုပ်ငန်းရှင်တစ်ယောက်အတွက် အန္တရာယ်အများဆုံးအရာတစ်ခုက “ကိုယ်က ပြဿနာကို သိပြီးသား” လို့ အလွယ်ထင်ခြင်းပါ။ လူတွေဘယ်လိုခံစားနေရတယ်၊ ဘာလိုအပ်တယ်၊ ဘာအတွက်ငွေပေးမယ်၊ ဘာကြောင့်လက်ရှိနည်းလမ်းကို မပြောင်းချင်ဘူးဆိုတာ ကိုယ်က အပြင်ကနေ ခန့်မှန်းတာနဲ့ သူတို့ရဲ့အတွေ့အကြုံအမှန် တူချင်မှတူမယ်။ အဲဒီတော့ နေ့လည်တရားမှာ “ဖြေရှင်းချက်ကို မချစ်ခင် ပြဿနာကို နားလည်ပါ” ဆိုတဲ့အချက်ကို ဓမ္မအမြင်နဲ့ ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းအမြင် နှစ်ဖက်စလုံးကနေ စဉ်းစားကြည့်ကြမယ်။

တစ်ခါတလေ လူတစ်ယောက်က ထုတ်ကုန်တစ်ခုကို ခြောက်လလောက်လုပ်ထားတယ်။ အလွန်လှတယ်။ နည်းပညာကောင်းတယ်။ ငွေလည်းသုံးထားတယ်။ ဒါပေမယ့် ထုတ်လိုက်တော့ လူတွေမသုံးဘူး။ အဲဒီအခါ “လူတွေမသိလို့” လို့ အပြစ်တင်တတ်တယ်။ တကယ်တော့ အစက မမေးခဲ့တဲ့မေးခွန်းက “ဒီအရာကို လူတွေ တကယ်လိုသလား” ပါ။ ကိုယ်ဖြေရှင်းချင်တဲ့ ပြဿနာနဲ့ လူတွေခံစားနေရတဲ့ ပြဿနာ မတူရင် ဖြေရှင်းချက်ဘယ်လောက်ကောင်းကောင်း မကိုက်ဘူး။

သံယုတ္တနိကာယ် ၅၆.၁၁ မှာ မြတ်စွာဘုရားက ဒုက္ခကို သိရမယ့်အရာ၊ ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်းကို ပယ်ရမယ့်အရာ၊ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းမှုကို မျက်မှောက်ပြုရမယ့်အရာ၊ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာလမ်းကို ပွားများရမယ့်အရာအဖြစ် သစ္စာလေးပါးကို ရှင်းလင်းတော်မူတယ်။ ခေတ်သစ် ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းနည်းစနစ် ကို ဘုရားရှင်ဟောခဲ့တယ်လို့ မဆိုရဘူး။ ဒါပေမယ့် “အရင်ဆုံး ဘာပြဿနာကို ဖြေရှင်းနေတာလဲ၊ အကြောင်းရင်းဘာလဲ၊ အဆုံးအဖြတ်ဘယ်လိုပုံစံလဲ၊ လမ်းဘယ်လိုသွားမလဲ” ဆိုတဲ့ စနစ်ကျသော စဉ်းစားပုံကို ဦးဇင်းတို့ သင်ခန်းစာယူနိုင်ပါတယ်။ 

ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့… သစ္စာလေးပါးကို စီးပွားရေးနည်းလမ်းလို ပြောင်းမပစ်ရဘူးနော်။ ဒုက္ခသစ္စာဟာ ဖောက်သည်တိုင်ကြားချက် တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး။ သမုဒယသစ္စာဟာ ဈေးကွက်ပြဿနာအမြစ်ရှာဖွေမှု တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး။ ဓမ္မအရာမှာ လောကီပြဿနာထက် ပိုနက်တဲ့ ဒုက္ခ၊ တဏှာနဲ့ လွတ်မြောက်ရေးကို ရည်ညွှန်းတယ်။ သို့သော် စဉ်းစားပုံအရ “ပြဿနာကို နာမည်မှန်တပ်၊ အကြောင်းကိုရှာ၊ မဖြစ်ချင်တဲ့အခြေအနေမဟုတ်ဘဲ ဖြစ်ချင်တဲ့အခြေအနေကိုသတ်မှတ်၊ လမ်းကိုစမ်း” ဆိုတဲ့ စနစ်ကျမှုကို ခေတ်သစ်အလုပ်မှာ နယ်နိမိတ်သိသိနဲ့ အလင်းပြနိုင်တယ်။

ပြဿနာ–ဖြေရှင်းချက် ကိုက်ညီမှု ကို စဉ်းစားတဲ့အခါ ပထမဆုံးမေးရမယ့် မေးခွန်းက “ပြဿနာရှိလား” မဟုတ်သေးဘူး။ “ဒီပြဿနာကို ဘယ်သူက ခံစားနေရတာလဲ” ဖြစ်ပါတယ်။ လူတိုင်းရဲ့ပြဿနာကို တစ်ခါတည်း ဖြေရှင်းမယ်ဆိုရင် အများအားဖြင့် ဘယ်သူ့ပြဿနာမှ နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း မဖြေရှင်းနိုင်ဘူး။ မိဘတစ်စုရဲ့ပြဿနာနဲ့ တက္ကသိုလ်ကျောင်းသားရဲ့ပြဿနာ မတူဘူး။ မြို့ကြီးမှာနေသူနဲ့ ကျေးလက်မှာနေသူ မတူဘူး။ အသက်ကြီးသူနဲ့ လူငယ် မတူဘူး။ “လူ” ကို အရင်ရှင်းမှ “ပြဿနာ” ရှင်းတယ်။

ဒုတိယမေးခွန်းက “ပြဿနာ ဘယ်အချိန်မှာ ဖြစ်တတ်လဲ” ပါ။ တစ်ယောက်က “အွန်လိုင်းစာသင်ခက်တယ်” လို့ ပြောတယ်ဆိုပါစို့။ ခက်တာ ဘာလဲ။ အင်တာနက်မကောင်းတာလား။ အချိန်မကိုက်တာလား။ အကြောင်းအရာမရှင်းတာလား။ မေးခွန်းမေးဖို့ လုံခြုံမှုမရှိတာလား။ စာပေခက်တာလား။ လက်တွေ့လေ့ကျင့်စရာမရှိတာလား။ “အွန်လိုင်းသင်တန်းက မကောင်းဘူး” ဆိုတဲ့ စကားကို ဖြေရှင်းချက်လုပ်မယ်ဆိုရင် မျက်နှာပြင်ပဲပြင်ပြီး အရင်းပြဿနာမပြင်နိုင်ဘူး။

တတိယမေးခွန်းက “လက်ရှိ ဘယ်လိုဖြေရှင်းနေကြလဲ” ပါ။ လူတွေက ကိုယ့်ပစ္စည်းမရှိလို့ လုံးဝမဖြေရှင်းဘဲနေတာလား။ ဒါမှမဟုတ် စာအုပ်၊ မိတ်ဆွေ၊ ဖုန်း၊ အခြားဆိုင်၊ ကိုယ်တိုင်လုပ်နည်း၊ အခမဲ့နည်းနဲ့ ဖြေရှင်းနေကြလား။ လက်ရှိနည်းလမ်းဟာ ကိုယ့်ရဲ့ အမှန်တကယ်ပြိုင်ဘက် ဖြစ်တတ်တယ်။ “မပြည့်စုံပေမယ့် အဆင်ပြေတယ်” ဆိုတဲ့နည်းလမ်းကို လူတွေ ပြောင်းဖို့ အကြောင်းပြချက်ပြင်းပြင်းလိုတယ်။

စတုတ္ထမေးခွန်းက “ပြဿနာက ဘယ်လောက်နာကျင်စေသလဲ” ပါ။ လူတွေ “ကောင်းရင်ကောင်းမယ်” လို့ ပြောတာနဲ့ အရေးကြီးတဲ့ပြဿနာမဖြစ်သေးဘူး။ အချိန်ကုန်စေသလား။ ငွေဆုံးစေသလား။ လုံခြုံရေးထိခိုက်သလား။ စိတ်ဖိစီးစေသလား။ အလုပ်မဖြစ်စေသလား။ အခုချက်ချင်း ဖြေရှင်းချင်လောက်အောင် အရေးကြီးသလား။ အကောင်းဆုံး ပြဿနာကို နားလည်ဖို့ တွေ့ဆုံမေးမြန်းမှု က “ဒီဟာကို သဘောကျလား” မမေးဘဲ “နောက်ဆုံးအကြိမ် ဒီပြဿနာဖြစ်တုန်းက ဘာလုပ်ခဲ့သလဲ” လို့ အတွေ့အကြုံအမှန်ကို မေးတာပါ။

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၃ မှာ အရှင်မာလုင်္ကျာပုတ္တရဲ့ အဖြစ်နဲ့ မြတ်စွာဘုရားက အဆိပ်မြှားထိသူကို ဥပမာပြထားတယ်။ အဆိပ်မြှားကို မထုတ်ခင် ပစ်သူဘယ်သူ၊ ဘယ်မျိုး၊ ဘယ်လက်နက်၊ ဘယ်အမျိုးသားဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေ အကုန်သိမှ ကုမယ်ဆိုရင် အရေးကြီးတဲ့အလုပ် လွတ်သွားမယ်။ သုတ်ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က မဖြေကြားထားတဲ့ မက်တာဖစ်ဇစ်မေးခွန်းတွေနဲ့ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရေးကို ခွဲပြခြင်း ဖြစ်တယ်။ ပြဿနာ–ဖြေရှင်းချက် ကိုက်ညီမှု အတွက် သင်ခန်းစာယူမယ်ဆိုရင် “အသုံးမကျတဲ့မေးခွန်းတွေကြားက တကယ့်နာကျင်နေတဲ့ပြဿနာကို မလွတ်စေနဲ့” ဆိုတဲ့အချက်ပါ။ 

လုပ်ငန်းတစ်ခုမှာလည်း အဆိပ်မြှားနဲ့တူတဲ့ အရေးကြီးပြဿနာ ရှိတတ်တယ်။ ဖောက်သည်တွေ ပေးချေပြီး မရရှိတာ၊ ထုတ်ကုန်လုံခြုံရေးချို့ယွင်းတာ၊ ဝန်ထမ်းအန္တရာယ်ရှိတာ၊ အချက်အလက်ပေါက်ကြားတာ၊ အရည်အသွေးကြောင့် နစ်နာမှုဖြစ်တာ—ဒီလိုပြဿနာကို “အမှတ်တံဆိပ် ဘယ်အရောင်လဲ”, “စာမျက်နှာဘယ်လိုလှမလဲ”, “နာမည်ဘယ်လိုခေါ်မလဲ” ဆိုတာနဲ့ မဖုံးရဘူး။ လှပမှုထက် အရေးကြီးမှုကို ဦးစားပေးတတ်ရမယ်။

ပြဿနာ–ဖြေရှင်းချက် ကိုက်ညီမှု ရဲ့ ပထမအဆင့်က ပြဿနာကို လုံလောက်အောင် ကြားနာခြင်းပါ။ ကြားနာတယ်ဆိုတာ စစ်ဆေးချက်မပါဘဲ လက်ခံတာ မဟုတ်ဘူး။ လူတစ်ယောက်ပြောတာကို တစ်လောကလုံးရဲ့အမှန်အဖြစ် မယူရဘူး။ ဘယ်သူကပြောတယ်၊ ဘယ်အခြေအနေမှာပြောတယ်၊ တခြားသူတွေရဲ့အတွေ့အကြုံက ဘယ်လိုလဲ၊ လက်တွေ့အပြုအမူက ဘာပြောသလဲ စစ်ရတယ်။ အသံကို ဂုဏ်ပြု၊ ဒေတာကို သီးခြားစစ်—ဒီနှစ်ခု အတူသွားရမယ်။

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂ မှာ အာသဝပယ်ဖျောက်ရေးအတွက် ပညာရှိစွာ အာရုံပြုခြင်းနဲ့ ပညာမဲ့အာရုံပြုခြင်းကို ခွဲပြထားတယ်။ “ဘယ်မေးခွန်းကို အာရုံပြုတာက မကောင်းမှုတိုးစေမလဲ၊ ဘယ်လိုအာရုံပြုတာက ပယ်နိုင်မလဲ” ဆိုတဲ့ အရေးကြီးမှုရှိတယ်။ ခေတ်သစ်ပြဿနာရှာဖွေမှုမှာလည်း မေးခွန်းမှားရင် အဖြေကောင်းလို့ မရဘူး။ “ဘယ် လုပ်ဆောင်ချက် ထည့်မလဲ” မမေးခင် “ဘယ်ပြဿနာကို ဖြေရှင်းနေတာလဲ” မေးရမယ်။ “လူမဝယ်တာ ဘာကြောင့်လဲ” မမေးခင် “လူက ဒီအရာကို လိုအပ်သလား” မေးရမယ်။ 

သူတော်ကောင်းတို့… တစ်ခါတလေ မေးခွန်းဟာ အဖြေထက် ပိုတန်ဖိုးကြီးပါတယ်။ “ဘယ်လိုပိုရောင်းမလဲ” ဆိုတဲ့မေးခွန်းက လုပ်ငန်းရှင်ကို ကြော်ငြာဆီပို့တတ်တယ်။ “လူတွေ ဘာကြောင့်မသုံးကြသလဲ” ဆိုတဲ့မေးခွန်းက ထုတ်ကုန်ပြန်စစ်စေတယ်။ “ဘာကြောင့်မပေးချေကြသလဲ” ဆိုတာက တန်ဖိုး၊ ယုံကြည်မှု၊ ဈေးနှုန်း၊ လွယ်ကူမှုကို ဖွင့်ပြတတ်တယ်။ “ဘယ်သူနစ်နာနေလဲ” ဆိုတာက လူမှုတာဝန်ကို ဖွင့်ပြတတ်တယ်။

ပြဿနာ–ဖြေရှင်းချက် ကိုက်ညီမှု ကို လုပ်ငန်းတစ်ခု စမ်းရာမှာ “ပြဿနာယူဆချက်” ကို အရင်ရေးပါ။ ဥပမာ “သင်တန်းသားတွေ သင်ခန်းစာမနားလည်တာရဲ့ အဓိကအကြောင်းက လေ့ကျင့်ခန်းမလုံလောက်လို့” လို့ ယူဆတယ်ဆိုပါစို့။ ဒီဟာက အမှန်မဟုတ်သေးဘူး။ ယူဆချက်ပါ။ အဲဒီယူဆချက်ကို အတွေ့အကြုံမေးမြန်းမှု၊ လက်တွေ့အပြုအမူ၊ စမ်းသပ်သင်ကြားမှုနဲ့ စစ်ရမယ်။ အကြောင်းရင်းဟာ တကယ်တော့ အချိန်မကိုက်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။ ဘာသာစကားနားမလည်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။ ကြောက်ရွံ့လို့ မမေးရဲတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။

ပြီးတော့ “ဖြေရှင်းချက်ယူဆချက်” ရှိတယ်။ ပြဿနာတစ်ခုမှန်ပေမယ့် ကိုယ်ပေးမယ့်ဖြေရှင်းချက်က မကိုက်နိုင်ဘူး။ လူတွေ အချိန်မရှိလို့ မတက်နိုင်တာကို နှစ်နာရီပိုရှည်တဲ့ သင်တန်းလုပ်ပေးတာက ဖြေရှင်းချက်မဟုတ်ဘူး။ လူတွေ မေးခွန်းမေးရင် ရှက်တာကို စာအုပ်ပိုထူပေးတာက ဖြေရှင်းချက်မဟုတ်ဘူး။ ပြဿနာနဲ့ ဖြေရှင်းချက်ရဲ့ အကြောင်းအကျိုးဆက်သွယ်မှုကို ရှင်းရမယ်။

ခေတ်သစ် တန်ဖိုးကမ်းလှမ်းချက် ဒီဇိုင်းနည်းလမ်း အမြင်မှာ ပြဿနာ–ဖြေရှင်းချက် ကိုက်ညီမှု ကို ဖောက်သည်များ အရေးထားတဲ့အလုပ်များ၊ နာကျင်ချက်များ၊ မျှော်လင့်အကျိုးများ ရှိကြောင်း သက်သေရပြီး ကိုယ်တည်ဆောက်မယ့် တန်ဖိုးကမ်းလှမ်းချက် က အဲဒီအရာတွေကို ဖြေရှင်းဖို့ ရည်ရွယ်ထားတဲ့အဆင့်အဖြစ် ရှင်းပြတယ်။ ဒါဟာ လူတွေ တကယ်ဝယ်မယ်ဆိုတာ သက်သေပြီးပြီလို့ မဆိုသေးဘူး။ ဆိုလိုတာက “ပြဿနာရှိကြောင်းနဲ့ ဖြေရှင်းချက်အယူအဆက ကိုက်ညီနိုင်ကြောင်း” သက်သေတစ်ဆင့်ရလာတာပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ 

ဒီအချက်လေးက အရမ်းအရေးကြီးတယ်။ လူအများနဲ့ မေးမြန်းပြီး “အိုင်ဒီယာကောင်းတယ်” လို့ ပြောကြတာ ပြဿနာ–ဖြေရှင်းချက် ကိုက်ညီမှု မဟုတ်သေးဘူး။ လူတွေက ကိုယ့်ကို စိတ်မကောင်းမဖြစ်စေချင်လို့ ကောင်းတယ်ပြောနိုင်တယ်။ အခမဲ့ဆိုရင် သုံးမယ်ပြောနိုင်တယ်။ အခုမဝယ်ဘဲ “နောက်မှဝယ်မယ်” ပြောနိုင်တယ်။ သက်သေက ချီးမွမ်းစကားမဟုတ်ဘူး။ လက်တွေ့အပြုအမူနဲ့ ပြဿနာ၏အရေးကြီးမှုပါ။

အဲဒီတော့ မေးမြန်းတဲ့အခါ ကိုယ့်အိုင်ဒီယာကို မပြောခင် သူ့ဘဝကို မေးပါ။ “နောက်ဆုံး ဒီပြဿနာဘယ်အချိန်ဖြစ်ခဲ့လဲ။” “အဲဒီအခါ ဘာလုပ်ခဲ့လဲ။” “ဘယ်လောက်အချိန်ကုန်လဲ။” “ဘယ်လောက်ကုန်ကျလဲ။” “ဘာက စိတ်အနှောင့်အယှက်အများဆုံးလဲ။” “လက်ရှိနည်းကို ဘာကြောင့်မကြိုက်လဲ။” ဒီလိုမေးလို့ရတဲ့အခါ အဖြေက အိုင်ဒီယာချီးမွမ်းတာထက် ပိုသန့်လာတယ်။

နောက်တစ်ချက်က “ပြဿနာရှိသလား” ကို အုပ်စုကြီးကြီးမေးတာထက် “ပြဿနာရှိသူကို ဘယ်လိုခွဲမလဲ” ဆိုတာပါ။ လူတစ်ရာထဲမှာ လူဆယ်ယောက်ပဲ အလွန်နာကျင်နေတယ်ဆိုရင် အဲဒီဆယ်ယောက်က ကိုယ့်အစောပိုင်းအသုံးပြုသူဖြစ်နိုင်တယ်။ လူတိုင်းအတွက်ဖြေရှင်းချက်တည်ဆောက်ဖို့ ကြိုးစားတာက တစ်ခါတလေ ဘယ်သူ့အတွက်မှ အထိရောက်မဖြစ်စေဘူး။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၅ မှာ ကေသမုတ္တိရွာသားတွေရဲ့ စိတ်ရှုပ်ထွေးမှုကို မြတ်စွာဘုရားက ဖြေရာမှာ ကြားရုံ၊ အစဉ်အလာရုံ၊ ထင်မြင်ချက်ရုံနဲ့ အလွယ်တကူမဆုံးဖြတ်ဖို့၊ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟနဲ့ ဆက်စပ်တဲ့အရာတွေက အကျိုးမဲ့ဒုက္ခဖြစ်စေကြောင်း သိမြင်ရင် ပယ်ဖို့၊ အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟဆိုင်ရာက အကျိုးရှိတယ်ဆိုရင် ကျင့်ဖို့ လမ်းညွှန်တယ်။ ဒီသုတ်ကို “ကိုယ်တိုင်စမ်းမှ ယုံ” ဆိုတဲ့ ရိုးရိုး ကြွေးကြော်စကား လို မချုံ့သင့်ဘူး။ ဒါပေမယ့် အထောက်အထားမစစ်ဘဲ ပြောသမျှယုံတာကို ဓမ္မက မချီးမွမ်းဘူးဆိုတာ သင်ခန်းစာယူနိုင်တယ်။ 

လုပ်ငန်းမှာလည်း “လူသုံးသန်းသုံးနေတယ်လို့ ကြားတယ်”, “ဒီ ခေတ်စားမှု အခုခေတ်စားတယ်”, “အခြားနိုင်ငံမှာအောင်မြင်တယ်”, “သူငယ်ချင်းက အမြတ်ကောင်းတယ်ပြောတယ်” ဆိုတာတွေက စတင်သုံးသပ်ရမယ့် အချက်အလက်ဖြစ်နိုင်ပေမယ့် ကိုယ့်ဈေးကွက်အတွက် သက်သေမဟုတ်သေးဘူး။ တစ်နေရာမှာ အောင်မြင်တာ တစ်နေရာမှာ မအောင်မြင်နိုင်တယ်။ လူအုပ်စုမတူ၊ ဝင်ငွေမတူ၊ ယဉ်ကျေးမှုမတူ၊ ဥပဒေမတူ၊ နည်းပညာအခြေအနေမတူနိုင်တယ်။

ဒါကြောင့် ပြဿနာ–ဖြေရှင်းချက် ကိုက်ညီမှု မှာ “ကူးယူခြင်း” ထက် “နားလည်ခြင်း” ပိုအရေးကြီးတယ်။ အခြားသူလုပ်တာကို လုံးဝမလေ့လာနဲ့လို့ မဆိုဘူး။ လေ့လာပါ။ ဒါပေမယ့် ကိုယ့်ပရိသတ်ရဲ့ ပြဿနာကို တကယ်နားထောင်ပြီးမှ ကိုက်ညီအောင် ပြောင်းရမယ်။ အခွင့်အရေးကိုမြင်တာနဲ့ ကူးယူတာကြားမှာ ပညာလိုတယ်။

စတိဗ် ဘလန့်ခ် ရဲ့ ဖောက်သည်အခြေပြု လုပ်ငန်းဖွံ့ဖြိုးရေး နည်းလမ်းမှာလည်း စွန့်ဦးလုပ်ငန်း တစ်ခုဟာ စီးပွားရေးယူဆချက်တွေကို မြန်မြန်စမ်းသပ်သင်ယူပြီး ပြန်ပြင်ရတဲ့အဖွဲ့အစည်းဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ သဘောကို အလေးထားတယ်။ ဖောက်သည်ရှာဖွေသိမြင်မှု အဆင့်မှာ ပြဿနာ၊ ဖောက်သည်နဲ့ ထုတ်ကုန်ယူဆချက်တွေကို စမ်းသပ်ပြီး၊ ပြန်လည်လုပ်နိုင်၊ ချဲ့နိုင်တဲ့မော်ဒယ်ရှိကြောင်း သက်သေမရသေးခင် အလွန်မြန်စွာငွေသုံးတိုးချဲ့တာကို ရှောင်ဖို့ အကြောင်းပြတယ်။ ဒါဟာ ဓမ္မတော်မဟုတ်ဘဲ ခေတ်သစ်စွန့်ဦးတီထွင်မှုနည်းလမ်းပါ။ 

ဥပမာတစ်ခုအနေနဲ့ လူငယ်တွေအတွက် အလုပ်အကိုင်အကြံပေး အက်ပ် တစ်ခုလုပ်မယ်ဆိုပါစို့။ အဖွဲ့က “လူငယ်တွေ ကိုယ်ရေးအကျဉ်း မရေးတတ်လို့ အလုပ်မရဘူး” လို့ ယူဆတယ်။ တကယ်တော့ အင်တာဗျူးအတွေ့အကြုံမရှိတာ၊ အလုပ်အခွင့်အရေးအချက်အလက်မရတာ၊ ဘာသာစကားအခက်အခဲ၊ သွားလာစရိတ်၊ လက်မှတ်မရှိတာ စတဲ့ တခြားအရင်းပြဿနာတွေ ဖြစ်နိုင်တယ်။ ကိုယ်ရေးအကျဉ်း တည်ဆောက်သူ လှလှတစ်ခု တည်ဆောက်ပြီးမှ သိရင် ငွေကုန်ပြီးပြီ။ အရင်မေးရင် အခမဲ့သင်ယူနိုင်တယ်။

ဒါကြောင့် ပြဿနာ–ဖြေရှင်းချက် ကိုက်ညီမှု ရှာတဲ့အခါ “အဖြေမထည့်ထားတဲ့အင်တာဗျူး” လုပ်ပါ။ “ဒီ လုပ်ဆောင်ချက် ကောင်းမလား” လို့ မမေးပါနဲ့။ “ဒီအခက်အခဲအတွက် လက်ရှိ ဘာလုပ်နေသလဲ” လို့မေးပါ။ “တစ်လကို ဘယ်နှစ်ကြိမ်ဖြစ်လဲ” မေးပါ။ “မဖြေရှင်းရင် ဘာဆုံးရှုံးလဲ” မေးပါ။ “နောက်ဆုံးတစ်ကြိမ် ပြဿနာဖြစ်တုန်းက ဘယ်လိုဖြေရှင်းခဲ့သလဲ” မေးပါ။ ဖြစ်ရပ်မှန်ကို မေးရင် အနာဂတ်ကတိထက် ပိုယုံကြည်ရတယ်။

ပြီးတော့ ပြဿနာတွေကို အရေးကြီးမှုအလိုက် ခွဲပါ။ “နာကျင်မှုကြီး / မကြာခဏဖြစ် / လက်ရှိဖြေရှင်းနည်းမကောင်း / ပြောင်းလိုစိတ်ရှိ” ဆိုတဲ့ပြဿနာက စမ်းသင့်တယ်။ “ကောင်းရင်ကောင်းမယ် / ရှားရှားဖြစ် / အခုနည်းနဲ့အဆင်ပြေ / မပြောင်းချင်” ဆိုတဲ့ပြဿနာအတွက် ဖြေရှင်းချက်ကြီးကြီးတည်ဆောက်တာ အန္တရာယ်များတယ်။

တရားနာပရိသတ်တို့… အချက်အလက်ကို စုတဲ့အခါလည်း ကိုယ်နားထောင်ချင်တဲ့အဖြေကိုသာ မရွေးပါနဲ့။ လူဆယ်ယောက်ထဲ ကိုးယောက်က “မလိုဘူး” ပြောပြီး တစ်ယောက်က “အရမ်းကောင်းတယ်” ပြောရင် အဲဒီတစ်ယောက်ကို မျက်နှာပြင်ပုံ ရိုက်ပြီး အဖွဲ့ထဲ “လူတွေကြိုက်တယ်” လို့ မပြောရဘူး။ ဒါဟာ အချက်အလက် မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်လိုချင်တဲ့အဖြေကို ရွေးယူတာဖြစ်တယ်။

အလားတူ “လူအများကြီးမေးပြီးပြီ” ဆိုတာနဲ့လည်း မလုံလောက်ဘူး။ ဘယ်သူတွေကို မေးတာလဲ။ ကိုယ့်မိတ်ဆွေတွေပဲလား။ ကိုယ်က ပေးမယ့်လူတွေပဲလား။ အမှန်တကယ်အသုံးပြုသူအုပ်စုနဲ့ တူသလား။ မေးခွန်းတွေက ဦးတည်ချက်ပေးထားသလား။ ဒီလိုစစ်မှ အချက်အလက်က အကူအညီဖြစ်တယ်။

ပြဿနာ–ဖြေရှင်းချက် ကိုက်ညီမှု တစ်ခုရလာပြီထင်ရင်လည်း “အပြီးသတ်အောင်မြင်ပြီ” မဟုတ်ဘူး။ ပြဿနာနဲ့ဖြေရှင်းချက်သဘောတရား ကိုက်လာတယ်ဆိုတာပဲ။ ထုတ်ကုန်အရည်အသွေး၊ ဈေးနှုန်း၊ ရောင်းချရေး၊ လက်လှမ်းမီမှု၊ တည်တံ့သောဝင်ငွေ၊ အဖွဲ့စွမ်းရည်၊ ဥပဒေ၊ လူမှုတာဝန်တို့ကို နောက်ထပ်စမ်းရဦးမယ်။ စမ်းသပ်ချက်တစ်ခုအောင်မြင်ရုံနဲ့ အားလုံးပြီးပြီဆိုတဲ့ စိတ်ဟာ အလျင်လိုမှုတစ်မျိုးပဲ။

ဦးဇင်းတို့ ချက်ချင်းသုံးလို့ရတဲ့ “ပြဿနာစာကြောင်း” ပုံစံတစ်ခု ပေးချင်တယ်။ “ဘယ်သူ” + “ဘယ်အခြေအနေ” + “ဘာအခက်အခဲ” + “ဘယ်အကျိုးဆက်” ဆိုပြီး ရေးပါ။ ဥပမာ “နေ့စားအလုပ်လုပ်တဲ့ မိဘများဟာ အလုပ်ချိန်မတည်ငြိမ်တဲ့အခါ ကလေးသင်ယူမှုကို အမြဲမကူညီနိုင်လို့ ကလေးရဲ့စာလေ့လာမှု ချော်တတ်တယ်” ဆိုတဲ့ပုံစံ။ ဒီစာကြောင်းကို ဖောက်သည်နဲ့အတူ စစ်ပါ။

နောက် “ဖြေရှင်းချက်စာကြောင်း” ရေးပါ။ “အဲဒီသူအတွက် အဲဒီအခြေအနေမှာ အဲဒီအခက်အခဲကို ဒီနည်းနဲ့ လျော့မယ်” ဆိုပြီး ရေးပါ။ ပြီးရင် “ဘာကြောင့် ဒီနည်းက အလုပ်ဖြစ်မယ်လို့ထင်တာလဲ” ဆိုတဲ့ အကြောင်းပြချက်ထည့်ပါ။ အကြောင်းပြချက်မရှိရင် လုပ်ဆောင်ချက် စာရင်းပဲ ကျန်မယ်။

ပြီးတော့ “သက်သေစာကြောင်း” ရေးပါ။ “ဘယ်အရာတွေ့ရင် ဒီယူဆချက်မှန်တယ်လို့ ယာယီယူမလဲ” ဆိုတာ။ လူတွေ ပြန်လာသုံးတာလား။ အချိန်လျော့သွားတာလား။ အမှားနည်းသွားတာလား။ ပေးချေလိုစိတ်ရှိတာလား။ ကျေနပ်မှုတိုးတာလား။ ဒီအညွှန်းကို မစခင်ရေးထားရင် နောက်မှ အောင်မြင်သလိုဖော်ပြဖို့ စံပြောင်းတာ လျော့မယ်။

“အတုအယောင်အညွှန်း” ကိုလည်း သတိထားပါ။ သဘောကျမှု များတာ၊ စာမျက်နှာ ကြည့်ရှုမှု များတာ၊ လူတွေ “ကြိုက်တယ်” ပြောတာတွေက တစ်ခါတလေ အသုံးဝင်ပေမယ့် ပြဿနာတကယ်ဖြေရှင်းသွားတယ်ဆိုတဲ့ သက်သေမဟုတ်နိုင်ဘူး။ အညွှန်းကို အဓိကရလဒ်နဲ့ ခွဲသိရမယ်။ လှပတဲ့နံပါတ်ကို မလိုဘဲ အသုံးဝင်တဲ့နံပါတ်ကို ရွေးပါ။

လူမှုရေးအလုပ်တစ်ခုမှာ ပြဿနာ–ဖြေရှင်းချက် ကိုက်ညီမှု စစ်တဲ့အခါ ပိုသတိထားရတယ်။ “ကျေးရွာကို ဒီပစ္စည်းလိုမယ်” လို့ အပြင်ကဆုံးဖြတ်မယ့်အစား သူတို့ကို မေးရမယ်။ “အထောက်အပံ့” လို့ပေးတဲ့အရာက ဒေသဈေးကွက်ကို ပျက်စေမလား၊ လိုအပ်တဲ့အရာမဟုတ်ဘဲ အလွယ်ရတာကိုပေးနေတာလား၊ အလှူရှင်လိုချင်တဲ့ပုံကို လက်ခံသူအပေါ် တင်နေတာလား စစ်ရမယ်။ ကရုဏာဟာ နားထောင်မှုမပါရင် တစ်ဖက်သတ်ကောင်းစေချင်မှု ဖြစ်သွားနိုင်တယ်။

မိသားစုဘဝမှာတောင် ပြဿနာ–ဖြေရှင်းချက် ကိုက်ညီမှု ရှိတယ်။ ကလေးစာမလုပ်ဘူးဆိုပြီး မိဘက တက်ဘလက်ဝယ်ပေးလိုက်တယ်။ ပြဿနာက စက်မရှိလို့မဟုတ်ဘဲ စိတ်ဖိစီးမှု၊ နားမလည်မှု၊ အိပ်ချိန်မမှန်မှု၊ ကြောက်ရွံ့မှု ဖြစ်နိုင်တယ်။ ဖြေရှင်းချက်က ပြဿနာမမှန်ရင် ဈေးကြီးပစ္စည်းပေးလည်း မဖြေရှင်းနိုင်ဘူး။ ဓမ္မက “အကြောင်း” ကို ကြည့်ဖို့ အမြဲသတိပေးတယ်။

အဖွဲ့အစည်းထဲမှာ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် အမှားများတယ်ဆိုပါစို့။ “သင်တန်းမလုံလောက်လို့” လို့ ချက်ချင်းယူဆပြီး သင်တန်းတိုးတယ်။ တကယ်တော့ လုပ်ငန်းစဉ်မရှင်းတာ၊ အလုပ်ဝန်လွန်တာ၊ ကွန်ပျူတာစနစ် ပြဿနာ၊ အာဏာမရှင်းတာ၊ ပန်းတိုင်ပဋိပက္ခ ဖြစ်နိုင်တယ်။ ရောဂါမမှန်ဘဲ ဆေးပေးသလို အလုပ်မဖြစ်နိုင်ဘူး။ အရင်းပြဿနာကို မေးခွန်းကောင်းနဲ့ ရှာရမယ်။

ဒီနေရာမှာ “အကြောင်းရင်း” နဲ့ “အပြစ်ရှိသူ” ကို မရောပါနဲ့။ ပြဿနာ–ဖြေရှင်းချက် ကိုက်ညီမှု စစ်တာ လူတစ်ယောက်ကို အပြစ်ရှာဖို့ မဟုတ်ဘူး။ စနစ်ကို နားလည်ဖို့ပါ။ “ဘယ်သူမှားသလဲ” က စိတ်ကို အကာအကွယ်လုပ်စေတတ်တယ်။ “ဘာအခြေအနေတွေ ပေါင်းပြီး ဒီရလဒ်ဖြစ်လာသလဲ” ဆိုတဲ့မေးခွန်းက သင်ယူမှုကို ဖွင့်တယ်။

ဖောက်သည်နဲ့အင်တာဗျူးပြီးနောက် “ပြဿနာအဆင့်မြေပုံ” ဆွဲလို့ရတယ်။ အစမှာ ဘာဖြစ်တယ်၊ ဘယ်နေရာမှာ အခက်ဖြစ်တယ်၊ ဘယ်အချိန်မှာ အကူအညီရှာတယ်၊ ဘယ်နည်းသုံးတယ်၊ ဘယ်နေရာမှာ စိတ်ပျက်တယ်၊ နောက်ဆုံး ဘာဆုံးရှုံးတယ်။ ဒီလမ်းကြောင်းကို မြင်ရင် ဖြေရှင်းချက်ကို ဘယ်နေရာမှာ ထည့်ရမလဲ ပိုရှင်းတယ်။ အားလုံးကို တစ်ခါတည်းဖြေရှင်းဖို့ မလိုဘူး။ နာကျင်မှုအကြီးဆုံးအချက်ကနေ စနိုင်တယ်။

အဲဒီအခါ “အသေးဆုံးဖြေရှင်းချက်” စမ်းပါ။ ကွန်ပျူတာစနစ် မရေးခင် ဝန်ဆောင်မှု ကို လူကိုယ်တိုင်လုပ်ကြည့်လို့ရတယ်။ စက်ရုံမတည်ခင် နမူနာထုတ်လို့ရတယ်။ တစ်နှစ်သင်တန်းမဖွင့်ခင် တစ်နေ့ လက်တွေ့ဆွေးနွေးပွဲ လုပ်လို့ရတယ်။ ဆိုင်မငှားခင် ကြိုတင်မှာယူမှု စမ်းလို့ရတယ်။ ပန်းတိုင်က အလှပဆုံးအရာထုတ်ဖို့ မဟုတ်ဘူး။ အရေးကြီးဆုံးယူဆချက်ကို အလွယ်ဆုံးနည်းနဲ့ စမ်းဖို့ပါ။

ဒါပေမယ့် စမ်းသပ်မှုက လူကို ထိခိုက်နိုင်ရင် “အသေးဆုံး” ဆိုတာ မလုံလောက်ဘူး။ ဆေးဝါး၊ လုံခြုံရေး၊ ငွေကြေး၊ ကလေး၊ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်လို နယ်ပယ်တွေမှာ သက်ဆိုင်ရာကျွမ်းကျင်မှု၊ ဥပဒေ၊ သဘောတူညီချက်၊ လုံခြုံရေးစံတွေ လိုတယ်။ စွန့်ဦးလုပ်ငန်း စကားကို အသုံးပြုပြီး လူဘေးကင်းရေးစံကို မလျှော့ရဘူး။ စမ်းသပ်မှုမှာလည်း သီလနဲ့တာဝန်ရှိတယ်။

နောက်ဆုံးတွင် “ဖြေရှင်းချက်ကို သက်သေပြ” လို့မဟုတ်ဘဲ “ဖြေရှင်းချက်ကို အမှားရှာ” ဆိုတဲ့စိတ်ထားထားပါ။ ကိုယ်တည်ဆောက်ထားတာကို မှန်တယ်လို့ သက်သေပြဖို့ပဲ ရှာရင် မကိုက်တဲ့အချက်တွေကို မမြင်ချင်ဘူး။ “ဘယ်အရာတွေ့ရင် ဒီယူဆချက်မှားတယ်လို့ လက်ခံမလဲ” ကို စမချင်းရေးထားရင် စမ်းသပ်မှု သန့်လာတယ်။

ဒီမှာ သတိက အလွန်အရေးကြီးတယ်။ အင်တာဗျူးလုပ်နေချိန်မှာ ကိုယ်ကြိုက်တဲ့စကား ကြားရင် ဝမ်းသာတာသိ။ မကြိုက်တဲ့စကား ကြားရင် စိတ်ပျက်တာသိ။ ဖောက်သည်က ကိုယ့်အိုင်ဒီယာကို မလိုဘူးပြောရင် အတ္တနာတာသိ။ ဒီစိတ်တွေကို သိထားရင် အချက်အလက်ကို စိတ်က မပြင်ဆင်နိုင်အောင် ကာကွယ်ပေးတယ်။

အဖွဲ့လိုက်လုပ်ရင် အပတ်စဉ် “ယူဆချက်ပြန်စစ်အစည်းအဝေး” လုပ်နိုင်တယ်။ ဘာယူဆချက်စမ်းခဲ့လဲ၊ ဘာသက်သေရလဲ၊ ဘာမှားသွားလဲ၊ ဘာဆက်စမ်းမလဲ၊ ဘာရပ်မလဲ။ အဲဒီအစည်းအဝေးမှာ အမှားကို လူအပြစ်မလုပ်ဘဲ သင်ယူမှုလုပ်ရမယ်။ “ဒီယူဆချက်မှားတယ်” ဆိုတာ “ဒီလူညံ့တယ်” မဟုတ်ဘူး။ ဒီကွာခြားချက်က တီထွင်မှုကို အသက်ရှင်စေတယ်။

ပြဿနာ–ဖြေရှင်းချက် ကိုက်ညီမှု ရှာရာမှာ နောက်ဆုံးပြဿနာတစ်ခုက “ဖြေရှင်းချက်ကို အရမ်းမြန်စွာကြီးအောင်လုပ်ခြင်း” ပါ။ လူဆယ်ယောက်မှာ အဆင်ပြေတယ်ဆိုတာ လူတစ်သောင်းမှာ အဆင်ပြေမယ်လို့ မဆိုနိုင်ဘူး။ အဖွဲ့စွမ်းရည်၊ ကုန်ကျစရိတ်၊ အရည်အသွေးထိန်းချုပ်မှု၊ ဖောက်သည်ကူညီပံ့ပိုးမှု၊ အချက်အလက် လုံခြုံရေး ပုံစံတွေ ပြောင်းသွားတယ်။ ပြဿနာ–ဖြေရှင်းချက် ကိုက်ညီမှု က ပထမတံခါးပဲ။ နောက်တံခါးတွေလည်း ရှိသေးတယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့… ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းအမြင်နဲ့ ဓမ္မအမြင် ဆုံတဲ့နေရာတစ်ခုက “မသိတာကို သိတယ်ထင်မနေဖို့” ပါ။ သစ္စာရှိတဲ့လူက “ဒီယူဆချက်ကို မစမ်းရသေးဘူး” လို့ ပြောရဲတယ်။ “အခုရလဒ်က လူနှစ်ဆယ်ပဲ” လို့ ပြောရဲတယ်။ “ပြဿနာအရေးကြီးတယ်ဆိုတာ မသေချာသေးဘူး” လို့ ပြောရဲတယ်။ အဲဒီရိုးသားမှုက ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အားနည်းစေတာ မဟုတ်ဘူး။ ယုံကြည်ရစေတာပါ။

လက်တွေ့အလုပ်ပေးအနေနဲ့ ဒီနေ့ နေ့လည်စာမစားခင် သို့မဟုတ် အလုပ်ပြန်မစခင် စာရွက်တစ်ရွက်ယူပါ။ ကိုယ်လုပ်ချင်တဲ့အရာတစ်ခုကို ရေးပါ။ ပြီးရင် “ပြဿနာ”, “လူ”, “အခြေအနေ”, “လက်ရှိနည်း”, “နာကျင်မှု”, “ဖြေရှင်းချက်ယူဆချက်”, “သက်သေ”, “မှားနိုင်တဲ့အချက်” ဆိုပြီး ရှစ်ကြောင်းရေးပါ။ ဖြေရှင်းချက်မရေးနိုင်တာထက် ပြဿနာမရှင်းတာက ပိုအရေးကြီးတယ်။

ပြီးရင် အဲဒီစာရွက်ကို ကိုယ့်အဖွဲ့မဟုတ်တဲ့ အမှန်တကယ်အသုံးပြုသူနှစ်ယောက်ကို ပြပါ။ “ဒီလိုဖြစ်လား” မမေးပါနဲ့။ “ခင်ဗျားအတွေ့အကြုံကို ပြောပါ” လို့ မေးပါ။ ကိုယ်ရေးထားတာနဲ့ မတူရင် မပြောကြားနဲ့။ ပြန်ရေးပါ။ အဲဒါက ပြဿနာ–ဖြေရှင်းချက် ကိုက်ညီမှု ရှာတဲ့အလုပ်ရဲ့ အစစ်အမှန်အလှပါ—ကိုယ့်အိုင်ဒီယာကို မာနနဲ့မကာကွယ်ဘဲ အမှန်နဲ့ပြန်ညှိခြင်း။

ဒကာ ဒကာမတို့… ဒီနေရာမှာ အထူးသတိထားရမယ့်အချက်တစ်ခုက “ပြဿနာကို ပြောတဲ့လူ” နဲ့ “ပြဿနာကို ခံစားရတဲ့လူ” တစ်ယောက်တည်း မဖြစ်နိုင်တာပါ။ ဥပမာ သင်တန်းတစ်ခုမှာ အုပ်ချုပ်သူက “သင်တန်းသားတွေ စာမကြိုးစားဘူး” လို့ ပြောနိုင်တယ်။ သင်တန်းသားက “သင်ခန်းစာပုံစံမကိုက်ဘူး” လို့ ပြောနိုင်တယ်။ ဆရာက “အချိန်မလုံလောက်ဘူး” လို့ ပြောနိုင်တယ်။ မိဘက “တိုးတက်မှုမမြင်ရဘူး” လို့ ပြောနိုင်တယ်။ ဒီအသံလေးမျိုးကို မကြားဘဲ တစ်ယောက်ရဲ့ အမြင်နဲ့ ဖြေရှင်းချက်တည်ဆောက်ရင် အကြောင်းရင်းတစ်ခုကို အခြားအကြောင်းရင်းနဲ့ ဖုံးပစ်နိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ပြဿနာကို လူတစ်ယောက်ရဲ့ စကားတစ်ကြောင်းမဟုတ်ဘဲ သက်ဆိုင်သူများရဲ့ အတွေ့အကြုံပုံစံအဖြစ် ကြည့်ရမယ်။

နောက်တစ်ချက်က “ပြောတာ” နဲ့ “လုပ်တာ” ကို ခွဲကြည့်ရမယ်။ လူတစ်ယောက်က “ဒီဝန်ဆောင်မှုလိုတယ်” လို့ ပြောနိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် လက်ရှိပြဿနာဖြစ်တိုင်း ဘာမှမလုပ်ဘဲနေနိုင်တယ်။ တစ်ယောက်က “ဈေးနည်းရင်ဝယ်မယ်” လို့ ပြောနိုင်ပေမယ့် တကယ်ဝယ်တဲ့အခါ ယုံကြည်ရမှုကို ဈေးထက် ပိုရွေးနိုင်တယ်။ စကားကို မယုံရဘူးဆိုတာမဟုတ်ဘူး။ စကားနဲ့ လက်တွေ့အပြုအမူ နှစ်မျိုးကို တွဲကြည့်ရမယ်ဆိုတာပါ။ အတိတ်မှာ ဘယ်လိုလုပ်ခဲ့သလဲ၊ ဘာအတွက် ငွေသုံးခဲ့သလဲ၊ ဘာကို စွန့်လွှတ်ခဲ့သလဲဆိုတာက အရေးကြီးတဲ့သက်သေဖြစ်တတ်တယ်။

ပြဿနာ–ဖြေရှင်းချက် ကိုက်ညီမှု ကို စမ်းတဲ့အခါ “အောင်မြင်တယ်” ဆိုတဲ့စံကို စမချင်း ရှင်းထားဖို့လည်း လိုတယ်။ လူဆယ်ယောက်ကို မေးပြီး ကိုးယောက်က ယဉ်ကျေးလို့ “ကောင်းပါတယ်” ပြောတာကို သက်သေမယူပါနဲ့။ ဘယ်လောက်များများက ပြဿနာကို မကြာခဏတွေ့သလဲ၊ လက်ရှိနည်းမှာ ဘာအခက်ရှိသလဲ၊ ကိုယ့်နမူနာနည်းကို အသုံးပြုချင်သလား၊ အသုံးပြုပြီးနောက် တကယ်သက်သာသလား၊ ပြန်လာသုံးသလား စသဖြင့် ကြိုတင်တိုင်းတာစံထားပါ။ စံမရှိရင် ကိုယ်ကြိုက်တဲ့အချက်ကို အောင်မြင်မှုလို့ ခေါ်မိတတ်တယ်။

ဥပမာတစ်ခုအနေနဲ့—ရွာတစ်ရွာမှာ အိမ်တိုင်ရာရောက်ပို့ဆောင်ရေးဝန်ဆောင်မှု စချင်တယ်ဆိုပါစို့။ “လူတွေသွားလာရခက်တယ်” ဆိုတာကြားရုံနဲ့ ဆိုင်ကယ်အများကြီးဝယ်မထားပါနဲ့။ ဘယ်သူတွေသွားလာရခက်တာလဲ၊ ဘယ်အချိန်မှာခက်တာလဲ၊ ဆေးဝါးလား အစားအသောက်လား စာရွက်စာတမ်းလား၊ လက်ရှိဘယ်လိုဖြေရှင်းနေလဲ၊ ပို့ခဘယ်လောက်ဆို လက်ခံနိုင်လဲ၊ လမ်းအခြေအနေဘယ်လိုလဲ၊ မိုးရာသီမှာ ဘာဖြစ်မလဲ စစ်ပါ။ ပြီးမှ လမ်းကြောင်းတစ်ခု၊ ရက်အနည်းငယ်၊ အော်ဒါအနည်းငယ်နဲ့ စမ်းပါ။ ဒီဇာတ်လမ်းဟာ ဖြစ်ရပ်မှန်တစ်ခုကို အခိုင်အမာပြောတာမဟုတ်ဘဲ သင်ယူဖို့ ဆောက်ထားတဲ့ ဥပမာပါ။ အဓိကက အသေးစမ်းပြီး အမှန်သင်ယူတာပါ။

ဒီလိုစမ်းနေချိန်မှာ ကိုယ့်အဖွဲ့ထဲက “မကောင်းတဲ့သတင်းပြောသူ” ကို တန်ဖိုးထားရမယ်။ လုပ်ငန်းရှင်အများစုက အားပေးသံကို ကြိုက်တယ်။ “မဖြစ်နိုင်ဘူး” ဆိုတဲ့အသံကို မကြိုက်ဘူး။ ဒါပေမယ့် သက်သေနဲ့ပြောတဲ့ မကောင်းတဲ့သတင်းဟာ ငွေကုန်မယ့်အမှားတစ်ခုကို စောစောရပ်ပေးနိုင်တယ်။ အဖွဲ့အစည်းမှာ အမှန်ပြောလို့ ရာထူးကျမယ့်ကြောက်စိတ်ရှိနေမယ်ဆိုရင် ပြဿနာ–ဖြေရှင်းချက် ကိုက်ညီမှု ကို မှန်မှန်ရှာဖို့ခက်တယ်။ အမှန်ပြောသူကို ဆန့်ကျင်သူမဟုတ်ဘဲ စမ်းသပ်မှုရဲ့ မိတ်ဆွေလို့ မြင်ရမယ်။

နောက်ဆုံးတော့ ပြဿနာနဲ့ဖြေရှင်းချက် ကိုက်ညီမှုဟာ တစ်ကြိမ်စစ်ပြီး အမြဲတည်နေတဲ့အရာမဟုတ်ဘူး။ လူတွေရဲ့ဘဝပြောင်းတယ်၊ နည်းပညာပြောင်းတယ်၊ ဈေးနှုန်းပြောင်းတယ်၊ ဥပဒေပြောင်းတယ်၊ အခြေအနေပြောင်းတယ်။ မနေ့ကလိုအပ်တဲ့အရာ ဒီနေ့မလိုနိုင်ဘူး။ ဒါကြောင့် “အရင်ကအောင်မြင်ခဲ့တယ်” ဆိုတာကို ယနေ့အတွက် အလိုအလျောက်သက်သေ မလုပ်ရဘူး။ အချိန်အလိုက် ပြန်နားထောင်၊ ပြန်စမ်း၊ ပြန်ညှိတတ်မှ ဖြေရှင်းချက်က လူနဲ့အတူ အသက်ရှင်နိုင်တယ်။

အခု သစ္စာလေးပါးနဲ့ ဒီအကြောင်းကို ပြန်ဆင်းကြည့်ရအောင်။ လုပ်ငန်းဘဝမှာ ဒုက္ခပုံစံတစ်ခုက ကိုယ်မဖြေရှင်းသင့်တဲ့ပြဿနာကို လပေါင်းများစွာ ဖြေရှင်းနေပြီး လူမသုံးတာ၊ ငွေကုန်တာ၊ အဖွဲ့ပင်ပန်းတာ၊ အချင်းချင်းအပြစ်တင်တာပါ။ ပိုနက်တဲ့ဓမ္မအရာမှာတော့ မရချင်တာရ၊ ရချင်တာမရ၊ စွဲလမ်းမှုနဲ့ ခံစားရတဲ့ ဒုက္ခကို မြင်ရတယ်။

သမုဒယဘက်မှာ ကိုယ့်အိုင်ဒီယာကို “ငါ့အိုင်ဒီယာ” လို့ စွဲခြင်း၊ ချီးမွမ်းခံချင်ခြင်း၊ အမြတ်ကို အမြန်ရချင်ခြင်း၊ မမှားချင်ခြင်း၊ အရှုံးကို မဝန်ခံချင်ခြင်းတို့ ဝင်လာတတ်တယ်။ အဲဒီစွဲလမ်းမှုက အချက်အလက်ကို ရွေးဖတ်စေတယ်၊ မေးခွန်းကို ဦးတည်စေတယ်၊ မကောင်းတဲ့သတင်းကို ဖုံးစေတယ်။

နိရောဓဘက်မှာ ပြဿနာကို မှန်မှန်မြင်ပြီး ကိုယ့်ယူဆချက်ကို လွှတ်နိုင်တဲ့စိတ်ရှိလာတယ်။ “ငါ့အိုင်ဒီယာမှန်ရမယ်” ဆိုတာလျော့လာရင် “လူအတွက် ဘာမှန်လဲ” ဆိုတာ မြင်လာတယ်။ မှားတာကို ရပ်နိုင်တယ်။ ကောင်းတာကို ပြင်နိုင်တယ်။ လူတွေပြောတာနဲ့ မာနမနာဘဲ သင်ယူနိုင်တယ်။

မဂ္ဂဘက်မှာ သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့ ပြဿနာ၊ အကြောင်းနဲ့ သက်သေကို ခွဲမြင်ပါ။ သမ္မာသင်္ကပ္ပနဲ့ လူကို အကျိုးပြုချင်တဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ထားပါ။ သမ္မာဝါစာနဲ့ မေးခွန်းကို မလှည့်စားဘဲ မေးပါ။ သမ္မာကမ္မန္တနဲ့ စမ်းသပ်မှုကြောင့် လူမနစ်နာအောင်လုပ်ပါ။ သမ္မာအာဇီဝနဲ့ အကျင့်စာရိတ္တနယ်နိမိတ်ကို မပျက်စေပါ။ သမ္မာဝါယာမနဲ့ အမှားသိရင် ပြင်ပါ။ သမ္မာသတိနဲ့ ကိုယ့်အတ္တတုံ့ပြန်မှုကို ကြည့်ပါ။ သမ္မာသမာဓိနဲ့ ဒေတာကြားမှာ စိတ်တည်တည်ရှိပါ။

ဒီနေ့နေ့လည်ကစပြီး “ဖြေရှင်းချက်ကောင်းကောင်းရှာ” ဆိုတာထက် “ပြဿနာမှန်မှန်သိ” ဆိုတာကို အရင်ထားကြပါ။ မသိသေးတာကို မသိသေးဘူးလို့ ပြောနိုင်ကြပါစေ။ ဖောက်သည်နဲ့ သက်ဆိုင်သူရဲ့ အသံကို ဂုဏ်ပြုနားထောင်နိုင်ကြပါစေ။ အမြင်နဲ့ သက်သေကို ခွဲနိုင်ကြပါစေ။ အိုင်ဒီယာကိုမကာကွယ်ဘဲ အမှန်ကို ကာကွယ်နိုင်ကြပါစေ။

ဤတရားနာယူခြင်း၊ ဆင်ခြင်ခြင်းနှင့် မှန်ကန်သောပြဿနာကို မှန်ကန်သောနည်းဖြင့် ဖြေရှင်းရန် ကြိုးပမ်းခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကုသိုလ်အစုစုကို မိဘဆရာသမားများ၊ ကျေးဇူးရှင်များ၊ အဖွဲ့အစည်းများအတွင်း ပြဿနာဖြေရှင်းနေကြသူများ၊ လုပ်ငန်းတီထွင်သူများ၊ သင်ကြားသူများ၊ လူမှုဝန်ဆောင်မှုပေးနေကြသူများနှင့် သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှဝေပါတယ်။ ပြဿနာကို မကြောက်ဘဲ မြင်နိုင်ကြပါစေ။ ဖြေရှင်းချက်ကို မာနမပါဘဲ စမ်းနိုင်ကြပါစေ။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

 စ၀်ဓမ္မသာမိ (ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက)

ကျမ်းကိုးစာရင်း

ဝိပဿနာသုတေသနဌာန။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ပိဋကတ် ဒစ်ဂျစ်တယ်မူ။ https://www.tipitaka.org/

သံယုတ္တနိကာယ် ၅၆.၁၁။ https://suttacentral.net/sn56.11/en/sujato

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၃။ https://suttacentral.net/mn63/en/sujato

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂။ https://suttacentral.net/mn2/en/sujato

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၅။ https://suttacentral.net/an3.65/en/sujato

သတိရှိသော စွန့်ဦးတီထွင်မှု

 သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ခုနှစ်

မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလဆန်း ၇ ရက်

ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၈ ရက်၊ သောကြာနေ့

သတိရှိသော စွန့်ဦးတီထွင်မှု

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ‑ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန‑ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ‑ဂေါပန‑ပရိဟာရ‑ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။

ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။

နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။

စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

ဒကာ ဒကာမတို့ရေ… ဒီနေ့မနက် ဦးဇင်းတို့ ပြောကြားနာယူကြမယ့် ခေါင်းစဉ်က “သတိရှိသော စွန့်ဦးတီထွင်မှု” ပါ။ စွန့်ဦးတီထွင်တယ်ဆိုတာ အရောင်းဆိုင်တစ်ဆိုင်ဖွင့်တာ၊ ကုမ္ပဏီတစ်ခုထောင်တာ၊ အက်ပ်တစ်ခုရေးတာလောက်နဲ့ မပြီးပါဘူး။ လူတစ်စုရဲ့ တကယ့်လိုအပ်ချက်ကို မြင်ရမယ်၊ ကိုယ်လုပ်မယ့်အလုပ်က ဘယ်သူ့အတွက် အကျိုးရှိမလဲ သိရမယ်၊ လုပ်ငန်းကြီးလာတဲ့အခါ ကိုယ့်စိတ်က ဘယ်လိုပြောင်းသွားနိုင်သလဲ သတိထားရမယ်။ “အခွင့်အရေးတွေ့တာနဲ့ လိုက်” ဆိုတဲ့စိတ်တစ်ခုတည်းနဲ့တော့ ဓမ္မအမြင်အရ ပြည့်စုံတဲ့ စွန့်ဦးတီထွင်မှု မဖြစ်သေးဘူးနော်။

တစ်ခါတလေ လူငယ်တစ်ယောက်က စီးပွားရေးစမယ်ဆိုပြီး ရင်ခုန်နေတာမြင်ရတယ်။ အိုင်ဒီယာကောင်းတယ်။ အင်အားလည်းရှိတယ်။ မိတ်ဆွေတွေကလည်း အားပေးတယ်။ ဒါပေမယ့် ဦးဇင်းတို့ မေးရမယ့်မေးခွန်းက “စတင်ရဲသလား” တစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။ “သတိရှိရှိ စတင်နိုင်သလား” ဆိုတာ ပိုအရေးကြီးတယ်။ ကိုယ့်အလုပ်ရဲ့အကျိုးနဲ့ အန္တရာယ်ကို နှစ်ဖက်လုံးမြင်နိုင်သလား။ အမြတ်နဲ့ တာဝန်ကို အတူတကွ ထိန်းနိုင်သလား။ ကိုယ်အောင်မြင်ချင်တာကြောင့် တစ်ပါးသူရဲ့ နစ်နာမှုကို မမြင်သလို ဖြစ်သွားမလား။ ဒီမေးခွန်းတွေက စွန့်ဦးတီထွင်မှုကို စိတ်ဓာတ်ပြင်းပြမှုကနေ ပညာပါသော လုပ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်လာအောင် ကူညီပေးတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ ပထမဆုံး ခွဲသိရမှာက “သတ္တိ” နဲ့ “အလျင်လိုမှု” မတူဘူးဆိုတာပါ။ သတ္တိရှိသူက အန္တရာယ်ကို သိပြီးမှ လှမ်းတယ်။ အလျင်လိုသူက အန္တရာယ်ကို မကြည့်ချင်ဘဲ လှမ်းတယ်။ သတ္တိရှိသူက မသိတာကို မသိဘူးလို့ ဝန်ခံတတ်တယ်။ အလျင်လိုသူက ယုံကြည်ချက်ကို အချက်အလက်နေရာမှာထားတတ်တယ်။ သတ္တိရှိသူက စမ်းသပ်ပြီး သင်ယူတယ်။ အလျင်လိုသူက မိမိအိုင်ဒီယာကို ချစ်လွန်းလို့ ဆန့်ကျင်သံကို မကြားချင်ဘူး။ အဲဒီကွာခြားချက်လေးကို နားလည်ထားမှ “သတိရှိသော စွန့်ဦးတီထွင်မှု” ဆိုတဲ့ စကားဟာ အသက်ဝင်လာမယ်။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၅၄ မှာ အိမ်ရှင်ဘဝနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ ပစ္စုပ္ပန်အကျိုးချမ်းသာကို လေးမျိုးခွဲပြထားတယ်။ မိမိအသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအလုပ်ကို ကျွမ်းကျင်စွာ သိပြီး ကြိုးစားအားထုတ်နိုင်ခြင်း၊ ရရှိထားတဲ့အရာကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခြင်း၊ မိတ်ကောင်းဆွေကောင်းနဲ့ ပေါင်းသင်းနိုင်ခြင်း၊ ဝင်ငွေထွက်ငွေကို မျှတစွာ သုံးစွဲနိုင်ခြင်းတို့ပါ။ ဒီအချက်တွေကို စွန့်ဦးတီထွင်သူရဲ့ ဘဝနဲ့ ချိတ်ကြည့်ရင် “အိုင်ဒီယာရှိတာ” တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ “အလုပ်ကိုသိခြင်း၊ ရရှိထားတာကိုမပျက်စီးအောင်ထိန်းခြင်း၊ မိတ်ကောင်းကိုရွေးခြင်း၊ ငွေကိုမျှတစွာထိန်းခြင်း” အားလုံးကို တစ်ပြိုင်နက်ကြည့်ရမယ်လို့ နားလည်နိုင်ပါတယ်။ 

ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့… လုပ်ငန်းတစ်ခုစတဲ့အခါ “အရောင်းဖြစ်မလား” ဆိုတာကိုပဲ စဉ်းစားတတ်တယ်။ ဒါပေမယ့် “ကိုယ်က ဒီလုပ်ငန်းကို လုပ်တတ်သလား” ဆိုတာက အရင်မေးရမယ့်မေးခွန်းပါ။ လုပ်ငန်းတစ်ခုကို စိတ်ဝင်စားတာနဲ့ ကျွမ်းကျင်တာ မတူဘူး။ လုပ်ငန်းတစ်ခုကို ကြည့်ပြီး အမြတ်ရှိမယ်ထင်တာနဲ့ အဲဒီလုပ်ငန်းရဲ့ အရည်အသွေး၊ ဥပဒေ၊ လူမှုထိခိုက်မှု၊ ငွေစီးဆင်းမှု၊ ဖောက်သည်အပြုအမူ၊ လုံခြုံရေးကို သိထားတာ မတူဘူး။ မသိသေးရင် သင်ယူရမယ်။ မကျွမ်းသေးရင် စမ်းလုပ်ရမယ်။ ကိုယ့်ထက်သိသူကို မေးရမယ်။ ဒီစိတ်ထားဟာ အရှက်မဟုတ်ဘူး၊ ပညာရဲ့ အစပါ။

“အားထုတ်မှု” ဆိုတဲ့စကားလည်း ရှင်းအောင်ပြောချင်တယ်။ ဓမ္မမှာ အားထုတ်မှုဆိုတာ အလွန်အကျွံ လောင်ကျွမ်းသွားအောင် အလုပ်လုပ်တာကို မဆိုလိုဘူး။ မျှတတဲ့အားထုတ်မှု လိုတယ်။ လုပ်ငန်းရှင်တစ်ယောက်က တစ်ညလုံးမအိပ်ဘဲ အလုပ်လုပ်ပြီး နောက်နေ့မှာ ဆုံးဖြတ်ချက်မှားနေရင် အဲဒါကို “အလုပ်ကြိုးစားတယ်” လို့ပဲ ချီးမွမ်းလို့ မရဘူး။ ကိုယ်ခန္ဓာ၊ စိတ်၊ မိသားစု၊ အဖွဲ့ဝင်တွေရဲ့ အခြေအနေကို မကြည့်ဘဲ အလျင်လိုတဲ့ အားထုတ်မှုက နောက်ပိုင်းမှာ မျက်နှာဖုံးပြတ်တတ်တယ်။ အားထုတ်မှုမှာ သတိနဲ့ ပညာ ပါရမယ်။

နောက်တစ်ချက်က ရရှိထားတဲ့အရာကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းခြင်းပါ။ စွန့်ဦးတီထွင်သူက အသစ်ရဖို့ပဲ မကြည့်ရဘူး။ ရှိပြီးသား ယုံကြည်မှု၊ နာမည်ကောင်း၊ ဝန်ထမ်းကျွမ်းကျင်မှု၊ ငွေကြေး၊ ဖောက်သည်အချက်အလက်၊ လိုင်စင်၊ ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ ဆက်ဆံရေးတို့ကိုလည်း ထိန်းရမယ်။ စတင်တုန်းက လူဆယ်ယောက်ယုံကြည်ထားတာကို ကြီးလာတဲ့အခါ လူတစ်ထောင်ရဲ့ ယုံကြည်မှုဖြစ်လာနိုင်တယ်။ အဲဒီယုံကြည်မှုက ငွေထက်တောင် ပိုနုနယ်တတ်ပါတယ်။ တစ်ကြိမ်လိမ်ရင် တစ်နှစ်တည်ဆောက်ထားတာ ပျက်နိုင်တယ်။

မိတ်ကောင်းဆွေကောင်းဆိုတာလည်း စီးပွားရေးမှာ အရေးကြီးပါတယ်။ ကိုယ့်ကို အမြဲချီးမွမ်းတဲ့သူကို မိတ်ကောင်းလို့ မဆိုနိုင်ဘူး။ “ဒီဟာက မမှန်သေးဘူး” လို့ ပြောရဲသူ၊ “အချက်အလက်မရှိသေးဘူး” လို့ တားရဲသူ၊ “ဒီစာချုပ်က လူတစ်ဖက်အပေါ် မမျှတဘူး” လို့ သတိပေးရဲသူ၊ “ဒီကြော်ငြာက အလွန်အကျွံကတိပေးထားတယ်” လို့ အမှန်ပြောရဲသူဟာ လုပ်ငန်းရှင်အတွက် တန်ဖိုးကြီးတဲ့ မိတ်ကောင်း ဖြစ်တတ်တယ်။ စတင်ခါစမှာ မိတ်ကောင်းကို ရွေးတတ်ခြင်းက ငွေရှာတတ်ခြင်းထက် မနည်းအရေးကြီးပါတယ်။

ဝင်ငွေထွက်ငွေ မျှတခြင်းမှာလည်း သတိရမယ်။ လုပ်ငန်းစတင်တဲ့အခါ အမြတ်ကို မမြင်ခင် ကုန်ကျစရိတ်ကို မြင်ရတယ်။ အရင်းအနှီးက ပျောက်လွယ်တယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ “ပိုထည့်ရင် ပြန်ရမယ်” ဆိုတဲ့စိတ်က လောဘနဲ့ ကြောက်ရွံ့မှုနှစ်မျိုးပေါင်းလာတတ်တယ်။ စိတ်မတည်ရင် ဆုံးရှုံးသွားတာကို ပြန်ယူချင်လို့ ပိုကြီးတဲ့အန္တရာယ်ထဲ ဝင်တတ်တယ်။ ဒါကြောင့် စတင်မယ့်ငွေ၊ လစဉ်အသုံးစရိတ်၊ အရေးပေါ်အရန်၊ ရပ်တန့်ရမယ့်အမှတ်ကို မစခင်ကတည်းက ရှင်းထားတာက သတိရှိခြင်းဖြစ်တယ်။

ဒီနေရာမှာ မေးကြည့်ပါ—“ရပ်တန့်ရမယ့်အမှတ်” ကို ဘာကြောင့် စမချင်းရေးထားရမှာလဲ။ အလုပ်ထဲဝင်ပြီးသွားရင် ကိုယ့်ဆုံးဖြတ်ချက်နဲ့ ကိုယ်စွဲလမ်းလာတတ်လို့ပါ။ ငွေထည့်ပြီးသွားတော့ “ဒီလောက်ထည့်ပြီးပြီ၊ ဘယ်လိုပဲဖြစ်ဖြစ် ဆက်ရမယ်” ဆိုတဲ့စိတ်လာတတ်တယ်။ နာမည်ကြေညာပြီးသွားတော့ “မပြန်နိုင်တော့ဘူး” ထင်တတ်တယ်။ လူတွေကိုပြောပြီးသွားတော့ မျက်နှာမပျက်ချင်တော့ဘူး။ အဲဒီအခါ စီးပွားရေးဆုံးဖြတ်ချက်က အချက်အလက်မဟုတ်ဘဲ အတ္တကို ကာကွယ်တဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြစ်သွားတတ်တယ်။

သူတော်ကောင်းတို့… စွန့်ဦးတီထွင်မှုမှာ ပထမဆုံးလိုအပ်တာ အမြတ်မဟုတ်ဘူး။ “ကိုယ်လုပ်မယ့်အလုပ်က သမ္မာအာဇီဝနဲ့ ကိုက်သလား” ဆိုတဲ့မေးခွန်းပါ။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၇၇ မှာ အိမ်ရှင်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မလုပ်သင့်တဲ့ ကုန်သွယ်မှုငါးမျိုးကို သတ်မှတ်ထားတယ်—လက်နက်၊ သတ္တဝါ၊ အသား၊ မူးယစ်စေသောအရာနဲ့ အဆိပ်အတောက်ဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်မှုတို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီစာရင်းကို ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းအားလုံးရဲ့ အသေးစိတ်မူဝါဒအဖြစ် တိုက်ရိုက်မကူးရပါဘူး။ ဒါပေမယ့် “အမြတ်ရတာတင်မဟုတ်ဘဲ အသက်မွေးမှုရဲ့ အကျင့်စာရိတ္တကို စစ်ရမယ်” ဆိုတဲ့ နယ်နိမိတ်က အလွန်ရှင်းပါတယ်။ 

တချို့လူက “တရားနဲ့ စီးပွားရေးက သီးခြားပါ” လို့ ထင်တတ်တယ်။ ငွေရှာတာက ငွေရှာတာ၊ သီလက ဘုရားကျောင်းမှာပဲဆိုရင် လုပ်ငန်းခွင်က နေ့တစ်နေ့ရဲ့ အများဆုံးအချိန်ကို ယူထားတဲ့နေရာဖြစ်နေတာကို မေ့သွားတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စကား၊ ဆုံးဖြတ်ချက်၊ ကတိ၊ စာချုပ်၊ ထုတ်ကုန်၊ ဝန်ဆောင်မှု၊ ဝန်ထမ်းဆက်ဆံရေး—ဒီအရာတွေအားလုံးဟာ လုပ်ရပ်တွေပါ. အဲဒီအရာတွေမှာ ကုသိုလ်အကုသိုလ် မဆိုင်ဘူးလို့ ခွဲလို့မရဘူး။

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၇ မှာ သမ္မာအာဇီဝကို တစ်ခုတည်းခွဲထားတာမဟုတ်ဘဲ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိတို့နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ရှင်းပြထားတယ်။ မှားယွင်းတဲ့အသက်မွေးမှုကို မှားယွင်းမှန်း သိခြင်း၊ မှန်ကန်တဲ့အသက်မွေးမှုကို ရွေးဖို့ အားထုတ်ခြင်း၊ အဲဒီလမ်းမှာ သတိရှိခြင်း—ဒီသဘောကို စီးပွားရေးဘက်က နားလည်ရင် “လုပ်ငန်းစတယ်” ဆိုတာ အမြတ်စီမံချက်ရေးတာတင် မဟုတ်ဘဲ စိတ်ရင်း၊ လုပ်နည်းနဲ့ သက်ရောက်မှုတို့ကိုပါ စစ်ဆေးရတဲ့အလုပ် ဖြစ်လာတယ်။ 

ဥပမာတစ်ခုအနေနဲ့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ လူငယ်သုံးယောက်က အွန်လိုင်းအစားအသောက်ဝန်ဆောင်မှုတစ်ခု စမယ်ဆိုပါစို့။ သူတို့မြင်တဲ့အခွင့်အရေးက “လူတွေ အချိန်မရှိဘူး၊ အိမ်အရောက်စားစရာလိုတယ်” ဆိုတာ။ အိုင်ဒီယာက မဆိုးဘူး။ ဒါပေမယ့် သတိရှိတဲ့ စွန့်ဦးတီထွင်သူဆိုရင် ပထမနေ့မှာ ငွေချေးပြီး မီးဖိုကြီးဝယ်မလား။ ဒါမှမဟုတ် ပထမဆုံး လူဆယ်ယောက်၊ လူနှစ်ဆယ်နဲ့ စမ်းပြီး လိုအပ်ချက်အမှန်ကို နားထောင်မလား။

ဒီဥပမာမှာ ဒုတိယလမ်းက နှေးသလိုထင်ရတယ်။ တကယ်တော့ အမှားကြီးမဖြစ်မီ အမှားသေးသေးနဲ့ သင်ယူနေတာပါ။ ဖောက်သည်တွေက ဈေးနှုန်းကိုကြိုက်ပေမယ့် ပို့ချိန်မကြိုက်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။ အစားအသောက်ကောင်းပေမယ့် ထုပ်ပိုးမှုကြောင့် အမှိုက်များတယ်လို့ ပြောနိုင်တယ်။ ပို့ဆောင်သူအတွက် အလုပ်ချိန်မမျှတတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။ ကောင်းတဲ့အိုင်ဒီယာတစ်ခုကို ကောင်းတဲ့စနစ်တစ်ခုဖြစ်အောင် အပြင်လောကရဲ့ အသံနဲ့ ပြန်ညှိရတယ်။

အဲဒီအခါ အရေးကြီးတဲ့ မေးခွန်းလေးသုံးခုရှိတယ်။ “ဘယ်သူ့ပြဿနာကို ဖြေရှင်းနေတာလဲ။” “တကယ်သူတို့က အဲဒီပြဿနာကို အရေးကြီးတယ်လို့ခံစားကြသလား။” “ကိုယ်ပေးမယ့်ဖြေရှင်းချက်က သူတို့ရဲ့ပြဿနာကို တကယ်လျော့စေသလား။” ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို မဖြေဘဲ “ကိုယ့်အိုင်ဒီယာအရမ်းကောင်းတယ်” ဆိုတာနဲ့ စလို့မရဘူး။ သတိရှိသော စွန့်ဦးတီထွင်မှုမှာ ကိုယ့်အိုင်ဒီယာကို ချစ်တာထက် အမှန်တရားကို ချစ်ဖို့ လိုပါတယ်။

အမှန်တရားကို ချစ်တယ်ဆိုတာ ကိုယ့်ကို လှည့်ပတ်မနေတဲ့ အချက်အလက်ကို လက်ခံနိုင်တာပါ။ စမ်းသပ်ပြီး ဖောက်သည်တွေ မဝယ်ဘူးဆိုရင် သူတို့ကို အပြစ်တင်မလား။ “လူတွေ နားမလည်ကြဘူး” လို့ပဲ ပြောမလား။ ဒါမှမဟုတ် “ငါတို့ယူဆချက် တစ်နေရာမှာ မှားနေပြီ” လို့ ပြန်ကြည့်မလား။ ဒီနေရာမှာ မာနနဲ့ ပညာက ကွဲတယ်။ မာနက ကိုယ့်အိုင်ဒီယာကို ကာကွယ်တယ်။ ပညာက အမှန်ကို ကာကွယ်တယ်။

လုပ်ငန်းစတင်တဲ့အခါ လူမှုတာဝန်ကို နောက်မှထည့်မယ့် အပိုင်းလို့ မထင်ပါနဲ့။ “အရင်အမြတ်ရှာ၊ နောက်မှကောင်းမှုလုပ်မယ်” ဆိုတဲ့စဉ်းစားပုံမှာ ပြဿနာရှိတတ်တယ်။ ကိုယ့်လုပ်ငန်းရဲ့ ဗဟိုပုံစံကိုယ်တိုင်က လူကို ထိခိုက်နေမယ်ဆိုရင် အပြင်က အလှူနည်းနည်းနဲ့ မဖြူစင်နိုင်ဘူး။ လုပ်ငန်းမော်ဒယ်ထဲကတည်းက ရိုးသားမှု၊ လုံခြုံမှု၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်၊ ဝန်ထမ်းဂုဏ်သိက္ခာ၊ ဖောက်သည်အခွင့်အရေးတို့ကို စဉ်းစားထားရမယ်။

ဒီမှာ “လူမှုတာဝန်” ဆိုတဲ့စကားကို ကြီးကြီးမားမား မယူပါနဲ့။ ဆိုင်သေးသေးလေးတစ်ဆိုင်လည်း လူမှုတာဝန်ရှိတယ်။ အစားအသောက်ရောင်းရင် သန့်ရှင်းမှုအတွက် တာဝန်ရှိတယ်။ အွန်လိုင်းဆိုင်ဆိုရင် ပစ္စည်းအချက်အလက်မှန်ဖို့ တာဝန်ရှိတယ်။ သင်တန်းပေးရင် မပေးနိုင်တဲ့ရလဒ်ကို အာမခံမပြောဖို့ တာဝန်ရှိတယ်။ အချက်အလက်စုဆောင်းရင် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာကို ထိန်းဖို့ တာဝန်ရှိတယ်။ စီးပွားရေးတစ်ခုရဲ့ အရွယ်အစားသေးလို့ ကိုယ်ကျင့်တရားတာဝန်သေးသွားတာ မဟုတ်ဘူး။

ဒီဃနိကာယ် ၃၁ မှာ အိမ်ရှင်ဘဝအတွက် အလုပ်ကြိုးစားမှု၊ မိတ်ဆွေရွေးချယ်မှု၊ ပစ္စည်းဥစ္စာပျက်စီးစေတတ်တဲ့ လမ်းတွေကနေ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းနဲ့ စည်းစိမ်ကို အသုံးပြုပုံကို တာဝန်ရှိစွာ အကြံပေးထားတယ်။ စည်းစိမ်ကို စုဆောင်းပြီးနောက် မိမိအသုံးပြုမှု၊ လုပ်ငန်းထဲ ပြန်သွင်းမှုနဲ့ အရေးပေါ်အတွက် သိမ်းဆည်းမှုကို ခွဲစဉ်းစားဖို့လည်း ညွှန်ပြထားပါတယ်။ ဒီကို ခေတ်သစ်ဘတ်ဂျက်ရာခိုင်နှုန်းတစ်ခုအဖြစ် မယူရဘူး။ သဘောတရားကတော့ “ရလာသမျှကို ချက်ချင်းမသုံး၊ အလုပ်အတွက်ပြန်ရင်းနှီး၊ မမျှော်လင့်တဲ့အခြေအနေအတွက် အရန်ထား” ဆိုတဲ့ မျှတမှုပါ။ 

ဒကာ ဒကာမတို့… စတင်တဲ့နေ့မှာ စီးပွားရေးကို ငွေဝင်အောင် လုပ်ရမယ်ဆိုတာ မှန်တယ်။ ဒါပေမယ့် ငွေဝင်သလောက် ငွေထွက်ကို မသိရင် ပြဿနာ။ အမြတ်စာရင်းရှိပေမယ့် ငွေမကျန်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။ ရောင်းအားကောင်းပေမယ့် အကြွေးတင်နေတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။ ထို့ကြောင့် မနက်တိုင်း “ရောင်းအားဘယ်လောက်” လို့ပဲ မေးဘဲ “လက်ကျန်ငွေဘယ်လောက်၊ ပေးရန်ဘယ်လောက်၊ လက်ခံရန်ဘယ်လောက်၊ ရက်သုံးဆယ်အတွင်း အရေးပေါ်ဘာရှိနိုင်လဲ” လို့ မေးတတ်ရမယ်။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၆၂ မှာ အိမ်ရှင်တစ်ယောက်ရဲ့ ချမ်းသာခြင်းလေးမျိုးကို ရှင်းပြထားတယ်—တရားသဖြင့်ရရှိထားတဲ့ ဥစ္စာရှိခြင်းကြောင့်ချမ်းသာမှု၊ အဲဒီဥစ္စာကို သုံးစွဲကာ ကုသိုလ်ပြုနိုင်ခြင်းကြောင့်ချမ်းသာမှု၊ ကြွေးကင်းခြင်းကြောင့်ချမ်းသာမှု၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်ဖြင့် အပြစ်ကင်းခြင်းကြောင့်ချမ်းသာမှုတို့ပါ။ စွန့်ဦးတီထွင်သူအတွက် ဒီနောက်ဆုံးအချက်က အထူးသတိပေးတယ်။ ငွေရှိတာကို အောင်မြင်မှုလို့ခေါ်နိုင်ပေမယ့် လိပ်ပြာမလုံရင် အဲဒီအောင်မြင်မှု အပြည့်မဟုတ်သေးဘူး။ 

အခု ဦးဇင်းတို့ လက်တွေ့ကျကျ စဉ်းစားကြည့်ကြမယ်။ လုပ်ငန်းတစ်ခုစမယ်ဆိုရင် ပထမစာရွက်မှာ “အိုင်ဒီယာ” မရေးခင် “လူ” ကိုရေးပါ။ ဘယ်သူ့အတွက်လဲ။ သူက ဘယ်အခြေအနေမှာ ဒီပြဿနာနဲ့ကြုံနေရတာလဲ။ ပြဿနာမဖြေရှင်းဘဲထားရင် ဘာဖြစ်မလဲ။ လက်ရှိ သူဘာနည်းလမ်းသုံးနေသလဲ။ ကိုယ်ပေးမယ့်အရာကို မသုံးနိုင်တဲ့ အတားအဆီးဘာလဲ။ ဒီမေးခွန်းတွေမဖြေဘဲ အမှတ်တံဆိပ် လုပ်တာ၊ နာမည်ရွေးတာ၊ ရုံးငှားတာက တစ်ခါတလေ အဓိကအလုပ်ကို ရှောင်နေတာဖြစ်တတ်တယ်။

ဒုတိယစာရွက်မှာ “သက်သေ” ကိုရေးပါ။ ကိုယ်ထင်တာကို သက်သေလို့ မယူပါနဲ့။ ဖောက်သည်စကား၊ ကြည့်ရှုထားတဲ့အပြုအမူ၊ လက်တွေ့စမ်းသပ်မှု၊ ပေးချေလိုစိတ်၊ ပြန်လာအသုံးပြုမှု၊ တိုင်ကြားချက်—အဲဒီအရာတွေက သက်သေပါ။ “လူတွေကြိုက်မယ်” ဆိုတာ ယူဆချက်။ “လူသုံးဆယ်စမ်းပြီး နှစ်ဆယ်က ပြန်လာသုံးတယ်” ဆိုတာ အချက်အလက်။ ဒီနှစ်ခုကို ခွဲတတ်ရင် စတင်မှုက ပညာဆန်လာတယ်။

တတိယစာရွက်မှာ “နယ်နိမိတ်” ကိုရေးပါ။ ဘယ်အလုပ်ကို မလုပ်ဘူးလဲ။ ဘယ်ကတိကို မပေးဘူးလဲ။ ဘယ်လိုဖောက်သည်အချက်အလက်ကို မစုဘူးလဲ။ ဝန်ထမ်းကို ဘယ်လိုဖိအားမပေးဘူးလဲ။ အမြတ်ရစရာရှိပေမယ့် ဘယ်လိုပစ္စည်းကို မရောင်းဘူးလဲ။ စတင်မီကတည်းက ကိုယ်ကျင့်တရားနယ်နိမိတ်ရေးထားရင် လုပ်ငန်းကြီးလာတဲ့အချိန်မှာ လောဘနဲ့ဖျက်လို့ ခက်သွားတယ်။

စတုတ္ထစာရွက်မှာ “ဆုံးရှုံးနိုင်သမျှ” ကိုရေးပါ။ ငွေဘယ်လောက်ဆုံးရှုံးနိုင်လဲ။ အချိန်ဘယ်လောက်ပေးနိုင်လဲ။ ကိုယ့်ကျန်းမာရေးဘယ်လောက်ထိခိုက်နိုင်လဲ။ မိသားစုတာဝန်ကို ဘယ်လောက်အထိ ထိခိုက်မလဲ။ အဖွဲ့ဝင်ရဲ့ အလုပ်အကိုင်ဘေးကင်းမှုကို ဘယ်လိုကာကွယ်မလဲ။ စွန့်ဦးတီထွင်မှုဆိုတာ အန္တရာယ်ကို မကြောက်တာမဟုတ်ဘူး။ ခံနိုင်တဲ့အန္တရာယ်ကို သိပြီး အရင်ကန့်သတ်ထားတာပါ။

ငါးမြောက်စာရွက်မှာ “အချိန်သတ်မှတ်ထားတဲ့ စမ်းသပ်မှု” ကိုရေးပါ။ သုံးလအတွင်း ဘာကို သိချင်တာလဲ။ ဘယ်လောက်ငွေနဲ့ စမ်းမလဲ။ ဘာရလဒ်ရရင် ဆက်မလဲ။ ဘာရလဒ်ရရင် ပြင်မလဲ။ ဘာရလဒ်ရရင် ရပ်မလဲ။ စမ်းသပ်မှုဆိုတာ အောင်မြင်ကြောင်း သက်သေပြဖို့ မဟုတ်ဘူး။ မှားနေတယ်ဆိုရင် မြန်မြန်သိဖို့ပါ။ ဒီစိတ်ထားရှိရင် မအောင်မြင်တဲ့စမ်းသပ်မှုတောင် အကျိုးရှိတယ်။

ခြောက်မြောက်စာရွက်မှာ “သက်ဆိုင်သူ” ကိုရေးပါ။ ဖောက်သည်တစ်ယောက်တည်း မဟုတ်ဘူး။ ဝန်ထမ်း၊ ပေးသွင်းသူ၊ အိမ်နီးချင်း၊ ပတ်ဝန်းကျင်၊ မိသားစု၊ အာဏာပိုင်၊ အားနည်းသောအုပ်စု—ဘယ်သူတွေက ကိုယ့်ဆုံးဖြတ်ချက်ကြောင့် အကျိုးသက်ရောက်မလဲ။ မမြင်ရတဲ့သူကို ထည့်စဉ်းစားနိုင်တာက ကရုဏာရှိသော စွန့်ဦးတီထွင်မှုပါ။

ခုနစ်မြောက်စာရွက်မှာ “စိတ်အခြေအနေ” ကိုရေးပါ။ ဒီအလုပ်စချင်တာ ဘာကြောင့်လဲ။ အကျိုးရှိတဲ့ပြဿနာကို ဖြေရှင်းချင်လို့လား။ နာမည်ကြီးချင်လို့လား။ သူများအောင်မြင်တာမြင်ပြီး မခံနိုင်လို့လား။ လက်ရှိအလုပ်ကို စိတ်ပျက်ပြီး ထွက်ပြေးချင်လို့လား။ အကြွေးကို တစ်ခါတည်းပြန်ဆပ်ချင်လို့လား။ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူရဲ့ ဖိအားကြောင့်လား။ ရည်ရွယ်ချက်ကို သတိနဲ့ကြည့်မထားရင် အပြင်က လုပ်ငန်းအစီအစဉ် ကောင်းပေမယ့် အတွင်းက မီးက အလုပ်ကို လောင်စေနိုင်တယ်။

ဒီအချက်ခုနစ်ချက်ကို လုပ်လိုက်ရင် ချက်ချင်းအောင်မြင်မယ်လို့ ဦးဇင်း မကတိပေးဘူး။ ဘုရားရှင်ရဲ့တရားကလည်း စီးပွားရေးအမြတ်အာမခံချက် မဟုတ်ဘူး။ ဓမ္မက ကိုယ့်စိတ်နဲ့ ကိုယ့်လုပ်ရပ်ကို မှန်ကန်အောင် လမ်းညွှန်ပေးတယ်။ စျေးကွက်ရလဒ်က အခြေအနေများစွာအပေါ် မူတည်တယ်။ ဒါကို ခွဲပြောနိုင်မှ ဓမ္မနဲ့ စီးပွားရေးကို အထင်ကြီးစကားတွေနဲ့ မရောထွေးဘဲ သန့်သန့်ရှင်းရှင်း အသုံးချနိုင်မယ်။

စတင်ဖို့ ငွေမရှိသေးတဲ့သူလည်း စွန့်ဦးတီထွင်စိတ်ကို လေ့ကျင့်လို့ရတယ်။ မိမိနေရာမှာ ပြဿနာတစ်ခုမြင်ပြီး အလဟဿသုံးနေတဲ့အချိန်ကို လျှော့ပေးနိုင်တယ်။ စာရွက်ပုံစံတစ်ခု ပြင်ပေးနိုင်တယ်။ အဖွဲ့ထဲ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ရိုးရှင်းပေးနိုင်တယ်။ ရပ်ကွက်ထဲ ပြန်သုံးနိုင်တဲ့ပစ္စည်းစနစ်တစ်ခု စမ်းနိုင်တယ်။ စွန့်ဦးတီထွင်မှုဟာ “ကုမ္ပဏီရှိမှ” စတာမဟုတ်ဘူး။ ပြဿနာကိုမြင်၊ တာဝန်ယူ၊ စမ်းသပ်၊ သင်ယူ၊ အကျိုးရှိအောင်ပြုပြင်တဲ့စိတ်က စတင်တဲ့နေရာပါ။

တချို့က “အခွင့်အရေးဆိုတာ တစ်ခါပဲလာတယ်၊ အများကြီးစဉ်းစားရင်လွတ်မယ်” လို့ ပြောတတ်ကြတယ်။ တစ်ခါတလေ မှန်နိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် အခွင့်အရေးအမည်နဲ့ မသေချာမှုကို ဖုံးမထားရဘူး။ အချိန်ကန့်သတ်ထားတယ်ဆိုရင် စမ်းသပ်မှုကိုလည်း အချိန်ကန့်သတ်ပြီး လုပ်နိုင်တယ်။ “အခုချက်ချင်း ငွေအားလုံးထည့်” နဲ့ “ဘာမှမလုပ်ဘဲ နှစ်နှစ်စဉ်းစား” ကြားမှာ ပညာရှိတဲ့အလယ်လမ်းတွေ အများကြီးရှိတယ်။

ဥပမာတစ်ခု ထပ်စဉ်းစားကြည့်ပါ။ သင်တန်းစင်တာတစ်ခု ဖွင့်ချင်တယ်။ မိမိယုံကြည်ချက်က လူငယ်တွေ အင်္ဂလိပ်စာအရမ်းလိုတယ်ဆိုတာ။ ဒါပေမယ့် စင်တာကြီးငှား၊ ဆရာတွေအများကြီးခန့်၊ တစ်နှစ်စာသင်ရိုးတည်ဆောက်မီ အုပ်စုသေးသေးနဲ့ သုံးပတ်စာ စမ်းသင်လို့ရတယ်။ သင်တန်းသားတွေ ဘာအခက်အခဲရှိလဲ၊ ဘယ်အချိန်တက်နိုင်လဲ၊ အခကြေးငွေဘယ်လောက်ခံနိုင်လဲ၊ သင်ယူမှုတိုးတက်မှုကို ဘယ်လိုတိုင်းမလဲ သိလာမယ်။ အဲဒီအသိက ခန့်မှန်းချက်ထက် ပိုတန်ဖိုးရှိတယ်။

ဒီနေရာမှာ အောင်မြင်မှုကို တိုင်းတာပုံလည်း ပြောင်းရမယ်။ ပထမလမှာ အမြတ်မရတာကြောင့် မအောင်မြင်တာ မဟုတ်နိုင်ဘူး။ ကိုယ့်ယူဆချက်မှားတာကို မျက်နှာပျက်မနေဘဲ သိနိုင်ခဲ့တယ်ဆိုရင် အဲဒါက သင်ယူမှုအောင်မြင်ချက်။ ဖောက်သည်ကို မလိမ်ဘဲ “မပေးနိုင်သေးဘူး” လို့ ရိုးသားစွာပြောနိုင်ခဲ့တယ်ဆိုရင် အဲဒါက သီလအောင်မြင်ချက်။ အဖွဲ့ဝင်ကို အလုပ်ပိမသွားအောင် စနစ်ပြင်နိုင်ခဲ့တယ်ဆိုရင် အဲဒါက လူမှုတာဝန်အောင်မြင်ချက်။

စွန့်ဦးတီထွင်သူအတွက် “မလုပ်ခြင်း” လည်း တစ်ခါတလေ မှန်ကန်တဲ့ဆုံးဖြတ်ချက် ဖြစ်နိုင်တယ်။ အိုင်ဒီယာက အမြတ်ရှိပေမယ့် လူထိခိုက်မှုများရင် မလုပ်တာက ပညာ။ ကိုယ့်ကျွမ်းကျင်မှုမလုံလောက်သေးရင် စောင့်ပြီးသင်ယူတာက ပညာ။ ငွေရင်းက မိသားစုရဲ့ မဖြစ်မနေနေထိုင်မှုကို ဖျက်ရမယ်ဆိုရင် အရွယ်လျှော့တာက ပညာ။ အချိန်မမှန်သေးရင် ရပ်ထားတာကလည်း စွန့်ဦးတီထွင်စိတ်ပျက်တာ မဟုတ်ဘူး။

“လူကောင်းဆိုရင် စီးပွားရေးမတက်ဘူး” လို့ တချို့ထင်တတ်ကြတယ်။ ဒါက အရမ်းအန္တရာယ်ရှိတဲ့ အယူအဆပါ။ ရိုးသားမှုက စီးပွားရေးမသိတာကို မဆိုလိုဘူး။ ကရုဏာရှိတာက ဈေးမတွက်တတ်တာမဟုတ်ဘူး။ သီလရှိတာက စာချုပ်မခိုင်ရဘူးလို့ မဆိုလိုဘူး။ အပြန်အလှန်အားဖြင့် စီးပွားရေးကျွမ်းကျင်တာကလည်း လူကို အနိုင်ယူတတ်ဖို့ မဆိုလိုဘူး။ ပညာရှိတဲ့လုပ်ငန်းမှာ ကျွမ်းကျင်မှုနဲ့ သီလ တစ်ဖက်စီ မဖြစ်သင့်ဘူး။

ဒကာ ဒကာမတို့… စျေးနှုန်းသတ်မှတ်တဲ့အခါလည်း သတိလိုတယ်။ ဈေးသက်သာပေးတိုင်း ကရုဏာမဟုတ်ဘူး။ ဈေးလွန်တင်တိုင်းလည်း အမြတ်ရှာတတ်တာမဟုတ်ဘူး။ ဝန်ထမ်းလစာ၊ ကုန်ကြမ်း၊ အရည်အသွေး၊ အခွန်၊ အရေးပေါ်အရန်၊ ဖောက်သည်တန်ဖိုး အားလုံးကို မျှတစွာကြည့်ပြီး တည်တံ့နိုင်တဲ့ဈေး သတ်မှတ်ရတယ်။ ကိုယ်တိုင်ရှင်သန်မရတဲ့ဝန်ဆောင်မှုဟာ ရေရှည် လူမှုအကျိုးပေးလို့ မရဘူး။

တစ်ဖက်မှာ အမြတ်ကိုသာ အများဆုံးလုပ်ဖို့ ကြည့်ရင် လူတွေဟာ နံပါတ်ဖြစ်သွားတတ်တယ်။ ဖောက်သည်က “ဝယ်ယူသူအဖြစ် ပြောင်းလဲလာမှု” တစ်ခု၊ ဝန်ထမ်းက “ကုန်ကျစရိတ်” တစ်ခု၊ ပေးသွင်းသူက “ဈေးလျှော့ခြင်း” တစ်ခုလို ဖြစ်သွားတတ်တယ်။ ဓမ္မအမြင်ကတော့ လူတစ်ယောက်ကို လုပ်ငန်းရဲ့ နံပါတ်တစ်ခုအဖြစ် မမြင်ဖို့ ပြန်သတိပေးတယ်။ သူ့မှာလည်း မိသားစုရှိတယ်၊ ကြောက်ရွံ့မှုရှိတယ်၊ မျှော်လင့်ချက်ရှိတယ်၊ နာကျင်မှုရှိတယ်။ ဒီကိုမြင်ရင် ဆုံးဖြတ်ချက်အရသာ ပြောင်းသွားတယ်။

ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူရှိလာတဲ့အခါ သတိပိုလိုတယ်။ သူက မြန်မြန်ကြီးချင်နိုင်တယ်။ ကိုယ်ကလည်း အခွင့်အရေးမပျောက်ချင်ဘူး။ အဲဒီအခါ “ကြီးလာတာ = ကောင်းလာတာ” လို့ မတန်းတူထားပါနဲ့။ ဝန်ဆောင်မှုအရည်အသွေးကျသွားရင် ကြီးလာတာက ပြဿနာကြီးလာတာပါ။ အဖွဲ့ယဉ်ကျေးမှုမတည်ခင် လူအများခန့်ရင် အရှုပ်အထွေးပွားတယ်။ တာဝန်ခွဲမရှင်းခင် ရုံးခွဲဖွင့်ရင် အမှားကို မိတ္တူကူးသလို ဖြစ်တတ်တယ်။

ဒါကြောင့် တိုးချဲ့မီ “ဒီအရာကို နည်းနည်းကြီးအောင်လုပ်ရင် ဘာပြဿနာ ပိုကြီးလာမလဲ” လို့မေးပါ။ ပြဿနာတစ်ခုကို ဖြေရှင်းနေတယ်ထင်ပေမယ့် တိုးချဲ့ခြင်းကြောင့် ပြဿနာအသစ်ဖန်တီးနေတာလား။ ဥပမာ လျင်မြန်စွာပို့ချင်လို့ ပို့ဆောင်သူတွေကို မလုံခြုံတဲ့အရှိန်နဲ့မောင်းစေမလား။ ဈေးသက်သာအောင်လုပ်ချင်လို့ အရည်အသွေးနိမ့်ကုန်ကြမ်းသုံးမလား။ အမြတ်တိုးချင်လို့ ဖောက်သည်မသိအောင် အခကြေးငွေထည့်မလား။ ဒီမေးခွန်းတွေက လုပ်ငန်းကျဆင်းစေဖို့ မဟုတ်ဘူး၊ ရေရှည်ယုံကြည်မှုကို ကာကွယ်ဖို့ပါ။

လက်တွေ့အလုပ်ပေးတစ်ခု လုပ်ကြည့်ပါ။ ကိုယ်စိတ်ဝင်စားတဲ့လုပ်ငန်းတစ်ခုကို ရွေးပါ။ စာရွက်တစ်ရွက်ကို နှစ်ခြမ်းခွဲပါ။ ဘယ်ဘက်မှာ “အခွင့်အရေး” လို့ရေးပြီး အကျိုးတွေ ရေးပါ။ ညာဘက်မှာ “တာဝန်” လို့ရေးပြီး ထိခိုက်နိုင်သူ၊ အန္တရာယ်၊ အကျင့်စာရိတ္တနယ်နိမိတ်၊ ငွေကြေးနယ်နိမိတ်တွေ ရေးပါ။ ဘယ်ဘက်စာရင်းရှည်ပြီး ညာဘက်ဗလာနေတယ်ဆိုရင် လုပ်ငန်းစမချင်း လိုသေးတယ်။

နောက်တစ်ရွက်မှာ “သိပြီးသား / ယူဆထားတာ / စမ်းသပ်ရမယ့်အရာ” ဆိုပြီး ကော်လံသုံးခုခွဲပါ။ ဒီလေ့ကျင့်ခန်းက စိတ်ကို အလွန်တည်ငြိမ်စေတယ်။ သိပြီးသားကို ယုံကြည်ချက်နဲ့ မရောတော့ဘူး။ “လူတွေ ဒီလိုလိုချင်မယ်” ဆိုတာ ယူဆချက်ဆိုတာ မြင်ရတယ်။ ယူဆချက်ဆိုတာ မရှက်ရဘူး။ မစမ်းဘဲ အမှန်လိုသုံးတာပဲ အန္တရာယ်ရှိတာ။

ထို့နောက် “စမ်းသပ်မှုအသေးဆုံး” ကို ရေးပါ။ လုပ်ငန်းတစ်ခုလုံးမတည်ဆောက်ဘဲ အဓိကယူဆချက်ကို ဘယ်လိုစမ်းမလဲ။ ရောင်းမယ့်ပစ္စည်းကို အရင်အများကြီးထုတ်မယ့်အစား နမူနာလုပ်လို့ရသလား။ ဆိုင်ဖွင့်မယ့်အစား ပွဲတစ်ခုမှာ စမ်းရောင်းလို့ရသလား။ အွန်လိုင်းစနစ်အပြည့်ရေးမယ့်အစား လူကိုယ်တိုင်လုပ်ပြီး လိုအပ်ချက်ကိုစမ်းလို့ရသလား။ ငွေမထည့်ခင် မေးမြန်းမှုနဲ့ စမ်းလို့ရသလား။

တရားနာပရိသတ်တို့… စမ်းသပ်တယ်ဆိုတာ လူကို လှည့်စားတာ မဟုတ်ရဘူး။ စမ်းသပ်မှုမှာလည်း သီလရှိရမယ်။ ဖောက်သည်ကို “အပြီးသတ်ထုတ်ကုန်” လို့ မပြောဘဲ စမ်းသပ်အဆင့်ဆိုတာ ရှင်းပြရမယ်။ ငွေယူမယ်ဆိုရင် ပေးမယ့်တန်ဖိုးကို ပြောရမယ်။ အချက်အလက်စုမယ်ဆိုရင် လိုအပ်သလောက်သာ စုရမယ်။ စမ်းသပ်မှုကြောင့် လူနစ်နာနိုင်ရင် နည်းလမ်းပြောင်းရမယ်။ ပညာနဲ့ သီလ ခွဲထားလို့မရဘူး။

လုပ်ငန်းရှင်တစ်ယောက်အတွက် အမှားလုပ်ရမယ့်အခွင့်အရေးကိုလည်း စနစ်တကျ ဖန်တီးရတယ်။ “အမှားမဖြစ်ရ” ဆိုတဲ့ယဉ်ကျေးမှုမှာ လူတွေ အမှားဖုံးတတ်တယ်။ “အမှားဖြစ်လို့ရတယ်” ဆိုပြီး လက်လွတ်ထားရင်လည်း အရည်အသွေးပျက်တယ်။ မှန်ကန်တာက “အန္တရာယ်သေးတဲ့ စမ်းသပ်မှုမှာ အမှားကနေသင်ယူ၊ လူကိုထိခိုက်နိုင်တဲ့နေရာမှာ ကြိုတင်ကာကွယ်” ဆိုတဲ့ခွဲခြားမှုပါ။

ဒီအချက်က စွန့်ဦးတီထွင်မှုနဲ့ သတိရဲ့ ဆက်စပ်မှုပါ။ သတိဆိုတာ အားလုံးကို နှေးအောင်လုပ်တာမဟုတ်ဘူး။ ဘာကို မြန်နိုင်တယ်၊ ဘာကို မမြန်ရဘူး ခွဲသိနိုင်အောင်လုပ်တာ။ ဖောက်သည်တုံ့ပြန်မှုကို မြန်မြန်ရနိုင်တယ်။ အမှားအသေးကို မြန်မြန်ပြင်နိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် လူဘေးကင်းရေးစစ်ဆေးမှုကို မဖြတ်သင့်ဘူး။ ငွေကြေးအတည်ပြုချက်ကို မဖျက်သင့်ဘူး။ အကြောင်းအရာအမှန်စစ်တာကို မလျှော့သင့်ဘူး။

အဖွဲ့ထဲမှာလည်း နေ့တိုင်း မေးခွန်းတစ်ခုထားပါ—“ဒီနေ့ ဘာသင်ယူခဲ့သလဲ”။ “ဘယ်လောက်ရောင်းရလဲ” တစ်ခုတည်း မမေးပါနဲ့။ ရောင်းမရတဲ့အကြောင်းရင်း ဘာသင်ယူခဲ့သလဲ။ ဖောက်သည်မေးခွန်းက ဘာကိုဖော်ပြသလဲ။ လုပ်ငန်းစဉ်ဘယ်နေရာမှာ လူပင်ပန်းသလဲ။ ဘယ်ယူဆချက်မှားသလဲ။ ဒီမေးခွန်းတွေက အဖွဲ့ကို အောင်မြင်မှုအလှဆင်မှုကနေ အမှန်တရားသင်ယူမှုဆီ ရွှေ့ပေးတယ်။

နေ့စဉ်ပြန်ကြည့်တဲ့အခါ စိတ်ကိုပါ စစ်ပါ။ ဒီနေ့ ငါဝမ်းမြောက်တာက ဖောက်သည်အကျိုးရှိလို့လား၊ ကိုယ့်နာမည်ချီးမွမ်းခံရလို့လား။ ဒီနေ့ စိတ်ဆိုးတာက အလုပ်မဖြစ်လို့လား၊ ကိုယ့်အကြံကို မလက်ခံလို့လား။ ဒီနေ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို မြန်မြန်ချတာက အခွင့်အရေးအတွက်လား၊ အရှုံးကြောက်လို့လား။ ဒီလိုစစ်ရင် စီးပွားရေးဆုံးဖြတ်ချက်ထဲက လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟကို မြင်လာမယ်။

ဦးဇင်းတို့ အလွန်သတိထားရမယ့်အချက်က “အောင်မြင်မှု” လို့ ခေါ်တဲ့စကားပါ။ အောင်မြင်မှုကို အမြတ်နဲ့ပဲတိုင်းမယ်ဆိုရင် တစ်နေ့မှာ မူဝါဒပျက်နိုင်တယ်။ အမြတ်၊ လူမှုအကျိုး၊ အဖွဲ့ကျန်းမာရေး၊ ဖောက်သည်ယုံကြည်မှု၊ ဥပဒေလိုက်နာမှု၊ ပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်မှု၊ ကိုယ်ကျင့်တရား—အနည်းဆုံး ဒီမျက်နှာများစွာနဲ့ ကြည့်ရမယ်။ အမြတ်က မလိုတာမဟုတ်ဘူး။ အမြတ်တစ်ခုတည်းက အားလုံးမဟုတ်တာပါ။

အကြမ်းဖျဉ်းပြောရရင် သတိရှိသော စွန့်ဦးတီထွင်မှုမှာ “မြင်—မေး—စမ်း—စစ်—ပြင်—မျှဝေ—တာဝန်ယူ” ဆိုတဲ့ လမ်းကြောင်းရှိတယ်။ ပြဿနာကို မြင်။ မေးခွန်းမေး။ အသေးစားစမ်း။ အချက်အလက်စစ်။ မှားရင်ပြင်။ အဖွဲ့နဲ့သင်ယူမှုမျှဝေ။ လူနဲ့ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် သက်ရောက်မှုကို တာဝန်ယူ။ ဒီလမ်းကြောင်းက စတင်သူကို ရဲရင့်စေသလို မာနမကြီးအောင်လည်း ထိန်းပေးတယ်။

အခု ဒီတရားကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ပြန်သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။ စတင်ချင်စိတ်၊ အောင်မြင်ချင်စိတ်က မကောင်းတာမဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမယ့် အလျင်လိုမှု၊ အရှုံးကြောက်မှု၊ ကိုယ့်အိုင်ဒီယာစွဲလမ်းမှု၊ လူကိုနံပါတ်လိုမြင်မှု၊ အမြတ်အတွက် သီလနယ်နိမိတ်ကျော်မှုဖြစ်လာတဲ့အခါ ဒုက္ခပေါ်လာတယ်။ အကြွေးဖိအား၊ အဖွဲ့ပဋိပက္ခ၊ ယုံကြည်မှုပျက်ခြင်း၊ စိတ်မငြိမ်ခြင်း၊ မိသားစုနစ်နာခြင်းတို့က ဒီဒုက္ခရဲ့ ပုံစံတွေပါ။

သမုဒယကို ကြည့်မယ်ဆိုရင် “မြန်မြန်ကြီးရမယ်”, “သူများထက်နိုင်ရမယ်”, “ငါ့အိုင်ဒီယာမှန်ရမယ်”, “အရှုံးကို ချက်ချင်းပြန်ယူရမယ်”, “လူတွေ ငါ့ကိုအောင်မြင်တယ်လို့ မြင်ရမယ်” ဆိုတဲ့ တဏှာနဲ့ ဥပါဒါန်တွေက အားပေးနေတတ်တယ်။ အပြင်က စီးပွားရေးပြဿနာတစ်ခုဖြစ်ပေမယ့် အတွင်းက စွဲလမ်းမှုကြောင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပိုဆိုးစေနိုင်တယ်။

နိရောဓဆိုတာ လုပ်ငန်းပိတ်ပစ်ဖို့ မဟုတ်ဘူး။ စွဲလမ်းမှုက လျော့သွားတဲ့အခါ အိုင်ဒီယာမှားတာကို လက်ခံနိုင်တယ်။ မသိတာကို မသိဘူးလို့ ပြောနိုင်တယ်။ မကိုက်ညီတဲ့လုပ်ငန်းကို ရပ်နိုင်တယ်။ ဖောက်သည်အသံကို မာနမခံဘဲ နားထောင်နိုင်တယ်။ ငွေနည်းနည်းဆုံးရှုံးပြီး အမှားကြီးကို ရှောင်နိုင်တယ်။ အဲဒီစိတ်အေးမှုက လုပ်ငန်းဆုံးဖြတ်ချက်ကိုလည်း ရှင်းလင်းစေတယ်။

မဂ္ဂဘက်မှာ သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့ အကျိုးအန္တရာယ်ကို နှစ်ဖက်မြင်ပါ။ သမ္မာသင်္ကပ္ပနဲ့ မဟာမေတ္တာကရုဏာကို ရည်ရွယ်ချက်ထဲထည့်ပါ။ သမ္မာဝါစာနဲ့ ကြော်ငြာ၊ စာချုပ်၊ အဖွဲ့ဆက်သွယ်မှုကို မှန်မှန်ပြောပါ။ သမ္မာကမ္မန္တနဲ့ လူမထိခိုက်တဲ့လုပ်ရပ်ကို ရွေးပါ။ သမ္မာအာဇီဝနဲ့ အသက်မွေးမှုနယ်နိမိတ်ကို စောင့်ပါ။ သမ္မာဝါယာမနဲ့ အမှားကိုပြင်ဖို့ ကြိုးစားပါ။ သမ္မာသတိနဲ့ ကိုယ့်စိတ်ရဲ့ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟကို ကြည့်ပါ။ သမ္မာသမာဓိနဲ့ စိတ်တည်တည် ဆုံးဖြတ်နိုင်အောင် လေ့ကျင့်ပါ။

ဒီနေ့မနက်ကစပြီး စွန့်ဦးတီထွင်မှုကို “ရဲရဲလုပ်” ဆိုတဲ့စကားတစ်ခုတည်းနဲ့ မထားပါနဲ့။ “ရဲရဲလုပ်၊ ဒါပေမယ့် မှန်မှန်ကြည့်။ မြန်မြန်သင်ယူ၊ ဒါပေမယ့် အလျင်မလို။ အမြတ်ရှာ၊ ဒါပေမယ့် လူကိုမပျက်စေ။ တိုးချဲ့၊ ဒါပေမယ့် တာဝန်ကိုတိုးချဲ့ပါ” ဆိုတဲ့ စိတ်ထားကို ထားကြပါ။ အဲဒီအခါ စီးပွားရေးက ကိုယ့်လောဘကို ပွားစေတဲ့နေရာမဟုတ်ဘဲ ပညာ၊ သီလနဲ့ ကရုဏာကို လက်တွေ့စမ်းသပ်တဲ့နေရာ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

ဤတရားနာယူခြင်း၊ ဆင်ခြင်ခြင်းနှင့် လက်တွေ့ကျင့်သုံးခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုအစုစုကို မိဘဆရာသမားများ၊ ကျေးဇူးရှင်များ၊ တရားနာပရိသတ်အပေါင်း၊ ရိုးသားသောအသက်မွေးမှုဖြင့် မိသားစုနှင့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းကို ထောက်ပံ့နေကြသူများ၊ အလုပ်သစ်စတင်ရန် ကြိုးပမ်းနေကြသူများအားလုံးနှင့် သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှဝေပါတယ်။ အကျိုးရှိသောအလုပ်ကို သတ္တိနဲ့စတင်နိုင်ကြပြီး သတိနဲ့ထိန်းနိုင်ကြပါစေ။ အမြတ်ရလဒ်ထက် အပြစ်ကင်းသောစိတ်ကို ပိုတန်ဖိုးထားနိုင်ကြပါစေ။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

 စ၀်ဓမ္မသာမိ (ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက)

ကျမ်းကိုးစာရင်း

ဝိပဿနာသုတေသနဌာန။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ပိဋကတ် ဒစ်ဂျစ်တယ်မူ။ https://www.tipitaka.org/

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၅၄။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူနှင့် SuttaCentral ဘာသာပြန်မူ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးချက်။ https://suttacentral.net/an8.54/en/sujato

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၇၇။ https://suttacentral.net/an5.177/en/sujato

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၇။ https://suttacentral.net/mn117/en/sujato

ဒီဃနိကာယ် ၃၁။ https://suttacentral.net/dn31/en/sujato

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၆၂။ https://suttacentral.net/an4.62/en/sujato

 ဗုဒ္ဓသာသနာနှစ် — ၂၅၇၀ ခုနှစ်

မြန်မာသက္ကရာဇ် — ၁၃၈၈ ခုနှစ်

ခရစ်နှစ် — ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၅ ရက်

မြန်မာလ — တော်သလင်းလဆန်း ၄ ရက်

နေ့ — အင်္ဂါနေ့

အားသာချက်အပေါ် မာနမတက်ခြင်း

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။

ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။

နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။

စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

ဒကာ ဒကာမတို့…

ဒီနေ့နေ့လယ်မှာ ဦးဇင်းတို့ ကိုယ့်လုပ်ငန်းရဲ့ အားသာချက်၊ အားနည်းချက်၊ အခွင့်အလမ်း၊ အန္တရာယ်ကို မှန်မှန်ကြည့်ဖို့ ပြောခဲ့ကြတယ်။

အခုညနေမှာ တစ်ဆင့်နက်သွားမယ်။

ကိုယ့်အားသာချက်ကို သိပြီ။

ကောင်းတယ်။

ကိုယ့်မှာ ကျွမ်းကျင်မှုရှိတယ်။

ကောင်းတယ်။

လူတွေ ကိုယ့်ကို ယုံတယ်။

ကောင်းတယ်။

ငွေကြေးစီမံတတ်တယ်။

ကောင်းတယ်။

အဖွဲ့ကို ဦးဆောင်တတ်တယ်။

ကောင်းတယ်။

အတွေ့အကြုံရှိတယ်။

ကောင်းတယ်။

ဒါပေမယ့်—

ကိုယ့်အားသာချက်က ကိုယ့်စိတ်ကို ဘာလုပ်နေသလဲ?

ဒီမေးခွန်းက အရေးကြီးတယ်။

အားသာချက်တစ်ခုရလာတဲ့အခါ လူက ပိုအသုံးဝင်လာနိုင်တယ်။

ဒါမှမဟုတ်—

ပိုမာနတက်လာနိုင်တယ်။

ကိုယ့်ရဲ့ကျွမ်းကျင်မှုဟာ လူတွေကို ကူညီနိုင်တဲ့အင်အားဖြစ်လာနိုင်တယ်။

ဒါမှမဟုတ်—

အခြားသူကို နှိမ့်ချဖို့ ကိရိယာဖြစ်လာနိုင်တယ်။

ကိုယ့်ရဲ့အောင်မြင်မှုက ကျေးဇူးတရားကို ပိုသိစေနိုင်တယ်။

ဒါမှမဟုတ်—

“ငါ့ကြောင့်ပဲ”

ဆိုတဲ့စိတ်ကို ပိုကြီးစေနိုင်တယ်။

ဒီမှာပဲ ဓမ္မဝင်လာတယ်။

အားသာချက်ရှိတာ ပြဿနာမဟုတ်ဘူး။
အားသာချက်ကို “ငါ” လို့ ဖက်မိတာက ပြဿနာဖြစ်နိုင်တယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့…

ကုမ္ပဏီတစ်ခုမှာ မန်နေဂျာနှစ်ယောက်ရှိတယ်လို့ စိတ်ကူးကြည့်။

ပထမလူက တကယ်တော်တယ်။

ဆုံးဖြတ်ချက်မြန်တယ်။

လူကိုလည်းသိတယ်။

ရောင်းအားကောင်းတယ်။

အဖွဲ့က သူ့ကိုအားကိုးတယ်။

ဒါပေမယ့် သူ့စိတ်ထဲမှာ တဖြည်းဖြည်း—

“ငါမရှိရင် ဒီနေရာမလည်ဘူး”

ဆိုတဲ့စိတ် ပေါ်လာတယ်။

အောက်လူအကြံပေးရင်—

“မင်းတို့ မသိသေးဘူး”

ဆိုတယ်။

လူငယ်တစ်ယောက် အောင်မြင်လာရင်—

“ငါသင်ပေးထားလို့”

ဆိုတယ်။

အမှားတစ်ခုဖြစ်ရင်—

“ငါပြောထားတယ်”

ဆိုတယ်။

အောင်မြင်မှုဖြစ်ရင်—

“ငါ့ဆုံးဖြတ်ချက်မှန်လို့”

ဆိုတယ်။

တဖြည်းဖြည်း သူတော်နေတုန်းပဲ။

ဒါပေမယ့် သူ့တော်မှုက အဖွဲ့အတွက် အကျိုးလျော့လာတယ်။

ဘာကြောင့်လဲ?

အားသာချက်နဲ့ မာန ရောသွားလို့။

ဒုတိယလူလည်း တော်တယ်။

သူလည်း အတွေ့အကြုံရှိတယ်။

ဒါပေမယ့်—

“ဒီအပိုင်းကို ငါသိတယ်”

လို့ ပြောနိုင်သလို—

“ဒီအပိုင်းတော့ မင်းပိုသိတယ်”

လို့လည်း ပြောတတ်တယ်။

အောင်မြင်ရင်—

“အဖွဲ့ကောင်းလို့”

လို့ ကျေးဇူးတင်တယ်။

မှားရင်—

“ဒီဆုံးဖြတ်ချက် ငါမှားတယ်”

လို့ ဝန်ခံတယ်။

လူတော်တွေ ထွက်လာရင် သူမကြောက်ဘူး။

“ငါ့ထက်တော်လာအောင် တိုးပေးရမယ်”

လို့ တွေးတယ်။

နှစ်ယောက်လုံးမှာ အားသာချက်ရှိတယ်။

ဒါပေမယ့် စိတ်ရဲ့အရည်အသွေး မတူဘူး။

ဒီကွာခြားချက်ကို ပိဋကတ်တော်ထဲမှာ အလွန်ထင်ရှားစွာ ဟောထားတဲ့ သုတ်တစ်ပုဒ်ရှိတယ်။

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၃၊ သပ္ပုရိသသုတ်။

ဒီတရားက ဒီညအတွက် အဓိကကျမ်းအခြေခံ။

ဒီသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က လူကောင်း၏သဘောနဲ့ လူမကောင်း၏သဘောကို ခွဲပြတယ်။

မူရင်းအကြောင်းအရာဟာ ရဟန်းဘဝအတွင်း အဆင့်အတန်း၊ မိသားစုနောက်ခံ၊ ဂုဏ်သတင်း၊ တရားသင်ယူမှု၊ ကျင့်စဉ်အဆင့်တွေကြောင့် မိမိကိုယ်ကို မြှင့်ပြီး သူတစ်ပါးကို နှိမ့်မချဖို့ သတိပေးတာ။

အထူးသဖြင့်—

အမြင့်မျိုးရိုးကလာတာကြောင့် ကိုယ့်ကိုယ်ကို မြှင့်ပြီး သူတစ်ပါးကို နှိမ့်တာကို မကောင်းသောလူ၏သဘောအဖြစ် ပြတယ်။

လူကောင်းဘက်မှာတော့—

မျိုးရိုးကောင်းတာကြောင့် လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ချုပ်မသွားဘူး ဆိုတာ မြင်တယ်။

တရားလမ်းကို မှန်မှန်ကျင့်သူက ပိုလေးစားထိုက်တယ်ဆိုတာ မြင်တယ်။

ဒါကြောင့် မိမိရရှိထားတဲ့အခြေအနေကြောင့် ကိုယ့်ကိုယ်ကို မမြှင့်၊ သူတစ်ပါးကို မနှိမ့်ဘူး။

ဒကာ ဒကာမတို့…

ဒီတစ်ချက်ကို နက်နက်ယူ။

သုတ်က—

“အားသာချက်မရှိရဘူး”

မဟောဘူး။

“မိမိမှာ ကောင်းတာမသိရဘူး”

မဟောဘူး။

အဓိကပြဿနာက—

အားသာချက်တစ်ခုကို ယူပြီး မိမိကို အမြင့်ထား၊ သူတစ်ပါးကို အနိမ့်ထားခြင်း။

ဒီစိတ်က အရမ်းအန္တရာယ်ရှိတယ်။

အလုပ်မှာလည်းတူတယ်။

“ငါက ဘွဲ့ပိုမြင့်တယ်”

ဆိုပြီး အောက်လူကိုနှိမ့်။

“ငါအတွေ့အကြုံနှစ်နှစ်ဆယ်ရှိတယ်”

ဆိုပြီး လူငယ်အမြင်ကို လုံးဝပယ်။

“ငါရောင်းအားအကောင်းဆုံး”

ဆိုပြီး အဖွဲ့ကို မလေးစား။

“ငါပိုက်ဆံပိုထည့်ထားတယ်”

ဆိုပြီး အခြား Partner အမြင်ကို မနားထောင်။

“ငါ Founder”

ဆိုပြီး အရာအားလုံး ကိုယ်ပဲသိသလိုနေ။

ဒီမှာ အားသာချက်တစ်ခုက မာနဖြစ်လာတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့…

သပ္ပုရိသသုတ်ထဲက အလွန်နက်တဲ့အချက်က—

မိသားစု၊ ကြွယ်ဝမှု၊ ဂုဏ်ရှိမှုကြောင့်သာ မဟုတ်ဘူး။

တရားအရည်အသွေး၊ သင်ယူမှု၊ ကျင့်စဉ်အဆင့်တွေလို ကောင်းသောအရာတွေကိုတောင် မာနလုပ်လို့ရတယ် ဆိုတာ ပြတယ်။

ဒီဟာ အရမ်းအရေးကြီးတယ်။

လူတွေထင်တာ—

မာနဆိုတာ ငွေရှိလို့ပဲတက်တယ်။

မဟုတ်ဘူး။

ပညာရှိလို့တောင် မာနတက်နိုင်တယ်။

သီလကောင်းလို့ မာနတက်နိုင်တယ်။

အလုပ်ကြိုးစားလို့ မာနတက်နိုင်တယ်။

တရားသိလို့ မာနတက်နိုင်တယ်။

“ငါက သူများထက် နားလည်တယ်”

ဆိုတာလာရင်—

ကောင်းတဲ့အရာပေါ် မာနဝင်လာပြီ။

ဒီနေရာမှာ အလွန်သတိထားရမယ်။

မကောင်းတာပဲ ကိလေသာဖြစ်တာ မဟုတ်ဘူး။
ကောင်းတာကို “ငါ” လို့ဖက်ရင် ကိလေသာအတွက် အစားအစာဖြစ်နိုင်တယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့…

ဒီတရားကို လုပ်ငန်းဘဝထဲ သေချာပြန်ပြောင်းကြည့်။

လူတစ်ယောက် ရောင်းတတ်တယ်။

ဒါ အားသာချက်။

“ငါရောင်းတတ်လို့ သူတို့အားလုံး ငါ့အောက်”

ဖြစ်ရင် မာန။

လူတစ်ယောက် စာရင်းကောင်းတယ်။

အားသာချက်။

စာရင်းမတတ်တဲ့ Founder ကို—

“ဒီလူဘာမှမသိဘူး”

ဆိုရင် မာန။

Founder တစ်ယောက် Vision ကောင်းတယ်။

အားသာချက်။

အကောင်အထည်ဖော်တဲ့ ဝန်ထမ်းတွေကို—

“Idea က ငါ့ဟာပဲ၊ သူတို့က လုပ်ပေးရုံ”

ဆိုရင် မာန။

နည်းပညာသမားတစ်ယောက် အရမ်းတော်တယ်။

အားသာချက်။

နည်းပညာမတတ်တဲ့ Customer ကို—

“ဒီလူတွေ မသိဘူး”

ဆိုရင် မာန။

ဘယ်အရာမဆို—

အားသာချက်ရှိတာနဲ့ အခြားသူရဲ့တန်ဖိုး လျော့မသွားဘူး။

ဒီစကားကို မှတ်ထား။

ကိုယ်ပိုသိတာနဲ့ တစ်ဖက်လူ လူတန်ဖိုးနည်းသွားတာမဟုတ်ဘူး။

ကိုယ်ပိုက်ဆံပိုရှိတာနဲ့ တစ်ဖက်လူ အောက်တန်းကျသွားတာမဟုတ်ဘူး။

ကိုယ်အတွေ့အကြုံပိုရှိတာနဲ့ လူငယ်စကား အကုန်မှားသွားတာမဟုတ်ဘူး။

ဒီသဘောကို သိရင်—

အားသာချက်က မာနအတွက် အရင်းမဖြစ်တော့ဘဲ တာဝန်အတွက် အရင်းဖြစ်လာတယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့…

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၉၊ နှလုံးသားသစ်သားဥပမာသုတ်က ဒီကိစ္စကို ပိုနက်အောင်သွားတယ်။

ဒီသုတ်မှာ ဓမ္မကျင့်စဉ်ရဲ့ အလယ်လမ်းမှာ ရလာတဲ့ ကောင်းကျိုးတစ်ခုကို နောက်ဆုံးရည်ရွယ်ချက်ထင်ပြီး ရပ်မိခြင်းကို သစ်ပင်ရဲ့ အရွက်၊ အခေါက်၊ အတွင်းသား၊ နှလုံးသားသစ်သားနဲ့ နှိုင်းတယ်။

လူတစ်ယောက် တရားကျင့်တယ်။

အဲဒီနောက် လာဘ်၊ ဂုဏ်၊ ကျော်ကြားမှု ရတယ်။

အဲဒါနဲ့ပဲ ကျေနပ်သွားတယ်။

“ငါရတယ်၊ သူတို့မရဘူး”

ဆိုပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကို မြှင့်၊ သူတစ်ပါးကို နှိမ့်တယ်။

သုတ်က ဒီအခြေအနေကို ရည်ရွယ်ချက်မပြည့်သေးဘဲ အပြင်ပိုင်းကို နှလုံးသားထင်မိသလို ခွဲပြတယ်။

နောက်တစ်ဆင့် သီလကောင်းလာတယ်။

သီလကောင်းတာလည်း ကောင်းတယ်။

ဒါပေမယ့်—

“ငါက သီလရှိတယ်၊ သူတို့မရှိဘူး”

ဆိုရင် တစ်ဖန် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုမြှင့်၊ သူတစ်ပါးကိုနှိမ့်နိုင်တယ်။

သမာဓိရတယ်။

ထပ်မာနတက်နိုင်တယ်။

သိမြင်မှုရတယ်။

ထပ်မာနတက်နိုင်တယ်။

နောက်ဆုံးအထိ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သတိပေးတာ—

ကောင်းတဲ့အဆင့်တစ်ခုရလာလို့ “အခုငါထူးပြီ” လို့ မရပ်နဲ့။

ဓမ္မလမ်းရဲ့ နှလုံးသားဟာ လာဘ်၊ ဂုဏ်၊ သီလအောင်မြင်မှု၊ သမာဓိအောင်မြင်မှု၊ သိမြင်မှုကို အတ္တတည်ဆောက်ဖို့ မဟုတ်ဘဲ လွတ်မြောက်မှုဆီသွားဖို့ ဖြစ်တယ်။

ဒီသုတ်ကို လုပ်ငန်းအောင်မြင်မှုအကြောင်း သုတ်လို့ မပြောရဘူး။

မူရင်းက တရားကျင့်စဉ်ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်မလွဲဖို့။

ဒါပေမယ့် ဒီသဘောကို လုပ်ငန်းဘဝမှာ ဆင်ခြင်ရင် အလွန်ပြင်းတယ်။

ကိုယ့်အားသာချက်ကို နောက်ဆုံးရည်ရွယ်ချက် မထင်နဲ့။

ရောင်းအားကောင်းတယ်။

ကောင်းတယ်။

ဒါပေမယ့် “ငါက အကောင်းဆုံး” ဆီ မသွားနဲ့။

ကုမ္ပဏီကြီးတယ်။

ကောင်းတယ်။

ဒါပေမယ့် “ငါက သူများထက်မြင့်” ဆီ မသွားနဲ့။

ဉာဏ်ကောင်းတယ်။

ကောင်းတယ်။

ဒါပေမယ့် “ငါ့စကားပဲမှန်” ဆီ မသွားနဲ့။

အားသာချက်ဟာ ခရီးစဉ်ထဲက ကိရိယာ။
ကိုယ့်အတ္တရဲ့ စင်မြင့် မဟုတ်ဘူး။

ဒကာ ဒကာမတို့…

လူတစ်ယောက်ရဲ့ Strength ကို မာနနဲ့အသုံးချရင် အားသာချက်က weakness ဖြစ်သွားတတ်တယ်။

ဒီအချက် အရေးကြီးတယ်။

အရင်နေ့ SWOT ပြောတုန်းက—

တစ်ခါတလေ Strength က Weakness ဖြစ်နိုင်တယ်လို့ ပြောခဲ့တယ်။

အခု အဲဒီအချက်ကို ဓမ္မနဲ့ နက်နက်ချိတ်မယ်။

Founder က ဆုံးဖြတ်ချက်မြန်တယ်။

အားသာချက်။

မာနဝင်သွားရင်—

အခြားသူအမြင်ကို မနားထောင်တော့ဘူး။

Strength → Weakness။

မန်နေဂျာက စည်းကမ်းတင်းတယ်။

အားသာချက်။

မာနဝင်ရင်—

မိမိနည်းပဲမှန်လို့ ထင်ပြီး လူတိုင်းကို ဖိ။

Strength → Weakness။

ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် အလုပ်အရမ်းမြန်တယ်။

အားသာချက်။

အခြားလူနှေးတာကို အမြဲအထင်သေးရင် အဖွဲ့ပျက်။

Strength → Weakness။

လူတစ်ယောက် ပညာအရမ်းကောင်းတယ်။

အားသာချက်။

လူတွေကို ရှင်းပြမယ့်အစား—

“ဒီလောက်တောင် မသိဘူးလား”

ပြောတယ်။

ပညာက တစ်ဖက်လူကို ဉာဏ်ဖွင့်မပေးဘဲ တံခါးပိတ်လိုက်တယ်။

Strength → Weakness။

ဒါကြောင့်—

အားသာချက်ကို ကိလေသာနဲ့ပေါင်းရင် အားသာချက်ရဲ့အကျိုးတောင် ပျက်နိုင်တယ်။

သူတော်ကောင်းတို့…

တစ်ခါတလေ လူတွေ မာနမတက်ချင်လို့ ကိုယ့်အားသာချက်ကို လုံးဝမပြောတော့ဘူး။

“ကျွန်တော်မတော်ပါဘူး”

“ကျွန်မဘာမှမသိပါဘူး”

“ကျွန်တော်က ဘာမှမဟုတ်ပါဘူး”

ဆိုတယ်။

ဒီဟာ အမြဲနှိမ့်ချမှုလား?

မဟုတ်ဘူး။

တစ်ခါတလေ အမှန်ကိုပဲ ငြင်းနေတာ။

ကိုယ်တကယ်တတ်တဲ့အရာကို—

“မတတ်ဘူး”

ဆိုတာ အမှန်မဟုတ်ဘူး။

လူတစ်ယောက် ငါးနှစ်လေ့လာထားတယ်။

တကယ်ကျွမ်းတယ်။

“ကျွန်တော်ကျွမ်းကျင်ပါတယ်”

လို့ ပြောရမှာ အပြစ်မဟုတ်ဘူး။

အရေးကြီးတာ—

အဲဒီနောက် “ဒါကြောင့် ငါမြင့်တယ်” ဆိုတဲ့စိတ် ဝင်မဝင်။

အားသာချက်ကို အမှန်အတိုင်းသိတာက ပညာ။

အားသာချက်ကြောင့် ကိုယ့်ကိုယ်ကို မြှင့်တာက မာန။

နှစ်ခုမတူဘူး။

ဒါကြောင့် နှိမ့်ချခြင်းကို ကိုယ့်တန်ဖိုးဖျက်ခြင်းနဲ့ မရောနဲ့။

အမှန်ကို အမှန်အတိုင်းသိပြီး မဖက်တာက ပိုနက်တဲ့ နှိမ့်ချမှု။

ဒကာ ဒကာမတို့…

သပ္ပုရိသသုတ်မှာ ဒီစိတ်ကို အလွန်တိကျစွာ ထိန်းထားတယ်။

လူကောင်းက—

“ငါက မျိုးရိုးကောင်းလို့ ဘာမှမဟုတ်ဘူး”

လို့ မဟောဘူး။

အဓိကက—

“အဲဒီအရာက လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟကုန်စေတဲ့အကြောင်း မဟုတ်ဘူး”

လို့ ပြန်တင်တယ်။

ဒီဟာ အလွန်ပညာရှိတယ်။

လုပ်ငန်းမှာ ဒီလိုပြောင်း။

“ငါ့မှာ ပိုက်ဆံရှိတယ်”

ဟုတ်တယ်။

ဒါပေမယ့် ပိုက်ဆံရှိတာနဲ့ လောဘကုန်သလား?

မကုန်ဘူး။

“ငါ့မှာ ဘွဲ့ရှိတယ်”

ဟုတ်တယ်။

ဘွဲ့ရှိတာနဲ့ ဒေါသကုန်သလား?

မကုန်ဘူး။

“ငါ့ကုမ္ပဏီကြီးတယ်”

ဟုတ်တယ်။

ကုမ္ပဏီကြီးတာနဲ့ မောဟကုန်သလား?

မကုန်ဘူး။

“ငါ့မှာ Followers များတယ်”

ဟုတ်တယ်။

လူများသိတာနဲ့ မာနကုန်သလား?

မကုန်ဘူး။

ဒီလိုမေးရင် အားသာချက်ရဲ့နေရာကို သိလာတယ်။

လောကီအားသာချက်ဟာ လောကီကိစ္စဖြေရှင်းဖို့ အသုံးဝင်တယ်။
ဒုက္ခအမြစ်ကို အလိုအလျောက်မဖြတ်ပေးဘူး။

ဒီအချက်ကို သိရင် မာနနည်းတယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့…

လောကဓံတရားနဲ့လည်း ဆက်ကြည့်ရမယ်။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၆ မှာ လာဘ်၊ လာဘ်ဆုံးရှုံးမှု၊ ယသ၊ ယသဆုံးရှုံးမှု၊ ချီးမွမ်းမှု၊ ကဲ့ရဲ့မှု၊ ချမ်းသာမှု၊ ဒုက္ခတို့ လောကမှာ အလှည့်အပြောင်းရှိကြောင်း ဟောတယ်။

မသင်ကြားရသေးတဲ့သူက လာဘ်ရလာတဲ့အခါ အဲဒီလာဘ်နဲ့ စိတ်ကို အပြည့်ဖမ်းထားတယ်။

ယသရလာရင် ယသနဲ့ စိတ်ဖမ်းခံရတယ်။

ချီးမွမ်းခံရရင် ချီးမွမ်းမှုနဲ့ စိတ်ဖမ်းခံရတယ်။

ပညာနဲ့ လေ့ကျင့်ထားသူကတော့—

“ဒီလာဘ်လည်း မတည်မြဲဘူး၊ ပြောင်းလဲမယ့်သဘောရှိတယ်”

လို့ သိတယ်။

ယသလည်း ဒီလို။

ချီးမွမ်းမှုလည်း ဒီလို။

ဒါကြောင့် အဲဒီအရာတွေက စိတ်ကို အပြည့်လွှမ်းမိုးမသွားအောင် ကြည့်တယ်။

ဒီတရားဟာ လုပ်ငန်းရှင်တွေအတွက် အလွန်အရေးကြီးတယ်။

ဒီနေ့ Strength လို့ရေးထားတာ—

မနက်ဖြန် ပျောက်နိုင်တယ်။

ဒီနေ့ Market leader။

နောက်နှစ်မဟုတ်နိုင်ဘူး။

ဒီနေ့ လူတိုင်းချီးကျူး။

နောက်လ complaint ဖြစ်နိုင်တယ်။

ဒီနေ့ အဖွဲ့က ကိုယ့်ကိုအားကိုး။

နောက်နေ့ ကိုယ်နာပြီး တစ်ယောက်ကို အစားထိုးရနိုင်တယ်။

ဒီနေ့ နည်းပညာထိပ်ဆုံး။

နောက်တစ်နှစ် အဟောင်းဖြစ်နိုင်တယ်။

ဒါကြောင့်—

အားသာချက်ကို မာနမတက်ဖို့ အနိစ္စကို သိ။

ဒီဟာ အရမ်းကောင်းတဲ့ဆေး။

“ဒီကောင်းမှုက အမြဲငါ့ဟာ”

လို့ ဖက်မထားနဲ့။

အားသာချက်ကို ပြုစုပျိုးထောင်။

ဒါပေမယ့် ပိုင်ဆိုင်မှုအဖြစ် တင်းတင်းမထား။

ဒကာ ဒကာမတို့…

တစ်ခါတလေ မာနကို ဘယ်လိုသိမလဲ?

မာနက—

“ငါတော်တယ်”

ဆိုတဲ့စကားတစ်လုံးနဲ့ပဲ မလာဘူး။

တစ်ခါတလေ တိတ်တိတ်လေးလာတယ်။

သူတစ်ပါးပြောရင် နားမထောင်ချင်တော့ဘူး။

ဒါ မာနဖြစ်နိုင်တယ်။

အမှားဝန်ခံရတာ ခက်လာတယ်။

မာန။

ကိုယ့်ထက်တော်တဲ့လူကို မကြိုက်တော့ဘူး။

မာန။

မေးရမှာ ရှက်လာတယ်။

မာန။

ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် အကြံပေးရင်—

“သူငါ့ကိုသင်ပေးနေတယ်”

လို့ ခံစားရတယ်။

မာန။

လူငယ်တစ်ယောက် အောင်မြင်လာရင် အားပေးချင်စိတ်ထက် မနာလိုစိတ်များတယ်။

မာနနဲ့ အခြားကိလေသာ ရောနိုင်တယ်။

ကိုယ့်အကြောင်း တစ်ခုခုကို လူတွေ မသိရင် မနေနိုင်ဘူး။

“ဒါငါလုပ်တာ”

လို့ သေချာပြောချင်တယ်။

ဒီစိတ်လည်း ပြန်စစ်။

ဓမ္မပဒ ၇၄ ဝန်းကျင်မှာ မိုက်မဲသူဟာ—

“ဒီအလုပ်ကို ငါလုပ်တာလို့ လူတွေအားလုံး သိစေချင်တယ်၊ အရာရာမှာ ငါ့အလိုအတိုင်း ဖြစ်စေချင်တယ်”

ဆိုတဲ့သဘောနဲ့ အလိုနဲ့မာန တိုးလာတယ်လို့ အဓိပ္ပာယ်ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြထားတယ်။ အဲဒီနောက် ဓမ္မပဒ ၇၅ မှာ လောကီလာဘ်ဆီသွားတဲ့လမ်းနဲ့ နိဗ္ဗာန်ဆီသွားတဲ့လမ်း မတူကြောင်း ခွဲသိဖို့ သတိပေးထားတယ်။

ဒီဟာ အလွန်တိကျတယ်။

Credit လိုချင်တာနဲ့ အလုပ်ကောင်းလုပ်တာ မတူဘူး။

Credit ရသင့်တဲ့လူကို Credit ပေးရမယ်။

ဒါ တရားမျှတမှု။

ဒါပေမယ့်—

“ငါ့နာမည် မပါရင် မလုပ်ချင်ဘူး”

ဖြစ်လာရင် ပြန်စစ်ရမယ်။

“အဖွဲ့အောင်မြင်တာထက် ငါထင်ရှားဖို့ ပိုအရေးကြီး”

ဖြစ်လာရင် ပြန်စစ်။

ဒကာ ဒကာမတို့…

ကုမ္ပဏီတွေထဲမှာ မာနကြောင့်ဖြစ်တဲ့ အန္တရာယ်ကို သင်ကြားရေးအတွက် ပေါင်းစပ်အခြေအနေတစ်ခုနဲ့ ကြည့်ရအောင်။

ဒီအဖြစ်အပျက်ဟာ သင်ကြားရေးအတွက် ဖန်တီးထားတဲ့ ပေါင်းစပ်အခြေအနေ ဖြစ်ပါတယ်။ အမှန်တကယ်ကုမ္ပဏီတစ်ခုရဲ့ သမိုင်းမဟုတ်ပါ။

လုပ်ငန်းတည်ထောင်သူတစ်ယောက်ရှိတယ်ဆိုပါစို့။

သူက အစကနေ အရမ်းတော်တယ်။

ဖောက်သည်ပြဿနာကို အခြားသူထက်စောမြင်တယ်။

ကိုယ့်ငွေထည့်တယ်။

ညမအိပ်ဘဲ အလုပ်လုပ်တယ်။

အဖွဲ့ငယ်လေးကို တည်ဆောက်တယ်။

သုံးနှစ်အတွင်း လုပ်ငန်းကြီးလာတယ်။

လူတွေက သူ့ကိုချီးကျူးတယ်။

“Vision ကောင်းတယ်”

“ရဲတယ်”

“အလုပ်ကြိုးစားတယ်”

“မရှိရင် company မဖြစ်ဘူး”

ဒီစကားတွေ အမြဲကြားရတယ်။

အစမှာ ချီးကျူးစကားက သူ့ကို လှုံ့ဆော်တယ်။

နောက်ပိုင်း တဖြည်းဖြည်း သူ့စိတ်အတွင်းမှာ—

“အမှန်ပဲ။ ဒီကုမ္ပဏီက ငါ့ကြောင့်”

ဆိုတဲ့စိတ် ခိုင်လာတယ်။

လူငယ်မန်နေဂျာတစ်ယောက်က—

“Customer behavior ပြောင်းလာတယ်၊ ဒီ Product ပြင်သင့်တယ်”

ပြောတယ်။

Founder—

“မင်းက ဒီလုပ်ငန်းကို ငါ့လောက်မသိဘူး”

ဆိုတယ်။

Finance team က—

“ဒီချဲ့ထွင်မှုအခုမလုပ်သင့်သေးဘူး”

ပြောတယ်။

“ငါအရင်ကလည်း လူတွေမယုံတဲ့အချိန် လုပ်ခဲ့တာ အောင်မြင်ခဲ့တယ်”

ဆိုတယ်။

Operations team က—

“လက်ရှိစနစ် မနိုင်သေးဘူး”

ပြောတယ်။

“မင်းတို့ courage မရှိလို့”

ဆိုတယ်။

နောက်ဆုံး Founder ရဲ့ အရင်အားသာချက်—

ရဲခြင်း

က—

နားမထောင်ခြင်း

ဖြစ်လာတယ်။

အရင် Strength—

ဆုံးဖြတ်မြန်ခြင်း

က—

အလျင်စလိုခြင်း

ဖြစ်လာတယ်။

အရင် Strength—

ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယုံကြည်ခြင်း

က—

ငါပဲမှန်ခြင်း

ဖြစ်လာတယ်။

အရင် Strength—

Vision

က—

Reality မမြင်ခြင်း

ဖြစ်လာတယ်။

ဒီမှာ ဘာပြဿနာဖြစ်တာလဲ?

Strength ပျောက်တာမဟုတ်ဘူး။

Strength ရှိတုန်းပဲ။

ဒါပေမယ့်—

မာနက Strength ကို လမ်းလွဲသုံးတယ်။

ဒီကိစ္စ အလွန်သတိထားရမယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့…

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၉ ရဲ့ နှလုံးသားသစ်သားဥပမာကို ဒီမှာပြန်ကြည့်။

ရလာတဲ့ကောင်းမှုတစ်ခုမှာ ရပ်ပြီး—

“ငါရပြီ”

ဆိုရင် ဆက်မတိုးတော့ဘူး။

အရည်အချင်းကောင်းတစ်ခုရှိတာ မမှားဘူး။

ဒါပေမယ့် အဲဒီအရည်အချင်းပေါ် ယစ် သွားတာ ပြဿနာ။

သုတ်ထဲမှာ အကြိမ်ကြိမ်—

ရလာတဲ့အဆင့်မှာ ယစ်မူးပြီး၊ မပေါ့ဆဘဲ ဆက်သွားနိုင်ရင် ပိုမြင့်တဲ့အဆင့်ကို ရောက်တယ်။

ရလာတာကိုပဲ အဆုံးထင်ပြီး မိမိကိုယ်ကိုမြှင့်၊ သူတစ်ပါးကိုနှိမ့်ရင် အဲဒီနေရာမှာ ရပ်သွားတယ်။

လုပ်ငန်းမှာလည်း—

အောင်မြင်မှုက လေ့လာမှုကို ရပ်စေသလား?

ဒါ မေးရမယ်။

ပထမအောင်မြင်မှုက—

“ငါမှန်တယ်”

လို့ သက်သေပြတယ်ထင်ရင် အန္တရာယ်ရှိတယ်။

တစ်ကြိမ်မှန်တာနဲ့ အမြဲမှန်တာ မဟုတ်ဘူး။

အရင်နည်းက အောင်မြင်ခဲ့တာနဲ့ နောက်အခြေအနေမှာလည်း အောင်မြင်မယ်ဆိုတာ မသေချာဘူး။

ဒါကြောင့်—

အားသာချက်ရှိလေလေ ပိုမေး။

“ဒီ Strength က အခုထိ Strength ဟုတ်သေးလား?”

“ဒီ Skill က နောက်အဆင့်မှာလည်း လုံလောက်သလား?”

“ငါ့အောင်မြင်မှုကြောင့် နားထောင်မှုလျော့သွားပြီလား?”

ဒီမေးခွန်းတွေ။

သူတော်ကောင်းတို့…

မာနမတက်ဖို့ ကျေးဇူးတရား အလွန်ကောင်းတယ်။

ကိုယ့်အားသာချက် ဘယ်ကလာလဲ ပြန်ကြည့်။

ကိုယ်တစ်ယောက်တည်းဖန်တီးခဲ့သလား?

ကိုယ့်ဉာဏ်—

မိဘတွေရဲ့ ပညာရေးပံ့ပိုးမှု မရှိဘူးလား?

ဆရာတွေမရှိဘူးလား?

စာရေးသူတွေ မရှိဘူးလား?

ကိုယ့်အလုပ်အတွေ့အကြုံ—

အခွင့်အရေးပေးခဲ့တဲ့သူ မရှိဘူးလား?

ကိုယ့်ကုမ္ပဏီ—

ဝန်ထမ်းမရှိရင်?

ဖောက်သည်မရှိရင်?

တင်သွင်းသူမရှိရင်?

လူ့အဖွဲ့အစည်း၊ လမ်းပန်း၊ ဥပဒေစနစ်၊ နည်းပညာ၊ ဆက်သွယ်ရေးမရှိရင်?

ကိုယ်တစ်ယောက်တည်း ဘာလုပ်နိုင်မလဲ?

ဒီလိုပြန်မြင်ရင်—

“ငါ့အားသာချက်”

လို့ထင်ထားတာထဲမှာ အခြားလူတွေရဲ့ကျေးဇူး အများကြီးပါလာတယ်။

ဒီအခါ—

“ငါ့ကြောင့်ပဲ”

ဆိုတဲ့စိတ် နည်းလာတယ်။

အားသာချက်ကို ကျေးဇူးတရားနဲ့ ကြည့်ရင် မာနနည်းတယ်။

ဒါပေမယ့် ဒီအကြောင်းကို ပိဋကတ်တော်က “business gratitude formula” အဖြစ် မဟောဘူး။

ဒါ လောကီလက်တွေ့ဆင်ခြင်ချက်။

ဓမ္မဘက်က အခြေခံက အတ္တဖက်တွယ်မှုနည်းဖို့၊ ကျေးဇူးသိမှုနဲ့ စိတ်ကောင်းတိုးဖို့။

ဒကာ ဒကာမတို့…

တစ်ခါတလေ ကိုယ့်အားသာချက်ကြောင့် သူတစ်ပါးအားနည်းချက်ကို မကြိုက်ဖြစ်တယ်။

ကိုယ်က မြန်တယ်။

နှေးတဲ့လူကို မကြိုက်။

ကိုယ်က စာကောင်းတယ်။

စာမကောင်းတဲ့လူကို နှိမ့်။

ကိုယ်က လူမှုဆက်ဆံရေးတော်တယ်။

အေးတဲ့လူကို—

“ဒီလူ personality မရှိဘူး”

ဆိုတယ်။

ကိုယ်က အကြမ်းခံတယ်။

ပင်ပန်းလွယ်သူကို—

“စိတ်ဓာတ်ပျော့တယ်”

ဆိုတယ်။

ဒီနေရာမှာ တော်တော်မတရားဘူး။

ဘာကြောင့်လဲ?

ကိုယ့်အားသာချက်နဲ့ သူ့တန်ဖိုးကို တိုင်းနေလို့။

လူတိုင်းအားသာချက် မတူဘူး။

ကိုယ်က အမြန်ဆုံးဖြတ်တတ်တယ်။

တစ်ဖက်လူက အလွန်ဂရုစိုက်တတ်တယ်။

ကိုယ့်မျက်စိနဲ့ကြည့်ရင်—

“နှေးတယ်”

ထင်နိုင်တယ်။

ဒါပေမယ့် Quality control အတွက် သူက ပိုအရေးကြီးနိုင်တယ်။

ကိုယ်က စကားကောင်းတယ်။

တစ်ဖက်လူက စကားနည်းတယ်။

ဒါပေမယ့် နားထောင်ကောင်းနိုင်တယ်။

ကိုယ်က ရောင်းတတ်တယ်။

တစ်ဖက်လူက စနစ်တည်ဆောက်တတ်တယ်။

ဒီလို။

ဒါကြောင့် လူကို ကိုယ့် Strength နဲ့တစ်ခုတည်းမတိုင်းနဲ့။

အဲဒီလိုတိုင်းရင်—

ကိုယ့်အားသာချက်ဟာ အခြားသူအားနည်းချက်ကို ရှာတဲ့မှန်ဘီလူး ဖြစ်သွားတယ်။

အဲဒါ မကောင်းဘူး။

ဒကာ ဒကာမတို့…

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၇၃၊ လူကောင်းအကြောင်းတရားမှာလည်း အလွန်ကောင်းတဲ့ စကားပြောပုံစည်း ရှိတယ်။

မကောင်းတဲ့လူဟာ သူတစ်ပါးရဲ့အပြစ်ကို မမေးလည်းပြောတတ်ပြီး၊ ကိုယ့်အပြစ်ကိုတော့ ဖုံးတတ်တယ်။

သူတစ်ပါးရဲ့ကောင်းချက်ကို မပြောချင်၊ ကိုယ့်ကောင်းချက်ကိုတော့ ပြောချင်တတ်တယ်။

လူကောင်းဘက်မှာတော့ ဒီစိတ်ပြောင်းပြန်သဘောကို တွေ့ရတယ်။

ဒီဟာ လုပ်ငန်းခွင်အတွက် အရမ်းလက်တွေ့ကျတယ်။

Manager meeting မှာ—

“ဒီ Project အောင်မြင်တာ ကျွန်တော့် strategy ကြောင့်”

ပြောတယ်။

ပြဿနာဖြစ်ရင်—

“Team execution မကောင်းလို့”

ပြောတယ်။

ဒီပုံစံတွေ့ဖူးလား?

အောင်မြင်မှုကို ကိုယ်ယူ။

အရှုံးကို အခြားသူပေါ်ပစ်။

ဒီဟာ မာနအတွက် အလွန်ကောင်းတဲ့အစာ။

ပိုကောင်းတဲ့လမ်းက—

အောင်မြင်ရင်—

ဘယ်သူတွေ ပါခဲ့လဲ ပြော။

အမှားဖြစ်ရင်—

ကိုယ့်အပိုင်း ဘာရှိလဲ အရင်စစ်။

ဒါကြောင့် Founder တစ်ယောက်ရဲ့ Strength ကိုစစ်ချင်ရင်—

သူ Credit ဘယ်လိုခွဲသလဲ?

ကြည့်။

တစ်ယောက်က တစ်ရာလုပ်ပြီး တစ်ဆယ်ပြောတယ်။

နောက်တစ်ယောက်က တစ်ဆယ်လုပ်ပြီး တစ်ရာပြောတယ်။

ဘယ်သူ့စိတ် ပိုလုံခြုံလဲ?

ပြန်စစ်။

ဒကာ ဒကာမတို့…

မိမိအားသာချက်ကို မာနမတက်ဖို့ နောက်ထပ်အရေးကြီးတာက—

ရည်ရွယ်ချက်ကို မမေ့ခြင်း။

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၉ မှာ ဘုရားရှင်က တရားကျင့်ရတဲ့ အဓိကရည်ရွယ်ချက်ကို နောက်ဆုံးအထိ မပျောက်စေဘူး။ လာဘ်၊ ယသ၊ သီလ၊ သမာဓိ၊ သိမြင်မှုတို့ကို ရလာတာနဲ့ အဆုံးမထားဘဲ လွတ်မြောက်မှုကို အဓိကထားတယ်။

လုပ်ငန်းမှာလည်း—

ကိုယ့်ရည်ရွယ်ချက် ဘာလဲ?

ဖောက်သည်ပြဿနာဖြေရှင်းဖို့?

လူတွေကို အလုပ်အကိုင်ဖန်တီးဖို့?

မိသားစုကို တရားသဖြင့် ထောက်ပံ့ဖို့?

ကောင်းတဲ့ဝန်ဆောင်မှုတစ်ခု ဖန်တီးဖို့?

ရည်ရွယ်ချက်က ဒီလိုဖြစ်ခဲ့တယ်။

နောက်ဆုံး—

“ငါအကောင်းဆုံးဖြစ်ရမယ်”

“ငါ့နာမည်အကြီးဆုံးဖြစ်ရမယ်”

“ပြိုင်ဘက်အောက်ကျရမယ်”

ဖြစ်သွားလား?

ဒါဆို ရည်ရွယ်ချက်ပြောင်းသွားပြီ။

Mission ကနေ Ego ဆီ ရွှေ့သွားပြီ။

ဒါကို စောစောသိရမယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့…

အားသာချက်ရလာတဲ့အခါ ကိုယ့်ကိုယ်ကို မေးရမယ့်မေးခွန်းတစ်ခု—

“ဒီအားသာချက်က ငါ့အတ္တကို ကျွေးနေတာလား၊ တာဝန်ကို တိုးနေတာလား?”

ဒါ အရမ်းကောင်းတယ်။

ငွေရှိတယ်။

“ငါပိုမြင့်တယ်”

မဟုတ်ဘဲ—

“တာဝန်ပိုရှိတယ်”

ဆိုရင် အရမ်းကောင်းတယ်။

ပညာရှိတယ်။

“သူတို့မသိဘူး”

မဟုတ်ဘဲ—

“ရှင်းပြပေးဖို့ တာဝန်ရှိတယ်”

ဆိုရင် ကောင်းတယ်။

အာဏာရှိတယ်။

“အမိန့်ပေးလို့ရတယ်”

မဟုတ်ဘဲ—

“အောက်ကလူတွေရဲ့ဘဝကို ထိခိုက်နိုင်လို့ ပိုသတိထားရမယ်”

ဆိုရင် ကောင်းတယ်။

နာမည်ကြီးတယ်။

“လူတွေငါ့ကို လေးစားရမယ်”

မဟုတ်ဘဲ—

“ပြောတဲ့စကားတစ်ခွန်းက လူများကို ထိခိုက်နိုင်လို့ ပိုတာဝန်ရှိတယ်”

ဆိုရင် ကောင်းတယ်။

အားသာချက်ကြီးလာလေလေ တာဝန်ကြီးလာတယ်လို့ မြင်နိုင်ရင် မာနနည်းတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့…

အခု လောကဓံရှစ်ပါးကို လုပ်ငန်းဘဝထဲ ပြန်မြင်။

လာဘ်ရတယ်။

အမြတ်တက်တယ်။

လူတွေချီးကျူးတယ်။

ရာထူးတက်တယ်။

Award ရတယ်။

Follower တက်တယ်။

Investment ရတယ်။

ဆိုင်ခွဲတိုးတယ်။

ဒါတွေအားလုံး “အားသာချက်” လို့ စိတ်က ယူနိုင်တယ်။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၆ ကတော့—

အဲဒီအရာတွေ မတည်ဘူး။

ပြောင်းလဲမယ်။

အဲဒါကို အမှန်အတိုင်း သိဖို့ပြောတယ်။

ဒါကြောင့် အောင်မြင်တဲ့နေ့မှာ စိတ်ထဲမှာ—

“ဒီဟာလည်း အနိစ္စ”

လို့ သိထား။

ဒါက အောင်မြင်မှုကို မခံစားရဘူးဆိုတာမဟုတ်ဘူး။

ဝမ်းသာလို့ရတယ်။

ကျေးဇူးတင်လို့ရတယ်။

အဖွဲ့နဲ့အတူ ဂုဏ်ပြုလို့ရတယ်။

ဒါပေမယ့်—

“ဒီလိုအမြဲဖြစ်မယ်”

မဖက်နဲ့။

“ငါ့တန်ဖိုးက ဒီအောင်မြင်မှုပဲ”

မဖက်နဲ့။

ဒီလိုဆို အောင်မြင်မှုက မူးယစ်ဆေးမဖြစ်ဘူး။

ဒကာ ဒကာမတို့…

လူတစ်ယောက် မာနတက်လာရင် အရင်ဆုံး ပျောက်တာ ဘာလဲ?

သင်ယူနိုင်မှု။

ဒီဟာ လုပ်ငန်းမှာ ကြီးမားတဲ့ဆုံးရှုံးမှု။

လူတစ်ယောက်—

“ငါသိပြီးပြီ”

ဆိုတဲ့နေ့က စပြီး သင်ယူမှုရပ်တယ်။

“ဒီကဏ္ဍကို ငါနှစ်နှစ်ဆယ်လုပ်ထားတယ်”

ကောင်းတယ်။

ဒါပေမယ့်—

အဲဒီနှစ်နှစ်ဆယ်အတွင်းလောက ဘယ်လောက်ပြောင်းသွားလဲ?

“ငါ့နည်းနဲ့ အရင်အောင်မြင်တယ်”

ကောင်းတယ်။

ဒါပေမယ့် အခုဖောက်သည် တူသေးလား?

နည်းပညာတူသေးလား?

ဝန်ထမ်းမျိုးဆက်တူသေးလား?

စျေးကွက်တူသေးလား?

ဒါကြောင့် အားသာချက်ရှိတဲ့သူအတွက် အန္တရာယ်က—

အရင်အောင်မြင်မှုကို လက်ရှိအမှန်ထက် ပိုယုံခြင်း။

ဒီအခါ ပညာနဲ့ သိပ်နီးတဲ့ မာနဖြစ်လာတယ်။

အပြင်ကကြည့်ရင် confidence။

အတွင်းမှာ arrogance ဖြစ်နိုင်တယ်။

ဒီကွာခြားချက်ကို သတိနဲ့သိ။

ဒကာ ဒကာမတို့…

ဒီမှာ တရားနာသူတို့ကို မေးချင်တယ်။

ကိုယ့်ရဲ့ အကြီးဆုံးအားသာချက် ဘာလဲ?

စိတ်ထဲမှာ တစ်ခုယူ။

လူနဲ့ဆက်ဆံတတ်တာလား?

အလုပ်ကြိုးစားတာလား?

ငွေကြေးစီမံတတ်တာလား?

စာဖတ်တတ်တာလား?

ပညာကောင်းတာလား?

လူတွေကို ဦးဆောင်တတ်တာလား?

ဘာသာစကားတတ်တာလား?

စိတ်ရှည်တာလား?

အခု အဲဒီ Strength ကို စိတ်ထဲမှာယူ။

ပြီးရင် မေး—

“ဒီ Strength ကြောင့် ငါ ဘယ်သူကို အထင်သေးဖူးလဲ?”

ခဏငြိမ်။

ဒီမေးခွန်း လွယ်မယ်မထင်နဲ့။

ကိုယ်မြန်လို့ နှေးသူကို အထင်သေးဖူးလား?

ကိုယ်ပညာရှိလို့ ပညာနည်းသူကို အထင်သေးဖူးလား?

ကိုယ်ပိုက်ဆံရှိလို့ အလုပ်သမားကို အထင်သေးဖူးလား?

ကိုယ်တရားနာလို့ တရားမနာသူကို အထင်သေးဖူးလား?

ကိုယ်သီလစောင့်လို့ မစောင့်နိုင်သေးသူကို အထင်သေးဖူးလား?

ဒီမှာ အရမ်းသတိထားရတယ်။

ကိုယ့်ကောင်းမှုကို သူတစ်ပါးကို နှိမ့်ဖို့ အသုံးချလိုက်တဲ့အခါ အဲဒီကောင်းမှုနောက်မှာ ကိလေသာလည်းလိုက်လာတယ်။

ဒါကြောင့် ကောင်းတာလုပ်ရုံနဲ့ မပြီးဘူး။

ကောင်းတာအပေါ် စိတ်ဘယ်လိုထားလဲကို စစ်ရမယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့…

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၉ ရဲ့သဘောက ဒီမှာ အလွန်ထိတယ်။

သီလကောင်းတာကိုတောင် မာနလုပ်ရင် လမ်းမှာရပ်တယ်။

သမာဓိကောင်းတာကိုတောင် မာနလုပ်ရင် လမ်းမှာရပ်တယ်။

သိမြင်မှုကိုတောင် မာနလုပ်ရင် လမ်းမှာရပ်တယ်။

ဒါဆို လောကီအရည်အချင်းလေးတွေကြောင့် ဦးဇင်းတို့ ဘယ်လောက်မာနတက်သင့်လဲ?

စဉ်းစား။

ပညာအနည်းငယ်။

ငွေအနည်းငယ်။

ရာထူးအနည်းငယ်။

Follower အနည်းငယ်။

အောင်မြင်မှုအနည်းငယ်။

အဲဒီလောက်နဲ့—

“ငါအရမ်းထူးတယ်”

ဆိုရင် ဓမ္မအမြင်နဲ့ တော်တော်ရယ်စရာဖြစ်တယ်။

ဒါကို ကိုယ့်ကိုယ်ကိုနှိမ့်ဖို့မဟုတ်ဘူး။

အတိုင်းအတာသိဖို့။

ဒကာ ဒကာမတို့…

မာနမတက်ဖို့ နောက်ထပ် လေ့ကျင့်မှုတစ်ခုက—

သူတစ်ပါးကောင်းချက်ကို တကယ်မြင်တတ်ဖို့။

ကိုယ်တစ်ယောက်ထဲကောင်းနေတဲ့အမြင်က မာနကို အားပေးတယ်။

အဖွဲ့ထဲက လူတစ်ယောက်ချင်း—

ဘာကောင်းလဲကြည့်။

အငယ်ဆုံးဝန်ထမ်းမှာလည်း ကိုယ်မတတ်တာရှိနိုင်တယ်။

သန့်ရှင်းရေးလုပ်သူက ကိုယ်မမြင်တဲ့ customer behavior ကိုနေ့တိုင်းမြင်နေနိုင်တယ်။

Reception မှာထိုင်သူက customer complaint ပုံစံကို CEO ထက်ပိုသိနိုင်တယ်။

Delivery လုပ်သူက လမ်းကြောင်းပြဿနာကို office ထဲကလူထက်ပိုသိနိုင်တယ်။

ဒါကြောင့်—

“ရာထူးနိမ့် = အသိနိမ့်”

မဟုတ်ဘူး။

ဒီသဘောလက်ခံနိုင်ရင် နားထောင်တတ်လာတယ်။

နားထောင်တတ်ရင် မာနလျော့တယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့…

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၇၃ ရဲ့လူကောင်းအကြောင်းကို အလုပ်ခွင်ထဲ ဆင်းကြည့်ရင်—

သူတစ်ပါးကောင်းချက်ကို မဖုံးတတ်ဖို့လည်း အရေးကြီးတယ်။

အချို့ Leader တွေ မိမိထက်တော်လာတဲ့ဝန်ထမ်းကို Credit မပေးဘူး။

ဘာကြောင့်လဲ?

ကိုယ့်အလင်းလျော့မယ်ထင်လို့။

တကယ်တော့—

အောက်လူတော်လာတာ Leader ပျက်တာလား?

မဟုတ်ဘူး။

အဖွဲ့တိုးတာ။

ကောင်းတဲ့ Leader က—

“ဒီအလုပ်ကို သူလုပ်တာ”

လို့ နာမည်ပေးတတ်ရမယ်။

မိမိအောင်မြင်မှုကို မချဲ့၊ သူတစ်ပါးကောင်းမှုကို မလျှော့။

ဒီအလေ့အကျင့်က မာနကို အရမ်းကောင်းကောင်း ဖြတ်တယ်။

သူတော်ကောင်းတို့…

တစ်ခါတလေ မာနဟာ အားနည်းချက်ကို မမြင်စေဘူး။

ကိုယ့်မှာ Strength တစ်ခုအရမ်းကြီးရှိတယ်။

ဒါကြောင့် Weakness တခြားအရာကို ဖုံးတယ်။

ဥပမာ—

ရောင်းအားတော်တယ်။

ဒါပေမယ့် စာရင်းညံ့တယ်။

ရောင်းအားကောင်းတာကြောင့် စာရင်းအားနည်းချက်ကို အချိန်ကြာမမြင်။

တစ်နေ့ cash ပြတ်။

နောက်တစ်ယောက်—

နည်းပညာတော်တယ်။

ဒါပေမယ့် လူနဲ့ဆက်ဆံမကောင်း။

“ငါ့ technology ကောင်းရင်ရပြီ”

ဆိုတယ်။

အဖွဲ့ပြို။

နောက်တစ်ယောက်—

အလုပ်ကြိုးစားတယ်။

ဒါပေမယ့် တာဝန်မလွှဲ။

အလုပ်ကြိုးစားတာကို အားသာချက်အဖြစ် မာနတက်လို့—

“ငါပဲလုပ်ရတယ်”

ဆိုတယ်။

အဖွဲ့မတိုး။

ဒီလို။

ဒါကြောင့် Strength ကြီးလေလေ—

Strength ရဲ့အနောက်မှာ ဖုံးနေတဲ့ Weakness ရှိမရှိစစ်။

ဒါ အရမ်းအရေးကြီးတယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့…

ဒီည လက်တွေ့လေ့ကျင့်မှုကို ရိုးရိုးလေးယူကြမယ်။

စာရွက်တစ်ရွက်ပေါ်မှာ ကိုယ့်အားသာချက် သုံးခုရေး။

ပြီးရင် အားသာချက်တစ်ခုစီအောက်မှာ မေးခွန်းသုံးခုရေး။

“ဒီအားသာချက်ကို ဘယ်သူတွေက ဖန်တီးပေးခဲ့လဲ?”

“ဒီအားသာချက်ကြောင့် ငါ ဘယ်သူ့ကို အထင်သေးမိနိုင်လဲ?”

“ဒီအားသာချက်ကို လူ့အကျိုးအတွက် ဘယ်လိုသုံးမလဲ?”

ဒီအလေ့အကျင့်ဟာ ပိဋကတ်တော်ထဲက formal meditation မဟုတ်ဘူး။

လုပ်ငန်းဘဝအတွက် သင်ကြားရေးလေ့ကျင့်မှု။

ဒါပေမယ့် သပ္ပုရိသသုတ်ရဲ့—

မိမိကို မမြှင့်၊ သူတစ်ပါးကို မနှိမ့်

ဆိုတဲ့ အဓိကသဘောနဲ့ အလွန်ကိုက်တယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့…

Mind Practice တစ်ခုလည်း လုပ်ရအောင်။

ကိုယ့်အားသာချက်တစ်ခုကို စိတ်ထဲယူ။

ပြီးရင် စိတ်အတွင်းက အသံကို နားထောင်။

“ငါဒီဟာမှာ တော်တယ်”

ကောင်းတယ်။

အဲဒီနောက်—

“သူတို့မတော်ဘူး”

ဆိုတာ ဝင်လာလား?

သိ။

“ငါ့ကို အသိအမှတ်ပြုရမယ်”

ဆိုတာဝင်လာလား?

သိ။

“ငါမရှိရင် မဖြစ်ဘူး”

ဆိုတာဝင်လာလား?

သိ။

ချက်ချင်းကိုယ့်ကို အပြစ်မတင်နဲ့။

သတိနဲ့ သိ။

ပြီးရင်—

“ဒီအရည်အချင်းလည်း အကြောင်းအခြေအနေကြောင့် ဖြစ်လာတာ။ မတည်မြဲဘူး။ အသုံးချဖို့ တာဝန်ရှိတယ်။”

လို့ ဆင်ခြင်။

ဒီလို အနိစ္စနဲ့ တာဝန်ကို ပေါင်းကြည့်။

မာနနည်းတယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့…

နောက်လေ့ကျင့်မှု—

Credit Practice။

တစ်ပတ်အတွင်း မိမိအောင်မြင်ခဲ့တဲ့အရာတစ်ခုရွေး။

ပြီးရင် ကိုယ်တစ်ယောက်တည်းနာမည်မရေးနဲ့။

အထောက်အကူပေးခဲ့တဲ့လူတွေကို ရေး။

အလုပ်သမား။

အကြံပေးသူ။

ဆရာ။

ဖောက်သည်။

မိသားစု။

ဒီလို။

ဒီအခါ “ငါ့အောင်မြင်မှု” ဆိုတာ တဖြည်းဖြည်း “အများအကြောင်းဆုံပြီး ဖြစ်လာတဲ့ရလဒ်” လို့ မြင်လာတယ်။

ဓမ္မအရ ပဋိစ္စသဘောကို တိုက်ရိုက် technical proof လုပ်တာမဟုတ်ဘူး။

လောကီဆင်ခြင်မှုတစ်ခု။

ဒါပေမယ့် “ငါတစ်ယောက်ထဲ” ဆိုတဲ့စိတ်ကို နည်းစေတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့…

Right Livelihood Check လုပ်ကြည့်။

အားသာချက်တစ်ခုရှိတယ်။

ဘယ်လိုသုံးနေလဲ?

ကိုယ်ရောင်းတတ်တယ်။

လူကို လှည့်ဖို့သုံးလား?

ဒါဆို Strength ဖြစ်ပေမယ့် Right Livelihood နဲ့ မကိုက်နိုင်ဘူး။

ကိုယ် data သိတယ်။

တစ်ဖက်လူမသိတာကို အသုံးချပြီး မတရားဈေးယူလား?

ပြန်စစ်။

ကိုယ်အာဏာရှိတယ်။

ဝန်ထမ်းကြောက်လို့ မပြောရဲတာကို အသုံးချလား?

ပြန်စစ်။

ကိုယ့်နာမည်ကြီးတယ်။

လူတွေယုံလို့ မသေချာတဲ့အရာကို အတည်ပြောလား?

ပြန်စစ်။

အားသာချက်ကြီးလေလေ မှားသုံးရင် ထိခိုက်နိုင်မှုကြီးတယ်။

ဒါကြောင့် Ethical Founder အတွက်—

“ဘာတတ်လဲ”

တစ်ခုပဲ မမေးနဲ့။

“တတ်တာကို ဘယ်လိုထိန်းသုံးလဲ”

မေး။

ဒကာ ဒကာမတို့…

ဒီနေ့ခေတ် နည်းပညာနဲ့လည်း အလားတူ။

အချက်အလက်များရှိတယ်။

အဲဒါ Strength။

နည်းပညာအရ အလွန်မြန်တယ်။

Strength။

လူ့အပြုအမူခန့်မှန်းနိုင်တယ်။

Strength။

ဒါပေမယ့်—

အဲဒီစွမ်းရည်ကြောင့် လူ့လွတ်လပ်ခွင့်၊ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်၊ သာတူညီမျှမှုကို မလေးစားတော့ရင်?

Strength က moral risk ဖြစ်သွားနိုင်တယ်။

ဒီဟာ ဥပမာသက်သက်။

နည်းပညာက ဓမ္မကို အတည်ပြုတယ်လို့ မပြောဘူး။

ဓမ္မဘက်က မေးခွန်းက ရိုးတယ်—

“စွမ်းအားရှိလေလေ မထိခိုက်ဖို့ သတိဘယ်လောက်ရှိလဲ?”

ဒါပဲ။

ဒကာ ဒကာမတို့…

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၉ မှာ ရလာတဲ့အရာပေါ် ယစ်ပြီး ပေါ့ဆသွားတာကို အလွန်ထင်ရှားစွာ သတိပေးတယ်။

လုပ်ငန်းမှာလည်း အောင်မြင်မှုနောက်က ပေါ့ဆမှုကို အရမ်းသတိထား။

အောင်မြင်လာတော့—

စာရင်းမကြည့်တော့ဘူး။

“ငါသိတယ်”

Customer ကို မမေးတော့ဘူး။

“သူတို့ကြိုက်ပြီးသား”

Staff feedback မနားထောင်တော့ဘူး။

“ငါ့ culture ကကောင်းပြီးသား”

Quality control လျော့တယ်။

“Brand ရှိပြီးသား”

ဒီလို။

တစ်ခါတလေ အောင်မြင်မှုက အရှုံးထက် ပိုအန္တရာယ်ရှိတဲ့အချိန်ရှိတယ်။

အရှုံးဖြစ်ရင် လူက သတိထားတယ်။

အောင်မြင်ရင် သတိလျော့တတ်တယ်။

ဒီအချက်ကို လုပ်ငန်းပိုင်ရှင်တွေ အရမ်းသိရမယ်။

မာနမတက်ဖို့ဆိုတာ စိတ်အတွက်ပဲမဟုတ်ဘူး။

Operational survival အတွက်တောင် အရေးကြီးတယ်။

ဒါပေမယ့် “မာနမတက်ရင် company အောင်မြင်မယ်” လို့ အာမခံမပြောဘူး။

အခြားအကြောင်းများစွာရှိတယ်။

ဓမ္မက စိတ်ကို စောင့်ပေးတာ။

ဒကာ ဒကာမတို့…

တစ်ခါတလေ ကိုယ်တော်တော်ကောင်းလာရင် လူတွေကို သင်ပေးချင်တယ်။

ကောင်းတယ်။

ဒါပေမယ့် သင်ပေးတဲ့စိတ်ကို ပြန်စစ်။

သူတို့က မသိလို့ ကိုယ်ပိုမြင့်တယ်ဆိုတဲ့စိတ်လား?

ဒါမှမဟုတ်—

“ငါသိတာကို ဝေမျှရင် သူတို့ကောင်းမယ်”

ဆိုတဲ့ မေတ္တာစိတ်လား?

စကားတူပေမယ့် စိတ်မတူဘူး။

မာနနဲ့ သင်ပေးတဲ့သူက လူကို သေးစေတယ်။

မေတ္တာနဲ့ သင်ပေးတဲ့သူက လူကို ကြီးစေတယ်။

ဒီဟာ Leader တွေအတွက် အရမ်းအရေးကြီးတယ်။

ကောင်းတဲ့ခေါင်းဆောင်က မိမိတော်မှုကိုပြဖို့ မကြိုးစားဘဲ အခြားသူတော်လာအောင် ကြိုးစားတယ်။

ဒီဝါကျဟာ canonical quotation မဟုတ်ဘူး။

လုပ်ငန်းဘဝသင်ခန်းစာ။

ဒါပေမယ့် မိမိကို မမြှင့်၊ သူတစ်ပါးကို မနှိမ့်ဆိုတဲ့ ကျမ်းသဘောနဲ့ အလွန်ကိုက်တယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့…

လူတစ်ယောက် အားသာချက်ရှိလို့ မာနတက်တာကို သူတစ်ပါးကပြောရင် အရမ်းနာတတ်တယ်။

“မင်းက အခု နားမထောင်တော့ဘူး”

ဆိုရင်—

ချက်ချင်းကာကွယ်မလား?

“မဟုတ်ဘူး”

ဆိုပြီး ပြန်ရှင်းမလား?

ဒါမှမဟုတ်—

ခဏရပ်ပြီး—

“ဘယ်အချိန်တွေမှာ အဲဒီလိုခံစားရလဲ?”

မေးနိုင်လား?

ဒီမေးခွန်းက မာနအတွက် ဆေး။

လူတစ်ယောက် ကိုယ့်ကို—

“မင်းမာနတက်နေတယ်”

ပြောတာ အမြဲမှန်တယ် မဟုတ်ဘူး။

ဒါပေမယ့် ချက်ချင်းပယ်မထားနဲ့။

Data point တစ်ခုလိုယူ။

ပြန်စစ်။

မာနကို ဖော်ပြပေးတဲ့သူကို ရန်သူမလုပ်နဲ့။

ဓမ္မပဒ ၇၆ မှာ မိမိအပြစ်ကို ပြသူ၊ ဆုံးမသူကို မြှုပ်ထားတဲ့ဘဏ္ဍာညွှန်ပြသူလို မျှော်မြင်သင့်တဲ့သဘောရှိတယ်။

ဒီဟာလည်း လုပ်ငန်းမှာ အလွန်တန်ဖိုးရှိတယ်။

Founder တစ်ယောက်မှာ—

ကိုယ့်ကို မကြောက်ဘဲ အမှန်ပြောသူ တစ်ယောက်ရှိရမယ်။

“ဒီနေရာမှာ မင်းမာနဝင်နေပြီ”

ပြောရဲတဲ့လူ။

အဲဒီလူကို ဖယ်မပစ်နဲ့။

သူ့စကားကိုလည်း အလိုလိုအမှန်မယူနဲ့။

ဒါပေမယ့် စစ်။

သူတော်ကောင်းတို့…

အားသာချက်ကို မာနမတက်ဖို့ အနိစ္စ တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး။

အနတ္တသဘော ဆီလည်း တဖြည်းဖြည်း ဆင်းရမယ်။

ဒါပေမယ့် အနတ္တကို စီးပွားရေးစကားပေါ့ပေါ့နဲ့ မပြောရဘူး။

“Company က ငါ့ဟာမဟုတ်ဘူး” ဆိုတာနဲ့ အနတ္တနားလည်ပြီ မဟုတ်ဘူး။

ဓမ္မအရ အနတ္တဟာ ပိုနက်တယ်။

ဒီနေ့တရားမှာ အလွယ်ဆင်ခြင်နိုင်တာက—

ကိုယ့်ရဲ့ “Strength” ကို တင်းတင်း “ငါ” လို့ဖက်မထားဖို့။

ကျွမ်းကျင်မှုတစ်ခု—

ပေါ်လာတယ်။

လေ့ကျင့်ထားလို့ တိုးတယ်။

အသက်အရွယ်၊ ကျန်းမာရေး၊ အခြေအနေပြောင်းရင် လျော့နိုင်တယ်။

ဒါကို “ငါ့တန်ဖိုးအကုန်” လို့ မထားနဲ့။

အဲဒီလိုထားရင် Strength ပျောက်တဲ့နေ့ ကိုယ်ပါပြိုမယ်။

ဥပမာ—

အားကစားသမားတစ်ယောက်ရဲ့ Strength က ကိုယ်ခန္ဓာ။

တစ်နေ့ဒဏ်ရာရရင်?

“ငါဘာမှမဟုတ်တော့ဘူး”

ဆိုရင် Strength ကို identity အဖြစ် အလွန်ဖက်ထားပြီ။

လုပ်ငန်းရှင်လည်း—

Company = ငါ။

Revenue = ငါ့တန်ဖိုး။

Fame = ငါ။

ဒီလိုဖြစ်သွားရင် Company ကျတဲ့နေ့ စိတ်ပြိုတယ်။

ဒါကြောင့်—

အလုပ်ဟာ အလုပ်။
အရည်အချင်းဟာ အရည်အချင်း။
အောင်မြင်မှုဟာ အောင်မြင်မှု။
ဒါတွေကို “ငါ” လို့ တစ်ထပ်တည်းမလုပ်နဲ့။

ဒါက လောကီဆင်ခြင်မှုအဆင့်။

နောက်ဆုံး အနတ္တကို သဘာဝတရားအရ နက်နက်ပွားရမယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့…

မာနမတက်ဖို့ တစ်ခုထပ်အရေးကြီးတယ်—

တစ်ဖက်လူကောင်းရင် ဝမ်းသာနိုင်ခြင်း။

ကိုယ့်အဖွဲ့ထဲက လူတစ်ယောက်အောင်မြင်လာတယ်။

ကိုယ့်စိတ်ဘယ်လိုဖြစ်လဲ?

“ကောင်းတယ်”

လို့ တကယ်ဝမ်းသာသလား?

ဒါမှမဟုတ်—

“လူတွေ သူ့ကိုပဲ ကြည့်နေကြပြီ”

ဆိုပြီး မသက်မသာဖြစ်လား?

ဒီနေရာက မာနကို အရမ်းပြတယ်။

Leader က အောက်လူတော်လာတာကို ခြိမ်းခြောက်မှုထင်ရင်—

အဖွဲ့မတိုးဘူး။

ကောင်းတဲ့ Leader က—

“ဒီလူတော်လာတာ အဖွဲ့ကောင်းတာ”

လို့ မြင်တယ်။

သူ့ကိုနေရာပေးတယ်။

Credit ပေးတယ်။

စကားပြောခွင့်ပေးတယ်။

ဒီလို လုပ်နိုင်ဖို့ ကိုယ့်အတွင်းလုံခြုံမှုလိုတယ်။

မာနက ကိုယ့်ထက်တော်တဲ့လူကို မခံနိုင်ဘူး။

ပညာက—

သူတော်တာနဲ့ ငါ့တန်ဖိုး မလျော့ဘူး

လို့ သိတယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့…

လောကဓံရှစ်ပါးကို ဒီနေရာမှာ ပြန်ထပ်သတိရ။

ယနေ့ချီးမွမ်းသူ မနက်ဖြန်ကဲ့ရဲ့နိုင်တယ်။

ယနေ့အမြတ် မနက်ဖြန်အရှုံး။

ယနေ့အမည်ကျော် မနက်ဖြန်မေ့သွားနိုင်တယ်။

ဒီအပြောင်းအလဲကို သိတဲ့သူက—

ချီးမွမ်းခံရလို့ မိုးပေါ်မတက်ဘူး။

ကဲ့ရဲ့ခံရလို့ မြေကြီးထဲမဝင်ဘူး။

လောကဓံရဲ့ မတည်မြဲမှုကို သိတဲ့ စိတ်တည်လာတယ်။

Founder အတွက် အရေးကြီးတယ်။

လူတွေ—

“မင်း genius”

ပြောတယ်။

အရမ်းမယုံနဲ့။

နောက်နေ့—

“မင်းညံ့တယ်”

ပြောတယ်။

အဲဒါလည်း အကုန်မယုံနဲ့။

Feedback ကိုစစ်။

အမှန်ယူ။

ကျန်တာလွှတ်။

ချီးမွမ်းမှုကို Strength certificate မလုပ်နဲ့။
ကဲ့ရဲ့မှုကို Worthlessness certificate မလုပ်နဲ့။

ဒကာ ဒကာမတို့…

တစ်ခါတလေ အားသာချက်က ကိုယ့်မှာ မဟုတ်ဘူး။

အဖွဲ့မှာရှိတယ်။

ဒါပေမယ့် Founder က အဖွဲ့ရဲ့ Strength ကို ကိုယ့် Strength လို့ ယူတတ်တယ်။

“ငါ့ company က အရမ်းတော်တယ်”

ကောင်းတယ်။

ဒါပေမယ့်—

ဒီအဖွဲ့ကို ဖန်တီးထားတဲ့ လူတွေကို လေးစားလား?

သူတို့ထွက်သွားရင် သိလား?

သူတို့အခက်အခဲနားထောင်လား?

မဟုတ်ရင်—

အဖွဲ့အားသာချက်ကို Founder ရဲ့ ကိုယ်ရေးမာနအဖြစ် သုံးနေပြီ။

ဒါကြောင့်—

Organization strength ကို individual ego မလုပ်နဲ့။

အဖွဲ့အောင်မြင်မှုကို အဖွဲ့နဲ့အတူပိုင်ဆိုင်။

တာဝန်ယူရာမှာ Founder ရှေ့ထွက်။

Credit ပေးရာမှာ အဖွဲ့ကိုရှေ့ပို့။

ဒီဟာလုပ်ငန်းအတွက် အလွန်ကောင်းတဲ့အလေ့အကျင့်။

သူတော်ကောင်းတို့…

ဒီည ကိုယ့်အတွင်းမာနစစ်ဖို့ မေးခွန်းအနည်းငယ် နားထောင်ကြည့်။

ကိုယ့်ထက်တော်တဲ့လူလာရင် စိတ်မသက်မသာဖြစ်သလား?

ကိုယ်မှားတာ ဝန်ခံရတာခက်သလား?

မသိတာကို မေးရတာခက်သလား?

အောက်လူက ကောင်းတဲ့အကြံပေးရင် လက်ခံရတာခက်သလား?

Credit မရရင် စိတ်တိုသလား?

လူတွေကို ကိုယ့်အရည်အချင်းနဲ့တိုင်းသလား?

ကိုယ့်အောင်မြင်မှုကို အကြောင်းပြပြီး အခြားသူရဲ့အမှားကို အလွန်ပြောသလား?

ကိုယ့်ကောင်းချက်ကို များများပြောပြီး သူတစ်ပါးကောင်းချက်ကို နည်းနည်းပဲမြင်သလား?

ဒါတွေကို အေးအေးဆေးဆေးကြည့်။

အဖြေကြမ်းရင် ကိုယ့်ကိုယ်ကို မမုန်းနဲ့။

မြင်ပြီဆို ပြင်လို့ရပြီ။

ဒကာ ဒကာမတို့…

မာနမတက်ဖို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို နှိမ့်ချစကားနဲ့ ဖိမထားနဲ့။

တချို့လူ—

“ငါဘာမှမဟုတ်ဘူး”

“ငါညံ့တယ်”

“ငါ့မှာဘာမှမရှိဘူး”

ဆိုပြီး မာနကိုဖျက်မယ်ထင်တယ်။

အဲဒါ စိတ်ညစ်မှုဖြစ်သွားနိုင်တယ်။

ဓမ္မက—

“ကိုယ့်ကိုမုန်း”

မဟောဘူး။

အဓိကက—

အဖြစ်မှန်ကို အဖြစ်မှန်အတိုင်း သိ။

တတ်တာတတ်တယ်။

မတတ်တာ မတတ်သေးဘူး။

တတ်တာကို အသုံးချ။

မတတ်တာသင်။

တတ်တာကြောင့် သူတစ်ပါးကို မနှိမ့်။

ဒီလောက်။

ဒါ အလွန်တည်ငြိမ်တဲ့အမြင်။

ဒကာ ဒကာမတို့…

အခု Right Livelihood ဘက်ကို နက်နက်ဆင်းမယ်။

Strength ရှိတယ်။

အဲဒီ Strength ကြောင့် ဈေးကွက်ကို ထိန်းနိုင်တယ်ဆိုပါစို့။

ကိုယ့်အင်အားနဲ့ Supplier ကို အလွန်ဖိမလား?

ဝန်ထမ်းကို လစာနည်းနည်းနဲ့ မထွက်ရဲအောင် ပိတ်မလား?

Customer မသိမှုကို အသုံးချမလား?

ဒီနေရာမှာ Strength အပေါ် မာနဟာ အသက်မွေးမှုကို မမှန်တဲ့ဘက်ဆွဲနိုင်တယ်။

“ငါလုပ်နိုင်လို့ လုပ်တယ်”

ဆိုတာ ethical answer မဟုတ်ဘူး။

လုပ်နိုင်တာနဲ့ လုပ်သင့်တာ မတူဘူး။

Power ရှိလို့ အားလုံးလုပ်လို့ရတာမဟုတ်ဘူး။

Market power ရှိတာ Strength။

ဒါပေမယ့် မတရားမသုံးရဘူး။

နည်းပညာစွမ်းအားရှိတာ Strength။

ဒါပေမယ့် လူ့အကျိုးကို မဖျက်ရဘူး။

Influence ရှိတာ Strength။

ဒါပေမယ့် မမှန်တာကို လူယုံအောင် မသုံးရဘူး။

ဒီစည်းဟာ သမ္မာအာဇီဝအတွက် အရေးကြီးတယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့…

အားသာချက်အပေါ် မာနမတက်ခြင်းကို ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက် ဘယ်လိုအလေ့အကျင့်လုပ်မလဲ?

နေ့စဉ် meeting မှာ ကိုယ်နောက်ဆုံးပြော။

အရင်အဖွဲ့ကို နားထောင်။

ကိုယ့်အမြင်မပြောခင်—

“မင်းတို့ဘာမြင်လဲ”

မေး။

ဒါခေတ်သစ် leadership practice။

ဓမ္မနဲ့တိုက်ရိုက် canonical rule မဟုတ်ဘူး။

ဒါပေမယ့် ကိုယ့်အမြင်နဲ့အဖွဲ့ကို ဖိမထားဖို့ အသုံးဝင်တယ်။

နောက်တစ်ခု—

လတိုင်း “ငါမှားခဲ့တာ” တစ်ခု ပြန်ကြည့်။

Founder မှားနိုင်တယ်ဆိုတာ စိတ်ကိုသတိပေး။

နောက်တစ်ခု—

ကိုယ့်ထက်တော်တဲ့လူတစ်ယောက်ဆီ သွားမေး။

ရာထူးအောက်ဆိုလည်း မေး။

ဒီအလေ့အကျင့်တွေက မာနကို အများကြီး လျော့စေနိုင်တယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့…

တရားလမ်းမှာတောင် ကောင်းတဲ့အရာကို မာနမလုပ်ဖို့ သတိပေးထားတာ အရမ်းများတယ်ဆိုတာ သိရင်—

လုပ်ငန်းအောင်မြင်မှုလေးတွေကို ဘယ်လောက်အတိုင်းအတာထားရမလဲ နားလည်လာတယ်။

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၉ က—

လာဘ်၊ ဂုဏ်၊ သီလ၊ သမာဓိ၊ သိမြင်မှုအဆင့်တွေကိုတောင် နောက်ဆုံးအဓိကရည်ရွယ်ချက်မဟုတ်ဘူးလို့ ထိန်းထားတယ်။

ဒီလိုဆို—

“ငါ့ကုမ္ပဏီတန်ဖိုး ဘယ်လောက်”

ဆိုတာ ဘဝရဲ့နှလုံးသားဖြစ်နိုင်မလား?

မဖြစ်သင့်ဘူး။

“ငါ့ရာထူး”

အဆုံးမဟုတ်ဘူး။

“ငါ့အောင်မြင်မှု”

အဆုံးမဟုတ်ဘူး။

ဒါတွေ လောကီအလုပ်အတွက် အရေးကြီးနိုင်တယ်။

ဒါပေမယ့် ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းမှုနဲ့ အဆင့်မတူဘူး။

ဓမ္မပဒ ၇၅ ကလည်း လောကီလာဘ်ဆီသွားတဲ့လမ်းနဲ့ နိဗ္ဗာန်ဆီသွားတဲ့လမ်း မတူကြောင်း ပြတ်ပြတ်သားသား သတိပေးထားတယ်။

ဒီစည်းမရှိရင်—

Business success ကို spiritual success လို့ မှားထင်မိတယ်။

ငွေများလို့ ကုသိုလ်များတယ်လို့ အလိုလိုမဆိုရဘူး။

ကုမ္ပဏီကြီးလို့ ဉာဏ်ကြီးတယ်လို့ မဆိုရဘူး။

လူသိများလို့ တရားသိတယ်လို့ မဆိုရဘူး။

ဒီအဆင့်တွေ ခွဲထားရမယ်။

သူတော်ကောင်းတို့…

အခု သစ္စာလေးပါးဘက် ဆင်းကြည့်ကြမယ်။

ဒုက္ခသစ္စာ။

မာနတက်နေတဲ့လူက အပြင်မှာအားကောင်းသလို ပေါ်နိုင်တယ်။

ဒါပေမယ့် အတွင်းမှာ အားနည်းချက်တစ်ခုရှိတတ်တယ်။

ကိုယ့်အမြင့်ကို အမြဲကာကွယ်ရတယ်။

တစ်ယောက်က ကိုယ့်ထက်တော်လာရင် ပူတယ်။

တစ်ယောက်က ကိုယ့်ကိုဝေဖန်ရင် ပူတယ်။

Credit မရရင် ပူတယ်။

ရာထူးကျရင် ပူတယ်။

လူတွေ မချီးကျူးရင် ပူတယ်။

အမှားဝန်ခံရရင် ပူတယ်။

ဘာကြောင့်လဲ?

“ငါဟာ တော်တဲ့သူဖြစ်ရမယ်”

ဆိုတဲ့ပုံရိပ်ကို အမြဲထိန်းထားရလို့။

ဒီဟာ ဒုက္ခ။

Strength ပျောက်မှာကြောက်တယ်။

အခြားသူကျော်မှာကြောက်တယ်။

မာနရဲ့အောက်မှာ ကြောက်စိတ်ရှိနိုင်တယ်။

ဒါကို သိ။

သမုဒယသစ္စာ။

ဒီဒုက္ခအောက်မှာ—

“ငါမြင့်ရမယ်”

ဆိုတဲ့တဏှာ။

“ငါ့ကို အသိအမှတ်ပြုရမယ်”

ဆိုတဲ့တဏှာ။

“ငါ့နာမည် ရှိရမယ်”

ဆိုတဲ့တဏှာ။

“ငါသူများထက်သာရမယ်”

ဆိုတဲ့ နှိုင်းယှဉ်ဖက်တွယ်မှု။

ဒီအရာတွေရှိတယ်။

အားသာချက်ကိုယ်တိုင် ဒုက္ခရဲ့အကြောင်း မဟုတ်ဘူး။

အားသာချက်ပေါ် ဖက်တွယ်မှု က ပူလောင်စေတယ်။

“ငါ့ဟာ”

“ငါပဲ”

“ငါ့ထက်မသာရ”

ဒီလို။

သပ္ပုရိသသုတ်ရဲ့ “မိမိကိုမြှင့်၊ သူတစ်ပါးကိုနှိမ့်” ဆိုတဲ့အချက်ဟာ ဒီဖက်တွယ်မှုကို အလွန်ရှင်းစေတယ်။

နိရောဓသစ္စာ။

တစ်နေ့မှာ—

ကိုယ်တော်တာကို တော်တယ်လို့ သိတယ်။

ဒါပေမယ့်—

“ဒါကြောင့် ငါသူ့ထက်မြင့်”

မပြောတော့ဘူး။

စိတ်ပေါ့တယ်။

သူတစ်ပါးတော်တာမြင်ရင် ဝမ်းသာနိုင်တယ်။

စိတ်ပေါ့တယ်။

Credit မရလည်း တာဝန်မှန်မှန်လုပ်နိုင်တယ်။

စိတ်ပေါ့တယ်။

မှားရင်—

“ငါမှားတယ်”

ပြောနိုင်တယ်။

စိတ်ပေါ့တယ်။

အောက်လူတစ်ယောက်က ကိုယ့်ထက်ပိုသိရင်—

“ရှင်းပေးပါ”

ပြောနိုင်တယ်။

စိတ်ပေါ့တယ်။

ဒီပေါ့ပါးမှုက နိဗ္ဗာန်မဟုတ်သေးဘူး။

ဒါပေမယ့် “ငါမြင့်ရမယ်” ဆိုတဲ့ဖက်တွယ်မှု လျော့တဲ့အခါ ပူလောင်မှု လျော့လာပုံကို မြင်နိုင်တယ်။

နိရောဓသစ္စာရဲ့ အပြည့်အဝအဓိပ္ပာယ်က တဏှာအပြီးသတ်ချုပ်ငြိမ်းမှု။

ဒီလောကီ humility ကို နိဗ္ဗာန်နဲ့ မရောရဘူး။

မဂ္ဂသစ္စာ။

သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့—

အားသာချက်ကို အားသာချက်အဖြစ်သိ။

အနိစ္စဖြစ်ကြောင်းလည်း သိ။

Strength ရှိတာနဲ့ သူတစ်ပါးနိမ့်သွားတာမဟုတ်ကြောင်း သိ။

သမ္မာသင်္ကပ္ပနဲ့—

မိမိကျွမ်းကျင်မှုကို သူတစ်ပါးကို အထင်သေးဖို့ မသုံး။

မထိခိုက်လိုသောစိတ်၊ မေတ္တာစိတ်နဲ့ အသုံးချ။

သမ္မာဝါစာနဲ့—

ကိုယ့်ကောင်းချက်ကို ချဲ့မပြော။

သူတစ်ပါးကောင်းချက်ကို မဖုံး။

ကိုယ့်အပြစ်ကို ဖုံးပြီး သူ့အပြစ်ကို ချဲ့မပြော။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၇၃ ရဲ့ လူကောင်းအကြောင်းကို သတိရ။

သမ္မာကမ္မန္တနဲ့—

Strength ရှိလို့ အားနည်းသူကို အနိုင်မကျင့်။

အာဏာရှိလို့ မတရားမလုပ်။

သမ္မာအာဇီဝနဲ့—

ကိုယ့်ရဲ့ ကျွမ်းကျင်မှုကို မှန်ကန်တဲ့အသက်မွေးမှုဘက်မှာ သုံး။

အမြတ်ရပေမယ့် သူတစ်ပါးကို ထိခိုက်တဲ့နည်း မသုံး။

သမ္မာဝါယာမနဲ့—

မာနပေါ်လာတာကို သိရင် လျှော့ဖို့ကြိုးစား။

ကျေးဇူးသိမှု၊ မေတ္တာ၊ နားထောင်မှု တိုး။

သမ္မာသတိနဲ့—

ချီးမွမ်းခံရတဲ့အချိန် စိတ်ဘယ်လိုဖြစ်လဲ သိ။

အောင်မြင်တဲ့အချိန် ယစ်နေလား သိ။

သူတစ်ပါးတော်တာမြင်ချိန် မနာလိုလား သိ။

သမ္မာသမာဓိနဲ့—

ချီးမွမ်းမှု၊ ကဲ့ရဲ့မှုကြား စိတ်မလှုပ်ရှားအောင် တည်။

လောကဓံရှစ်ပါး မတည်မြဲကြောင်း သိ။

ဒီလိုဆို—

အားသာချက်ဟာ မာနရဲ့ အကြောင်းမဖြစ်တော့ဘဲ မဂ္ဂင်လမ်းအတွင်း သတိလေ့ကျင့်ဖို့ အခွင့်အရေးတစ်ခု ဖြစ်လာတယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့…

ဒီညကစပြီး ကိုယ့်အားသာချက်ကို မငြင်းကြပါနဲ့။

ရှိတာကိုရှိတယ်လို့ သိကြပါ။

ဒါပေမယ့်—

ကိုယ့်အားသာချက်ကြောင့် သူတစ်ပါးကို မနှိမ့်ကြပါနဲ့။

သပ္ပုရိသသုတ်မှာ လူကောင်းဟာ မိမိရထားတဲ့အခြေအနေကြောင့် မိမိကိုယ်ကို မမြှင့်၊ သူတစ်ပါးကို မနှိမ့်သလို၊ ကိုယ့်ကျွမ်းကျင်မှုကိုလည်း အတ္တတည်ဆောက်ရာ မသုံးကြပါစေနှင့်။

ပညာတတ်သူတို့…

ပညာနည်းသူကို အထင်မသေးကြပါစေနှင့်။

မိမိပညာကို ရှင်းပြပေးဖို့ အသုံးချနိုင်ကြပါစေ။

အတွေ့အကြုံများသူတို့…

လူငယ်အမြင်ကို မပယ်ကြပါစေနှင့်။

အတွေ့အကြုံဟောင်းကို ပညာအဖြစ်သုံးနိုင်ကြပါစေ၊ တံခါးပိတ်ရာအဖြစ် မသုံးကြပါစေနှင့်။

လုပ်ငန်းပိုင်ရှင်တို့…

ငွေထည့်ထားတာကြောင့် လူတိုင်းအောက်ရမယ်လို့ မထင်ကြပါစေနှင့်။

မိမိအရင်းအနှီးဟာ တာဝန်တစ်ခုဖြစ်ပါစေ။

အာဏာရှိသူတို့…

အာဏာကို မာနတည်ဖို့ မသုံးကြပါစေနှင့်။

အောက်ကလူ၏အသံ မပျောက်အောင် ကာကွယ်ဖို့ အသုံးချနိုင်ကြပါစေ။

ရောင်းအားကောင်းသူတို့…

မရောင်းတတ်သူကို မနှိမ့်ကြပါစေနှင့်။

ကိုယ့်နည်းကို သင်ပေးနိုင်ကြပါစေ။

နည်းပညာတော်သူတို့…

နည်းပညာမသိသူကို လူညံ့လို့ မယူကြပါစေနှင့်။

သူတို့နားလည်အောင် ပြောနိုင်ခြင်းဟာ မိမိပညာရဲ့နောက်ထပ်အဆင့်ဖြစ်ပါစေ။

မန်နေဂျာတို့…

အောက်လူတော်လာရင် မကြောက်ကြပါစေနှင့်။

တော်လာအောင် မြှင့်တင်ပေးနိုင်ကြပါစေ။

မိမိမရှိရင်လည်း အဖွဲ့လည်နိုင်တာကို ရှုံးနိမ့်မှုမဟုတ်ဘဲ ခေါင်းဆောင်မှုရဲ့ရလဒ်အဖြစ် မြင်နိုင်ကြပါစေ။

Founder တို့…

“Company က ငါ့ကြောင့်”

တစ်ကြောင်းတည်း မပြောကြပါစေနှင့်။

အဖွဲ့၊ ဖောက်သည်၊ ဆရာ၊ မိသားစု၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်၊ အခွင့်အရေးပေးသူတို့ရဲ့ကျေးဇူးကို မြင်နိုင်ကြပါစေ။

ကိုယ့်အားသာချက်ရဲ့အောက်မှာ လူအများရဲ့အထောက်အပံ့ရှိကြောင်း သိနိုင်ကြပါစေ။

အောင်မြင်မှုရလာသောအခါ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၉ ရဲ့ နှလုံးသားသစ်သားဥပမာကို သတိရနိုင်ကြပါစေ။

လမ်းအတွင်းရလာတဲ့ ကောင်းမှုတစ်ခုကို အဆုံးထင်ပြီး မရပ်ကြပါစေနှင့်။

လာဘ်၊ ယသ၊ ကျော်ကြားမှု၊ ကျွမ်းကျင်မှုတို့မှာ ယစ်မူးမပေါ့ဆကြပါစေနှင့်။

လောကဓံရှစ်ပါးကို သတိရနိုင်ကြပါစေ။

လာဘ်ရလည်း မတည်။

လာဘ်ဆုံးလည်း မတည်။

ယသလည်း မတည်။

ယသပျက်လည်း မတည်။

ချီးမွမ်းမှု မတည်။

ကဲ့ရဲ့မှု မတည်။

ချမ်းသာမှု မတည်။

ဒုက္ခ မတည်။

အဲဒီအနိစ္စကို သိ၍ အောင်မြင်သောနေ့မှာ မာနမတက်၊ ကျသောနေ့မှာ စိတ်မပြိုနိုင်ကြပါစေ။

သူတစ်ပါးအပြစ်ကို အမြန်ပြောပြီး ကိုယ့်အပြစ်ကို ဖုံးတဲ့အကျင့်မရှိကြပါစေနှင့်။

သူတစ်ပါးကောင်းချက်ကို လျှော့ပြီး ကိုယ့်ကောင်းချက်ကို ချဲ့တဲ့အကျင့်မရှိကြပါစေနှင့်။

လူကောင်း၏သဘောအတိုင်း ကိုယ့်အပိုင်းကို မှန်မှန်ကြည့်ပြီး သူတစ်ပါးကောင်းချက်ကိုလည်း တရားမျှတစွာ အသိအမှတ်ပြုနိုင်ကြပါစေ။

ကိုယ့်အပြစ်ပြောသူကို ရန်သူမလုပ်ကြပါစေနှင့်။

စစ်ပြီးမှန်ရင် ကျေးဇူးတင်နိုင်ကြပါစေ။

ကိုယ့်အမြင်ကို ပြင်နိုင်ကြပါစေ။

ဓမ္မပဒမှာ အပြစ်ကို ပြသဆုံးမသူကို ဘဏ္ဍာညွှန်ပြသူကဲ့သို့ မှတ်ယူရန်သဘောရှိသကဲ့သို့၊ မိမိမာနကို မြင်စေသော feedback ကိုလည်း ပညာဖြင့် အသုံးချနိုင်ကြပါစေ။

မိမိအားသာချက်ကို လူ့အကျိုးအတွက် အသုံးချနိုင်ကြပါစေ။

တော်လို့ ကူညီ။

သိလို့ သင်ပေး။

ရှိလို့ ဝေမျှ။

အာဏာရှိလို့ ကာကွယ်။

နာမည်ရှိလို့ အမှန်ပြော။

ငွေရှိလို့ တရားသဖြင့် အလုပ်ဖန်တီး။

ဒီလို Strength ကို တာဝန်အဖြစ် ပြောင်းနိုင်ကြပါစေ။

ကိုယ့်အားသာချက်ကို မာနတည်ရာအဖြစ် မသုံးဘဲ မေတ္တာတည်ရာအဖြစ် သုံးနိုင်ကြပါစေ။

သူတော်ကောင်းတို့…

နောက်ဆုံးမှာ အလွန်နက်တဲ့အချက်ကို သတိရကြစို့။

လောကီအားသာချက်အားလုံးဟာ အနိစ္စ။

နောက်ဆုံးမှာ ကိုယ်ခန္ဓာတောင် အားနည်းမယ်။

မှတ်ဉာဏ်လျော့မယ်။

ရာထူးပျောက်မယ်။

Company တစ်နေ့ ကိုယ်မရှိဘဲ ဆက်သွားမယ်၊ ဒါမှမဟုတ် ရပ်သွားမယ်။

Follower တွေ ပြောင်းမယ်။

လူတွေရဲ့ချီးမွမ်းမှု ပြောင်းမယ်။

ဒီအရာတွေကို “ငါ့အဆုံးစွန်တန်ဖိုး” လို့ထားရင် စိတ်ကို ဘယ်မှာထားမလဲ?

ဒါကြောင့် ဓမ္မပဒ ၇၅ က—

လောကီလာဘ်လမ်းနဲ့ နိဗ္ဗာန်လမ်း မတူကြောင်း သိဖို့ သတိပေးတယ်။

လုပ်ငန်းအောင်မြင်မှုရှိပါစေ။

ဒါပေမယ့် အောင်မြင်မှုကို နိဗ္ဗာန်နဲ့ မရောကြပါစေနှင့်။

ကျွမ်းကျင်မှုရှိပါစေ။

ဒါပေမယ့် ကျွမ်းကျင်မှုကို ပညာပြည့်စုံမှုလို့ မထင်ကြပါစေနှင့်။

နာမည်ရှိပါစေ။

ဒါပေမယ့် နာမည်ကို သံသရာမှလွတ်မြောက်မှုလို့ မထင်ကြပါစေနှင့်။

အဖွဲ့ကြီးလာပါစေ။

ဒါပေမယ့် မိမိမာနလည်း အတူမကြီးလာပါစေနှင့်။

အမြတ်တိုးပါစေ။

ဒါပေမယ့် လောဘမတိုးကြပါစေနှင့်။

Power တိုးပါစေ။

ဒါပေမယ့် မေတ္တာမလျော့ကြပါစေနှင့်။

ပညာတိုးပါစေ။

ဒါပေမယ့် “ငါသိပြီ” ဆိုတဲ့မာန မတိုးကြပါစေနှင့်။

အားသာချက်တိုးပါစေ။

ဒါပေမယ့် အခြားသူကို မနှိမ့်ကြပါစေနှင့်။

ဒုက္ခကို ဒုက္ခအဖြစ် သိနိုင်ကြပါစေ။

မိမိအားသာချက်ပေါ် ဖက်တွယ်ပြီး “ငါမြင့်ရမယ်၊ ငါသာရမယ်” ဆိုတဲ့တဏှာ၊ မာနတို့ကို သမုဒယဘက်က မြင်နိုင်ကြပါစေ။

ထိုဖက်တွယ်မှုတို့ လျော့ချနိုင်ကြပါစေ။

မိမိကိုယ်ကို အမြဲကာကွယ်ရတဲ့ပူလောင်မှု လျော့ပါစေ။

သူတစ်ပါးတော်တာကို ခံနိုင်လာပါစေ။

Credit ကိုမျှဝေနိုင်လာပါစေ။

အမှားကို ဝန်ခံနိုင်လာပါစေ။

“ငါ” ဆိုတဲ့အလေးချိန် လျော့လာတဲ့အခါ ရလာတဲ့ ပေါ့ပါးမှုကို သတိပြုနိုင်ကြပါစေ။

နိရောဓသစ္စာ၏ အပြည့်အဝအဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သော တဏှာအပြီးသတ်ချုပ်ငြိမ်းရာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ရန် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ပွားများနိုင်ကြပါစေ။

သမ္မာဒိဋ္ဌိဖြင့် အားသာချက်ကို အနိစ္စအဖြစ် မြင်နိုင်ကြပါစေ။

သမ္မာသင်္ကပ္ပဖြင့် မိမိတော်မှုကို သူတစ်ပါးထိခိုက်ရန် မသုံးကြပါစေနှင့်။

သမ္မာဝါစာဖြင့် ကိုယ့်ကောင်းချက်ကို မချဲ့၊ သူတစ်ပါးကောင်းချက်ကို မဖုံးနိုင်ကြပါစေ။

သမ္မာကမ္မန္တဖြင့် အာဏာကို မတရားမသုံးကြပါစေနှင့်။

သမ္မာအာဇီဝဖြင့် မိမိ၏ကျွမ်းကျင်မှုကို တရားသဖြင့်အသက်မွေးရာ အသုံးချနိုင်ကြပါစေ။

သမ္မာဝါယာမဖြင့် မာနပေါ်လာတိုင်း လျှော့ဖို့ အားထုတ်နိုင်ကြပါစေ။

သမ္မာသတိဖြင့် ချီးမွမ်းမှု၊ ယသ၊ လာဘ်တို့ကြား စိတ်ဘယ်လိုဖြစ်နေသည်ကို သိနိုင်ကြပါစေ။

သမ္မာသမာဓိဖြင့် လောကဓံလှုပ်ရှားမှုကြားမှာ စိတ်တည်ငြိမ်နိုင်ကြပါစေ။

တော်သောသူများ ဖြစ်ကြပါစေ။

ဒါပေမယ့် တော်မှုကြောင့် သူတစ်ပါးနိမ့်မသွားပါစေနှင့်။

ချမ်းသာသောသူများ ဖြစ်ကြပါစေ။

ဒါပေမယ့် ချမ်းသာမှုကြောင့် လူ့တန်ဖိုးကို ငွေနဲ့မတိုင်းကြပါစေနှင့်။

အောင်မြင်သောသူများ ဖြစ်ကြပါစေ။

ဒါပေမယ့် အောင်မြင်မှုကြောင့် သင်ယူမှု မရပ်ကြပါစေနှင့်။

အာဏာရှိသောသူများ ဖြစ်ကြပါစေ။

ဒါပေမယ့် အာဏာကြောင့် အမှန်စကားကို မပိတ်ကြပါစေနှင့်။

ပညာရှိသောသူများ ဖြစ်ကြပါစေ။

ဒါပေမယ့် ပညာကြောင့် “ငါသိပြီ” ဟူသောမာန မတိုးကြပါစေနှင့်။

အားသာချက်သည် မာနဖြစ်မလာဘဲ—

ဝေမျှရန်အရင်း၊
ကာကွယ်ရန်အင်အား၊
သင်ပေးရန်ပညာ၊
တာဝန်ယူရန်စွမ်းအား ဖြစ်လာပါစေ။

မိမိတို့၏ အောင်မြင်မှုသည် သူတစ်ပါးအား အထင်သေးစရာမဖြစ်ဘဲ သူတစ်ပါးအား လက်တွဲခေါ်ရန် အခွင့်အရေးဖြစ်ပါစေ။

မိမိတို့၏ ကျွမ်းကျင်မှုသည် သူတစ်ပါးအား ပိတ်ပင်ရန် မဖြစ်ဘဲ သူတစ်ပါးအား တိုးတက်စေရန် ဖြစ်ပါစေ။

မိမိတို့၏ အာဏာသည် မိမိကို မြှင့်ရန် မဖြစ်ဘဲ တာဝန်နည်းသူ၊ အင်အားနည်းသူတို့ကို ကာကွယ်ရန် ဖြစ်ပါစေ။

မိမိတို့၏ ဉာဏ်ပညာသည် “ငါ” ကို တိုးစေရန် မဖြစ်ဘဲ “အမှန်” ကို ပိုမြင်စေရန် ဖြစ်ပါစေ။

သတ္တဝါအပေါင်း ဘေးရန်ကင်းကြပါစေ။

ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။

မိမိတို့၌ရှိသော အားသာချက်များသည် လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟနှင့် မာနတို့ကို မကျွေးဘဲ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ သတိ၊ ပညာတို့ကို တိုးပွားစေသော အကြောင်းများ ဖြစ်ကြပါစေ။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

Sao

---

ကျမ်းကိုးမှတ်စု

[၁] မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၃ — သပ္ပုရိသသုတ်။
ဒီတရား၏ အဓိက canonical anchor ဖြစ်သည်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မိသားစုနောက်ခံ၊ ကြွယ်ဝမှု၊ ဩဇာ၊ တရားသင်ယူမှုနှင့် ကျင့်စဉ်ဆိုင်ရာအရည်အသွေးများကို အခြေခံ၍ မိမိကိုယ်ကို မြှင့်ပြီး သူတစ်ပါးကို နှိမ့်ခြင်းကို လူမကောင်း၏သဘောအဖြစ် ခွဲပြထားသည်။ လူကောင်းသည် ထိုအခြေအနေများက လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟကို အလိုအလျောက်မကုန်စေနိုင်ကြောင်း သိ၍ တရားလမ်းကို အဓိကထားကာ မိမိကိုမမြှင့်၊ သူတစ်ပါးကိုမနှိမ့်။ ယခုတရားတွင် “အားသာချက်ရှိခြင်း” နှင့် “အားသာချက်ကြောင့် မာနတက်ခြင်း” ကို ခွဲရာမှာ အဓိကသက်သေဖြစ်သည်။

[၂] မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၉ — နှလုံးသားသစ်သားဥပမာဆိုင်ရာ သုတ်။
လာဘ်၊ ဂုဏ်၊ ကျော်ကြားမှု၊ သီလအောင်မြင်မှု၊ သမာဓိနှင့် သိမြင်မှုစသည့် အဆင့်များကို ရလာပြီး မိမိကိုယ်ကိုမြှင့်၍ သူတစ်ပါးကိုနှိမ့်ကာ ယစ်မူးပေါ့ဆသွားခြင်းကို လမ်းခရီးအလယ်၌ ရပ်နေခြင်းနှင့် နှိုင်းထားသည်။ အဓိကရည်ရွယ်ချက်မှာ လွတ်မြောက်မှုဖြစ်ကြောင်း သုတ်အဆုံးတွင် ထင်ရှားစွာထားသည်။ ယခုတရားတွင် လောကီအားသာချက်ကို “အဆုံးရည်ရွယ်ချက်” သို့မဟုတ် အတ္တတည်ရာအဖြစ် မယူရန် doctrinal control အဖြစ် အသုံးပြုထားသည်။

[၃] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၆ — လောကဓံရှစ်ပါးဆိုင်ရာ သုတ်။
လာဘ်/ဆုံးရှုံးမှု၊ ယသ/ယသကျမှု၊ ချီးမွမ်း/ကဲ့ရဲ့မှု၊ ချမ်းသာ/ဒုက္ခတို့သည် လူတိုင်းတွေ့ရသော လောကဓံများဖြစ်ပြီး လေ့ကျင့်ထားသူသည် ၎င်းတို့ကို မတည်မြဲ၊ ပြောင်းလဲသည့်အရာများအဖြစ် သိမြင်၍ စိတ်ကို လွှမ်းမိုးခွင့်မပေးသည့်သဘောကို ဖော်ပြသည်။ ယခုတရားတွင် အားသာချက်၊ နာမည်၊ အောင်မြင်မှုတို့ကို အနိစ္စအဖြစ် မြင်၍ မာနမတက်ရန် အဓိက supporting source ဖြစ်သည်။

[၄] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၇၃ — လူကောင်း၏သဘောဆိုင်ရာ သုတ်။
သူတစ်ပါးအပြစ်ကို ဘယ်လိုပြောသလဲ၊ သူတစ်ပါးကောင်းချက်ကို ဘယ်လိုပြောသလဲ၊ မိမိအပြစ်နှင့် မိမိကောင်းချက်ကို ဘယ်လိုပြောသလဲတို့ဖြင့် လူကောင်း/လူမကောင်းသဘောကို ခွဲပြထားသည်။ ယခုတရားတွင် မိမိအားသာချက်ကို ချဲ့ပြီး သူတစ်ပါးအပြစ်ကို များများပြောခြင်း၊ သူတစ်ပါးကောင်းချက်ကို ဖုံးခြင်းတို့ကို လုပ်ငန်းခွင်အတွင်း စစ်ရန် supporting canonical source အဖြစ် အသုံးပြုထားသည်။

[၅] ဓမ္မပဒ ၇၄–၇၆ ဆက်စပ်ဂါထာများ။
မိမိလုပ်ထားတာကို လူအားလုံးသိစေချင်ခြင်း၊ အရာအားလုံး မိမိအလိုအတိုင်းဖြစ်စေချင်ခြင်းမှ အလိုနှင့်မာန တိုးလာပုံကို ဓမ္မပဒ ၇၄ တွင် ဖော်ပြထားပြီး၊ ၇၅ တွင် လောကီလာဘ်ရရှိရာလမ်းနှင့် နိဗ္ဗာန်လမ်း မတူကြောင်း ခွဲသိရန် သတိပေးထားသည်။ ၇၆ တွင် မိမိအပြစ်ကို ပြသဆုံးမပေးသူကို အဖိုးတန်ဘဏ္ဍာညွှန်ပြသူနှင့်တူစွာ မြင်သည့်သဘောကို ဖော်ပြထားသည်။ ယခုတရားတွင် Credit စွဲမှု၊ လောကီအောင်မြင်မှုနှင့် ဝေဖန်ချက်လက်ခံနိုင်မှုတို့ကို ဓမ္မဘက်က ထိန်းရာတွင် အသုံးပြုထားသည်။

---

ကျမ်းစာရင်း

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၃ — သပ္ပုရိသသုတ်။
မိမိရရှိထားသော ကောင်းမွန်သည့်အခြေအနေ၊ အရည်အချင်းတို့ကြောင့် မိမိကိုမြှင့်၍ သူတစ်ပါးကို မနှိမ့်ရန် အဓိကကျမ်းအခြေခံ။

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၉ — နှလုံးသားသစ်သားဥပမာဆိုင်ရာ သုတ်။
လာဘ်၊ ဂုဏ်၊ သီလ၊ သမာဓိ၊ သိမြင်မှုစသည့် အလယ်အလတ်အကျိုးများပေါ် ယစ်မူးကာ မိမိကိုမြှင့်၊ သူတစ်ပါးကို နှိမ့်ခြင်းကို ကျော်လွန်၍ အဓိကရည်ရွယ်ချက်ဆီ ဆက်သွားရန် ကျမ်းအခြေခံ။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၆ — လောကဓံရှစ်ပါးဆိုင်ရာ သုတ်။
လာဘ်၊ ယသ၊ ချီးမွမ်းမှုစသည့် ကောင်းသလိုထင်ရသော အခြေအနေများကို မတည်မြဲမှုအဖြစ် သိမြင်ရန် supporting source။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၇၃ — လူကောင်း၏သဘောဆိုင်ရာ သုတ်။
မိမိနှင့်သူတစ်ပါး၏ ကောင်း/မကောင်းချက်များကို မာန၊ ဖုံးကွယ်မှုမပါဘဲ တရားမျှတစွာ ဆက်ဆံပြောဆိုမှုဆိုင်ရာ supporting source။

ဓမ္မပဒ ၇၄–၇၆ ဆက်စပ်ဂါထာများ။
မာနနှင့် Credit စွဲမှု၊ လောကီလာဘ်လမ်းနှင့် လွတ်မြောက်ရာလမ်း ခွဲခြားမှု၊ မိမိအပြစ်ကိုပြသဆုံးမသူကို တန်ဖိုးထားမှုဆိုင်ရာ supporting source။