စိတ်ဖိစီးချိန်တွင် အလျင်မလိုဘဲ ခဏရပ်နားခြင်း နံနက်ခင်းတရားတော်
သာသနာနှစ် ၂၅၇၀ • မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခု • ဝါခေါင်လဆုတ် ၅ ရက် • ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ • ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂ ရက်
“တိုးတက်မှု၊ ချဲ့ထွင်မှုနှင့် လူမှုတာဝန်”
စိတ်ဖိစီးချိန်တွင် အလျင်မလိုဘဲ ခဏရပ်နားခြင်း
နံနက်ခင်းတရားတော်
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီမနက် ဦးဇင်းတို့ စကားတစ်ခွန်းကို အရင်စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။
အမြန်ဆုံးဆုံးဖြတ်နိုင်တဲ့သူတိုင်း ပညာအရှိဆုံးသူလား။
မဟုတ်ဘူးနော်။
တစ်ခါတလေ အချိန်မဆွဲသင့်တဲ့အခြေအနေရှိတယ်။
လူတစ်ယောက် အန္တရာယ်ရှိနေတယ်။
ချက်ချင်းကယ်ရမယ်။
မီးလောင်နေတယ်။
ချက်ချင်းတုံ့ပြန်ရမယ်။
အရေးပေါ်ကျန်းမာရေးအခြေအနေရှိတယ်။
ကျွမ်းကျင်သူအကူအညီ ချက်ချင်းရှာရမယ်။
ဒီလိုနေရာမှာ “ခဏရပ်ကြစို့” ဆိုပြီး မလိုအပ်ဘဲ နှောင့်နှေးတာ ပညာမဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမဲ့ ဦးဇင်းတို့နေ့စဉ်ဘဝမှာ အများဆုံးနောင်တရစေတဲ့ အပြုအမူတချို့က တကယ်အရေးပေါ်မဟုတ်ဘဲ စိတ်ထဲမှာ အရေးပေါ်ဖြစ်နေတဲ့အချိန် မှာ လုပ်မိတာတွေပါ။
စိတ်တိုနေတယ်။
စာတစ်စောင် ချက်ချင်းပို့လိုက်တယ်။
နောက်မှ နောင်တရတယ်။
ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် အမှားလုပ်တယ်။
လူစုံတဲ့နေရာမှာ ချက်ချင်းဆူလိုက်တယ်။
နောက်မှ—
“သီးသန့်ပြောလို့ရတာပဲ”
သိလာတယ်။
အိမ်မှာ သားသမီးက စကားတစ်ခွန်း ပြန်ပြောတယ်။
ကိုယ်လည်း စိတ်ဖိစီးနေတယ်။
အလုပ်ကိစ္စ၊ ငွေကိစ္စ၊ ကျန်းမာရေးကိစ္စတွေ ရှိနေတယ်။
ချက်ချင်း—
“နင်က အမြဲဒီလိုပဲ”
လို့ ပြောလိုက်တယ်။
နောက်မှ ကိုယ်ပြောတာ အလွန်သွားမှန်း သိတယ်။
စီးပွားရေးမှာလည်း အတူတူပဲ။
တစ်လရောင်းအားကျတယ်။
စိတ်ပူသွားတယ်။
ချက်ချင်းဝန်ထမ်းလျှော့မယ်။
ချက်ချင်းစျေးလျှော့မယ်။
ချက်ချင်းရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုရပ်မယ်။
ချက်ချင်းတစ်ယောက်ယောက်ကို အပြစ်တင်မယ်။
တစ်ပတ်နောက်မှ အချက်အလက်ပြည့်လာတော့ မူလဆုံးဖြတ်ချက်က လွန်သွားတာတွေ့တယ်။
ဒီတော့ ဒီမနက် ဦးဇင်းတို့ ပြောချင်တာ—
ခဏရပ်ခြင်းဆိုတာ ဘာမှမလုပ်ခြင်း မဟုတ်ဘူး။
ခဏရပ်ခြင်းဆိုတာ အကုသိုလ်စိတ်က ကိုယ့်အစား ဆုံးဖြတ်မသွားခင် သတိနဲ့ပညာကို ပြန်ခေါ်သွင်းခြင်း။
ဒီအချက်ပါ။
အရှိန်မြန်တာနဲ့ ပညာမြန်တာ မတူဘူး
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီခေတ်မှာ အရာရာမြန်တယ်။
သတင်းမြန်တယ်။
အလုပ်မြန်တယ်။
စျေးကွက်မြန်တယ်။
ပြန်ကြားချက်မြန်တယ်။
ဆုံးဖြတ်ချက်လည်း မြန်ရမယ်။
အချို့ကိစ္စမှာ အဲဒါလိုတယ်။
ဒါပေမဲ့ အရှိန်မြန်လာတာနဲ့အတူ အန္တရာယ်တစ်ခုရှိတယ်။
စိတ်တက်လာသမျှကို ဆုံးဖြတ်ချက်အဖြစ် ချက်ချင်းပြောင်းမိခြင်း။
ကိုယ့်ဖုန်းထဲ စာဝင်တယ်။
မကြိုက်ဘူး။
ချက်ချင်းပြန်ရေးတယ်။
မိနစ်ငါးမိနစ်နောက်မှ ဖတ်တော့—
“ဒါကို ဘာလို့ ဒီလိုရေးမိတာလဲ”
ဖြစ်တယ်။
အစည်းအဝေးမှာ တစ်ယောက်က ကိုယ့်အမြင်ကို ကန့်ကွက်တယ်။
ကိုယ့်မာနနာတယ်။
ချက်ချင်း—
“ဒီအကြံ မလိုဘူး”
လို့ ပိတ်လိုက်တယ်။
ညဘက် စိတ်ငြိမ်တော့ သူပြောတာထဲမှာ အမှန်အပိုင်းရှိမှန်း မြင်လာတယ်။
ဒီလိုနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ ပြဿနာက “မသိလို့” တစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။
သိလာနိုင်ဖို့ လိုတဲ့အချိန်ကို မပေးလိုက်တာ။
စိတ်နဲ့ဖြစ်ရပ်ကြား အကွာအဝေးမထားလိုက်တာ။
ဒီအကွာအဝေးသေးသေးလေးဟာ ဘဝမှာ အလွန်တန်ဖိုးကြီးတယ်။
ဖြစ်ရပ်တစ်ခု။
ပြီးရင် ခဏသတိ။
ပြီးမှ စကား။
ဒီကြားမှာ သီလဝင်လာနိုင်တယ်။
ဖြစ်ရပ်တစ်ခု။
ပြီးရင် ခဏသတိ။
ပြီးမှ ဆုံးဖြတ်ချက်။
ဒီကြားမှာ ပညာဝင်လာနိုင်တယ်။
ဖြစ်ရပ်တစ်ခု။
ပြီးရင် ခဏသတိ။
ပြီးမှ တုံ့ပြန်မှု။
ဒီကြားမှာ မေတ္တာဝင်လာနိုင်တယ်။
အဲဒီကြားကွာဟမှုမရှိရင် ဒေါသရောက်လာတာနဲ့ နှုတ်က ထွက်သွားတယ်။
ကြောက်စိတ်ရောက်လာတာနဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် ဖြစ်သွားတယ်။
မာနနာတာနဲ့ လူကို အပြစ်ပေးလိုက်တယ်။
ဒါကြောင့်—
ခဏရပ်ခြင်းက စိတ်ဖိစီးမှုကို အနိုင်ယူဖို့မဟုတ်ဘဲ စိတ်ဖိစီးမှုနောက်ကနေ မလိုက်သွားဖို့ လေ့ကျင့်တာ။
ရာဟုလာကို ဟောတော်မူတဲ့ “မလုပ်မီ ပြန်ကြည့်ခြင်း”
အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အရှင်ရာဟုလာအား ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်အပြုအမူတွေကို မလုပ်မီ၊ လုပ်နေစဉ်၊ လုပ်ပြီးနောက် ထပ်ခါတလဲလဲ ဆင်ခြင်ကြည့်ဖို့ သင်ကြားတော်မူတယ်။
လုပ်မယ့်အပြုအမူက မိမိကို ထိခိုက်မလား။
သူတစ်ပါးကို ထိခိုက်မလား။
နှစ်ဖက်လုံးကို ထိခိုက်မလား။
အဲဒီလို ဆင်ခြင်ပြီး ထိခိုက်စေမယ့် အကုသိုလ်အပြုအမူဖြစ်ကြောင်း သိရင် မလုပ်ဖို့၊ လုပ်နေစဉ် ထိခိုက်နေကြောင်း သိလာရင် ရပ်ဖို့၊ လုပ်ပြီးနောက် မကောင်းကြောင်း သိရင် ဖွင့်ပြပြီး နောင်အတွက် ထိန်းသိမ်းဖို့ ဟောထားတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီမှာ ဦးဇင်းတို့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ အလွန်ကိုက်တဲ့ စကားတစ်ခုရှိတယ်။
“မလုပ်မီ ပြန်ကြည့်။”
ခဏရပ်ခြင်းဆိုတာ ဒီအဆင့်ကို လက်တွေ့ဖြစ်စေတယ်။
စိတ်တိုတယ်။
ပြောချင်တယ်။
ခဏရပ်။
“ဒီစကားပြောလိုက်ရင် မိမိ၊ သူတစ်ပါး၊ နှစ်ဖက်လုံးအတွက် ဘာဖြစ်မလဲ”
မေး။
ငွေဆုံးရှုံးမှာ ကြောက်တယ်။
ဆုံးဖြတ်ချက်ချက်ချင်းချင်တယ်။
ခဏရပ်။
“ဒီဆုံးဖြတ်ချက်က အချက်အလက်အပေါ်လား၊ ကြောက်စိတ်အပေါ်လား”
မေး။
ကိုယ့်ကို အပြစ်တင်လာတယ်။
ကိုယ်လည်း ချက်ချင်းပြန်ပြောချင်တယ်။
ခဏရပ်။
“ဒီစကားက ပြဿနာကို ဖြေရှင်းမလား၊ ပိုကြီးစေမလား”
မေး။
ဒီအချိန်ဟာ တစ်နာရီဖြစ်ဖို့ မလိုဘူး။
တစ်ခါတလေ အသက်ရှူသုံးခါအချိန်ပဲ။
တစ်ခါတလေ မိနစ်ငါးမိနစ်။
တစ်ခါတလေ—
“အခုနှစ်ယောက်လုံး စိတ်ပူနေတယ်၊ နာရီဝက်နောက်မှ ပြန်ဆွေးနွေးရအောင်”
လို့ ပြောဖို့လိုတယ်။
တစ်ခါတလေ အကြီးစားဆုံးဖြတ်ချက်ဆို—
“ဒီနေ့ မဆုံးဖြတ်သေးဘူး၊ မနက်ဖြန် အချက်အလက်ပြည့်စုံအောင် ကြည့်ပြီးမှ ဆုံးဖြတ်မယ်”
လို့ လုပ်ရတယ်။
ရပ်ချိန်အရွယ်အစားက အခြေအနေလိုက်ကွာပေမဲ့ ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုတည်း—မောဟ၊ ဒေါသ၊ ကြောက်စိတ်နဲ့ မဆုံးဖြတ်ဖို့။
ခဏရပ်ခြင်းနဲ့ ပြဿနာရှောင်ခြင်း မတူဘူး
ဒီအချက် မခွဲနိုင်ရင် ဒီတရားကို မှားသုံးလိမ့်မယ်။
လင်မယား ရန်ဖြစ်တယ်။
တစ်ယောက်က—
“ငါခဏရပ်မယ်”
ဆိုပြီး တစ်ပတ်လုံး စကားမပြောတော့ဘူး။
ဒါက သတိနဲ့ခဏရပ်တာလား။
အမြဲမဟုတ်ဘူး။
အပြစ်ပေးတိတ်ဆိတ်ခြင်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဝန်ထမ်းက ပြဿနာတင်ပြတယ်။
ခေါင်းဆောင်က—
“ဒီနေ့ စိတ်ဖိစီးနေတယ်၊ နောက်မှပဲ”
ပြောပြီး ဘယ်တော့မှ မပြန်ဆွေးနွေးဘူး။
ဒါက ခဏရပ်တာမဟုတ်ဘူး။
ရှောင်တာ။
ငွေကြေးပြဿနာရှိတယ်။
စာရင်းမကြည့်ချင်ဘူး။
“စိတ်အေးမှ ကြည့်မယ်”
ဆိုပြီး လပေါင်းများစွာထားတယ်။
ဒါလည်း မဟုတ်ဘူး။
ဒါကြောင့် ကောင်းတဲ့ခဏရပ်ခြင်းမှာ အချက်နှစ်ချက်ရှိတယ်။
အခုချက်ချင်း အကုသိုလ်နဲ့ မတုံ့ပြန်ဘူး။
ပြီးတော့—
သင့်တော်တဲ့အချိန်မှာ ပြန်လာပြီး ကိုင်တွယ်မယ်။
“ဒီကိစ္စကို မပြောတော့ဘူး”
မဟုတ်ဘူး။
“စိတ်တည်ငြိမ်အောင် လုပ်ပြီး မနက်ဖြန် ကိုးနာရီမှာ ပြန်ထိုင်မယ်”
ဆိုတာ။
ဒါက တာဝန်ရှိတဲ့ခဏရပ်ခြင်း။
စိတ်ဖိစီးနေချိန်မှာ ခန္ဓာကိုယ်အရှိန်ကို သတိထား
ဒကာ ဒကာမတို့…
စိတ်ပူတဲ့အခါ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ကြည့်ကြည့်ပါ။
အသက်ရှူပုံပြောင်းလာတတ်တယ်။
စကားအရှိန်မြန်လာတတ်တယ်။
အသံတက်လာတတ်တယ်။
ကိုယ်ဟန်တင်းလာတတ်တယ်။
ထိုင်မရဘဲ ဟိုဟိုဒီဒီ သွားလာတတ်တယ်။
စိတ်ထဲမှာ စကားတစ်ခွန်းကို ထပ်ခါထပ်ခါ လည်တတ်တယ်။
ဒီလိုအချိန်မှာ ဦးဇင်းတို့ ပထမဆုံး အဖြေရှာဖို့မလိုသေးတဲ့အခါ ရှိတယ်။
ပထမဆုံး ကိုယ့်စိတ် ဘယ်လိုဖြစ်နေတယ်ဆိုတာ သိဖို့လိုတယ်။
အာနာပါနသတိသုတ်မှာ အသက်ရှူဝင်ထွက်ကို သတိထားခြင်း၊ ကိုယ်ခန္ဓာတစ်ခုလုံးအပေါ် သတိရှိခြင်း၊ ကိုယ်နဲ့ဆိုင်တဲ့ ပြုလုပ်မှုများကို ငြိမ်သက်စေခြင်း၊ နောက်ပိုင်းမှာ စိတ်နဲ့ဆိုင်တဲ့ ပြုလုပ်မှုများကို ငြိမ်သက်စေခြင်းအထိ လေ့ကျင့်မှုကို ဖော်ပြထားတယ်။
ဒီသုတ်တော်ကို—
“အလုပ်မှာ စိတ်ဖိစီးတိုင်း အသက်သုံးခါရှူရင် ပြဿနာအကုန်ပြေလိမ့်မယ်”
ဆိုပြီး မလွန်စေရဘူး။
ဒီလိုမဟုတ်ဘူး။
အာနာပါနသတိဟာ နက်နဲတဲ့ ဘာဝနာလေ့ကျင့်မှုဖြစ်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ဦးဇင်းတို့ နေ့စဉ်ဘဝအတွက် အခြေခံဆင်ခြင်မှုတစ်ခု ယူနိုင်တယ်။
စိတ်ပြေးနေချိန်မှာ အသက်ရှူနေမှုကို ပြန်သိခြင်းက သတိကို ပစ္စုပ္ပန်ဆီ ပြန်ခေါ်ဖို့ လမ်းတစ်ခု ဖြစ်နိုင်တယ်။
အခု ကိုယ်စိတ်တိုနေတယ်။
ချက်ချင်းစာမပို့သေးနဲ့။
အသက်ရှူဝင်တာသိ။
ထွက်တာသိ။
ကိုယ်ထိုင်နေတယ် သိ။
ခြေထောက်မြေထိနေတာ သိ။
စိတ်ထဲမှာ—
“ဒေါသရှိနေတယ်”
ဆိုတာ သိ။
ဒေါသရှိတယ်ဆိုတာ သိခြင်းနဲ့ ဒေါသအတိုင်း လုပ်ခြင်း မတူဘူး။
ဒီအကွာလေးက အရေးကြီးတယ်။
အတွေးအရှိန်ကို တဖြည်းဖြည်း လျှော့တဲ့ ဥပမာ
ဝိတက္ကသဏ္ဌာနသုတ်မှာ အကုသိုလ်အတွေးတွေ ပေါ်လာတဲ့အခါ ကိုင်တွယ်ဖို့ နည်းလမ်းအမျိုးမျိုးကို ဟောထားတယ်။ အဲဒီထဲမှာ အတွေးပြုလုပ်မှုကို တဖြည်းဖြည်း ငြိမ်စေတဲ့အကြောင်း ရှင်းရာမှာ မြန်မြန်လျှောက်နေသူတစ်ယောက်က—
“ဘာကြောင့် မြန်မြန်လျှောက်နေတာလဲ၊ ဖြည်းဖြည်းလျှောက်ရင် မကောင်းဘူးလား”
လို့ ဆင်ခြင်ပြီး ဖြည်းလျှောက်၊
နောက် ထပ်ရပ်၊
ထိုင်၊
လဲလျောင်းစသဖြင့် ပိုကြမ်းတဲ့အခြေအနေကနေ ပိုနူးညံ့တဲ့အခြေအနေဘက်ကို တဖြည်းဖြည်းပြောင်းတဲ့ ဥပမာတစ်ခုကို အသုံးပြုထားတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီဥပမာ သိပ်လှတယ်။
ဦးဇင်းတို့ ခေတ်သစ်အလုပ်နည်းကို ဒီသုတ်တော်က တိုက်ရိုက်သင်ပေးထားတယ်လို့ မပြောရဘူး။
ဒါပေမဲ့ လက်တွေ့ဆင်ခြင်ဖို့တော့ ရတယ်။
စိတ်အရှိန်အရမ်းမြန်နေရင်—
အရှိန်ကို ချက်ချင်းဆန့်ကျင်တိုက်ခိုက်ဖို့ပဲ မလိုဘူး။
တဖြည်းဖြည်းလျှော့နိုင်တယ်။
ချက်ချင်း အကြောင်းပြန်မယ့်အစား စာကို မူကြမ်းအဖြစ်ရေးထား။
ချက်ချင်းဆုံးဖြတ်မယ့်အစား အချက်အလက်တစ်ကြိမ်ထပ်ကြည့်။
အော်ပြောမယ့်အစား အသံလျှော့။
ထိုင်ပြီး နားထောင်။
တစ်ခါတလေ နေရာပြောင်းပြီး ရေသောက်။
တစ်ခါတလေ ငါးမိနစ် လမ်းလျှောက်ပြီး ပြန်လာ။
အဲဒါတွေက သုတ်တော်ရဲ့ တိကျတဲ့ ဘာဝနာညွှန်ကြားချက်ကို အစားထိုးတာ မဟုတ်ဘူး။
နေ့စဉ်ဘဝမှာ အရှိန်တက်နေမှုကို အရှိန်လျှော့ပြီး ပညာဝင်နိုင်အောင် နေရာဖန်တီးခြင်း ဆိုတဲ့ အသုံးချသဘောပါ။
“ချက်ချင်းပြန်ပြောမှ ငါမရှုံးဘူး” ဆိုတဲ့စိတ်
သူတော်ကောင်းတို့…
ရန်ဖြစ်နေချိန်မှာ ဘာကြောင့် ခဏမရပ်နိုင်တာလဲ။
တစ်ခါတလေ—
“အခုမပြန်ပြောရင် သူအနိုင်ရသွားမယ်”
ဆိုတဲ့စိတ်ကြောင့်။
တစ်ယောက်က ကိုယ့်ကို စကားကြမ်းပြောတယ်။
စိတ်ထဲမှာ—
“ချက်ချင်းပြန်ချ”
ဆိုတဲ့အသံရှိတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဘယ်သူ့အနိုင်လဲ။
နှစ်ယောက်လုံး စကားပိုနာလာတယ်။
ဆက်ဆံရေးပျက်တယ်။
အဲဒါ အနိုင်လား။
ကကုစူပမသုတ်မှာ တစ်ပါးသူတို့က အချိန်သင့်ဖြစ်စေ မသင့်ဖြစ်စေ၊ အမှန်ဖြစ်စေ မမှန်ဖြစ်စေ၊ နူးညံ့ဖြစ်စေ ကြမ်းတမ်းဖြစ်စေ၊ အကျိုးရှိဖြစ်စေ မရှိဖြစ်စေ၊ မေတ္တာစိတ်နဲ့ဖြစ်စေ အမုန်းစိတ်နဲ့ဖြစ်စေ ပြောလာနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြပြီး၊ ထိုအခြေအနေများမှာ မိမိစိတ်ကို မပျက်စေဘဲ မကောင်းတဲ့စကား မပြောရန်၊ တစ်ဖက်သူ၏အကျိုးကို မေတ္တာစိတ်ဖြင့် ရည်ရွယ်ထားရန် လေ့ကျင့်ဖို့ ဟောထားတယ်။
ဒီမှာ အလွန်ခက်တဲ့ကျင့်စဉ်ရှိတယ်။
သူက ကိုယ့်ကိုကောင်းကောင်းပြောမှ ကိုယ်ကောင်းကောင်းပြောတာ လွယ်တယ်။
သူက မှားနေမှန်း ကိုယ်သိတယ်။
ကြမ်းတမ်းတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ ကိုယ့်နှုတ်ကို ထိန်းရတာ ခက်တယ်။
အဲဒီခက်တဲ့နေရာမှာပဲ တရားကျင့်ရတယ်။
သူ့စကားကြောင့် ကိုယ့်သီလကို မပေးလိုက်နဲ့။
သူ စိတ်တိုနေတာ သူ့အပိုင်း။
ကိုယ် စိတ်တိုပြီး ကြမ်းတမ်းပြောမပြောက ကိုယ့်အပိုင်း။
အဲဒီကွာခြားချက် သိ။
စိတ်ဖိစီးချိန်မှာ သတင်းအချက်အလက်ကို အဓိပ္ပာယ်မလွန်စေနဲ့
လုပ်ငန်းခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်ကို ဝန်ထမ်းက ပြောတယ်—
“ဒီလရောင်းအား ဆယ်ရာခိုင်နှုန်းကျပါတယ်”
ဒါက အချက်အလက်။
ခေါင်းဆောင်စိတ်ထဲမှာ—
“လုပ်ငန်းပျက်တော့မယ်”
ဖြစ်သွားတယ်။
ဒါက အဓိပ္ပာယ်ထည့်လိုက်တာ။
သားက စာမေးပွဲတစ်ခု အမှတ်နည်းတယ်။
ဒါက အချက်အလက်။
မိဘစိတ်ထဲမှာ—
“ဒီကလေး အနာဂတ်မရှိတော့ဘူး”
ဖြစ်သွားတယ်။
ဒါက အလွန်သွားတဲ့ အဓိပ္ပာယ်။
အိမ်ထောင်ဖက်က စကားပြန်တာ နည်းတယ်။
ဒါက အဖြစ်အပျက်။
ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ—
“သူငါ့ကို မချစ်တော့ဘူး”
ဖြစ်သွားတယ်။
အဲဒါ ခန့်မှန်းချက်။
စိတ်ဖိစီးနေချိန်မှာ ဦးဇင်းတို့ရဲ့စိတ်ဟာ ဖြစ်ရပ်ကို ဖြစ်ရပ်အတိုင်းထားဖို့ ခက်တတ်တယ်။
ဒါကြောင့် ခဏရပ်တဲ့အခါ မေး—
“ငါသိတာ ဘာလဲ။”
“ငါထင်တာ ဘာလဲ။”
“ငါကြောက်နေတာ ဘာလဲ။”
သုံးခုခွဲ။
ဒီသုံးခုကို ခွဲနိုင်တာနဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်အများကြီး ကောင်းလာနိုင်တယ်။
စိတ်ဖိစီးနေချိန်မှာ ဆုံးဖြတ်ချက်ကြီး မချသင့်တဲ့အခါ
ဒီဟာကို ပုံသေဥပဒေလို မယူနဲ့။
အရေးပေါ်ကိစ္စဆို ဆုံးဖြတ်ချက်ချရမယ်။
ဒါပေမဲ့ အချိန်ရွေးလို့ရတဲ့ကိစ္စမှာ စိတ်အလွန်မတည်ငြိမ်ချိန် ဆုံးဖြတ်ချက်ကြီးကို ခဏဆိုင်းနိုင်တယ်။
ကိုယ့်မှာ ဒေါသအရမ်းများနေတယ်။
လူတစ်ယောက်ကို အလုပ်ထုတ်မယ်ဆိုတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် ချက်ချင်းချမလား။
အချက်အလက်စစ်မလား။
ကြောက်စိတ်အလွန်များနေတယ်။
ပိုင်ဆိုင်မှုအားလုံးရောင်းမယ်ဆိုတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် ချက်ချင်းချမလား။
တိုင်ပင်မလား။
မောင်နှမ ရန်ဖြစ်နေတယ်။
အမွေခွဲခြမ်းမှုကို အဲဒီအချိန်ဆုံးဖြတ်မလား။
စိတ်အေးတဲ့အချိန် ပြန်ထိုင်မလား။
စိတ်ဖိစီးမှုအောက်မှာ လုပ်လို့ရတဲ့အရာနဲ့ မလုပ်သင့်သေးတဲ့အရာ ခွဲတတ်ရမယ်။
ခဏရပ်ခြင်းဆိုတာ—
“ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ထာဝရမချဘူး”
မဟုတ်ဘူး။
“ပိုကောင်းတဲ့စိတ်အခြေအနေမှာ ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့ အချိန်ရွေးတယ်” ဆိုတာ။
ခေါင်းဆောင် စိတ်တိုတဲ့အခါ အဖွဲ့တစ်ခုလုံး အပူတက်တတ်တယ်
ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့…
တစ်ဦးတစ်ယောက် စိတ်တိုတာက သူတစ်ယောက်တည်းနဲ့ပြီးနိုင်တယ်။
ခေါင်းဆောင်စိတ်တိုတာက လူများစွာအပေါ် သက်ရောက်နိုင်တယ်။
အကြီးအကဲက အစည်းအဝေးထဲ ဝင်လာတယ်။
မနက်က မိသားစုကိစ္စနဲ့ စိတ်ပူနေတယ်။
ဒါပေမဲ့ အဖွဲ့က မသိဘူး။
ဝန်ထမ်းက အမှားသေးတစ်ခု တင်ပြတယ်။
ချက်ချင်းဆူတယ်။
နောက်တစ်ယောက် မေးခွန်းမမေးရဲတော့ဘူး။
တတိယလူ မကောင်းသတင်း မတင်ပြတော့ဘူး။
တစ်ယောက်ရဲ့ မထိန်းထားတဲ့စိတ်က အဖွဲ့ယဉ်ကျေးမှုကိုပါ ပြောင်းနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် ခေါင်းဆောင်အတွက် ခဏရပ်တတ်ခြင်းဟာ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာ ကျင့်စဉ်တစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။
လူမှုတာဝန်။
ကိုယ့်အာဏာကြီးလေလေ ကိုယ့်တုံ့ပြန်မှုက လူတွေကို ပိုထိနိုင်တယ်။
အဲဒီအခါ ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်စောင့်ရှောက်ခြင်းနဲ့ သူတစ်ပါးကို စောင့်ရှောက်ခြင်း ဆက်စပ်လာတယ်။
သေဒကသုတ်မှာ မိမိကို သတိဖြင့် စောင့်ရှောက်ခြင်းနဲ့ သူတစ်ပါးကို စောင့်ရှောက်ခြင်းတို့ရဲ့ ဆက်နွယ်မှုကို ဖော်ပြပြီး၊ သူတစ်ပါးကို စောင့်ရှောက်ရာမှာ သည်းခံမှု၊ မထိခိုက်စေမှု၊ မေတ္တာနဲ့ စာနာမှုတို့ကို ထည့်ဖော်ပြထားတယ်။
ဒီသုတ်တော်ကို ခေတ်သစ်ခေါင်းဆောင်မှုသီအိုရီလို့ မဆိုရဘူး။
ဒါပေမဲ့ ဦးဇင်းတို့အတွက် ဆင်ခြင်စရာ ရှင်းတယ်။
ကိုယ့်စိတ်ကို မစောင့်နိုင်ရင် ကိုယ့်အာဏာအောက်က လူတွေကို ထိခိုက်စေနိုင်တယ်။
ခေါင်းဆောင်ရဲ့ ခဏရပ်စကား
အဖွဲ့အစည်းမှာ အကြီးအကဲတစ်ယောက် ခဏရပ်ချင်တဲ့အခါ ဘာပြောမလဲ။
တိတ်သွားရုံ မဟုတ်ဘူး။
“ဒီကိစ္စ အရေးကြီးတယ်။ အခုကျွန်တော် စိတ်တော်တော်ပြင်းနေတဲ့အတွက် ဒီအခြေအနေမှာ ဆုံးဖြတ်ရင် မမျှတနိုင်မှာစိုးတယ်။ အချက်အလက်ကို ပြန်ကြည့်ပြီး နေ့လယ်နှစ်နာရီမှာ ပြန်ထိုင်ကြမယ်”
လို့ ပြောနိုင်တယ်။
ကဲ… ဒီစကားမှာ ဘာရှိသလဲ။
ပြဿနာမရှောင်ဘူး။
ကိုယ့်စိတ်အခြေအနေကို သိတယ်။
ပြန်လာမယ့်အချိန် ရှင်းတယ်။
တစ်ဖက်လူကို အမှောင်ထဲ မထားဘူး။
ဒါက တာဝန်ရှိတဲ့ ခဏရပ်ခြင်း။
မိသားစုမှာလည်း—
“အခု အဖေစိတ်တိုနေတယ်။ ဒီအချိန်ဆက်ပြောရင် မပြောသင့်တာပြောမိမယ်။ ညစာစားပြီးရင် မင်းနဲ့ ပြန်ထိုင်မယ်”
လို့ ပြောနိုင်တယ်။
လင်မယားကြား—
“ဒီကိစ္စကို မရှောင်ချင်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ အခုနှစ်ယောက်လုံး စိတ်တက်နေပြီ။ မိနစ်သုံးဆယ်နားပြီး ပြန်ဆွေးနွေးရအောင်”
လို့ ပြောနိုင်တယ်။
“ငါမပြောတော့ဘူး”
နဲ့—
“ခဏရပ်ပြီး ပြန်လာမယ်”
ဟာ မတူဘူး။
အဖွဲ့ချဲ့လာရင် “ခဏရပ်ခွင့်” ကို ယဉ်ကျေးမှုတစ်ခု ဖြစ်စေ
တချို့အဖွဲ့မှာ လူတိုင်း အမြဲအမြန်ပဲ။
“ချက်ချင်းဖြေ”
“အခုဆုံးဖြတ်”
“ဒီနေရာမှာတင် အဖြေပြော”
ဆိုတာမျိုး။
လူတစ်ယောက်—
“အချက်အလက်စစ်ပြီး ပြန်ပြောပါမယ်”
ဆိုရင် မတတ်လို့လို မြင်တယ်။
ဒါက အန္တရာယ်ရှိနိုင်တယ်။
မသိသေးတာကို ချက်ချင်းဖြေဖို့ ဖိအားများလာရင် လူတွေ ဘာလုပ်မလဲ။
ခန့်မှန်းပြောတတ်တယ်။
မသေချာတာကို သေချာသလို ပြောတတ်တယ်။
မှားတဲ့ဆုံးဖြတ်ချက် ချတတ်တယ်။
ဒါကြောင့် အဖွဲ့မှာ စကားတစ်ခွန်းကို လက်ခံပေးဖို့လိုတယ်—
“အခု မသေချာသေးဘူး။ စစ်ပြီး ပြန်ပြောမယ်။”
ဒီစကားက အားနည်းချက်မဟုတ်ဘူး။
ရိုးသားမှုဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ပြန်ပြောရမယ့်အချိန်ကို ကတိထားပြီး ပြန်လာရမယ်။
မဟုတ်ရင် အချိန်ဆွဲတာဖြစ်သွားမယ်။
လူမှုကူညီရေးမှာ စိတ်ထိခိုက်မှုကြောင့် အလျင်စလိုဆုံးဖြတ်တာ
လူမှုအကျိုးလုပ်တဲ့အဖွဲ့တွေမှာလည်း စိတ်နူးညံ့မှုက တန်ဖိုးရှိတယ်။
ဒါပေမဲ့ စိတ်ထိခိုက်သွားတိုင်း ချက်ချင်းဆုံးဖြတ်တာက အမြဲအကောင်းဆုံး မဟုတ်ဘူး။
စိတ်ကူးထားတဲ့ သင်ကြားရေးဥပမာတစ်ခု ကြည့်ရအောင်။
ဒါဟာ ဖြစ်ရပ်မှန်မဟုတ်ဘူး။
လူမှုကူညီရေးအဖွဲ့တစ်ခုကို မိသားစုတစ်စုလာတယ်။
အခြေအနေ အလွန်နာကျင်ဖို့ကောင်းတယ်။
တာဝန်ခံက ကြားပြီး စိတ်အရမ်းထိခိုက်သွားတယ်။
ချက်ချင်း ရန်ပုံငွေအများကြီး ခွဲပေးလိုက်တယ်။
နောက်မှ အချက်အလက်စစ်တော့ အရေးပေါ်လိုအပ်ချက်တစ်ပိုင်းမှန်တယ်၊ တစ်ပိုင်းမှာ အခြားအဖွဲ့က ကူညီပြီးသားရှိတယ်။
အခြားမိသားစုတွေကို ပေးဖို့ ရန်ပုံငွေ နည်းသွားတယ်။
ဒီနေရာမှာ ကရုဏာမှားသလား။
မမှားဘူး။
ဒါပေမဲ့ ကရုဏာနဲ့ ပညာ မခွဲရဘူး။
ခဏရပ်။
အရေးပေါ်ဘယ်လောက်လဲ စစ်။
အခုချက်ချင်း ပေးရမယ့်အပိုင်း ပေး။
ကျန်တာကို အချက်အလက်စစ်ပြီး ဆုံးဖြတ်။
ဒါက ကရုဏာနည်းတာမဟုတ်ဘူး။
လူအများအပေါ် တရားမျှတမှုပါ ထည့်တာ။
ခဏရပ်လို့ အခွင့်အရေးပျောက်သွားမှာ ကြောက်တယ်
စီးပွားရေးလောကမှာ အခွင့်အရေး တချို့က အချိန်တိုတယ်။
ဒါကြောင့်—
“အရာရာကို နေ့တိုင်းစဉ်းစားနေမယ်ဆို လုပ်ငန်းမဖြစ်ဘူး”
လို့ ပြောနိုင်တယ်။
မှန်ပါတယ်။
ဦးဇင်းတို့ ပြောတာ ဆုံးဖြတ်ချက်မချတတ်တဲ့လူ ဖြစ်ဖို့ မဟုတ်ဘူး။
တကယ်တော့ ခဏရပ်တတ်ဖို့ ကြိုတင်စံနှုန်း ရှိရမယ်။
ဥပမာ—
ဒီပမာဏအောက်က ဆုံးဖြတ်ချက်ကို တာဝန်ခံကိုယ်တိုင် ချနိုင်တယ်။
ဒီပမာဏအထက်ဆို လူနှစ်ယောက်စစ်မယ်။
ဥပဒေ၊ လုံခြုံရေး၊ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာနဲ့ ဆိုင်ရင် အမြန်ဆုံးဖြတ်မယ့်အစား သင့်တော်သူနဲ့ တိုင်ပင်မယ်။
ဒေါသအခြေအနေမှာ လူ့အရေးယူဆုံးဖြတ်ချက် မချဘူး။
ဒီလို ကြိုတင်မူထားရင် အချိန်ရောက်မှ အလွန်အကျွံမစဉ်းစားရဘူး။
အေးချမ်းတဲ့အချိန်မှာ မူချထားခြင်းက စိတ်ပူတဲ့အချိန်ကို ကယ်နိုင်တယ်။
အလျင်စလိုပြောပြီး “ငါက အမှန်ပဲ” ဆိုတာ
သူတော်ကောင်းတို့…
တစ်ယောက် စိတ်တိုတယ်။
စကားကြမ်းပြောတယ်။
နောက်မှ—
“ငါပြောတာ မှန်တာပဲ”
လို့ ပြောတယ်။
အမှန်ဖြစ်ရင် ကြမ်းကြမ်းပြောလို့ရသလား။
မရဘူးနော်။
အမှန်၊ အချိန်၊ နည်းလမ်း၊ စေတနာကို အတူကြည့်ရတယ်။
ကကုစူပမသုတ်မှာ တစ်ပါးသူတို့ ဘယ်လိုစကားနဲ့လာလာ ကိုယ့်စိတ်မပျက်စေရန်၊ မကောင်းတဲ့စကားမပြောရန်၊ မေတ္တာစိတ်ကို မစွန့်ရန် အလွန်မြင့်တဲ့လေ့ကျင့်မှုကို ဟောထားတယ်။
အဲဒီအဆင့်ကို တစ်နေ့တည်းရမယ်လို့ မဆိုဘူး။
ဒါပေမဲ့ ကိုယ့်ဘဝမှာ အစတစ်ခုလုပ်နိုင်တယ်။
စိတ်တိုနေချိန်မှာ ပြောရမယ့်စကားကို လျှော့။
အချက်အလက်ပဲ ပြော။
အကဲဖြတ်ချက် နောက်ထား။
အရှက်ခွဲစကား မပြော။
စိတ်ငြိမ်မှ အပြည့်ဆွေးနွေး။
ဒီဟာက လက်တွေ့ကျတယ်။
ခဏရပ်ခြင်းမှာ “သတိ” ပါရမယ်
ခဏရပ်နေတယ်။
ဒါပေမဲ့ အဲဒီငါးမိနစ်လုံး—
“သူဘာပြောတာလဲ”
“နောက်တစ်ခါ သူ့ကို ဒီလိုပြန်ပြောမယ်”
“ငါ့ကို ဒီလိုလုပ်ရဲတယ်”
ဆိုပြီး စိတ်ထဲ အမုန်းကို ပိုမွေးနေတယ်။
ဒါဆို ကိုယ်ခန္ဓာရပ်သွားပေမဲ့ စိတ်က မရပ်ဘူး။
ကောင်းတဲ့ခဏရပ်မှာ ကိုယ့်စိတ်ကို သိရမယ်။
“အခု ဒေါသရှိတယ်”
“ကြောက်စိတ်ရှိတယ်”
“မာနနာနေတယ်”
“အနိုင်ယူချင်နေတယ်”
ဆိုတာ သိ။
အဲဒီစိတ်ကို “ငါ” လို့ အပြည့်အဝလိုက်မသွားဘဲ အခုဖြစ်နေတဲ့စိတ်အခြေအနေတစ်ခုအဖြစ် သိဖို့ လေ့ကျင့်။
သတိဆိုတာ စိတ်ကို အတင်းမရှိအောင်လုပ်တာ မဟုတ်ဘူး။
ရှိနေတာကို မမေ့တာ။
အခက်အခဲကို ကိုယ့်ခေါင်းထဲတစ်ယောက်တည်း ပတ်မနေပါနဲ့
စိတ်ဖိစီးတဲ့အခါ တစ်ခါတလေ ခဏရပ်ပြီး တိုင်ပင်ဖို့လိုတယ်။
ဒါဟာ တာဝန်ပစ်တာ မဟုတ်ဘူး။
အထူးသဖြင့်—
ကိုယ့်စိတ်အရမ်းပါဝင်နေတဲ့ကိစ္စ။
မိသားစုအကျိုးနဲ့ ကိုယ့်ရာထူး ဆက်စပ်နေတဲ့ကိစ္စ။
ငွေကြေးပမာဏကြီးတဲ့ကိစ္စ။
လူတစ်ယောက်ရဲ့ ဘဝကို ထိခိုက်နိုင်တဲ့ကိစ္စ။
ဒီလိုနေရာမှာ ယုံကြည်ရတဲ့ ပညာရှိတစ်ဦးရဲ့အမြင်ကို နားထောင်ရတတ်တယ်။
ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ အဖြေတစ်ခုတည်း လည်နေချိန်မှာ အခြားအမြင်က ပိတ်နေတဲ့တံခါးဖွင့်ပေးနိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ တိုင်ပင်တယ်ဆိုပြီး အတင်းအဖျင်းမလုပ်နဲ့။
ပြဿနာဖြေရှင်းဖို့ လိုအပ်သလောက်ပဲ ပြော။
လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို စောင့်။
ပညာရှိနှစ်မျိုး—ကိုယ့်အမှားကို မြင်သူနဲ့ ဝန်ခံသူကို လက်ခံတတ်သူ
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်မှာ ပညာရှိနှစ်မျိုးအကြောင်း အလွန်တိုတောင်းပေမဲ့ တန်ဖိုးကြီးတဲ့ ဟောချက်ရှိတယ်။
မိမိအမှားကို အမှားအဖြစ် မြင်သူ။
အမှားကို ဖွင့်ပြဝန်ခံလာသူအား တရားနှင့်အညီ လက်ခံတတ်သူ။
ဒီနှစ်မျိုးကို ပညာရှိအဖြစ် ဖော်ပြထားတယ်။
ဒီဟောချက်ကို စိတ်ဖိစီးချိန်နဲ့ ဆက်ကြည့်။
ကိုယ်စိတ်တိုပြီး အလွန်ပြောမိတယ်။
နောက်မှ သိတယ်။
ပထမပညာ—
“ငါမှားတယ်”
မြင်နိုင်ခြင်း။
ဒုတိယဘက်ကလူအတွက် ပညာ—
တစ်ဖက်က ရိုးသားစွာ ပြန်လာပြီး ဝန်ခံတဲ့အခါ ထာဝရအရှက်ခွဲဖို့မဟုတ်ဘဲ တရားမျှတစွာ လက်ခံနိုင်ခြင်း။
မိသားစုမှာ ဒီနှစ်ခုလိုတယ်။
အဖွဲ့အစည်းမှာလည်း လိုတယ်။
ခေါင်းဆောင်မှာလည်း လိုတယ်။
စိတ်ဖိစီးချိန်မှာ ခဏရပ်ဖို့ မိသားစုအတွင်း သဘောတူထား
လင်မယားနှစ်ယောက် အေးအေးဆေးဆေးရှိတဲ့အချိန် စကားတစ်ခု ကြိုသဘောတူထားလို့ရတယ်။
“နှစ်ယောက်ထဲက တစ်ယောက် စိတ်အရမ်းပူလာရင် ခဏရပ်ခွင့်တောင်းလို့ရမယ်။ ဒါပေမဲ့ ဘယ်အချိန်ပြန်ပြောမယ်ဆိုတာ သတ်မှတ်မယ်”
ဒီလို။
ဒါဆို ရန်ဖြစ်တဲ့အချိန်—
“ခဏနားရအောင်”
ဆိုတာကို “ငါ့ကို ထားခဲ့တယ်” လို့ အဓိပ္ပာယ်မထည့်တော့ဘူး။
သားသမီးနဲ့လည်း—
“အဖေ အခုစိတ်တိုနေတယ်။ ဆယ်မိနစ်နောက် ပြန်ပြောမယ်”
ဆိုတဲ့အလေ့အကျင့် လုပ်ပြလို့ရတယ်။
အဲဒီကလေး ဘာသင်မလဲ။
“စိတ်တိုရင် ချက်ချင်းအော်ရမယ်”
မသင်တော့ဘူး။
“စိတ်တိုနေတာကို သိပြီး ထိန်းလို့ရတယ်”
သင်တယ်။
ဒါဟာ မိဘက ပေးတဲ့ စိတ်နေကျင့်ဝတ်ပညာ။
အလုပ်ခွင်မှာ “အေးချမ်းချိန်” ကို အားနည်းချက်လို့ မယူနဲ့
တစ်ယောက်က စိတ်ဖိစီးနေတယ်။
“ဒီကိစ္စကို ငါးမိနစ်ယူပြီး စဉ်းစားပါရစေ”
ပြောတယ်။
အဖွဲ့က—
“ဆုံးဖြတ်ချက်မချတတ်ဘူး”
လို့ မမြင်သင့်ဘူး။
ဒါပေမဲ့ အရာရာကို—
“စဉ်းစားဦးမယ်”
ဆိုပြီး မဆုံးဖြတ်တာလည်း မကောင်းဘူး။
အဲဒီတော့ ကိုယ့်အဖွဲ့မှာ ခွဲထား။
အရေးပေါ်ကိစ္စ။
ချက်ချင်းတုံ့ပြန်။
အရေးကြီးပေမဲ့ အချိန်အနည်းငယ်ရတဲ့ကိစ္စ။
ခဏရပ်၊ စစ်၊ တိုင်ပင်။
သာမန်ကိစ္စ။
သတ်မှတ်ထားတဲ့မူအတိုင်း ဆုံးဖြတ်။
ဒီလိုဆိုရင် ခဏရပ်ခြင်းဟာ အလုပ်နှေးစေတာမဟုတ်ဘူး။
မှားယွင်းတဲ့အလျင်ကို လျှော့ပေးတာ။
အောင်မြင်လာလေလေ ခဏရပ်ဖို့ ပိုလိုလာနိုင်တယ်
စီးပွားရေးသေးတုန်းမှာ ကိုယ့်ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုက လူငါးယောက်ကို ထိတယ်။
လုပ်ငန်းကြီးလာတော့ လူငါးရာကို ထိတယ်။
အဖွဲ့အစည်းကြီးလာတော့ တစ်ခါပြောတဲ့စကားက ရုံးခွဲအားလုံးဆီ ရောက်တယ်။
ကိုယ့်အာဏာကြီးလာတာနဲ့အမျှ—
တုံ့ပြန်မှုမလုပ်မီ အကျိုးဆက်ကို ပြန်ကြည့်ရမယ့်တာဝန်လည်း ကြီးလာတယ်။
လူအများကို ဦးဆောင်တဲ့သူက—
“ငါစိတ်တိုရင် ငါ့ဟာငါ”
လို့ မပြောနိုင်တော့ဘူး။
ကိုယ့်စိတ်အခြေအနေက အခြားသူရဲ့ လုံခြုံမှု၊ အလုပ်အကိုင်၊ ဂုဏ်သိက္ခာ၊ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေအပေါ် သက်ရောက်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့်—
သတိရှိခြင်းဟာ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကောင်းမှုတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘဲ အာဏာရှိသူရဲ့ လူမှုတာဝန်တစ်ခုလည်း ဖြစ်လာတယ်။
လက်တွေ့လုပ်ဆောင်ရန် အဆင့်များ
“ချက်ချင်းမပြန်” ဆိုတဲ့ အလေ့အကျင့်တစ်ခုထားပါ
ဒေါသဖြစ်စေတဲ့ စာ၊ မက်ဆေ့ချ်၊ စကားရောက်လာတဲ့အခါ အရေးပေါ်မဟုတ်ရင် ချက်ချင်းမပြန်ပါနဲ့။
ဖတ်။
သိ။
ခဏနား။
ပြီးမှ ပြန်ဖတ်။
ပို့မယ့်စာမှာ အရှက်ခွဲစကား၊ ခြိမ်းခြောက်စကား၊ အလွန်အကျွံသတ်မှတ်ချက် ပါမပါ စစ်ပါ။
ကိုယ့်စိတ်အခြေအနေကို နာမည်တပ်ပါ
“အခု ငါ ဒေါသထွက်နေတယ်။”
“ကြောက်နေတယ်။”
“အရှက်ရနေတယ်။”
“အနိုင်ယူချင်နေတယ်။”
ဒီလို ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်ပြောပါ။
စိတ်အခြေအနေကို မြင်နိုင်တာက အဲဒီစိတ်နောက် ချက်ချင်းမလိုက်သွားဖို့ ကူညီတယ်။
အသက်ရှူနေမှုကို ခဏပြန်သိပါ
အရေးမကြီးတဲ့ တုံ့ပြန်မှုမလုပ်မီ အသက်ရှူဝင်ထွက်ကို ခဏသတိထားပါ။
အာနာပါနသတိ၏ နက်နဲသော ဘာဝနာလေ့ကျင့်မှုကို ရိုးရှင်းတဲ့ စိတ်ဖိစီးမှုနည်းလမ်းတစ်ခုနဲ့ မညီမျှစေဘဲ၊ နေ့စဉ်အဆင့်မှာတော့ အသက်ရှူနေမှုကို ပြန်သိခြင်းအားဖြင့် ပစ္စုပ္ပန်အပေါ် သတိပြန်တင်နိုင်ပါတယ်။
“အချက်အလက်–အထင်–ကြောက်စိတ်” သုံးခုခွဲပါ
စာရွက်ပေါ်မှာတောင် ရေးလို့ရတယ်။
အမှန်တကယ် သိထားတာ။
ကိုယ်ခန့်မှန်းတာ။
ကိုယ်ကြောက်တာ။
ဒီသုံးမျိုး ခွဲပြီးမှ ဆုံးဖြတ်ပါ။
ဒေါသအောက်မှာ လူတစ်ယောက်ရဲ့ အနာဂတ်ကို ချက်ချင်းမဆုံးဖြတ်ပါနဲ့
အရေးပေါ်ကာကွယ်ရေးလိုအပ်ချက်မရှိဘဲ ဝန်ထမ်းအလုပ်အကိုင်၊ မိသားစုဆက်ဆံရေး၊ အမွေ၊ အရေးကြီးတာဝန် စတဲ့ ရေရှည်အကျိုးဆက်ကြီးတဲ့ကိစ္စကို စိတ်အလွန်ပြင်းနေချိန် ချက်ချင်းမဆုံးဖြတ်ဖို့ မူထားနိုင်တယ်။
ခဏရပ်ရင် ပြန်လာမယ့်အချိန် သတ်မှတ်ပါ
“နောက်မှပြောမယ်”
ထက်—
“ညခုနစ်နာရီမှာ ပြန်ပြောမယ်”
“နေ့လယ်နှစ်နာရီမှာ ပြန်အစည်းအဝေးလုပ်မယ်”
ဆိုတာ ပိုကောင်းတယ်။
ဒါမှ ခဏရပ်ခြင်းဟာ ရှောင်ပြေးခြင်း မဖြစ်ဘူး။
အရေးပေါ်နဲ့ စိတ်အရေးပေါ်ကို ခွဲပါ
“အခုမဖြေလိုက်ရင် တကယ်အန္တရာယ်ဖြစ်မလား။”
“ဒါမှမဟုတ် ငါ့စိတ်ကပဲ အခုချက်ချင်းဖြေရမယ်လို့ တိုက်တွန်းနေတာလား။”
မေးပါ။
လူ့ဘေးကင်းရေး၊ ကျန်းမာရေး၊ အရေးပေါ်ကာကွယ်မှုလိုတဲ့ကိစ္စတွေကို မနှောင့်နှေးပါနဲ့။
ကိုယ့်အသံကို သတိထားပါ
အကြောင်းအရာမှန်ပေမဲ့ အသံနဲ့ လူကို ဖိအားပေးနေတာ ရှိနိုင်တယ်။
အသံတက်လာရင် အသံလျှော့ပါ။
စကားမြန်လာရင် ဖြည်းဖြည်းပြောပါ။
တစ်ဖက်လူပြောတာ ပြီးအောင် နားထောင်ပါ။
လူကြားထဲမှာ ဆုံးမချင်လာရင် တစ်ခါပြန်မေးပါ
“ဒီဟာကို အများရှေ့ပြောရမှ အကျိုးရှိမှာလား။”
“သီးသန့်ပြောလို့ရလား။”
အများသိရမယ့်ကိစ္စနဲ့ လူတစ်ယောက်ကို အရှက်ခွဲတာကို ခွဲပါ။
ခေါင်းဆောင်အတွက် “သတင်းဆိုးကြားပြီး ငါးမိနစ်စည်းကမ်း” ထားပါ
အရေးပေါ်ကာကွယ်မှုကို ချက်ချင်းလုပ်ပါ။
ဒါပေမဲ့ ပထမဆုံးငါးမိနစ်အတွင်း လူအပြစ်တင်ခြင်း၊ ရာထူးအရေးယူဆုံးဖြတ်ခြင်း၊ အရှက်ခွဲခြင်းတွေကို မလုပ်ဖို့ စည်းကမ်းထားနိုင်တယ်။
အရင်—
“အန္တရာယ် ဘာရှိသေးလဲ”
“ဘာသိထားလဲ”
“ဘာမသိသေးလဲ”
မေးပါ။
အေးချမ်းတဲ့အချိန်မှာ ဆုံးဖြတ်ချက်မူကို ကြိုရေးပါ
စိတ်ဖိစီးတဲ့အချိန်မှ အရာရာ စဉ်းစားရတာ မခက်အောင်—
ဘယ်ကိစ္စကို ကိုယ်တိုင်ဆုံးဖြတ်မယ်။
ဘယ်ကိစ္စ တိုင်ပင်မယ်။
ဘယ်ကိစ္စ ချက်ချင်းတင်ပြမယ်။
ဘယ်ကိစ္စ စိတ်အေးမှ ဆုံးဖြတ်မယ်။
ကြိုတင်ရှင်းထားပါ။
နေ့ကုန်မှာ တစ်ခါပြန်ကြည့်ပါ
ဒီနေ့ ခဏရပ်ခဲ့လို့ မပြောမိတဲ့ စကားတစ်ခွန်း ရှိသလား။
ခဏမရပ်လို့ နောင်တရတဲ့ တုံ့ပြန်မှု ရှိသလား။
မနက်ဖြန် ဘာတစ်ခု ပြင်မလဲ။
အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်ရဲ့ လုပ်ပြီးနောက် ပြန်ဆင်ခြင်မှုကို နေ့စဉ်အလေ့အကျင့်အဖြစ် ထည့်နိုင်တယ်။
တစ်ပတ်စာ လက်တွေ့အစီအစဉ်
ပထမနေ့ — မတုံ့ပြန်မီ အသက်တစ်လှည့်သိသည့်နေ့
ဒီနေ့ ဘယ်သူ့ဆီက စိတ်မကြိုက်စရာစကားကြားကြား ချက်ချင်းမပြန်ခင် အသက်ရှူဝင်ထွက်ကို အနည်းဆုံး တစ်လှည့်ပြန်သိပါ။
အဲဒီအချိန်တိုလေးမှာ—
“ငါအခု ဘာခံစားနေတာလဲ”
မေးပါ။
ညနေမှာ—
“ဒီနေ့ အသက်တစ်လှည့်အချိန်က ဘယ်စကားတစ်ခွန်းကို ပြောင်းပေးခဲ့သလဲ”
ပြန်စဉ်းစားပါ။
ဒုတိယနေ့ — အချက်အလက်နဲ့ အထင်ကို ခွဲသည့်နေ့
ဒီနေ့ စိတ်ဖိစီးစေတဲ့ကိစ္စတစ်ခု ရွေးပါ။
စာရွက်မှာ နှစ်ကော်လံခွဲပါ။
“ငါတကယ်သိတာ”
နဲ့
“ငါထင်တာ”
ရေးပါ။
ပြီးမှ ဆုံးဖြတ်ပါ။
အတွေးထဲမှာ လိုရာအဓိပ္ပာယ်ဖြည့်ထားတာ ဘယ်လောက်ရှိလဲ ကြည့်ပါ။
တတိယနေ့ — ခဏရပ်ပြီး ပြန်လာသည့်နေ့
အငြင်းပွားမှုတစ်ခုမှာ စိတ်အရမ်းတက်လာရင်—
“ဒီကိစ္စကို မရှောင်ပါဘူး။ အခုခဏနားပြီး ဘယ်အချိန်ပြန်ပြောမယ်”
ဆိုတာ ရှင်းရှင်းပြောပါ။
အရေးကြီးတာ—
တကယ်ပြန်လာပါ။
ဒီနေ့ရဲ့လေ့ကျင့်မှုက ခဏရပ်ခြင်းနဲ့ ရှောင်ပြေးခြင်းကို ခွဲနိုင်ဖို့ ပါ။
စတုတ္ထနေ့ — အသံကို လျှော့သည့်နေ့
ဒီနေ့ ကိုယ့်အသံအရှိန်ကို သတိထားပါ။
စိတ်ဖိစီးလာတဲ့အခါ စကားပိုမြန်လာသလား။
အသံတက်လာသလား။
တစ်ဖက်လူစကားကို ဖြတ်သလား။
တွေ့တာနဲ့ အရှိန်ကို တမင်လျှော့ပါ။
ဝိတက္ကသဏ္ဌာနသုတ်ထဲက ပိုကြမ်းတဲ့အရှိန်ကနေ ပိုနူးညံ့တဲ့အခြေအနေဘက် တဖြည်းဖြည်းရွှေ့တဲ့ ဥပမာကို ဆင်ခြင်နိုင်ပါတယ်။
ပဉ္စမနေ့ — မကောင်းတဲ့သတင်းကို ငြိမ်ငြိမ်နားထောင်သည့်နေ့
တစ်ယောက်က ပြဿနာလာပြောရင် ပထမဆုံး စကားကို—
“ဘာလို့ ဒီလိုဖြစ်တာလဲ”
မစပါနဲ့။
“အရင်ပြောလာတာ ကျေးဇူးတင်တယ်။ အခု ဘာဖြစ်နေသလဲ ကြည့်ရအောင်”
လို့ စကြည့်ပါ။
ပြီးမှ တာဝန်ကို စစ်ပါ။
ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်အတွက် ဒီနေ့က အလွန်အရေးကြီးတယ်။
ဆဋ္ဌမနေ့ — မိသားစုအတွင်း ခဏရပ်စည်းကမ်း သဘောတူသည့်နေ့
အိမ်ထောင်ဖက်၊ သားသမီး၊ မိသားစုနဲ့ စိတ်အေးတဲ့အချိန် ထိုင်ပါ။
“စကားလွန်တော့မယ့်အချိန် ဘယ်လိုခဏရပ်မလဲ”
သဘောတူပါ။
ခဏရပ်မယ့်အချိန်။
ပြန်လာမယ့်အချိန်။
မပြောသင့်တဲ့ စကားမျိုး။
အကြမ်းဖက်မှု သို့မဟုတ် ဘေးကင်းရေးအန္တရာယ်ရှိလျှင် သင့်တော်တဲ့ ကာကွယ်အကူအညီကို ချက်ချင်းရှာရမယ့် နယ်နိမိတ်။
ဒီလိုရှင်းထားပါ။
သတ္တမနေ့ — သတိနဲ့ ပြန်ကြည့်သည့်နေ့
ဒီတစ်ပတ်ကို ပြန်ကြည့်ပါ။
ခဏရပ်ခဲ့လို့ ပိုကောင်းသွားတဲ့အဖြစ်တစ်ခု။
မရပ်နိုင်လို့ နောင်တရတဲ့အဖြစ်တစ်ခု။
စိတ်ဖိစီးချိန်မှာ ကိုယ်အများဆုံးလုပ်တတ်တဲ့ အလေ့အကျင့်တစ်ခု။
နောက်တစ်ပတ်မှာ ပြောင်းမယ့်အချက်တစ်ခု။
ရေးပါ။
ပြီးရင် မိနစ်အနည်းငယ် ငြိမ်ငြိမ်ထိုင်ပါ။
အသက်ရှူဝင်တာ သိ။
အသက်ရှူထွက်တာ သိ။
ကိုယ့်စိတ်ကို အတင်းမပြင်ဘဲ အခုဘယ်လိုရှိတယ် သိပါ။
“အလျင်ကြောင့် မမှားပါစေနဲ့။”
“ဒေါသကြောင့် မပြောသင့်တာ မပြောမိပါစေနဲ့။”
“ကြောက်စိတ်ကြောင့် မလုပ်သင့်တာ မလုပ်မိပါစေနဲ့။”
“သတိနဲ့ပညာ ပြန်ရဖို့ လိုတဲ့အခါ ခဏရပ်နိုင်ပါစေ”
လို့ မိမိစိတ်ကို သတိပေးပါ။
ခဏရပ်ခြင်းဟာ သည်းခံခြင်းကို အားပေးတယ်
သူတော်ကောင်းတို့…
အခြားသူပြောတာကို မကြိုက်ဘူး။
ချက်ချင်းပြန်မပြောဘဲ နားထောင်နိုင်တယ်ဆိုတာ အားနည်းတာမဟုတ်ဘူး။
အများကြီး သတ္တိလိုတယ်။
တစ်ဖက်သူ ကြမ်းတမ်းလာတဲ့အခါ ကိုယ့်သီလမပျက်ဖို့ ထိန်းရတာ ပိုခက်တယ်။
သေဒကသုတ်မှာ သူတစ်ပါးကို စောင့်ရှောက်ရာမှာ သည်းခံမှု၊ မထိခိုက်စေမှု၊ မေတ္တာနဲ့ စာနာမှုတို့ကို ဖော်ပြထားတယ်။
ဒီအရာတွေဟာ “ပျော့ညံ့ခြင်း” မဟုတ်ဘူး။
တစ်ခါတလေ အလွန်ခိုင်မာတဲ့ စိတ်အင်အား။
အော်နိုင်တာလွယ်တယ်။
အာဏာရှိရင် ပိုလွယ်တယ်။
အော်နိုင်သော်လည်း မအော်ဖို့ ရွေးတာက ပိုခက်တယ်။
ပြန်ထိုးနိုင်သော်လည်း မပြန်ထိုးဖို့ ရွေးတာက ပိုခက်တယ်။
စကားနာပြောနိုင်သော်လည်း စကားကို ထိန်းတာ ပိုခက်တယ်။
ဒါဟာ လေ့ကျင့်ရတယ်။
ခဏရပ်ပြီးနောက် အမှန်ကို မပျော့စေနဲ့
တစ်ချို့သူတွေက စိတ်အေးသွားရင်—
“ထားလိုက်တော့”
ဆိုပြီး အရေးကြီးတဲ့ပြဿနာကို မပြောတော့ဘူး။
ဒါလည်း မပြည့်စုံဘူး။
ခဏရပ်တာရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က အမှန်ကို မပြောဖို့ မဟုတ်ဘူး။
အမှန်ကို ပိုကောင်းကောင်းပြောဖို့။
ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်ရဲ့ အမှားကြီးကို နေ့လယ်စိတ်တိုနေချိန် မဆူဘူး။
ကောင်းတယ်။
ဒါပေမဲ့ မနက်ဖြန် သီးသန့်ခေါ်ပြီး—
ဘာဖြစ်တယ်။
ဘယ်တာဝန်ရှိတယ်။
ဘယ်လိုပြင်ရမယ်။
နောက်တစ်ခါ ဘယ်လိုကာကွယ်မယ်။
ပြောရမယ်။
မိသားစုထဲလည်း အတူတူ။
ခဏရပ်ပြီး အေးသွားတယ်။
ဒါပေမဲ့ အမြဲဖုံးထားရတဲ့နာကျင်မှုရှိရင် အချိန်သင့်မှာ ပြောရမယ်။
ကောင်းတဲ့ခဏရပ်ခြင်းဟာ ရိုးသားမှုကို ရပ်တာမဟုတ်ဘူး။ ရက်စက်မှုကို ရပ်တာ။
စိတ်ဖိစီးမှုကို အခြားသူပေါ် မပစ်ချနဲ့
အလုပ်မှာ စိတ်ဖိစီးတယ်။
အိမ်ပြန်ပြီး သားသမီးကို အော်တယ်။
သားသမီးဘာမှမလုပ်ဘူး။
ငွေကိစ္စပူတယ်။
ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်ကို အသေးစားအမှားကြောင့် အလွန်ဆူတယ်။
ကိုယ့်ပူပန်မှုကို သူ့အမှားပေါ် တင်လိုက်တာ။
ဒီလိုဖြစ်တတ်တယ်။
ဒါကြောင့် နေရာတစ်ခုက စိတ်ဖိစီးမှုကို နောက်နေရာသို့ မသိမသာ သယ်မသွားဖို့ သတိထား။
အိမ်တံခါးဝင်ခါနီး—
“အခု ငါ့စိတ်က အလုပ်ကိစ္စနဲ့ ပူနေတယ်”
သိ။
အစည်းအဝေးဝင်ခါနီး—
“မနက်ကိစ္စကြောင့် ငါ့စိတ်မကောင်းသေးဘူး”
သိ။
ဒီသိမှုက အခြားသူကို မတရားမဆက်ဆံဖို့ အကာအကွယ်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်တယ်။
“မလုပ်ခင်၊ လုပ်နေစဉ်၊ လုပ်ပြီးနောက်” ကို နေ့စဉ်ဘဝမှာ အသုံးချ
အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်ရဲ့ အဓိကအခြေခံကို ဒီနေ့ကစပြီး အလွန်ရိုးရှင်းအောင် မှတ်လို့ရတယ်။
စကားမပြောခင်—
“ပြောလိုက်ရင် ဘာဖြစ်မလဲ။”
ပြောနေစဉ်—
“အခု စကားလွန်လာပြီလား။”
ပြောပြီးနောက်—
“ဒီစကားက ဘာအကျိုးဖြစ်ခဲ့လဲ။”
ဆုံးဖြတ်ချက်မချခင်—
“ဒီဟာ ကြောက်စိတ်နဲ့လား၊ ပညာနဲ့လား။”
ဆုံးဖြတ်နေစဉ်—
“အချက်အလက်အသစ်ကြောင့် ပြောင်းသင့်ပြီလား။”
ဆုံးဖြတ်ပြီးနောက်—
“ဘယ်သူထိခိုက်ခဲ့လဲ၊ ဘာသင်ယူရမလဲ။”
ဒီလိုအသုံးချလို့ရတယ်။
ခဏရပ်ခြင်းရဲ့ အမြင့်ဆုံးရည်ရွယ်ချက်က စိတ်အေးရုံမဟုတ်ဘူး
သူတော်ကောင်းတို့…
စိတ်အေးရင် ကောင်းတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဓမ္မက စိတ်အေးရုံနဲ့ မပြီးဘူး။
စိတ်အေးပြီး ဘာလုပ်မလဲ။
ပိုရိုးသားလာသလား။
ပိုမေတ္တာရှိလာသလား။
ပိုသီလရှိလာသလား။
ပိုပညာရှိလာသလား။
မကောင်းတဲ့အပြုအမူကို တားနိုင်သလား။
ကောင်းတာကို ရွေးနိုင်သလား။
ဒါတွေ အရေးကြီးတယ်။
အေးချမ်းမှုကိုလည်း ကုသိုလ်ဘက် ဆက်သုံးရမယ်။
မဟုတ်ရင် စိတ်အေးတဲ့အခန်းထဲသွားပြီး ပြန်လာတော့ အရင်လိုပဲ ဆက်လုပ်တယ်။
ဒါဟာ ဓမ္မလမ်းကို မပြည့်စုံသေးဘူး။
သစ္စာလေးပါးဆီ ပြန်ဆင်းကြရအောင်
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီမနက် ဦးဇင်းတို့ “ခဏရပ်ပါ” လို့ အကြိမ်ကြိမ်ပြောခဲ့တယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒီတရားကို စိတ်သက်သာရေးနည်းလမ်းတစ်ခုမှာပဲ မရပ်စေချင်ဘူး။
ဓမ္မရဲ့ အဓိကဖြစ်တဲ့ သစ္စာလေးပါးဆီ ပြန်ဆင်းကြရအောင်။
ဒုက္ခသစ္စာ
စိတ်ဖိစီးတာ ဒုက္ခ။
စိတ်ပူတာ ဒုက္ခ။
ကိုယ်ပြောပြီးမှ နောင်တရတာ ဒုက္ခ။
ဒေါသနဲ့ ဆုံးဖြတ်ပြီး ဆက်ဆံရေးပျက်တာ ဒုက္ခ။
အလုပ်ပူလို့ အိမ်ကလူကို ဆူမိတာ ဒုက္ခ။
မိသားစုပူလို့ အလုပ်ခွင်မှာ အောက်ကလူကို ဖိမိတာ ဒုက္ခ။
ကြောက်စိတ်ကြောင့် အလျင်စလိုဆုံးဖြတ်ပြီး နောက်မှ ပြန်ပြင်ရတာ ဒုက္ခ။
တစ်ဖက်လူရဲ့စကားကို ခံနိုင်ရည်မရှိဘဲ ချက်ချင်းပြန်တိုက်ပြီး ပဋိပက္ခကြီးလာတာ ဒုက္ခ။
ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်မပိုင်သလို ခံစားရတာ ဒုက္ခ။
ဒီဒုက္ခကို—
“ငါမခံစားချင်ဘူး”
ဆိုပြီးပဲ မတွန်းထုတ်နဲ့။
“အခု ဒုက္ခရှိတယ်”
ဆိုတာ အရင်သိ။
သမုဒယသစ္စာ
စိတ်ဖိစီးမှုတစ်ခု ပေါ်တိုင်း တဏှာတစ်မျိုးတည်းကြောင့်ပဲဆိုပြီး လျှော့မပြောရဘူး။
လက်တွေ့အကြောင်းတွေရှိတယ်။
အလုပ်များတယ်။
ငွေကြေးဖိအားရှိတယ်။
အိပ်ရေးမဝနိုင်တယ်။
မိသားစုအခက်အခဲရှိတယ်။
တာဝန်များတယ်။
စနစ်မကောင်းဘူး။
ဒါတွေကို လက်တွေ့နည်းလမ်းနဲ့ ပြင်ဖို့လိုတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဓမ္မအမြင်နဲ့ အတွင်းကို ဆက်ကြည့်ရင်—
“အခုချက်ချင်း ငါလိုချင်သလိုဖြစ်ရမယ်”
ဆိုတဲ့ တဏှာ။
“သူငါ့ကို ဒီလိုမပြောရဘူး”
ဆိုတဲ့ ဖမ်းဆုပ်မှု။
“ငါအနိုင်ရရမယ်”
ဆိုတဲ့ မာန။
“ငါ့အမြင်ပဲ မှန်ရမယ်”
ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှု။
“မကောင်းတာတစ်ခုခုဖြစ်တော့မယ်”
ဆိုတဲ့ ကြောက်စိတ်နောက် တန်းလိုက်ခြင်း။
ဒါတွေက ပူလောင်မှုကို ထပ်အားပေးနိုင်တယ်။
ဖြစ်ရပ်တစ်ခုက နာစေတယ်။
အဲဒီအပေါ် ကိုယ့်တဏှာ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ထပ်ဝင်ရင် ပူလောင်မှု ပိုကြီးတယ်။
နိရောဓသစ္စာ
ဖြစ်ရပ်တိုင်းကို ကိုယ်လိုသလိုဖြစ်အောင် မလုပ်နိုင်ဘူး။
တစ်ဖက်လူ ပြောမယ့်စကားကို ကိုယ်အမြဲမထိန်းနိုင်ဘူး။
စျေးကွက်ကို အမြဲမထိန်းနိုင်ဘူး။
သားသမီးရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တိုင်းကို မထိန်းနိုင်ဘူး။
လုပ်ငန်းမှာ အမှားသုညဖြစ်အောင် မအာမခံနိုင်ဘူး။
ဒါပေမဲ့—
ကိုယ့်တဏှာနောက် ချက်ချင်းလိုက်မလိုက်ကို လေ့ကျင့်နိုင်တယ်။
ဒေါသတက်တယ်။
မပြောသေးနိုင်တယ်။
ကြောက်စိတ်တက်တယ်။
ချက်ချင်းမဆုံးဖြတ်သေးနိုင်တယ်။
မာနနာတယ်။
တစ်ဖက်လူစကားကို နားထောင်နိုင်တယ်။
ဒီလို လွှတ်တတ်လာသလောက် စိတ်အပူနည်းလာတယ်။
နိရောဓဟာ “ခဏနားလိုက်လို့ စိတ်သက်သာသွားခြင်း” နဲ့ တန်းတူမဟုတ်ဘူး။
ဓမ္မရဲ့နိရောဓက တဏှာချုပ်ငြိမ်းရာကို ညွှန်တာ။
ဒါပေမဲ့ နေ့စဉ်အဆင့်မှာ—
တဏှာနောက်ချက်ချင်းမလိုက်ဘဲ ခဏရပ်နိုင်တဲ့အခါ ဖမ်းဆုပ်မှုနည်းလာတဲ့ အရသာကို သေးသေးလေး စတင်သိနိုင်တယ်။
မဂ္ဂသစ္စာ
ဘယ်လိုလမ်းလျှောက်မလဲ။
မှန်ကန်တဲ့အမြင်နဲ့—
စိတ်ဖိစီးမှုရှိတာကို အားနည်းချက်လို့ မဖုံးဘူး။
ဒေါသရှိတာကို ဒေါသမရှိသလို မဟန်ဆောင်ဘူး။
ကြောက်စိတ်ရှိတာကို သိမယ်။
ဒါပေမဲ့ စိတ်အခြေအနေတိုင်းကို အမှန်တရားအဖြစ် မယူဘူး။
မှန်ကန်တဲ့ရည်ရွယ်ချက်နဲ့—
အနိုင်ယူဖို့ ခဏမရပ်ဘူး။
မထိခိုက်ဖို့၊ ကောင်းကောင်းဖြေရှင်းဖို့ ရပ်မယ်။
မှန်ကန်တဲ့စကားနဲ့—
စိတ်ပူနေချိန် စကားကို သတိထားမယ်။
သူတစ်ပါး ကြမ်းတမ်းလာရင်လည်း မိမိနှုတ်ကို မကောင်းမှုဆီ မလွှတ်ဘဲ လေ့ကျင့်မယ်။
မှန်ကန်တဲ့အပြုအမူနဲ့—
ဒေါသတက်နေတာကို သိပြီး မထိခိုက်အောင် ထိန်းမယ်။
လိုအပ်ရင် ခဏနားမယ်။
အရေးပေါ်ကာကွယ်ရမယ့်အရာကိုတော့ အချိန်မဆွဲဘူး။
မှန်ကန်တဲ့အသက်မွေးမှုနဲ့—
စိတ်ဖိစီးမှုအောက်မှာ မရိုးသားတဲ့လုပ်ရပ်ကို အလွယ်တကူ မရွေးဘူး။
မှန်ကန်တဲ့အားထုတ်မှုနဲ့—
အကုသိုလ်အတွေးတွေကို မွေးမထားဘဲ အခြားကုသိုလ်အာရုံသို့ ရွှေ့ခြင်း၊ အကျိုးဆိုးကို ဆင်ခြင်ခြင်း၊ မသင့်တဲ့အတွေးအပေါ် အာရုံမပေးခြင်း၊ အတွေးပြုလုပ်မှုကို ငြိမ်စေခြင်း စတဲ့ လေ့ကျင့်မှုတွေကို သင့်တော်သလို အသုံးချမယ်။
မှန်ကန်တဲ့သတိနဲ့—
မလုပ်မီ ပြန်ကြည့်မယ်။
လုပ်နေစဉ် ပြန်ကြည့်မယ်။
လုပ်ပြီးနောက် ပြန်ကြည့်မယ်။
အသက်ရှူနေမှုကို သိနိုင်သလောက် သိမယ်။
ကိုယ့်စိတ်ဘယ်လိုဖြစ်နေတယ် သိမယ်။
တည်ငြိမ်တဲ့စိတ်နဲ့—
အရှိန်တက်နေတဲ့စိတ်ကို တဖြည်းဖြည်း ငြိမ်အောင် လေ့ကျင့်မယ်။
ဒီလို မဂ္ဂအကျင့်ဟာ ဘုရားခန်းထဲမှာပဲ မနေဘူး။
အိမ်ထောင်ရေးစကားဝိုင်းထဲ ဝင်မယ်။
သားသမီးကို ဆုံးမတဲ့အချိန် ဝင်မယ်။
လုပ်ငန်းအစည်းအဝေးထဲ ဝင်မယ်။
စာပို့မယ့်အချိန် ဝင်မယ်။
အလုပ်ထုတ်မထုတ် ဆုံးဖြတ်တဲ့အချိန် ဝင်မယ်။
ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမယ့်အချိန် ဝင်မယ်။
လူမှုကူညီမှု ဘယ်လိုလုပ်မယ်ဆိုတဲ့ အချိန် ဝင်မယ်။
ဒီလိုမှ ဓမ္မဟာ နေ့စဉ်ဘဝရဲ့ အသက်ရှင်နေတဲ့ ဓမ္မဖြစ်မယ်။
နိဂုံးချုပ်မေတ္တာ
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီမနက်တရားကနေ စကားတိုတိုတစ်ခု ယူသွားပါ။
“အခုချက်ချင်း လုပ်ရမလား၊ သတိပြန်ရအောင် ခဏရပ်ရမလား”
ဒီမေးခွန်းကို သတိရပါ။
အရေးပေါ်ကို မနှောင့်နှေးကြပါနဲ့။
ဒါပေမဲ့ စိတ်ရဲ့အရေးပေါ်ကို တကယ့်အရေးပေါ်လို မမှားကြပါနဲ့။
ဒေါသတက်လာတဲ့အခါ—
ဒေါသကို သိနိုင်ကြပါစေ။
ဒေါသသိတာနဲ့ ဒေါသအတိုင်း မပြောကြပါနဲ့။
ကြောက်စိတ်တက်လာတဲ့အခါ—
ကြောက်စိတ်ကို သိနိုင်ကြပါစေ။
ကြောက်စိတ်ရှိတာနဲ့ အလျင်စလို ဆုံးဖြတ်ချက်မချကြပါနဲ့။
မာနနာတဲ့အခါ—
မာနနာတာကို သိနိုင်ကြပါစေ။
အနိုင်ယူချင်စိတ်ကြောင့် အချင်းချင်း မဖျက်ကြပါနဲ့။
စိတ်ဖိစီးချိန်မှာ အသက်ရှူဝင်ထွက်ကို ပြန်သိနိုင်ကြပါစေ။
ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြန်သတိရနိုင်ကြပါစေ။
စိတ်အရှိန်ကို တဖြည်းဖြည်း ငြိမ်စေနိုင်ကြပါစေ။
အကြီးအကဲတို့…
မိမိစိတ်ပူမှုကို အောက်ကလူအပေါ် အမိန့်အဖြစ် မပစ်ချကြပါနဲ့။
အာဏာကြီးသလောက် စကားကို ပိုသတိထားနိုင်ကြပါစေ။
သတင်းမကောင်းကြားရတဲ့အခါ လူကို အရင်မဖျက်ဘဲ အချက်အလက်ကို နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။
စိတ်ပြင်းနေချိန်—
“ဒီအချိန်မှာ ငါ့ဆုံးဖြတ်ချက် မမျှတနိုင်သေးဘူး”
လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို သိနိုင်သော ပညာရှိကြပါစေ။
ဝန်ထမ်းတို့…
ခေါင်းဆောင်စိတ်တိုနေတာကြောင့် ကိုယ်ပါ စိတ်တိုပြီး အကုသိုလ်စကား ပြန်မပြောကြပါနဲ့။
အမှန်ကို ဖုံးလည်းမထားကြပါနဲ့။
အချိန်သင့်မှာ နူးညံ့စွာ ပြောနိုင်ကြပါစေ။
မိဘတို့…
တစ်နေ့တာပင်ပန်းမှုကို သားသမီးပေါ် မလွှဲကြပါနဲ့။
သားသမီးက မှားလာရင် ကိုယ့်ကြောက်စိတ်နဲ့ အနာဂတ်တစ်ခုလုံးကို ချက်ချင်းမဆုံးဖြတ်ကြပါနဲ့။
မေးကြပါ။
နားထောင်ကြပါ။
ပြင်စရာကို ပြင်ကြပါ။
လင်မယားတို့…
ရန်ဖြစ်နေချိန်မှာ အနိုင်ရမယ့်စကား မရှာကြပါနဲ့။
ဆက်ဆံရေးကို မဖျက်မယ့်စကား ရှာနိုင်ကြပါစေ။
ခဏရပ်ဖို့လိုရင် ပြန်လာမယ့်အချိန်နဲ့အတူ ခဏရပ်နိုင်ကြပါစေ။
တိတ်ဆိတ်မှုကို အပြစ်ပေးတဲ့လက်နက် မလုပ်ကြပါနဲ့။
ဆရာတို့…
စိတ်ပင်ပန်းတဲ့နေ့မှာ တပည့်အမှားသေးကို အလွန်အကျွံ မဆူကြပါနဲ့။
တပည့်တို့…
ဆရာ့စကားကြမ်းတစ်ခွန်းကြောင့် ကိုယ့်သီလကို မပေးကြပါနဲ့။
သူတစ်ပါးက အချိန်မသင့်စကားပြောလာရင်တောင် မိမိစိတ်ကို မကောင်းမှုဆီ မလွှတ်ဘဲ လေ့ကျင့်နိုင်ကြပါစေ။
လူမှုတာဝန်ရှိသူတို့…
လူတွေရဲ့ဒုက္ခကို မြင်တဲ့အခါ ကရုဏာရှိကြပါစေ။
ဒါပေမဲ့ အလျင်စလိုဆုံးဖြတ်မှုကြောင့် အခြားသူတွေအပေါ် မမျှတမှုမဖြစ်စေကြပါနဲ့။
အရေးပေါ်လိုအပ်ချက်ကို အချိန်မီကူညီကြပါစေ။
တစ်ချိန်တည်းမှာ အချက်အလက်၊ တာဝန်နဲ့ ရေရှည်အကျိုးကို ပညာနဲ့ စစ်နိုင်ကြပါစေ။
မိမိကို သတိဖြင့် စောင့်ရှောက်ရင်း သူတစ်ပါးကို မထိခိုက်အောင် စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေ။
သည်းခံမှု၊ မထိခိုက်စေမှု၊ မေတ္တာနဲ့ စာနာမှုတို့ တိုးပွားကြပါစေ။
မိမိတို့လုပ်ငန်းများ တိုးတက်ကြပါစေ။
တိုးချဲ့နိုင်ကြပါစေ။
တာဝန်ကြီးလာနိုင်ကြပါစေ။
ဒါပေမဲ့ အရွယ်အစားကြီးလာသလောက် စိတ်အလျင်မကြီးကြပါစေနဲ့။
တာဝန်ကြီးလာသလောက် သတိကြီးလာပါစေ။
အာဏာကြီးလာသလောက် သည်းခံနိုင်မှု ကြီးလာပါစေ။
ဆုံးဖြတ်ချက်သက်ရောက်မှု ကြီးလာသလောက် ပြန်ဆင်ခြင်နိုင်မှု ကြီးလာပါစေ။
အရှိန်မြန်လာသလောက် သတိမပျောက်ကြပါစေနဲ့။
နည်းပညာမြန်လာသလောက် စိတ်လည်း အကုသိုလ်နောက် မြန်မြန်မလိုက်ကြပါစေနဲ့။
အလုပ်များလာသလောက် မေတ္တာနည်းမသွားကြပါစေနဲ့။
မိမိတို့၏ တိုးတက်မှုသည်—
လူတွေကို အမြဲအလျင်လိုအောင် ဖိအားပေးသော တိုးတက်မှုမဖြစ်ပါစေနဲ့။
စိတ်ဖိစီးမှုကို အောက်ကလူအပေါ် ပစ်ချသော တိုးတက်မှုမဖြစ်ပါစေနဲ့။
ဆုံးဖြတ်ချက်မြန်ပေမဲ့ နောင်တများသော တိုးတက်မှုမဖြစ်ပါစေနဲ့။
သတိရှိသော တိုးတက်မှု၊
ပညာပါသော ချဲ့ထွင်မှု၊
သည်းခံမှုရှိသော ခေါင်းဆောင်မှု၊
မထိခိုက်စေလိုသော လူမှုတာဝန်၊
အလျင်လိုချင်စိတ်ကို ထိန်းနိုင်သော အောင်မြင်မှု
ဖြစ်ကြပါစေ။
တစ်စုံတစ်ယောက်က ကိုယ့်ကို နာစရာပြောလာတဲ့အခါ—
သူ့အကုသိုလ်ကို ကိုယ့်အကုသိုလ်နဲ့ မဖြည့်ကြပါနဲ့။
စိတ်မပျက်ဘဲ မကောင်းတဲ့စကား မပြောဖို့၊ မေတ္တာကို မစွန့်ဖို့ လေ့ကျင့်နိုင်ကြပါစေ။
မိမိတို့၏ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်အပြုအမူတွေကို မှန်ထဲကြည့်သလို ပြန်ဆင်ခြင်နိုင်ကြပါစေ။
မလုပ်မီ ကြည့်နိုင်ကြပါစေ။
လုပ်နေစဉ် ပြန်သိနိုင်ကြပါစေ။
လုပ်ပြီးနောက် ပြန်ဆန်းစစ်နိုင်ကြပါစေ။
မှားရင် အမှားအဖြစ် မြင်နိုင်ကြပါစေ။
အမှားကို ဝန်ခံလာသူကိုလည်း တရားနှင့်အညီ လက်ခံနိုင်သော ပညာရှိများ ဖြစ်ကြပါစေ။
ဒုက္ခကို သိနိုင်ကြပါစေ။
ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်းကို သိနိုင်ကြပါစေ။
“အခုချက်ချင်း ငါလိုချင်သလိုဖြစ်ရမယ်” ဆိုတဲ့ တဏှာကို မြင်နိုင်ကြပါစေ။
“ငါ့စကားပဲ နိုင်ရမယ်” ဆိုတဲ့ မာနကို မြင်နိုင်ကြပါစေ။
“ငါကြောက်နေတဲ့အရာဟာ အမှန်တကယ်ဖြစ်နေပြီ” လို့ မောဟနဲ့ မသတ်မှတ်ကြပါနဲ့။
တဏှာ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ရဲ့ အရှိန်နောက် ချက်ချင်းမလိုက်ဘဲ သတိပြန်ရနိုင်ကြပါစေ။
ဖမ်းဆုပ်မှု လျော့ပါးလာသလောက် စိတ်အေးချမ်းမှု တိုးလာကြပါစေ။
ကိလေသာအပူတို့ ချုပ်ငြိမ်းရာ နိရောဓသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်ကြပါစေ။
ထိုချုပ်ငြိမ်းရာသို့ ပို့ဆောင်သော မဂ္ဂအကျင့်ကို—
မိမိတို့၏အသက်ရှူမှုထဲမှာ၊
စကားမပြောမီ အချိန်ခဏလေးထဲမှာ၊
ဆုံးဖြတ်ချက်မချမီ ပြန်ဆင်ခြင်မှုထဲမှာ၊
သူတစ်ပါးကို နားထောင်ရာမှာ၊
ဒေါသကို သိရာမှာ၊
အလျင်ကို လျှော့ရာမှာ၊
နေ့စဉ်အလုပ်၊ မိသားစုနှင့် လူမှုတာဝန်တို့အတွင်း
ဆက်လက်လေ့ကျင့်နိုင်ကြပါစေ။
သတ္တဝါအားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။
စိတ်ဖိစီးမှုများကြားမှာလည်း သတိမပျောက်ကြပါစေနဲ့။
ပင်ပန်းချိန်မှာ သူတစ်ပါးကို မနာစေကြပါစေနဲ့။
အလျင်လိုချိန်မှာ ပညာကို မပျောက်ကြပါစေနဲ့။
ခဏရပ်သင့်သောအချိန်မှာ ရပ်နိုင်ကြပါစေ။
လုပ်သင့်သောအချိန်မှာ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ လုပ်နိုင်ကြပါစေ။
ပြောသင့်သောအချိန်မှာ အမှန်ကို နူးညံ့စွာ ပြောနိုင်ကြပါစေ။
တိတ်သင့်သောအချိန်မှာ မကောင်းသောစကားကို ထိန်းနိုင်ကြပါစေ။
ပြန်လာသင့်သောအချိန်မှာ တာဝန်ရှိစွာ ပြန်လာနိုင်ကြပါစေ။
အလျင်မလိုခြင်းသည် ပျင်းရိခြင်းမဖြစ်ဘဲ သတိဖြစ်ပါစေ။
ခဏရပ်ခြင်းသည် ရှောင်ပြေးခြင်းမဖြစ်ဘဲ ပညာပြန်ရယူခြင်း ဖြစ်ပါစေ။
တည်ငြိမ်ခြင်းသည် အားနည်းခြင်းမဖြစ်ဘဲ မိမိနှင့်သူတစ်ပါးကို မထိခိုက်စေသော အင်အားဖြစ်ပါစေ။
ဤသို့ သတိ၊ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာနှင့် မေတ္တာတို့ဖြင့် မိမိတို့၏ တိုးတက်မှုနှင့် လူမှုတာဝန်ကို ငြိမ်းချမ်းစွာ ဆောင်ရွက်နိုင်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
Sao Dhammasami
အကိုးအကားကျမ်းများ
မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ် — ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်အပြုအမူတို့ကို မလုပ်မီ၊ လုပ်နေစဉ်နှင့် လုပ်ပြီးနောက် ထပ်ခါတလဲလဲ ဆင်ခြင်ခြင်း၊ ထိခိုက်စေသော အပြုအမူကို ရပ်တန့်၍ နောင်အတွက် ထိန်းသိမ်းခြင်း။
မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ အာနာပါနသတိသုတ် — အသက်ရှူဝင်ထွက်အပေါ် သတိတည်ခြင်း၊ ကိုယ်နှင့်စိတ်ဆိုင်ရာ ပြုလုပ်မှုများ ငြိမ်သက်လာစေရန် လေ့ကျင့်ခြင်း။
မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ဝိတက္ကသဏ္ဌာနသုတ် — အကုသိုလ်အတွေးများကို ကိုင်တွယ်ရာတွင် အာရုံပြောင်းခြင်း၊ အကျိုးဆိုးကိုဆင်ခြင်ခြင်း၊ အာရုံမပေးခြင်းနှင့် အတွေးပြုလုပ်မှုကို တဖြည်းဖြည်းငြိမ်စေခြင်းတို့ဆိုင်ရာ လေ့ကျင့်မှု။
မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ကကုစူပမသုတ် — တစ်ပါးသူတို့၏ စကားကြမ်းတမ်းမှု၊ အချိန်မသင့်မှုတို့ကြား၌ပင် မိမိစိတ်မပျက်စေဘဲ မကောင်းသောစကား မပြောရန်နှင့် မေတ္တာစိတ်ကို မစွန့်ရန် လေ့ကျင့်ခြင်း။
သံယုတ္တနိကာယ်၊ သေဒကသုတ် — မိမိကို သတိဖြင့် စောင့်ရှောက်ခြင်းနှင့် သူတစ်ပါးကို စောင့်ရှောက်ခြင်းတို့၏ ဆက်နွယ်မှု၊ သည်းခံမှု၊ မထိခိုက်စေမှု၊ မေတ္တာနှင့် စာနာမှုတို့၏ အရေးပါမှု။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဗာလပဏ္ဍိတသုတ် — မိမိအမှားကို အမှားအဖြစ် မြင်တတ်သူနှင့် အမှားဝန်ခံလာသူကို တရားနှင့်အညီ လက်ခံတတ်သူတို့အား ပညာရှိအဖြစ် ဖော်ပြခြင်း။