ပြဿနာကို မေးခွန်းမှန်ဖြင့် စူးစမ်းခြင်း
ဗုဒ္ဓသာသနာနှစ် — ၂၅၇၀ ခုနှစ်
ပြဿနာကို မေးခွန်းမှန်ဖြင့် စူးစမ်းခြင်း
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီကနေ့မနက်မှာ ဦးဇင်းတို့ သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့ လုပ်ငန်းစိတ်ကူး ဆိုတာကို နာယူခဲ့ကြတယ်။
ကိုယ်ထင်တာကို အမှန်လို့ မသတ်မှတ်မိဖို့၊ ကိုယ်သိတာ၊ ကိုယ်ထင်တာ၊ ကိုယ်မသိသေးတာ ခွဲဖို့ ပြောခဲ့တယ်။
အခု နေ့လယ်မှာ အဲဒီအမြင်ကို မြေပြင်ပေါ်ချမယ်။
ကိုယ်မသိသေးတာကို ဘယ်လိုသိအောင်လုပ်မလဲ။
အဖြေက—
မေးရမယ်။
ဒါပေမယ့် မေးတယ်ဆိုတာနဲ့ လုံလောက်ပြီလား။
မလုံလောက်သေးဘူး။
မေးခွန်းမှန်ရမယ်။
မေးခွန်းက မှားရင် အဖြေကောင်းကောင်းရလည်း အသုံးမဝင်နိုင်ဘူး။
မေးခွန်းက တစ်ဖက်ဘက်လိုက်ထားရင် အဖြေလည်း ကိုယ်လိုချင်တဲ့ဘက်ကို ဆွဲသွားနိုင်တယ်။
မေးခွန်းက လူကို အရှက်ရစေရင် အမှန်မပြောချင်တော့ဘူး။
မေးခွန်းက ကိုယ်လိုချင်တဲ့အဖြေကို ထည့်မေးထားရင် ကိုယ်သိပြီးသားအရာကို ပြန်ကြားရုံပဲ ဖြစ်မယ်။
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ စဉ်းစားကြမယ့် မေးခွန်းက—
“လုပ်ငန်းရှင်တစ်ယောက်၊ ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်၊ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်ဟာ အမှန်ကို သိဖို့ ဘယ်လိုမေးရမလဲ”
ဆိုတာပါ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လူ့ဘဝမှာ ပြဿနာတော်တော်များများဟာ အဖြေမရှိလို့ ဖြစ်တာထက် မေးခွန်းမှားလို့ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။
သားတစ်ယောက် စာမရဘူး။
မိဘက—
“ဘာလို့ဒီလောက်ပျင်းတာလဲ”
မေးတယ်။
ဒီမေးခွန်းထဲမှာ ဘာပါပြီးသားလဲ။
“သားက ပျင်းတယ်” ဆိုတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် ပါပြီးသား။
ဒါပေမယ့် သူပျင်းတာလား။
စာနားမလည်တာလား။
အိပ်ရေးပျက်တာလား။
စိုးရိမ်နေတာလား။
ကျောင်းမှာ ပြဿနာရှိတာလား။
အာရုံမစိုက်နိုင်တာလား။
အဲဒါတွေ မသိသေးဘူး။
လုပ်ငန်းမှာလည်း ဒီလိုပဲ။
Sales ကျတယ်။
Manager က—
“Sales team က ဘာလို့မကြိုးစားတာလဲ”
မေးတယ်။
ဒီမေးခွန်းထဲမှာလည်း—
“အကြောင်းရင်းက Sales team မကြိုးစားတာ”
ဆိုတဲ့ယူဆချက် ထည့်ပြီးသား။
အမှန်က—
ပစ္စည်းအရည်အသွေးလား။
ဈေးနှုန်းလား။
Market ပြောင်းတာလား။
ပြိုင်ဘက်အသစ်လား။
Distribution ပြဿနာလား။
Customer မလိုတော့တာလား။
Marketing message မကိုက်တာလား။
အဲဒါတွေ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့်—
မေးခွန်းက အမှန်ရှာဖို့ဖြစ်ရမယ်၊ ကိုယ့်အယူအဆကို သက်သေပြဖို့ မဖြစ်ရဘူး။
ဒီတစ်ချက်ကို ဒီနေ့တရားတစ်ပုဒ်လုံးရဲ့ အလယ်ဗဟိုမှာ ထားကြပါ။
မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ စင်္ကီသုတ်မှာ အလွန်သတိထားစရာကောင်းတဲ့ အချက်တစ်ခုရှိပါတယ်။ ယုံကြည်မှု၊ ကိုယ်နှစ်သက်လက်ခံမှု၊ ကြားသိထားမှု၊ ဆင်ခြင်စဉ်းစားမှု၊ စဉ်းစားပြီး လက်ခံထားတဲ့အမြင်—ဒီအရာတွေဟာ တစ်ခုခုကို “အခုတော့ ငါအမှန်သိပြီ” လို့ အပြီးသတ်ကြေညာဖို့ မလုံလောက်သေးကြောင်း ရှင်းပြထားပါတယ်။ “ငါယုံတယ်” ဆိုရင် “ဒါဟာ ငါ့ယုံကြည်ချက်ပါ” လို့ အမှန်အတိုင်း ပြောနိုင်ရမယ်၊ ဒါပေမယ့် အဲဒီအဆင့်မှာပဲ “ဒါတစ်ခုပဲအမှန်၊ တခြားအားလုံးမှား” လို့ မသတ်မှတ်သေးဖို့ သတိပေးထားပါတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီသဘောကို လုပ်ငန်းလောကထဲ ယူကြည့်မယ်။
“Customer တွေ ဒီဟာလိုချင်မှာပဲ”
ကိုယ့်ယုံကြည်ချက်။
“ကျွန်တော်တို့အဖွဲ့မှာ အားလုံးလည်း ဒီလိုထင်တယ်”
သဘောတူထားတဲ့အယူအဆ။
“သူငယ်ချင်းတစ်ယောက်က Market ကြီးမယ်ပြောတယ်”
ကြားသိထားတာ။
“Logic အရ ဒီလိုပဲဖြစ်ရမှာ”
စဉ်းစားထားတာ။
ဒါတွေအားလုံး စမ်းသပ်ဖို့တန်တဲ့အယူအဆ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့်—
အမှန်ဖြစ်ပြီလို့ မကြေညာသေးနဲ့။
ဒီအချက်ဟာ အလွန်တန်ဖိုးရှိပါတယ်။
လုပ်ငန်းရှင်တော်တော်များများ မှားတဲ့နေရာက—
Assumption ကို Fact လို့ ခေါ်မိတာ။
Opinion ကို Evidence လို့ယူမိတာ။
Hope ကို Forecast လို့ယူမိတာ။
Customer တစ်ယောက်ပြောတာကို Market လို့ယူမိတာ။
Social media comment ဆယ်ခုကို Population လို့ယူမိတာ။
ကိုယ့်သူငယ်ချင်းတွေရဲ့ ချီးကျူးစကားကို Customer validation လို့ယူမိတာ။
ဒီလိုလွဲတတ်တယ်။
အဲဒီတော့ မေးခွန်းစမေးမယ့်အရင်—
“ငါဘာကို အမှန်လို့ ကြိုယူထားသလဲ”
ဆိုတာ အရင်သိ။
ဒီတစ်ချက်မသိရင် ကိုယ်မေးတဲ့မေးခွန်းထဲက ကိုယ့်အယူအဆကို ကိုယ်မမြင်တော့ဘူး။
ဥပမာ—
“ဒီပစ္စည်းရဲ့ အကောင်းဆုံးအချက်က ဘာလဲ”
လို့ မေးတယ်။
ဒီမှာ ဘာယူထားပြီးပြီလဲ။
ပစ္စည်းကကောင်းတယ်။
အကောင်းဆုံးအချက်ရှိတယ်။
Customer လည်း ကြိုက်တယ်။
အဲဒါတွေ ယူပြီးသား။
မေးခွန်းကို ပြောင်းကြည့်—
“ဒီပစ္စည်းကို ကြည့်တဲ့အခါ ပထမဆုံး ဘာသတိထားမိသလဲ”
ဒါပိုဖွင့်ထားတယ်။
“ဘယ်အရာက သင့်အတွက် အသုံးဝင်မယ်ထင်သလဲ”
“ဘယ်အရာက အသုံးမဝင်ဘူးထင်သလဲ”
“ဘယ်အခြေအနေမှာ သင်သုံးမယ်ထင်သလဲ”
“ဘယ်အခြေအနေမှာ မသုံးဘူးလဲ”
ဒါဆို အဖြေကို မတင်းကျပ်ထားတော့ဘူး။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီမှာ နားထောင်တတ်ခြင်း အရေးကြီးလာတယ်။
လူနှစ်ယောက် စကားပြောနေတယ်။
တစ်ယောက်က မေးတယ်။
တစ်ယောက်က ဖြေတယ်။
မေးတဲ့သူက အဖြေကြားနေတယ်။
ဒါပေမယ့် နားထောင်နေတာလား။
တစ်ခါတလေ မဟုတ်ဘူး။
အဖြေမပြီးခင် ကိုယ့်နောက်မေးခွန်းကို စဉ်းစားနေတယ်။
အဖြေထဲက ကိုယ်သဘောတူတာပဲ ကြားတယ်။
ကိုယ်မကြိုက်တာကို ရှင်းပြဖို့ ကြိုးစားတယ်။
အဖြေပြန်ပေးမယ့်သူ ဖြစ်နေတယ်။
နားထောင်မယ့်သူ မဖြစ်သေးဘူး။
လုပ်ငန်းမှာ Customer interview လုပ်တဲ့အခါ ဒီအန္တရာယ် အလွန်များတယ်။
Founder က ကိုယ့် Product ကို ချစ်နေတယ်။
Customer ပြောတယ်—
“ဒီနေရာက နည်းနည်းရှုပ်တယ်”
Founder က ချက်ချင်း—
“ဒါပေမယ့် နောက် version မှာ ပိုကောင်းသွားမှာပါ”
လို့ ရှင်းတယ်။
အဲဒါ Customer interview မဟုတ်တော့ဘူး။
Sales presentation ဖြစ်သွားပြီ။
Customer က—
“ဈေးက နည်းနည်းမြင့်တယ်”
Founder က—
“Quality က အရမ်းကောင်းလို့ပါ”
ဆိုပြီး ပြန်ရှင်းတယ်။
ဒါလည်း လေ့လာမှုမဟုတ်တော့ဘူး။
ကိုယ့်ပစ္စည်းကို ခုခံတာ။
ဒီနေ့ ဦးဇင်းပြောချင်တာ—
မေးတဲ့အချိန် မကာကွယ်နဲ့။
မေးတဲ့အချိန် မရောင်းနဲ့။
မေးတဲ့အချိန် နားထောင်။
Customer မမှန်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
သူ့အမြင်တစ်ခုတည်းနဲ့လည်း ဆုံးဖြတ်စရာမလိုဘူး။
ဒါပေမယ့် သူပြောနေချိန်မှာ သူ့အတွေ့အကြုံကို သိဖို့ နားထောင်။
ဒီနေရာမှာ စင်္ကီသုတ်က နောက်ထပ်အချက်တစ်ခု ရှိတယ်။ အမှန်ကို ရှာဖွေရာမှာ ဆရာတစ်ဦးကို စူးစမ်းလေ့လာခြင်း၊ ချဉ်းကပ်ခြင်း၊ နားထောင်ခြင်း၊ ကြားသိတာကို မှတ်ယူခြင်း၊ အဓိပ္ပာယ်ကို စစ်ဆေးခြင်း၊ ပြန်လည်ဆင်ခြင်ခြင်း စတဲ့ အဆင့်တွေ ဖော်ပြထားတယ်။ လုပ်ငန်း Customer interview နည်းစနစ်ကို သုတ်က တိုက်ရိုက်သင်ထားတာ မဟုတ်ပေမယ့် “အလျင်လိုပြီး အဆုံးသတ်မချဘဲ နားထောင်–စစ်ဆေး–ဆင်ခြင်” ဆိုတဲ့ စိတ်နေသဘောထားကို အတုယူနိုင်ပါတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လူတစ်ယောက်ကို နားလည်ချင်ရင် သူပြောတာတစ်ခါတည်းနဲ့ မလုံလောက်ဘူးဆိုတာလည်း ဗုဒ္ဓစာပေထဲမှာ ထင်ရှားတဲ့သတိပေးချက်တစ်ခု ရှိပါတယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၉၂ မှာ လူတစ်ယောက်ရဲ့ သီလကို အတူနေမှ သိနိုင်တယ်၊ ဆက်ဆံရေးထဲမှာ သန့်ရှင်းမှုကို သိနိုင်တယ်၊ အခက်အခဲကြုံချိန်မှာ ခံနိုင်ရည်ကို သိနိုင်တယ်၊ ဆွေးနွေးပြောဆိုရာမှာ ပညာကို သိနိုင်တယ်လို့ ဖော်ပြထားပြီး—တစ်ခဏတည်းမဟုတ်ဘဲ အချိန်ကြာကြာ၊ သတိရှိရှိ၊ ပညာရှိစွာ စောင့်ကြည့်မှ သိနိုင်တယ်လို့ အလေးထားပါတယ်။
ဒီသုတ်ကို “Market research စာအုပ်” လို့ မယူရဘူးနော်။
မူရင်းဟာ လူ့ဂုဏ်ရည်ကို သိမြင်ခြင်းဆိုင်ရာ သင်ကြားချက်ပါ။
ဒါပေမယ့် လုပ်ငန်းမှာ အလွန်ကောင်းတဲ့ အတုယူချက်တစ်ခု ရတယ်။
တစ်ကြိမ်ပြောတာထက် အချိန်ကြာတဲ့အပြုအမူကို ကြည့်။
Customer က—
“ဒီ Product ကြိုက်တယ်”
ပြောတယ်။
ကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် ဝယ်သလား။
ဝယ်ပြီး ပြန်သုံးသလား။
ပြန်ဝယ်သလား။
အခြားသူကို အကြံပေးသလား။
အခက်အခဲဖြစ်လာရင် ဆက်သုံးသလား။
ဒါတွေက Behavior။
Interview answer တစ်ခုထက် ပိုအချက်အလက်ပေးနိုင်တယ်။
ဝန်ထမ်းက—
“Company ကို အရမ်းချစ်ပါတယ်”
ပြောတယ်။
စကားကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် ကုမ္ပဏီက သူ့ကို ဘယ်လိုဆက်ဆံလဲ။
အခက်အခဲကြုံချိန်မှာ ဘာဖြစ်လဲ။
မတရားမှုဖြစ်ရင် ဘယ်လိုပြောလဲ။
အဲဒါတွေလည်းကြည့်ရမယ်။
Supplier က—
“အားလုံးအဆင်ပြေပါတယ်”
ပြောတယ်။
ဒါပေမယ့် Invoice နောက်ကျနေသလား။
Quality ကျနေလား။
Delivery delay များသလား။
Relationship က တင်းမာနေလား။
အဲဒါတွေကြည့်။
စကားကို မပယ်နဲ့။
အပြုအမူကိုလည်း မပယ်နဲ့။
နှစ်ခုလုံးကို အတူကြည့်။
ဒီလိုမှ ပိုမှန်တယ်။
အခု hypothetical case တစ်ခုကြည့်မယ်။
ဒီဥပမာဟာ သင်ကြားရေးအတွက် ဖန်တီးထားတဲ့ အခြေအနေသာ ဖြစ်ပါတယ်။ သမိုင်းအဖြစ် မယူရပါဘူး။
အိမ်သုံးပစ္စည်း အွန်လိုင်းရောင်းချင်တဲ့ လူငယ်တစ်ယောက်ရှိတယ်ဆိုပါစို့။
သူက အသက် ၂၅ ဝန်းကျင်။
ကိုယ်တိုင် Online shopping ကြိုက်တယ်။
သူ့သူငယ်ချင်းတွေလည်း Online shopping လုပ်တယ်။
သူ့စိတ်ထဲမှာ—
“လူငယ်တွေ အခုဆိုင်သွားမဝယ်တော့ဘူး၊ အားလုံး Online ကပဲဝယ်ချင်တာ”
ဆိုတဲ့အမြင်ရှိတယ်။
ဒါနဲ့ သူ Product စီစဉ်တယ်။
Website လုပ်တယ်။
Social media လုပ်တယ်။
Delivery စနစ်လုပ်တယ်။
ဒါပေမယ့် တစ်ခု လွတ်သွားတယ်။
သူ့အဓိက Customer ဖြစ်လာမယ့် လူတွေက အသက် ၄၅ ကနေ ၆၅ အတွင်း အိမ်ထောင်ရှင်မတွေ ဖြစ်နေတယ်။
သူတို့မှာ ပြဿနာက Online မဝယ်ချင်တာမဟုတ်ဘူး။
ပစ္စည်းအရည်အသွေးကို မမြင်ရလို့ မယုံတာ။
ငွေပေးချေမှုမှာ စိုးရိမ်တာ။
Return ပြန်လုပ်ရင် ဘယ်လိုလုပ်ရမလဲ မသိတာ။
ဖုန်းနဲ့ Order တင်ရတာ အဆင်မပြေတာ။
ဒီဟာကို Founder က မသိသေးဘူး။
သူဘယ်လိုမေးလဲ—
“အွန်လိုင်းက ဝယ်တာ ပိုအဆင်ပြေတယ်မဟုတ်လား”
အဖြေက—
“အင်း… အဆင်ပြေပါတယ်”
လို့ ရနိုင်တယ်။
လူတွေ အားနာတတ်တယ်။
အဲဒါနဲ့ Founder ပြန်လာတယ်။
“Customer validation ရပြီ”
ဆိုတယ်။
တကယ်ရပြီလား။
မရသေးဘူး။
မေးခွန်းကို ပြောင်းကြည့်။
“နောက်ဆုံး အိမ်သုံးပစ္စည်းတစ်ခု ဝယ်ခဲ့တုန်းက ဘယ်လိုဝယ်ခဲ့လဲ”
“ဘယ်နေရာက အခက်ဆုံးဖြစ်ခဲ့လဲ”
“အွန်လိုင်းက မဝယ်ခဲ့ရင် ဘာကြောင့်လဲ”
“ငွေပေးချေရာမှာ ဘာကို စိတ်ပူသလဲ”
“ပစ္စည်းမကြိုက်ရင် ဘာလုပ်တတ်လဲ”
ဒီလိုမေးရင် အမြင်မဟုတ်ဘဲ အတွေ့အကြုံ ကို ရလာတယ်။
ဒီကွာခြားချက်အရေးကြီးတယ်။
“သင်ဒါလုပ်ချင်လား” ဆိုတာ အနာဂတ်ယူဆချက်။
“နောက်ဆုံးဒီပြဿနာကြုံတုန်းက ဘာလုပ်ခဲ့လဲ” ဆိုတာ အတိတ်အပြုအမူ။
လူ့အပြုအမူဟာ အနာဂတ်ကို အတိအကျကြိုပြောပေးတာမဟုတ်ပါဘူး။
ဒါပေမယ့် လက်တွေ့အတွေ့အကြုံက စိတ်ကူးယဉ်အဖြေထက် အများကြီး ပိုအသုံးဝင်နိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ “မေးခွန်းကောင်း” ဆိုတာ လှပတဲ့စကားမဟုတ်ဘူး။
လူတစ်ယောက်ကို အမှန်ပြောနိုင်အောင် နေရာပေးတဲ့ မေးခွန်း ပါ။
ဥပမာ—
“ကျွန်တော်တို့ Service မကောင်းဘူးလို့ ဘာကြောင့်ထင်တာလဲ”
ဆိုတာ နည်းနည်းခုခံသံပါနိုင်တယ်။
“နောက်ဆုံးကျွန်တော်တို့ Service သုံးတုန်းက ဘယ်အပိုင်းမှာ အခက်ဆုံးဖြစ်သွားလဲ”
ဆိုရင် ပိုဖွင့်ထားတယ်။
“ဝန်ထမ်းတွေ ဘာလို့ဒီလောက်ပျင်းတာလဲ”
အစား—
“အလုပ်လုပ်ရခက်စေတဲ့ အဓိကအတားအဆီးက ဘာလဲ”
ဆိုရင် ပိုကောင်းတယ်။
“ဘာကြောင့် Target မမီတာလဲ”
ဆိုတဲ့ စွပ်စွဲသံထက်—
“Target မမီစေတဲ့အကြောင်းတွေကို တစ်ခုချင်းပြန်ကြည့်ရအောင်”
ဆိုရင် လေ့လာနိုင်တယ်။
မေးခွန်းရဲ့ လေသံတောင် အဖြေကို ပြောင်းနိုင်တယ်။
ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက် မျက်နှာမကောင်းဘဲ—
“အမှန်အတိုင်းပြော”
ဆိုတယ်။
ဘယ်သူပြောရဲမလဲ။
ကုမ္ပဏီမှာ အမှားဝန်ခံတဲ့သူကို အမြဲအပြစ်ပေးတယ်။
ပြီးတော့—
“ဘာလို့လူတွေ ပြဿနာဖုံးကြတာလဲ”
မေးတယ်။
အဖြေ ရှင်းတယ်။
အမှန်ပြောလို့ လုံခြုံမှုမရှိလို့။
ဒီအချက်က Leadership နဲ့ အလွန်ဆိုင်တယ်။
မေးခွန်းတစ်ခုက စကားလုံးတင်မဟုတ်ဘူး။
မေးတဲ့သူရဲ့ အာဏာ၊ မျက်နှာ၊ အပြုအမူ၊ ယခင်မှတ်တမ်းတွေ ပါလာတယ်။
“မင်းဘာထင်လဲ”
လို့ CEO မေးတယ်။
Staff က သိတယ်—
အရင်တစ်ခါ အမြင်မတူတဲ့သူကို နောက်တစ်နေ့ Meeting မခေါ်တော့ဘူး။
ဒါဆို ဘယ်သူ အမှန်ပြောမလဲ။
ဒီတော့ လုပ်ငန်းမှာ အမှန်သိချင်ရင် အမှန်ပြောလို့ရတဲ့ Culture ကို တည်ဆောက်ရတယ်။
ဒါက မေးခွန်းကောင်းတစ်ခုပဲထက် ပိုကြီးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အမှန်ပြောရာမှာလည်း “ပြောလိုက်ရင်ပြီးရော” မဟုတ်ဘူး။
မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ အဘယရာဇကုမာရသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က စကားပြောခြင်းနဲ့ပတ်သက်ပြီး တိကျတဲ့ အခြေခံကို ဖော်ပြထားပါတယ်။ မမှန်တဲ့စကားကို မပြော၊ မှန်ပေမယ့် အကျိုးမရှိဘဲ ထိခိုက်စေမယ့်စကားကို မပြော၊ မှန်ကန်ပြီး အကျိုးရှိတဲ့စကားကိုတော့ လူကြိုက်သည်ဖြစ်စေ မကြိုက်သည်ဖြစ်စေ သင့်တော်တဲ့အချိန်ကို သိပြီး ပြောတော်မူကြောင်း ဖော်ပြထားပါတယ်။ အဓိကအကြောင်းက သတ္တဝါတို့အပေါ် ကရုဏာရှိခြင်းပါ။
အဲဒီတော့ Customer interview လုပ်တဲ့သူ၊ Manager၊ Leader တွေအတွက် analogy အနေနဲ့ အချက်တစ်ခုရတယ်။
မေးခွန်းက အမှန်ရဖို့သာ မဟုတ်ဘူး။
အကျိုးရှိအောင်လည်း ဖြစ်ရမယ်။
Staff တစ်ယောက် Error လုပ်တယ်။
လူ ၃၀ ရှေ့မှာ—
“မင်းဘယ်လောက်တောင် မတတ်တာလဲ”
လို့မေးရင် အမှန်ရမလား။
မရဘူး။
လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို ထိခိုက်တယ်။
အမှားရဲ့အကြောင်းကိုလည်း မသိနိုင်ဘူး။
တစ်ဦးတည်းခေါ်ပြီး—
“ဒီဖြစ်စဉ်ကို အစကနေ အဆုံးထိ အတူပြန်ကြည့်ရအောင်။ ဘယ်နေရာမှာ လွဲသွားလဲ”
ဆိုရင် ပိုသင့်တော်တယ်။
မေးခွန်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က—
လူကို အပြစ်မတင်ဘဲ ပြဿနာကို သိဖို့။
ဒါက အရေးကြီးတယ်။
ဒီနေ့ခေတ် လုပ်ငန်းမှာ Root Cause Analysis လုပ်ကြတယ်။
“ဘာကြောင့်” ကို အကြိမ်ကြိမ်မေးကြတယ်။
အဲဒါ အသုံးဝင်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် “ဘာကြောင့်” ဆိုတာကို လူတစ်ယောက်ပေါ် တရားစွဲမေးသလို မေးရင်—
“ဘာကြောင့်ဒီလိုလုပ်တာလဲ”
“ဘာကြောင့်မစစ်တာလဲ”
“ဘာကြောင့် မသိတာလဲ”
ဆိုရင် အဖြေတွေက ကာကွယ်ရေးသဘောဖြစ်လာမယ်။
အဲဒီတော့ “ဘာကြောင့်” ကိုလည်း တစ်ခါတလေ ပြောင်းနိုင်တယ်။
“ဘယ်အခြေအနေကြောင့် ဒီလိုဖြစ်သွားလဲ”
“ဒီအဆင့်မှာ ဘာအချက်အလက် မရခဲ့လဲ”
“ဘယ်နေရာမှာ လွဲဖို့အလွယ်ဆုံးဖြစ်ခဲ့လဲ”
“နောက်တစ်ခါ ဒီလိုမဖြစ်ဖို့ ဘာပြင်ရမလဲ”
ဒါဆို Problem-solving ဘက်ကို ရွေ့လာတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီမှာ အရေးကြီးဆုံးအချက်တစ်ခု ထပ်ရှိတယ်။
မေးခွန်းတစ်ခုက လူ့စိတ်ကို ဖွင့်နိုင်သလို ပိတ်နိုင်တယ်။
မိဘက သားကို—
“ဘယ်သူနဲ့သွားတာလဲ၊ ဘာလုပ်တာလဲ၊ ဘာလို့နောက်ကျတာလဲ”
ဆက်တိုက်မေးတယ်။
သားက စစ်ဆေးခံနေရသလို ခံစားရတယ်။
နောက်ဆို မပြောတော့ဘူး။
Manager က Staff ကို နေ့တိုင်း—
“ပြီးပြီလား၊ ဘာလို့မပြီးသေးတာလဲ၊ ဘယ်လောက်ကြာမလဲ”
မေးတယ်။
Staff က အလုပ်အကြောင်း မပြောဘဲ Report လှအောင်ပဲ လုပ်လာတယ်။
Customer ကို Salesperson က—
“ဒါဝယ်မယ်မဟုတ်လား”
မေးတယ်။
Customer က လွတ်အောင်—
“စဉ်းစားဦးမယ်”
ပြောတယ်။
ဒီလိုပဲ။
မေးခွန်းက အမှန်ရချင်ရင် ဖိအားနည်းရမယ်။
အထူးသဖြင့် Power Difference ရှိတဲ့နေရာမှာ ပိုသတိထားရမယ်။
Boss နဲ့ Staff။
ဆရာနဲ့တပည့်။
မိဘနဲ့သားသမီး။
Doctor နဲ့ patient ဆိုရင် ပိုအရေးကြီးတယ်။
အာဏာကြီးသူက “လွတ်လွတ်လပ်လပ်ပြော” ဆိုရုံနဲ့ မလုံလောက်ဘူး။
အမှန်ပြောပြီးနောက် အပြစ်မဖြစ်ကြောင်း အပြုအမူနဲ့ ပြရတယ်။
ဒီအရာကို စနစ်တည်ဆောက်ရတယ်။
တစ်ခါတလေ anonymous feedback လိုနိုင်တယ်။
တစ်ခါတလေ third-party interview လိုနိုင်တယ်။
တစ်ခါတလေ junior ကို အရင်ပြောခိုင်းရတယ်။
Senior က အရင်ပြောလိုက်ရင် အောက်ကလူတွေ အဲဒီအမြင်နောက်လိုက်နိုင်တယ်။
ဒါတွေဟာ Organization Design ဖြစ်တယ်။
ဓမ္မက ဒီနည်းပညာအသေးစိတ်ကို တိုက်ရိုက်မသင်ပေးဘူး။
ဒါပေမယ့် အမှန်ကို သိချင်ရင် လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟနဲ့ အာဏာစွဲကို လျှော့ရမယ့်အခြေခံကတော့ အလွန်သက်ဆိုင်တယ်။
ကေသမုတ္တိသုတ်မှာ ကာလာမတို့က ဆရာအမျိုးမျိုးပြောဆိုမှုကြောင့် သံသယဖြစ်နေကြောင်း တင်ပြရာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သူတို့ရဲ့ သံသယကို အပြစ်မတင်ဘဲ၊ ကြားသိမှု၊ အစဉ်အလာ၊ ကျမ်းစကား၊ တွေးဆမှု၊ ခန့်မှန်းမှု၊ ကိုယ်နှစ်သက်မှု သို့မဟုတ် “ဒီဆရာက ငါတို့ဆရာပဲ” ဆိုတဲ့အကြောင်းတစ်ခုတည်းပေါ် မူတည်ပြီး မဆုံးဖြတ်ဖို့ သင်ကြားတယ်။ အစား ကောင်းမှု/မကောင်းမှု၊ အပြစ်ရှိမှု/မရှိမှု၊ ပညာရှိတို့ကဲ့ရဲ့မှု/ချီးမွမ်းမှုနဲ့ လက်တွေ့ကျင့်သုံးလျှင် အကျိုးသုခ သို့မဟုတ် ဆင်းရဲထိခိုက်မှု ဖြစ်မဖြစ်ကို စစ်ဆေးခိုင်းထားပါတယ်။
ဒီသုတ်ကို “ဘယ်သူ့စကားမှမယုံနဲ့” လို့ လွယ်လွယ်မဆိုရဘူးနော်။
အဲဒီလိုဆို မူရင်းအဓိပ္ပာယ်ကို အလွန်ရိုးရှင်းသွားတယ်။
အဓိကက—
ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုအတွက် အခြေခံတစ်မျိုးတည်းပေါ် မျက်ကန်းမမှီဖို့။
လုပ်ငန်းမှာ—
“Consultant က ပြောတာပဲ”
မလုံလောက်သေးဘူး။
“CEO ပြောတာ”
မလုံလောက်သေးဘူး။
“Data က ဒီလိုပြတာ”
ဆိုရင် Data ဘယ်လိုစုသလဲ စစ်ရမယ်။
“Customer က ဒီလိုပြောတယ်”
Customer ဘယ်လောက်၊ ဘယ်သူတွေ၊ ဘယ်အခြေအနေမှာ ပြောတာလဲ။
“လူတိုင်းပြောနေတယ်”
လူတိုင်းဆိုတာ ဘယ်သူလဲ။
မေးရမယ်။
အဲဒါ မယုံသင်္ကာကြီးတာ မဟုတ်ဘူး။
စနစ်တကျယုံတတ်ခြင်း ဖြစ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
မေးခွန်းကောင်းတစ်ခုရဖို့ ဦးဇင်းတို့ လက်တွေ့ကျင့်စရာ ရှိတယ်။
ဒီနေ့ကစပြီး Problem တစ်ခုတွေ့ရင် “ဘာဖြစ်တာလဲ” လို့ပဲ မမေးနဲ့။
အဆင့်လိုက်မေး။
ပထမ—
“တကယ်ဖြစ်ခဲ့တာ ဘာလဲ”
Interpretation မပါစေနဲ့။
ဥပမာ—
“ဝန်ထမ်းက မလေးစားဘူး”
ဒါ Interpretation။
တကယ်ဖြစ်ခဲ့တာ—
“Meeting မစခင် ဆယ်မိနစ်နောက်ကျလာတယ်။ Message မပို့ဘူး”
ဒါ ဖြစ်ရပ်။
“Customer က ဒေါသကြီးတယ်”
Interpretation။
တကယ်ဖြစ်ခဲ့တာ—
“Customer က အသံမြင့်ပြောပြီး refund တောင်းတယ်”
ဒါ ဖြစ်ရပ်။
ပထမဆုံး ဖြစ်ရပ်နဲ့ အဓိပ္ပာယ်ဖော်မှုကို ခွဲ။
ဒီတစ်ချက်က အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။
ပြီးရင် ဒုတိယ—
“ဘာအချက်အလက် ပျောက်နေသလဲ”
ဝန်ထမ်းနောက်ကျတာ ဘာကြောင့်လဲ မသိသေးဘူး။
Customer refund တောင်းတာ အရင်ဘာဖြစ်ခဲ့လဲ မသိသေးဘူး။
အဲဒီ Unknown ကို ရေး။
တတိယ—
“ဘယ်သူဆီမေးရမလဲ”
ကိုယ်တစ်ယောက်တည်း ခန့်မှန်းမနေနဲ့။
တကယ့်အကြောင်းသိတဲ့လူကို ရှာ။
စတုတ္ထ—
“ဘယ်လိုမေးရင် အမှန်ပိုထွက်မလဲ”
စွပ်စွဲမလား။
ဖွင့်မေးမလား။
ပဉ္စမ—
“အဖြေတစ်ခုရပြီဆိုတာနဲ့ ရပ်မလား”
မရပ်သေးဘူး။
အခြား source နဲ့ တိုက်စစ်။
အပြုအမူကြည့်။
Data ကြည့်။
Pattern ရှိမရှိကြည့်။
ဒီဟာက မေးခွန်းစနစ်။
ဒကာကြီးတို့…
လုပ်ငန်းမှာ Interview လုပ်တဲ့အခါ “Why” မေးတာကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် တစ်ခါတလေ “Why” က လူကို ခန့်မှန်းခိုင်းတတ်တယ်။
“ဘာကြောင့် ဒီ Brand ကို ဝယ်တာလဲ”
Customer က—
“Quality ကြောင့်”
ပြောမယ်။
တကယ်တော့ နီးလို့ဝယ်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
အလေ့အကျင့်ကြောင့် ဖြစ်နိုင်တယ်။
မိသားစုက အဲဒါပဲသုံးလို့ ဖြစ်နိုင်တယ်။
သူကိုယ်တိုင်လည်း တိတိကျကျ မသိနိုင်ဘူး။
ဒီတော့—
“နောက်ဆုံး ဘယ်တုန်းက ဝယ်ခဲ့လဲ”
“ဘယ်ဆိုင်က ဝယ်လဲ”
“ရွေးစရာဘာတွေကြည့်ခဲ့လဲ”
“ဘယ်အချိန်မှာ ဆုံးဖြတ်ခဲ့လဲ”
“ဘယ်အရာက အဆင်မပြေခဲ့လဲ”
ဒီလို အဖြစ်အပျက်ဆီ ပြန်သွား။
မေးခွန်းက မှတ်ဉာဏ်ထဲက လက်တွေ့အဖြစ်အပျက်ကို ရအောင် မေးနိုင်ရင် ပိုကောင်းတယ်။
ဒါဟာ Psychology အကြောင်းကို အလွန်အကျွံ claim လုပ်တာမဟုတ်ပါဘူး။
ရိုးရိုး Business inquiry အဖြစ်—
အတွေ့အကြုံကို မေး၊ အပြုအမူကို မေး၊ အဖြစ်အပျက်ကို မေးတာဟာ စိတ်ကူးယဉ်အနာဂတ်အဖြေထက် ပိုလေ့လာလို့ရပါတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
နောက်တစ်ခုက Silence ပါ။
လူတစ်ယောက်ကို မေးပြီး ချက်ချင်း ထပ်မပြောပါနဲ့။
သူ့ကို စဉ်းစားခွင့်ပေး။
တစ်ခါတလေ အရေးကြီးတဲ့အဖြေဟာ ပထမသုံးစက္ကန့်မှာ မလာဘူး။
သူငြိမ်နေတယ်။
Founder စိတ်မရှည်တော့—
“ဈေးကြောင့်မဟုတ်လား”
လို့ ကူပေးတယ်။
အဲဒါနဲ့ Customer က—
“ဟုတ်ကဲ့”
ဆိုတယ်။
ပြီးပြီ။
ကိုယ်လိုချင်တဲ့အဖြေ ကိုယ်ဖန်တီးလိုက်ပြီ။
အဲဒါကြောင့် မေးပြီးရင် တိတ်နေတတ်ရမယ်။
တိတ်တာဟာ Interview failure မဟုတ်ဘူး။
လူကို သူ့စကား ရှာခွင့်ပေးတာ။
မိသားစုဘဝမှာလည်း အသုံးဝင်တယ်။
သားသမီးကို—
“ဘာဖြစ်တာလဲ”
မေး။
သူမပြောသေးဘူး။
“ပြောလေ၊ ဘာဖြစ်တာလဲ၊ သူဘယ်သူလဲ”
မလုပ်ဘဲ အချိန်ပေး။
တစ်ခါတလေ အဲဒီတိတ်ဆိတ်မှုထဲမှာ ယုံကြည်မှု ပေါ်လာတယ်။
လုပ်ငန်းမှာလည်း အတူတူ။
Staff ကို—
“တကယ်အခက်ဆုံးက ဘာလဲ”
မေး။
စဉ်းစားခွင့်ပေး။
ဒကာ ဒကာမတို့…
မေးခွန်းကောင်းတစ်ခုမှာ နောက်တစ်ခု အရေးကြီးတယ်။
အဖြေကို မပြစ်တင်နဲ့။
မေးပြီး—
“အမှန်အတိုင်းပြောပါ”
ဆိုတယ်။
သူက အမှန်ပြောတယ်။
CEO က ချက်ချင်း—
“ဒါတော့ မင်းတို့အမြင်မှားတာ”
ဆိုတယ်။
နောက်တစ်ခါ ဘယ်သူပြောမလဲ။
Feedback session မှာ—
“လွတ်လပ်စွာပြော”
ဆိုတယ်။
Staff က Policy ပြဿနာကို ပြောတယ်။
Manager က—
“မင်း Negative များတယ်”
ဆိုတယ်။
ပြီးပြီ။
Culture သင်ခန်းစာက—
“လွတ်လပ်စွာပြော” ဆိုတာ စကားပဲ၊ အမှန်မှာ သဘောတူတာပဲ ပြောရမယ်။
ဒါမျိုး organization တွေမှာ အမှန်က အပေါ်မတက်ဘူး။
အောက်မှာပြဿနာရှိတယ်။
အပေါ်မှာ report ကောင်းတယ်။
နောက်ဆုံး ပြဿနာကြီးမှ သိတယ်။
ဒါကြောင့် Leader တစ်ယောက်အနေနဲ့—
Feedback ကြားတဲ့အခါ ချက်ချင်းဖြေရှင်းဖို့မလိုသေးဘူး။
ပထမ—
“ကျေးဇူးတင်ပါတယ်။ အကြောင်းကို ဆက်ပြောပါ”
လို့ ပြောနိုင်ရမယ်။
ဒါက လူကို အမြဲသဘောတူတာ မဟုတ်ဘူး။
အရင်အပြည့်နားထောင်တာ။
မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ အဘယရာဇကုမာရသုတ်မှာ မှန်ကန်ပြီး အကျိုးရှိတဲ့စကားကို သင့်တော်တဲ့အချိန်မှာ ပြောခြင်းကို ကရုဏာနဲ့ ချိတ်ဆက်ထားတာကို ပြန်သတိရပါ။
အမှန်တရားနဲ့ ကရုဏာကို ခွဲမထားရဘူး။
“ငါက အမှန်ပြောတာပဲ”
ဆိုပြီး ရိုင်းရမယ်လို့ မဆိုဘူး။
“သူစိတ်မကောင်းဖြစ်မယ်”
ဆိုပြီး အမှန်ဖုံးရမယ်လို့လည်း မဆိုဘူး။
အမှန် + အကျိုး + အချိန် + ကရုဏာ။
ဒီဟာဟာ Leadership communication အတွက် နက်ရှိုင်းတဲ့ compass တစ်ခုဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ ကိုယ်မေးတဲ့သူကိုယ်တိုင်လည်း အဖြေမသိဘူး။
Customer ကို—
“ဘယ် Feature လိုချင်လဲ”
မေးတယ်။
သူက Product designer မဟုတ်ဘူး။
ဘယ်လိုသိမလဲ။
သူသိတာက—
“ငါ့မှာ ဒီပြဿနာဖြစ်တယ်”
“ဒီနေရာမှာ စိတ်ညစ်တယ်”
“ဒီလုပ်ငန်းစဉ်က ကြာတယ်”
“ဒါကို ထပ်ထပ်လုပ်ရတယ်”
အဲဒါတွေ။
Solution တည်ဆောက်တာ ကိုယ့်အလုပ်။
ဒါကြောင့် Customer ကို—
“ကျွန်တော်တို့ Product ဘယ်လိုဆောက်ရမလဲ”
မေးမယ့်အစား—
“သင့်ပြဿနာ ဘယ်လိုဖြစ်နေလဲ”
ပိုမေး။
လူကို သူမသိတဲ့အရာ ခန့်မှန်းခိုင်းတာထက် သူသိတဲ့အတွေ့အကြုံကို မေး။
ဒါက လေးစားမှုပါ။
ဒီနေ့လယ်တရားရဲ့ အဓိကအချက်က—
မေးခွန်းက အဖြေတောင်းဖို့တင် မဟုတ်ဘူး။
အဖြစ်မှန်ကို ဖော်ထုတ်ဖို့ ဖြစ်တယ်။
အဲဒီအတွက် မေးတဲ့သူက ကိုယ့် Ego ကို ခဏဘေးချရမယ်။
“ငါမှန်ချင်တာ” ထက်—
“အမှန်ကို သိချင်တာ”
ပိုကြီးရမယ်။
ဒီကွာခြားချက် အလွန်ကြီးတယ်။
အခု အခြား hypothetical case တစ်ခု ကြည့်မယ်။
ဒီအဖြစ်အပျက်လည်း သင်ကြားရေးအတွက် ပေါင်းစပ်ဖန်တီးထားသော case ဖြစ်ပါတယ်။
ကုမ္ပဏီတစ်ခုမှာ ဝန်ထမ်းတွေ အမြဲထွက်တယ်။
Owner က စိတ်ဆိုးတယ်။
“ဒီခေတ်လူငယ်တွေ အလုပ်မတည်ဘူး”
ဆိုတယ်။
ဒါက သူ့ explanation။
HR က Exit interview လုပ်တယ်။
ပထမမေးခွန်း—
“ပိုကောင်းတဲ့အလုပ်ရလို့ ထွက်တာမဟုတ်လား”
တော်တော်များများ—
“ဟုတ်ပါတယ်”
ပြောတယ်။
Owner က—
“တွေ့လား၊ ဒီခေတ်ကလေးတွေ လစာပဲကြည့်တာ”
ဆိုတယ်။
ဒါပေမယ့် HR အသစ်တစ်ယောက်က interview ပုံစံပြောင်းတယ်။
“ဒီကုမ္ပဏီဝင်တုန်းက ဘာမျှော်လင့်ထားလဲ”
“အလုပ်လုပ်ရင်း ဘယ်အချိန်ကစပြီး ထွက်ဖို့ စဉ်းစားမိလဲ”
“အဲဒီအချိန် ဘာဖြစ်ခဲ့လဲ”
“ဆက်နေဖို့ ဘာလိုခဲ့လဲ”
“အလုပ်အခြေအနေထဲမှာ ဘာပြင်ရင် အကြီးဆုံးကွာခြားမှု ဖြစ်မလဲ”
ဒီလိုမေးတော့—
လစာဟာ အချက်တစ်ခုဖြစ်ပေမယ့် အားလုံးမဟုတ်တာ သိလာတယ်။
Supervisor စကားပြောပုံ။
Schedule မတည်ငြိမ်တာ။
Training မရှိတာ။
Promotion လမ်းမမြင်တာ။
အချိန်ပိုအလုပ်ကို မကြိုတင်ပြောတာ။
ဒီလို Pattern တွေ ပေါ်လာတယ်။
အဲဒီတော့—
မေးခွန်းပြောင်းတာနဲ့ ပြဿနာမြင်ပုံ ပြောင်းတယ်။
ဒီမှာ Owner အတွက် ဓမ္မလေ့ကျင့်မှုက ဘာလဲ။
“ငါအရင်ယူထားတာ မှားနိုင်တယ်”
လို့ လက်ခံနိုင်ခြင်း။
ဒါဟာ သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့ ဆက်တယ်။
မာနလျှော့တယ်။
အမှန်ကို ပိုချစ်တယ်။
သူတစ်ပါးကို ပိုနားထောင်တယ်။
ဒီလိုပဲ အိမ်ထောင်ရေးမှာ—
“မင်းဘာလို့ အမြဲငွေဖြုန်းတာလဲ”
ဆိုတဲ့မေးခွန်းနဲ့—
“ဒီလ အသုံးစရိတ်တက်သွားတဲ့ အဓိကအကြောင်းတွေ ဘာတွေလဲ၊ အတူပြန်ကြည့်ရအောင်”
မတူဘူး။
မိဘနဲ့သားသမီးမှာ—
“မင်းဘာလို့စာမကြိုးစားတာလဲ”
နဲ့—
“စာလုပ်ဖို့ အခက်ဆုံးနေရာက ဘာဖြစ်နေလဲ”
မတူဘူး။
လုပ်ငန်းမှာ—
“ဘာလို့မရောင်းနိုင်တာလဲ”
နဲ့—
“Customer မဝယ်ခင် ဘယ်နေရာမှာ ရပ်သွားသလဲ”
မတူဘူး။
မေးခွန်းပြောင်းရင် စိတ်ဖွင့်ပုံပြောင်းတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
မေးခွန်းမေးပြီးနောက် စစ်ဆေးခြင်း လိုသေးတယ်။
လူတစ်ယောက် အဖြေပြောတာနဲ့—
“အမှန်ရပြီ”
မလုပ်နဲ့။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၉၂ မှာ လူတစ်ဦးကို အချိန်ကြာစွာ၊ သတိရှိစွာ၊ ဆက်ဆံမှုနဲ့ ဆွေးနွေးမှုတို့အတွင်း စောင့်ကြည့်မှ သူ့ဂုဏ်ရည်ကို သိနိုင်ကြောင်း သတိပေးတာကို ဒီနေရာမှာ analogy အဖြစ် ပြန်ယူနိုင်ပါတယ်။
Business မှာ—
Interview ပြောတာ။
Actual behavior။
Transaction data။
Complaint history။
Return rate။
Repeat purchase။
Staff turnover။
Delivery delay။
ဒီလို evidence မျိုးစုံကို ပေါင်းကြည့်။
တစ်ခုတည်းနဲ့ မသတ်မှတ်နဲ့။
ဒါပေမယ့် Data များရုံနဲ့လည်း ပညာမဖြစ်ဘူး။
မှန်တဲ့မေးခွန်းနဲ့ ကြည့်ရတယ်။
Sales ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းတက်တယ်။
ကောင်းတယ်။
မေး—
ဘာကြောင့်တက်တာလဲ။
Discount ကြောင့်လား။
Customer အသစ်လား။
Customer ဟောင်းပိုဝယ်တာလား။
တစ်ကြိမ် Promotion လား။
Sustainable လား။
Sales တက်ပေမယ့် Profit ကျသလား။
Return တက်သလား။
ဒီလို။
Metric တစ်ခုမြင်ပြီး story တစ်ပုဒ်မရေးနဲ့။
မေးပြီးမှ အဓိပ္ပာယ်ဖော်။
ဒကာကြီးတို့…
အခု “မေးခွန်းကောင်း” ကို သုံးမျိုးခွဲပြချင်တယ်။
ပထမ—
ဖြစ်ရပ်မေးခွန်း။
“ဘာဖြစ်ခဲ့လဲ”
“ဘယ်အချိန်ဖြစ်ခဲ့လဲ”
“ဘယ်လိုစတင်ခဲ့လဲ”
ဒါ facts ရအောင်။
ဒုတိယ—
အဓိပ္ပာယ်မေးခွန်း။
“သင့်အတွက် အခက်ဆုံးအပိုင်းက ဘာလဲ”
“ဘာကြောင့် ဒီအရာအရေးကြီးလဲ”
ဒါ meaning ရအောင်။
တတိယ—
သက်ရောက်မှုမေးခွန်း။
“မဖြေရှင်းရင် ဘာဖြစ်မလဲ”
“အချိန်၊ ငွေ၊ စိတ်အပေါ် ဘယ်လိုသက်ရောက်လဲ”
ဒါ impact ရအောင်။
ဒီသုံးမျိုးကို မရောဘဲမေးတတ်ရင် အချက်အလက် ပိုရှင်းတယ်။
နောက်တစ်ခု—
အဖြေခေါင်းဆောင်တဲ့မေးခွန်း ရှောင်။
“ဒီ Service ပိုမြန်ရင် ကောင်းမှာမဟုတ်လား”
အဖြေက ဟုတ်ကဲ့လို့ လွယ်တယ်။
အစား—
“Service ရွေးတဲ့အခါ ဘာအချက်တွေ အရေးကြီးဆုံးလဲ”
မေး။
“ကျွန်တော်တို့ App က လွယ်တယ်မဟုတ်လား”
မမေးနဲ့။
“ဒီအဆင့်ကို လုပ်တဲ့အခါ ဘယ်နေရာမှာ ရပ်သွားလဲ”
မေး။
မေးခွန်းထဲမှာ အဖြေမထည့်နဲ့။
သူတော်ကောင်းတို့…
နောက်တစ်ခု—
မေးခွန်းတစ်ခုမှာ အကြောင်းနှစ်ခုမထည့်နဲ့။
“ဈေးနဲ့ Quality ကို သဘောကျလား”
Customer က—
“ဟုတ်”
ပြောတယ်။
ဈေးကိုကြိုက်တာလား။
Quality ကိုကြိုက်တာလား။
မသိတော့ဘူး။
“အလုပ်ချိန်နဲ့ Supervisor စနစ် အဆင်ပြေလား”
လည်းအတူတူ။
တစ်ခုချင်းမေး။
ရိုးရိုးရှင်းရှင်း။
ဒါဟာ လူကို အရမ်းရှုပ်မသွားစေဘူး။
နောက်တစ်ခု—
စကားထဲက စကားကို မထည့်နဲ့။
ဥပမာ—
“ပိုမြန်၊ ပိုလွယ်ပြီး ဈေးလည်းသက်သာတဲ့ စနစ်ဆိုရင် သုံးမလား”
ဘယ်သူက မသုံးဘူးလို့ ပြောမလဲ။
ဒါပေမယ့် တကယ်ဝယ်မဝယ် မသိနိုင်ဘူး။
ဘယ်အရာကို ဘယ်စျေးနဲ့၊ ဘယ်အခြေအနေမှာ၊ လက်ရှိနည်းထက် ဘယ်လောက်ပိုကောင်းရင် ပြောင်းသုံးမလဲ—ဒါကို သီးခြားလေ့လာရတယ်။
ဒါကြောင့် Interview က အဖြေစုခြင်းမဟုတ်ဘူး။
Uncertainty လျှော့ခြင်း ဖြစ်တယ်။
အခုစဉ်းစားကြည့်—
ကိုယ့် Business Idea မှာ အကြီးဆုံးမသေချာမှု ဘာလဲ။
Customer တကယ်လိုလား။
ဈေးပေးမလား။
Distribution ရလား။
Technology လုပ်နိုင်လား။
Legal restriction ရှိလား။
Supply ရနိုင်လား။
တစ်ခုရွေး။
ပြီးရင် အဲဒီမသေချာမှုကို လျှော့မယ့် မေးခွန်းမေး။
ဒီဟာ လက်တွေ့အရ အလွန်အသုံးဝင်ပါတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒါပေမယ့် လူကို မေးရုံနဲ့ မပြီးဘူး။
ကိုယ့်လုပ်ဆောင်ချက်ကိုလည်း ပြန်မေးရမယ်။
မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အရှင်ရာဟုလာအား မှန်တစ်ချပ်ရဲ့အလုပ်ဟာ ကိုယ့်ပုံရိပ်ကို ကြည့်ဖို့ဖြစ်သလို ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်နဲ့ လုပ်ဆောင်မှုကိုလည်း မလုပ်မီ၊ လုပ်နေစဉ်၊ လုပ်ပြီးနောက် ပြန်လည်ဆင်ခြင်စစ်ဆေးဖို့ သင်ကြားထားပါတယ်။ မိမိကိုယ်တိုင်၊ သူတစ်ပါး သို့မဟုတ် နှစ်ဖက်စလုံးကို ထိခိုက်စေမယ့် အကုသိုလ်အကျိုးရှိမရှိ စစ်ဖို့ ပြထားပါတယ်။
ဒီသုတ်က Business Evaluation Framework မဟုတ်ပါဘူး။
ဒါပေမယ့် အလွန်ကောင်းတဲ့ လေ့ကျင့်စိတ်တစ်ခု ပေးတယ်။
မလုပ်မီ စစ်။
လုပ်နေစဉ် စစ်။
လုပ်ပြီးနောက် ပြန်စစ်။
Product launch မလုပ်မီ—
ဘယ်သူထိခိုက်နိုင်လဲ။
ဘယ် risk ရှိလဲ။
Marketing message မှန်လား။
စစ်။
Launch လုပ်နေစဉ်—
Complaint တက်လား။
Quality ပျက်လား။
Staff အလွန်ပင်ပန်းလား။
စစ်။
Launch ပြီး—
ဘယ်အရာအလုပ်ဖြစ်လဲ။
ဘယ်အရာပျက်လဲ။
ဘယ်သူထိခိုက်လဲ။
နောက်တစ်ခါ ဘာပြင်မလဲ။
ပြန်စစ်။
ဒီလိုလုပ်မှ Organization က သင်ယူတတ်တယ်။
အမှားဖုံးတဲ့ Culture မဟုတ်ဘဲ အမှားကနေ သင်ယူတဲ့ Culture ဖြစ်လာတယ်။
ဒါက ဓမ္မနဲ့ အလုပ်ဘဝ ဆုံတဲ့နေရာ။
အရှင်ရာဟုလာအား သင်ကြားထားတဲ့ လုပ်ဆောင်မှုမတိုင်မီ၊ လုပ်နေစဉ်၊ လုပ်ပြီးနောက် ဆင်ခြင်မှုကို တရားသဘောအတိုင်းနားလည်ရမယ်။ Business လုပ်ငန်းစဉ်မှာ အဲဒီပုံစံကို analogy အဖြစ်သာ ယူတာပါ။
သူတော်ကောင်းတို့…
အခု ဦးဇင်းတို့ မေးရမယ့် မေးခွန်းအမျိုးအစား တစ်ခုထပ်ရှိတယ်—
“ငါတို့ ဘယ်အရာကို မမေးရဲသေးတာလဲ”
ဒီမေးခွန်း အလွန်အရေးကြီးတယ်။
Organization တစ်ခုမှာ တစ်ချို့မေးခွန်းတွေ Taboo ဖြစ်တတ်တယ်။
Founder အကြောင်း မမေးရ။
Owner decision ကို မမေးရ။
အမြတ်ကိန်း အမှန်ကို မမေးရ။
Customer complaint ကြီးတာကို Meeting မှာ မတင်ရ။
ဘာလို့လဲ။
ကြောက်လို့။
ဒီလိုနဲ့ အမှန်ကို လွတ်သွားတယ်။
ကုမ္ပဏီတစ်ခု ကျန်းမာမကျန်းမာ ကြည့်ချင်ရင်—
“ဒီအဖွဲ့မှာ မေးလို့မရတဲ့မေးခွန်း ဘာတွေရှိလဲ”
ကြည့်။
မေးလို့မရတာများလေလေ Blind spot ကြီးလေလေ။
မိသားစုလည်း အတူတူ။
မိဘကို မေးလို့မရဘူး။
အဖေ စိတ်ဆိုးမယ်။
အမေ ဝမ်းနည်းမယ်။
ဒီလိုနဲ့ ပြဿနာမပြောနိုင်တော့ဘူး။
ဓမ္မရဲ့အလင်းဟာ မေးခွန်းမရှိတဲ့နေရာကို သွားမယ်ဆိုရင် ရိုးသားမှုလိုတယ်။
မေးခွန်းက ဖျက်ဆီးဖို့မဟုတ်ဘူး။
ပိုရှင်းဖို့။
ဒါပေမယ့် မေးတဲ့အခါ အဘယရာဇကုမာရသုတ်လို—
အမှန်၊ အကျိုးရှိမှု၊ သင့်တော်တဲ့အချိန်၊ ကရုဏာ—
ဒီလေးချက်ကို မမေ့နဲ့။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ Problem-solving meeting မှာ လူတိုင်း အဖြေပေးချင်တယ်။
ဒါပေမယ့် ဦးဇင်းတို့ ဒီနေ့ကစပြီး အဖြေမတိုင်မီ မေးခွန်းအစည်းအဝေး လုပ်ကြည့်ပါ။
Problem ရှိတယ်။
ဆယ်မိနစ်အတွင်း Solution မပြောရ။
မေးခွန်းပဲရေး။
“ဘယ်တုန်းက စတင်ဖြစ်တာလဲ”
“ဘယ်နေရာမှာ မဖြစ်ဘူးလဲ”
“ဘယ် Customer group မှာ ပိုဖြစ်လဲ”
“ဖြစ်တဲ့အချိန်မှာ ဘာတူညီချက်ရှိလဲ”
“ဘာပြောင်းခဲ့သလဲ”
“ဘယ် assumption ကို ငါတို့မစစ်ရသေးလဲ”
“ဘယ် data မရှိသေးလဲ”
“ဘယ်သူ့အသံ မကြားရသေးလဲ”
ဒီလို မေး။
အဖြေမပေးသေးဘဲ မေးခွန်းကောင်းကို အရင်စု။
တစ်ခါတလေ မေးခွန်းကောင်းတစ်ခုဟာ Solution ဆယ်ခုထက် တန်ဖိုးရှိတယ်။
ဘာလို့လဲ။
မှားတဲ့ Problem ကို ဖြေရှင်းရင် Solution ဘယ်လောက်ကောင်းကောင်း အလဟဿဖြစ်နိုင်တယ်။
ပြဿနာကို မှန်မှန် သတ်မှတ်ဖို့ မေးခွန်းက လမ်းဖွင့်တယ်။
ဒီနေရာမှာ စင်္ကီသုတ်ရဲ့ သတိပေးချက်ကို ပြန်သတိရပါ။
ယုံကြည်မှု၊ ကြားသိမှု၊ အတွေးအခေါ် သို့မဟုတ် စဉ်းစားပြီးလက်ခံထားတာတစ်ခုတည်းကို အပြီးသတ်အမှန်အဖြစ် မမြှင့်တင်သေးဖို့။
ဒါဟာ လုပ်ငန်းမှာ အထူးတန်ဖိုးရှိတယ်။
“ငါတို့ထင်တာ” ကို—
“ငါတို့ထင်တာ”
လို့ပဲ ခေါ်။
“ငါတို့စမ်းသပ်ပြီး သိတာ” ကို—
“သိတာ”
လို့ခေါ်။
“မသိသေးတာ” ကို—
“မသိသေး”
လို့ခေါ်။
ဒီလို စကားအသုံးအနှုန်း ရိုးသားရင် ဆုံးဖြတ်ချက်က ပိုရှင်းတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
နောက်တစ်ချက်—
မေးခွန်းကောင်းတယ်ဆိုတာ အမြဲနူးညံ့တဲ့မေးခွန်းပဲ မဟုတ်ဘူး။
တစ်ခါတလေ ခက်တဲ့မေးခွန်း လိုတယ်။
“ဒီ Project ကို ဆက်သင့်သေးလား”
“ဒီ Product ကို ရပ်သင့်ပြီလား”
“ဒီ Customer ကို မရောင်းသင့်ဘူးလား”
“ဒီဝင်ငွေက သမာအာဇီဝနဲ့ ကိုက်သလား”
“ဒီ Growth ကို ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ အနားယူခွင့်နဲ့ လဲလှယ်နေတာလား”
“အရင်းအနှီးဆုံးရှုံးပြီးသားလို့ ဆက်ဖက်နေတာလား”
“Owner ရဲ့အတ္တကြောင့် Strategy မပြောင်းနိုင်တာလား”
ဒီမေးခွန်းတွေက မကြိုက်စရာဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် မှန်ပြီး အကျိုးရှိရင် သင့်တော်တဲ့အချိန်မှာ မေးဖို့လိုတယ်။
အဘယရာဇကုမာရသုတ်မှာ လူကြိုက်မကြိုက်ထက် မှန်ကန်မှုနဲ့ အကျိုးရှိမှု ကို အလေးထားပြီး သင့်တော်တဲ့အချိန်ကို သိရန် သင်ကြားထားတာ ဒီနေရာမှာ ထင်ရှားတယ်။
လူကြိုက်ချင်လို့ မမေးရမယ့်မေးခွန်းကို မမေးတာလည်း Leadership failure ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် မေးတဲ့အခါ ရန်ဖြစ်စေဖို့ မဟုတ်ဘူး။
အမှန်ဖွင့်ဖို့။
ဒီကွာခြားချက်ကို သိ။
သူတော်ကောင်းတို့…
အခု ကိုယ့်လုပ်ငန်းနဲ့ လက်တွေ့လုပ်ကြည့်ဖို့ ဦးဇင်း အလေ့အကျင့်တစ်ခု ပေးမယ်။
စာရွက်တစ်ရွက် ယူ။
အပေါ်မှာ—
“ငါတို့ဖြေရှင်းချင်တဲ့ ပြဿနာ”
လို့ရေး။
အောက်မှာ လက်ရှိသတ်မှတ်ထားတဲ့ Problem တစ်ကြောင်းရေး။
ဥပမာ—
“Customer တွေ Delivery နှေးလို့ မကျေနပ်ကြဘူး”
ပြီးရင် အောက်မှာ—
“ဒါ Fact လား၊ Interpretation လား”
ရေး။
Complaint data ရှိလား။
Customer ပြောထားလား။
ဒါမှမဟုတ် Staff ကထင်တာလား။
ခွဲ။
ပြီးရင်—
“ဘာမသိသေးလဲ”
ရေး။
ဘယ် Customer group မှာ ပိုဖြစ်လဲ။
ဘယ်အချိန်။
ဘယ် route။
ဘယ် product။
မသိသေးတာရေး။
ပြီးရင်—
“ဘယ်သူ့ဆီက အသံမကြားရသေးလဲ”
Customer?
Driver?
Warehouse?
Customer service?
Supplier?
မေး။
ပြီးရင်—
“ငါတို့မေးခွန်းထဲမှာ အဖြေထည့်ထားသလား”
စစ်။
နောက်ဆုံး—
“ငါတို့အယူအဆမှားနေရင် ဘာ evidence က ပြနိုင်မလဲ”
ရေး။
ဒီတစ်ရွက်ကို သုံးနိုင်ရင် Problem solving အရမ်းပြောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် ဦးဇင်း ထပ်ပြောမယ်—
ဒီဟာ Buddhist scripture ထဲက Business worksheet မဟုတ်ဘူး။
ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းအလေ့အကျင့်ကို ဓမ္မရဲ့ ရိုးသားစွာစူးစမ်းခြင်း၊ အကျိုးအပြစ်ဆင်ခြင်ခြင်း၊ ကိုယ်–သူတစ်ပါးထိခိုက်မှု စစ်ဆေးခြင်းတို့နဲ့ analogy အဖြစ် ချိတ်ထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဓမ္မကို Business success သက်သေပြဖို့ မသုံးဘူး။
Business tool ကိုလည်း ဓမ္မသစ္စာအဖြစ် မမြှင့်ဘူး။
နှစ်ဖက်ရဲ့ အခန်းကဏ္ဍကို ခွဲထားရတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခုစဉ်းစားရမယ့် နောက်ဆုံးအလုပ်ခွင်အချက်က—
မေးခွန်းတစ်ခုကို မမေးခင် ကိုယ့်စိတ်ကို မေး။
“ငါအခု အမှန်သိချင်လို့မေးတာလား”
“အပြစ်ရှာချင်လို့ မေးတာလား”
“ငါမှန်ကြောင်း သက်သေပြချင်လို့လား”
“သူ့ကိုရှက်စေချင်လို့လား”
“အဖြေကြားဖို့ တကယ်အဆင်သင့်ဖြစ်ပြီလား”
ဒီမေးခွန်းက Manager တွေအတွက် အလွန်အရေးကြီးတယ်။
Staff ကို—
“မင်းငါ့ကို Feedback ပေး”
လို့ ပြောပြီး တကယ်ကြားနိုင်ရဲ့လား။
သားသမီးကို—
“အမေ့ကို အမှန်ပြော”
ပြောပြီး အမှန်ကြားရင် စိတ်မဆိုးနိုင်ဘူးလား။
Customer ကို—
“မကြိုက်တာပြော”
ပြောပြီး မကြိုက်တာပြောတော့ ချေပနေမလား။
တကယ်နားထောင်ဖို့ အဆင်သင့်မဖြစ်သေးရင်—
မေးခွန်းဟာ အခမ်းအနားပဲ ဖြစ်သွားတယ်။
အဲဒါကြောင့် ပထမဆုံး interview က Customer ကို မမေးခင်—
ကိုယ့်စိတ်ကို မေး။
အဲဒီမှာ ဓမ္မဝင်လာပြီ။
လောဘရှိသလား။
ဒေါသရှိသလား။
မောဟရှိသလား။
မနာလိုမှုရှိသလား။
မာနရှိသလား။
ကြောက်စိတ်ရှိသလား။
ကေသမုတ္တိသုတ်မှာလည်း လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ကြောင့် လူတစ်ယောက် ထိခိုက်စေတဲ့ အပြုအမူများဘက်သို့ သွားနိုင်ပုံကို စစ်ဆေးခိုင်းပြီး ဆန့်ကျင်ဘက် အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟတို့ရဲ့ အကျိုးရှိမှုကို ပြထားပါတယ်။
ဒါကြောင့်—
မေးခွန်းမေးတဲ့စိတ်ကိုလည်း စစ်။
အဖြေကိုလည်း စစ်။
အကျိုးဆက်ကိုလည်း စစ်။
ဒီလိုဆို မေးခွန်းဟာ ပညာဘက်ကို သွားတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီနေ့တရားက ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းသင်တန်းတစ်ခုလိုပဲ ဖြစ်နေတာမဟုတ်ဘူးလားလို့ တစ်ချို့ထင်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် ဦးဇင်းတို့ ဒီအောက်မှာရှိတဲ့ တရားကို မမေ့ရဘူး။
မေးခွန်းအားလုံးရဲ့ နောက်ဆုံးမေးခွန်းက—
“ငါ ဘာကြောင့် ဒုက္ခရောက်နေတာလဲ”
ဆိုတာပါ။
လူတွေ အပြင်မှာ Problem ရှာကြတယ်။
Customer problem။
Staff problem။
Finance problem။
Marketing problem။
Technology problem။
ဒီပြဿနာတွေက တကယ်ရှိတယ်။
မငြင်းဘူး။
ဒါပေမယ့် ဓမ္မက နောက်ထပ်ပိုနက်တဲ့မေးခွန်းကို မေးတယ်။
“ဒီအခြေအနေကို စိတ်က ဘယ်လိုဖက်နေလို့ ပူလောင်နေတာလဲ”
Business အရှုံးက တကယ်ရှိတယ်။
ဒါပေမယ့်—
“ငါမရှုံးရဘူး”
ဆိုတဲ့အစွဲက ပူလောင်မှုကို ဘယ်လောက်တိုးစေလဲ။
Feedback က တကယ်မကောင်းဘူး။
ဒါပေမယ့်—
“ငါမှန်ရမယ်”
ဆိုတဲ့မာနက နာကျင်မှုကို ဘယ်လောက်တိုးစေလဲ။
Customer က တကယ်ထွက်သွားတယ်။
ဒါပေမယ့်—
“ငါ့ကိုပယ်တာ”
လို့ Identity နဲ့ရောလိုက်တာ ဘယ်လောက်ဒုက္ခတိုးစေလဲ။
ဒီလို နောက်ထပ်မေးခွန်းတွေရှိတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
သစ္စာလေးပါးဆီ ဆင်းကြည့်ရအောင်။
ဒုက္ခသစ္စာ။
ပြဿနာကို မသိဘဲ အဖြေမြန်မြန်ပေးချင်တဲ့စိတ်မှာ ဒုက္ခရှိတယ်။
ကိုယ့်အမြင်မှားနိုင်တယ်ဆိုတာ မခံနိုင်ရင် ဒုက္ခရှိတယ်။
Staff က အမှန်ပြောတော့ နာတယ်။
Customer က Product မကြိုက်တော့ နာတယ်။
ပြိုင်ဘက်က ကိုယ့်ထက် Customer ကို ပိုနားလည်တော့ မနာလိုဖြစ်တယ်။
ကိုယ့် Idea ကို မေးခွန်းထုတ်တာကို ကိုယ့်တန်ဖိုးကို မေးခွန်းထုတ်သလို ခံစားမိတယ်။
ဒီပူလောင်မှုတွေကို သိရမယ်။
အဲဒါကို မဖုံးနဲ့။
“အခု နာနေတယ်”
သိ။
“အခု အမှန်မကြားချင်ဘူး”
သိ။
ဒါက ဒုက္ခကို သိတာ။
သမုဒယသစ္စာ။
ဘာကြောင့် အမှန်မကြားချင်တာလဲ။
တစ်ခါတလေ—
“ငါမှန်ရမယ်”
ဆိုတဲ့တဏှာ။
“ငါ့ Product အောင်ရမယ်”
ဆိုတဲ့အစွဲ။
“လူတွေငါ့ကို လေးစားရမယ်”
ဆိုတဲ့ မာန။
“ဒီ Project ရပ်ရင် ရှက်ရမယ်”
ဆိုတဲ့ ကြောက်စိတ်။
အဲဒီစိတ်တွေက မေးခွန်းကိုလည်း ပျက်စေတယ်။
နားထောင်မှုကိုလည်း ပျက်စေတယ်။
အဖြေကိုလည်း ဘက်လိုက်စေတယ်။
စီးပွားရေးပြဿနာတိုင်းကို တဏှာတစ်ခုတည်းနဲ့ မရှင်းရဘူး။
Market၊ Finance၊ Law၊ Technology၊ လူအင်အား အကြောင်းတွေ ရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် စိတ်ရဲ့ဒုက္ခ ကို ကြည့်ရင် တဏှာနဲ့ အစွဲကို မမြင်လို့မရဘူး။
နိရောဓသစ္စာ။
“ငါမသိသေးဘူး”
လို့ ပြောနိုင်တဲ့အခါ စိတ်အေးတယ်။
“သူပြောတာ မကြိုက်ပေမယ့် အရင်နားထောင်မယ်”
လို့ နေနိုင်တဲ့အခါ အေးတယ်။
“ငါ့ Idea မှားရင် ပြင်မယ်”
လို့နေနိုင်တဲ့အခါ အေးတယ်။
“ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ကို ရပ်ရမယ်ဆိုရင် ရပ်မယ်”
လို့ နေနိုင်တဲ့အခါ အတ္တချည်နှောင်မှုနည်းလာတယ်။
ဒါကို နိဗ္ဗာန်နဲ့ အလွယ်တကူ တူညီမထားရဘူး။
ဒါပေမယ့် တဏှာနဲ့ မာနကို လျှော့လိုက်တဲ့အခါ စိတ်ပူလောင်မှုလျော့သွားတဲ့ အရသာ ရှိတယ်။
အဲဒါကို သိ။
မဂ္ဂသစ္စာ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိ—
ကိုယ်သိတာနဲ့ ကိုယ်ထင်တာ ခွဲမယ်။
သမ္မာသင်္ကပ္ပ—
သူတစ်ပါးကို ဖိနှိပ်စစ်မေးဖို့ မဟုတ်ဘဲ အကျိုးရှိရာ ရှာဖို့ ရည်ရွယ်မယ်။
သမ္မာဝါစာ—
မေးခွန်းကို အမှန်၊ အကျိုး၊ သင့်တော်တဲ့အချိန်၊ မေတ္တာကရုဏာနဲ့ ပြောမယ်။
သမ္မာကမ္မန္တ—
သိလာတဲ့အမှန်အပေါ် အကျင့်မှန်စွာ ပြင်ဆင်မယ်။
သမ္မာအာဇီဝ—
Customer အားနည်းချက်ကို မေးမြန်းသိလာပြီး အဲဒီအားနည်းချက်ကို လှည့်စားအမြတ်ထုတ်မယ့် လုပ်ငန်းမျိုးမလုပ်ဘူး။
သမ္မာဝါယာမ—
ကိုယ့်အယူအဆကို အတင်းဖက်ချင်စိတ်ပေါ်လာရင် လျှော့ဖို့ ကြိုးစားမယ်။
သမ္မာသတိ—
မေးနေချိန် ကိုယ့်စိတ်ကို သိမယ်။
“အခု ငါ နားထောင်နေလား၊ ပြန်ဖြေဖို့ စောင့်နေလား”
သိမယ်။
သမ္မာသမာဓိ—
အဖြေမကြိုက်တာကြားရလည်း စိတ်လှုပ်ရှားမှုနောက် ချက်ချင်းမလိုက်ဘဲ တည်ငြိမ်စွာ ဆင်ခြင်မယ်။
ဒီလိုဆို မေးခွန်းမေးခြင်းတောင် မဂ္ဂင်ဘက်က လေ့ကျင့်မှုနဲ့ ချိတ်လာနိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့ကစပြီး Meeting တစ်ခုစတိုင်း မေးခွန်းသုံးခု မေးကြည့်ပါ။
“ငါတို့ တကယ်သိတာ ဘာလဲ”
“ငါတို့ထင်တာ ဘာလဲ”
“ငါတို့ မမေးရသေးတာ ဘာလဲ”
ဒီသုံးခု။
Customer နဲ့ပြောရင်—
“နောက်ဆုံးအကြိမ် ဘာဖြစ်ခဲ့လဲ”
မေး။
Staff နဲ့ပြောရင်—
“အလုပ်လုပ်ရခက်စေတဲ့အရာ ဘာလဲ”
မေး။
ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်—
“ငါကြားဖို့ အဆင်သင့်ဖြစ်ပြီလား”
မေး။
ပြီးရင် တိတ်တိတ်လေး နားထောင်။
အဲဒီနားထောင်မှုထဲမှာ အမှန်တရား တစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ပေါ်လာနိုင်တယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
စကားများပြောတတ်သူထက် နားထောင်တတ်သူ ဖြစ်ကြပါစေ။
အဖြေမြန်သူထက် မေးခွန်းမှန်သူ ဖြစ်ကြပါစေ။
ကိုယ်မှန်ကြောင်း သက်သေရှာသူထက် အမှန်ကို သိချင်သူ ဖြစ်ကြပါစေ။
Staff ကို စစ်မေးသူထက် Staff အမှန်ပြောလို့ရတဲ့ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်ကြပါစေ။
Customer ကို ရောင်းဖို့သာ မေးသူထက် Customer ဘဝကို နားလည်ဖို့ မေးသူ ဖြစ်ကြပါစေ။
အိမ်မှာလည်း သားသမီး၊ ဇနီးခင်ပွန်း၊ မိဘတွေရဲ့ စကားကို အဖြေပြန်ဖို့တင် မနားထောင်ဘဲ သူတို့ဘာပြောချင်တာကို နားလည်ဖို့ နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။
လုပ်ငန်းမှာ မသိတာကို သိသလို မပြောကြပါစေနဲ့။
ယူဆချက်ကို အမှန်မလုပ်ကြပါစေနဲ့။
ကြားသိတာကို သက်သေမလုပ်ကြပါစေနဲ့။
အာဏာရှိသူပြောတာတစ်ခုတည်းကို အဆုံးအဖြတ်မလုပ်ကြပါစေနဲ့။
လူတစ်ယောက်ရဲ့ စကားတစ်ကြိမ်တည်းနဲ့လည်း သူ့အကြောင်း၊ Market အကြောင်း၊ Organization အကြောင်း အပြီးသတ်မဆုံးဖြတ်ကြပါစေနဲ့။
အချိန်ပေးကြည့်ပါ။
မေးပါ။
နားထောင်ပါ။
စစ်ဆေးပါ။
ပြန်ဆင်ခြင်ပါ။
မလုပ်မီ ကြည့်ပါ။
လုပ်နေစဉ် ကြည့်ပါ။
လုပ်ပြီးနောက် ပြန်ကြည့်ပါ။
မိမိအကျိုး၊ သူတစ်ပါးအကျိုး၊ နှစ်ဦးစလုံးအကျိုးကို စောင့်ကြည့်ပါ။
မိမိတို့၏ မေးခွန်းများသည် မာနကြောင့် မဖြစ်ပါစေနှင့်။
ဒေါသကြောင့် မဖြစ်ပါစေနှင့်။
လောဘကြောင့် မဖြစ်ပါစေနှင့်။
တစ်ပါးသူကို အရှက်ခွဲလိုသော စိတ်ကြောင့် မဖြစ်ပါစေနှင့်။
အမှန်တရားကို သိလိုသောစိတ်၊ ပြဿနာကို သက်သာစေလိုသောစိတ်၊ သူတစ်ပါး၏အကျိုးကို ဆောင်လိုသော ကရုဏာစိတ်တို့နဲ့ မေးနိုင်ကြပါစေ။
အမှန်ကြားရလျှင် ခံနိုင်ကြပါစေ။
မှားနေကြောင်း သိရလျှင် ပြင်နိုင်ကြပါစေ။
မသိသေးလျှင် မသိသေးကြောင်း ဝန်ခံနိုင်ကြပါစေ။
သိပြီးလျှင် မှန်ကန်စွာ ကျင့်သုံးနိုင်ကြပါစေ။
ဦးဇင်းတို့နေ့စဉ်လုပ်ငန်းထဲက မေးခွန်းအသေးလေးတွေကနေ စပြီး—
“ဒုက္ခဆိုတာ ဘာလဲ”
“ဘာကြောင့်ဖြစ်တာလဲ”
“ချုပ်ငြိမ်းနိုင်သလား”
“ဘယ်လမ်းလျှောက်ရမလဲ”
ဆိုတဲ့ ဘဝရဲ့ အကြီးမားဆုံးမေးခွန်းများဆီ တဖြည်းဖြည်း နက်ရှိုင်းစွာ ဝင်ရောက်နိုင်ကြပါစေ။
အမှန်ကို ကြားနိုင်သောနား ရှိကြပါစေ။
အမှန်ကို မြင်နိုင်သောပညာ ရှိကြပါစေ။
အမှန်ကို ပြောနိုင်သောသတ္တိ ရှိကြပါစေ။
အမှန်ကြောင့် သူတစ်ပါး မနာကျင်စေရန် ကရုဏာ ရှိကြပါစေ။
အမှန်သိပြီးမှ မှန်ကန်ရာကို လုပ်နိုင်သော သီလနှင့်အားထုတ်မှု ရှိကြပါစေ။
သတ္တဝါအပေါင်း ဘေးရန်ကင်းကြပါစေ။
ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။
လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ကြောင့် မေးခွန်းမှား၊ အဖြေမှား၊ ဆုံးဖြတ်ချက်မှားများမှ တဖြည်းဖြည်း ကင်းဝေးကြပါစေ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ၊ သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိတို့ကို နေ့စဉ်အလုပ်၊ နေ့စဉ်စကားနှင့် နေ့စဉ်ဆုံးဖြတ်ချက်များအတွင်း အသက်သွင်းနိုင်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
Sao Dhammasami
ကျမ်းကိုးမှတ်စု
[၁] မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ စင်္ကီသုတ်၊ ၉၅ — ယုံကြည်မှု၊ ကိုယ်နှစ်သက်လက်ခံမှု၊ ကြားသိထားမှု၊ ဆင်ခြင်စဉ်းစားမှုနှင့် စဉ်းစားပြီး လက်ခံထားသောအမြင်တို့သည် တစ်စုံတစ်ရာကို အပြီးသတ်အမှန်အဖြစ် ကြေညာရန် မလုံလောက်သေးကြောင်း၊ မိမိ၏ယုံကြည်ချက်ကို ယုံကြည်ချက်အဖြစ်၊ လက်ခံထားသောအမြင်ကို အမြင်အဖြစ် ရိုးသားစွာထားခြင်းသည် အမှန်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်း၏ အစိတ်အပိုင်းဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ထို့နောက် ချဉ်းကပ်ခြင်း၊ နားထောင်ခြင်း၊ အဓိပ္ပာယ်စစ်ဆေးခြင်း၊ ဆင်ခြင်လက်ခံခြင်းနှင့် လက်တွေ့ကျင့်သုံးမှုတို့ကို အဆင့်ဆင့်ဖော်ပြထားသည်။
[၂] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဌာနသုတ်၊ ၄.၁၉၂ — လူတစ်ဦး၏ သီလ၊ ဆက်ဆံရေးသန့်ရှင်းမှု၊ အခက်အခဲ၌ ခံနိုင်ရည်နှင့် ပညာတို့ကို သိမြင်ရန် အတူနေခြင်း၊ ဆက်ဆံခြင်း၊ အခက်အခဲနှင့် ဆွေးနွေးခြင်းတို့အတွင်း အချိန်ကြာကြာ၊ သတိရှိရှိ၊ ပညာရှိစွာ လေ့လာရကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ တရားထဲတွင် တစ်ကြိမ်အဖြေတစ်ခုထက် ရေရှည်အပြုအမူကိုပါ လေ့လာရန် analogy အဖြစ်သာ အသုံးပြုထားသည်။
[၃] မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ အဘယရာဇကုမာရသုတ်၊ ၅၈ — မမှန်သောစကားကို မပြောခြင်း၊ မှန်သော်လည်း အကျိုးမရှိသောစကားကို မပြောခြင်း၊ မှန်ကန်၍ အကျိုးရှိသောစကားကို သင့်တော်သောအချိန်၌ ပြောခြင်းနှင့် ထိုသို့ပြောခြင်း၏ အခြေခံတွင် သတ္တဝါတို့အပေါ် ကရုဏာရှိခြင်းတို့ကို ဖော်ပြသည်။ မေးခွန်းမေးခြင်းနှင့် Feedback ပြောဆိုခြင်းတွင် အမှန်၊ အကျိုး၊ အချိန်နှင့် ကရုဏာတို့ကို ဆင်ခြင်ရန် အခြေခံကျမ်းအဖြစ် အသုံးပြုထားသည်။
[၄] မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်၊ ၆၁ — ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်ဖြင့် လုပ်ဆောင်မည့်အရာကို မလုပ်မီ၊ လုပ်နေစဉ်နှင့် လုပ်ပြီးနောက် ပြန်လည်ဆင်ခြင်စစ်ဆေးရန်၊ မိမိ၊ သူတစ်ပါး သို့မဟုတ် နှစ်ဦးစလုံးအပေါ် ထိခိုက်မှုရှိမရှိ စစ်ဆေးရန် သင်ကြားထားသည်။ တရားထဲတွင် လုပ်ငန်းဆုံးဖြတ်ချက်ကို မလုပ်မီ/လုပ်နေစဉ်/လုပ်ပြီးနောက် ပြန်စစ်သည့် analogy အဖြစ် အသုံးပြုထားပြီး မူရင်းသုတ်ကို စီးပွားရေးစီမံခန့်ခွဲမှုနည်းစနစ်အဖြစ် မသတ်မှတ်ထားပါ။
[၅] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ကေသမုတ္တိသုတ်၊ ၃.၆၅ — ကြားသိမှု၊ အစဉ်အလာ၊ ကျမ်းစကား၊ ဆင်ခြင်တွေးခေါ်မှု၊ အယူအဆလက်ခံမှု သို့မဟုတ် ဆရာ၏အာဏာတစ်ခုတည်းကိုသာ အပြီးသတ်အခြေခံမလုပ်ရန်နှင့် လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟမှ ဆင်းသက်သော အကျင့်များ၏ ထိခိုက်မှု၊ အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟတို့၏ အကျိုးရှိမှုတို့ကို စစ်ဆေးရန် ဖော်ပြထားသည်။ လုပ်ငန်းတွင် evidence source တစ်မျိုးတည်းကို မျက်ကန်းမမှီရန် analogy အဖြစ်သာ အသုံးပြုထားသည်။
ကျမ်းစာရင်း
မဇ္ဈိမနိကာယ်။ စင်္ကီသုတ်, ၉၅။ ဘိက္ခုဗောဓိ၊ ဘိက္ခုသုဇာတောနှင့် သုဒ္ဓါသဘိက္ခုတို့၏ ဘာသာပြန်အထောက်အထားများကို တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးထားသည်။ SuttaCentral.
မဇ္ဈိမနိကာယ်။ အဘယရာဇကုမာရသုတ်, ၅၈။ မှန်ကန်မှု၊ အကျိုးရှိမှု၊ သင့်တော်သောအချိန်နှင့် သတ္တဝါတို့အပေါ် ကရုဏာအခြေခံသော စကားပြောမှုဆိုင်ရာ ကျမ်းအခြေခံ။ SuttaCentral.
မဇ္ဈိမနိကာယ်။ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်, ၆၁။ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်အပြုအမူကို မလုပ်မီ၊ လုပ်နေစဉ်နှင့် လုပ်ပြီးနောက် ဆင်ခြင်စစ်ဆေးမှုဆိုင်ရာ ကျမ်းအခြေခံ။ SuttaCentral.
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်။ ကေသမုတ္တိသုတ်, ၃.၆၅။ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟနှင့် အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟတို့၏ အကျိုးအပြစ်ကို စစ်ဆေးမှုနှင့် သံသယရှိရာ၌ ဆင်ခြင်စူးစမ်းမှုဆိုင်ရာ ကျမ်းအခြေခံ။ SuttaCentral.
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်။ ဌာနသုတ်, ၄.၁၉၂။ လူတစ်ဦး၏ သီလ၊ ဆက်ဆံရေးသန့်ရှင်းမှု၊ ခံနိုင်ရည်နှင့် ပညာတို့ကို အချိန်ကြာကြာ၊ သတိရှိရှိ စောင့်ကြည့်သိမြင်ခြင်းဆိုင်ရာ ကျမ်းအခြေခံ။ SuttaCentral.