သက်ဆိုင်သူများ၏ အသံကို စနစ်တကျ နားထောင်ခြင်း
“မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှု”
သက်ဆိုင်သူများ၏ အသံကို စနစ်တကျ နားထောင်ခြင်း
သာသနာနှစ် ၂၅၇၀ — မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ — ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် ၁၁ ရက် — ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာ ၈ ရက်၊ အင်္ဂါနေ့
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
ဒကာ ဒကာမတို့...
မျိုးဆက်လွှပြောင်းမှု ပျက်ကွက်တာ တခါတလေ ပညာမရှိလို့ မဟုတ်ဘူး။
နားမထောင်လို့ ဖြစ်တတ်တယ်။
အရင်မျိုးဆက်က—
“ငါတို့လုပ်လာတာ အနှစ်သုံးဆယ်ရှိပြီ”
ဆိုတယ်။
နောက်မျိုးဆက်က—
“အခုခေတ်ကို ကျွန်တော်တို့ပိုသိတယ်”
ဆိုတယ်။
ဝန်ထမ်းတွေက—
“နှစ်ဖက်လုံး ကျွန်တော်တို့အခက်အခဲ မသိဘူး”
ဆိုတယ်။
ဖောက်သည်တွေက—
“ကုမ္ပဏီကြီးလာပြီးနောက် အရင်လို မနားထောင်တော့ဘူး”
ဆိုတယ်။
ဒီလိုနဲ့ အားလုံးပြောနေကြတယ်။
ဒါပေမယ့် ဘယ်သူမှ မနားထောင်ဘူး။
ဒီနေ့တရားက—
“ဘယ်သူမှ အသံမတိတ်စေဖို့နဲ့ အသံတိုင်းကိုလည်း အလိုလိုအမှန်မယူဖို့”
အကြောင်းပါ။
စင်္ဂါလသုတ်မှာ လူမှုဆက်ဆံရေးကို တစ်ဖက်တည်းဝတ္တရားနဲ့ မထားဘဲ မိဘ–သားသမီး၊ ဆရာ–တပည့်၊ မိတ်ဆွေ၊ အလုပ်ရှင်–အလုပ်လုပ်သူ စသဖြင့် အပြန်အလှန်ဝတ္တရားတွေကို ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒီအချက်က ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းစနစ်ကို တိုက်ရိုက်ဟောထားတာ မဟုတ်ပေမယ့် မတူညီတဲ့သူတွေမှာ တစ်ဖက်နှင့်တစ်ဖက် တာဝန်ရှိကြောင်း အလွန်ထင်ရှားစေပါတယ်။
သင်္ဂဟသုတ်မှာလည်း ပေးကမ်းခြင်း၊ ချစ်ဖွယ်စကား၊ အကျိုးပြုကျင့်ခြင်းနဲ့ မျှတစွာဆက်ဆံခြင်းတို့ကို ဆက်ဆံရေးတည်တံ့စေတဲ့ အခြေခံတွေအဖြစ် ဖော်ပြထားပါတယ်။
ဒါကို မျိုးဆက်လွှပြောင်းမှုနဲ့ ချိတ်ကြည့်ပါ။
အရင်မျိုးဆက်မှာ အတွေ့အကြုံရှိတယ်။
နောက်မျိုးဆက်မှာ အသစ်ကို မြင်တဲ့မျက်လုံးရှိတယ်။
ဝန်ထမ်းမှာ နေ့စဉ်အလုပ်ရဲ့အဖြစ်မှန်ရှိတယ်။
ဖောက်သည်မှာ ဝန်ဆောင်မှုကို လက်တွေ့ခံစားရတဲ့ အတွေ့အကြုံရှိတယ်။
ပေးသွင်းသူမှာ ပစ္စည်းစီးဆင်းမှုအခြေအနေရှိတယ်။
လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းမှာ လုပ်ငန်းရဲ့အပြင်ဘက်သက်ရောက်မှုကို မြင်တဲ့အမြင်ရှိတယ်။
ဒီအသံတွေ အားလုံးကို မေးစရာရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် နားထောင်တယ်ဆိုတာ လူတိုင်းပြောတာ အကုန်လုပ်ပေးတယ်ဆိုတာ မဟုတ်ဘူး။
အဲဒီကွာခြားချက် အရေးကြီးတယ်။
နားထောင်။
အကြောင်းအရာနားလည်။
အချက်အလက်စစ်။
သက်ရောက်မှုကြည့်။
ပြီးမှ ဆုံးဖြတ်။
ဒီလိုမှ ပညာရှိတဲ့နားထောင်မှု ဖြစ်တယ်။
မျိုးဆက်လွှပြောင်းရာမှာ အရင်မျိုးဆက်က မေးသင့်တယ်—
“နောက်မျိုးဆက် ဘာကိုခက်နေသလဲ”
နောက်မျိုးဆက်က မေးသင့်တယ်—
“အရင်လူတွေ ဘာကြောင့် ဒီစနစ်ကို တည်ဆောက်ထားတာလဲ”
နှစ်ဖက်လုံး ဝန်ထမ်းကို မေးသင့်တယ်—
“စီမံချက်တွေ လက်တွေ့မှာ အလုပ်ဖြစ်သလား”
ဖောက်သည်ကိုလည်း မေးရမယ်—
“ခေါင်းဆောင်ပြောင်းပြီးနောက် ဝန်ဆောင်မှု ဘာပြောင်းသလဲ”
ဒါဟာ အာဏာအဆုံးအဖြတ်ကို လူတိုင်းပေးတာ မဟုတ်ဘူး။
အမှန်နဲ့ပိုနီးလာအောင် အချက်အလက်ယူတာ။
ဒကာကြီးတို့...
အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ အသံပျောက်လွယ်ဆုံးသူက ဘယ်သူလဲ။
အများအားဖြင့် အာဏာနည်းတဲ့သူ။
အသစ်ဝင်တဲ့ဝန်ထမ်း။
အောက်ခြေအလုပ်သမား။
အသံမကျယ်တဲ့ဖောက်သည်။
မိသားစုလုပ်ငန်းဆိုရင် အကြီးတွေရှေ့မှာ မပြောရဲတဲ့သားသမီးတစ်ယောက်။
ဒီအသံတွေကို မကြားရင် လွှဲပြောင်းမှုမှာ မမြင်ရတဲ့ပြဿနာတွေ စုပေါ်နိုင်တယ်။
စိတ်ကူးဥပမာတစ်ခု ယူမယ်။
ဖြစ်ရပ်မှန်မဟုတ်ပါဘူး။
မိသားစုလုပ်ငန်းတစ်ခုကို ဖခင်က သမီးဆီ လွှဲပေးမယ်ဆိုပါစို့။
ဖခင်က ဝန်ထမ်းတွေအားလုံးကို—
“သမီးကို အားပေးပါ”
ဆိုတယ်။
ဒါပေမယ့် ဝန်ထမ်းတွေမှာ စိုးရိမ်ချက်ရှိတယ်။
သမီးက ပညာရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် နေ့စဉ်လုပ်ငန်းရဲ့ အသေးစိတ်ကို မသိသေးဘူး။
ဝန်ထမ်းတွေ ပြောရဲဘူး။
ဘာကြောင့်လဲ။
“ဆရာ့သမီးကို ဝေဖန်ရင် ပြဿနာဖြစ်မယ်”
ဆိုပြီး ကြောက်လို့။
သမီးကလည်း—
“လူတွေ အားလုံးအဆင်ပြေတယ်ထင်တယ်”
ဆိုပြီး ယူဆတယ်။
လအနည်းငယ်အကြာမှာ ပြဿနာတွေ တစ်ပြိုင်နက်ပေါ်လာတယ်။
ကဲ... ပြဿနာ ဘယ်နေ့စလဲ။
ပြဿနာထွက်တဲ့နေ့ မဟုတ်ဘူး။
ပြောစရာရှိသူတွေ ပြောလို့မရတဲ့နေ့က စတာ။
ဒါကြောင့် succession မှာ လုံခြုံစွာပြောနိုင်တဲ့ နေရာလိုတယ်။
ဒါပေမယ့် စကားကို အပြစ်မဲ့အဖြစ်လည်း မယူရဘူး။
တိုင်ကြားချက်ရရင် စစ်ရတယ်။
အမြင်တစ်ခုနဲ့ အချက်အလက်ကို ခွဲရတယ်။
အသံကြီးတာနဲ့ အမှန်မဖြစ်ဘူး။
အသံသေးတာနဲ့ အမှားမဖြစ်ဘူး။
ဒီနေရာမှာ ဘက်လိုက်မှုအန္တရာယ် ရှိတယ်။
ကိုယ်နဲ့အမြင်တူသူကို နားထောင်တယ်။
မတူသူကို ပယ်တယ်။
အဲဒီလိုဆိုရင် consultation လုပ်တယ်လို့ ခေါ်ပေမယ့် ကိုယ်ကြိုက်တဲ့အဖြေကိုပဲ ရှာနေတာ ဖြစ်သွားတယ်။
ဒါကြောင့် လက်တွေ့မှာ မေးခွန်းလေးခု မှတ်ထားလို့ရတယ်။
ဘယ်သူတွေ သက်ရောက်ခံရမလဲ။
ဘယ်သူ့အသံ မကြားရသေးလဲ။
ကြားတာက အချက်အလက်လား၊ အမြင်လား၊ တောင်းဆိုချက်လား။
နောက်ဆုံး ဘာပြန်တုံ့ပြန်မလဲ။
နောက်ဆုံးမေးခွန်း အရေးကြီးတယ်။
လူတွေကို မေးပြီး ပြန်မပြောဘူးဆိုရင် နောက်တစ်ခါ မပြောချင်တော့ဘူး။
မလုပ်နိုင်ရင်—
“မလုပ်နိုင်တဲ့ အကြောင်းက ဒါပါ”
လို့ ရှင်း။
ထပ်စစ်မယ်ဆိုရင်—
“ဒီအချက်ကို ထပ်စစ်မယ်”
လို့ ပြော။
နားထောင်မှုက ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်တဲ့ လုပ်ငန်းဖြစ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့...
မျိုးဆက်လွှပြောင်းမှု ငြိမ်းချမ်းဖို့ နှစ်ဖက်စလုံး အရင်ဆုံး “ငါပြောမယ်” ထက် “ငါနားထောင်မယ်” လို့ တစ်ချက်ပြောင်းနိုင်ရင် အများကြီးပြောင်းသွားတယ်။
အရင်မျိုးဆက်က—
“ငါ့အတွေ့အကြုံကို မလေးစားဘူး”
ဆိုတဲ့စိတ်နဲ့ စကားကြားနေရင် အားလုံးတိုက်ခိုက်သလို ခံစားရတယ်။
နောက်မျိုးဆက်က—
“သူတို့က ကျွန်တော်တို့ကို မယုံဘူး”
ဆိုတဲ့စိတ်နဲ့ ကြားနေရင် အကြံတိုင်းကို ပိတ်ပင်မှုလို ထင်တယ်။
နှစ်ဖက်လုံး စိတ်ကို သိရတယ်။
ဒါက သတိအလုပ်။
သစ္စာလေးပါးနဲ့ ပြန်ချိတ်ရင်—
ဒုက္ခ က အသံမကြားရခြင်း၊ မယုံကြည်မှု၊ မျိုးဆက်ပဋိပက္ခ။
သမုဒယ က မာန၊ ကိုယ့်အမြင်စွဲမှု၊ ဒေါသ၊ အာဏာဆုံးရှုံးမယ်ဆိုတဲ့ကြောက်စိတ်။
နိရောဓ က ကိုယ့်အမြင်တစ်ခုတည်းကို မစွဲတော့တဲ့အခါ နားထောင်နိုင်လာခြင်း၊ ယုံကြည်မှု ပြန်တည်လာခြင်း။
မဂ် က မှန်ကန်စွာမြင်ခြင်း၊ အကျိုးပြုရည်ရွယ်ချက်ထားခြင်း၊ အမှန်နဲ့ နူးညံ့စွာပြောခြင်း၊ မျှတစွာဆောင်ရွက်ခြင်း၊ သတိနဲ့ ဘက်လိုက်မှုကို ကြည့်ခြင်း။
ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့...
နောက်မျိုးဆက်အသံကို အရင်မျိုးဆက် ကြားနိုင်ကြပါစေ။
အရင်မျိုးဆက်အတွေ့အကြုံကို နောက်မျိုးဆက် နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။
ဝန်ထမ်းအသံကို အာဏာနည်းလို့ ပယ်မထားကြပါစေနဲ့။
ဖောက်သည်အသံကို စိတ်ရှုပ်စရာလို့ မမြင်ကြပါစေနဲ့။
ပြောသမျှကိုလည်း မစစ်ဘဲ မလိုက်ကြပါစေနဲ့။
မေတ္တာနဲ့ နားထောင်ပြီး ပညာနဲ့ ဆုံးဖြတ်နိုင်ကြပါစေ။
ဒီလိုနားထောင်မှုက မျိုးဆက်နှစ်ခုကြား ငြိမ်းချမ်းသောတံတား ဖြစ်နိုင်ကြပါစေ။
ဒုက္ခကို သိနိုင်ကြပါစေ။
သမုဒယကို ပယ်နိုင်ကြပါစေ။
နိရောဓကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ။
မဂ်ကို ပွားများနိုင်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
Sao Dhammasami