ပဋိပက္ခစကားကို အကျိုးရှိသော ဆွေးနွေးမှုသို့ ပြောင်းခြင်း နံနက်ခင်းတရားတော်
သာသနာနှစ် ၂၅၇၀ • မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခု • ဝါခေါင်လဆုတ် ၅ ရက် • ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ • ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂ ရက်
“တိုးတက်မှု၊ ချဲ့ထွင်မှုနှင့် လူမှုတာဝန်”
ပဋိပက္ခစကားကို အကျိုးရှိသော ဆွေးနွေးမှုသို့ ပြောင်းခြင်း
နံနက်ခင်းတရားတော်
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီမနက် တရားစကားကို မေးခွန်းတစ်ခုနဲ့ စကြရအောင်။
လူနှစ်ယောက် စကားများနေကြတာနဲ့ ဆွေးနွေးနေကြတာ တူသလား။
မတူဘူးနော်။
စကားတော့ နှစ်ဖက်လုံးမှာ ရှိတယ်။
အသံလည်း ရှိတယ်။
အကြောင်းပြချက်လည်း ရှိတယ်။
ဒါပေမဲ့ ရည်ရွယ်ချက်မတူဘူး။
စကားများတဲ့အချိန်မှာ—
“ငါ့စကားကို သူနားထောင်ရမယ်”
လို့ စဉ်းစားတယ်။
ဆွေးနွေးတဲ့အချိန်မှာ—
“သူဘာမြင်ထားသလဲ ငါလည်း သိရမယ်”
လို့ စဉ်းစားတယ်။
စကားများတဲ့အချိန်မှာ—
“ငါမှန်ကြောင်း သက်သေပြမယ်”
လို့ စဉ်းစားတယ်။
ဆွေးနွေးတဲ့အချိန်မှာ—
“ဘာအမှန်လဲ ရှာကြမယ်”
လို့ စဉ်းစားတယ်။
စကားများတဲ့အချိန်မှာ—
တစ်ဖက်လူရဲ့ အားနည်းချက်ကို လိုက်ရှာတယ်။
ဆွေးနွေးတဲ့အချိန်မှာ—
ပြဿနာရဲ့ အားနည်းချက်ကို ရှာတယ်။
စကားများတဲ့အချိန်မှာ—
“သူ့ကို နိုင်မယ်”
ဖြစ်တယ်။
ဆွေးနွေးတဲ့အချိန်မှာ—
“ကိစ္စကို ဖြေရှင်းမယ်”
ဖြစ်တယ်။
ဒီကွာခြားချက်က အလွန်ကြီးတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ကြီးလာတာနဲ့ လူပိုများလာတယ်။
လူပိုများလာတာနဲ့ အမြင်ပိုများလာတယ်။
အမြင်ပိုများလာတာနဲ့ သဘောမတူမှု များလာနိုင်တယ်။
လုပ်ငန်းခွဲတွေများလာတယ်။
တာဝန်မျိုးစုံ ဖြစ်လာတယ်။
ငွေကြေးကိစ္စ၊ ဝန်ထမ်းကိစ္စ၊ ဖောက်သည်ကိစ္စ၊ နည်းပညာကိစ္စ၊ မိသားစုကိစ္စ၊ လူမှုတာဝန်ကိစ္စတွေ ရောထွေးလာတယ်။
ဒီအခါ ပဋိပက္ခမရှိတဲ့အဖွဲ့ ဖြစ်ဖို့ပဲ ကြိုးစားမယ်ဆိုရင် မဖြစ်နိုင်တာတွေရှိတယ်။
လူကွဲရင် အမြင်ကွဲမယ်။
တာဝန်ကွဲရင် ဦးစားပေးမှုကွဲမယ်။
အတွေ့အကြုံကွဲရင် အကဲဖြတ်ပုံကွဲမယ်။
ဒါကြောင့် တိုးတက်လာတဲ့အဖွဲ့မှာ အဓိကမေးရမှာ—
“ငါတို့ ပဋိပက္ခမရှိဘူးလား” မဟုတ်ဘူး။
“ပဋိပက္ခဖြစ်လာရင် ဖျက်ဆီးတဲ့စကားကနေ အကျိုးရှိတဲ့ဆွေးနွေးမှုဆီ ပြန်လာတတ်ပြီလား”
ဒီမေးခွန်း။
အဲဒီစွမ်းရည်မရှိရင် လုပ်ငန်းကြီးလာသလောက် စိတ်နှလုံးကွဲမှုလည်း ကြီးလာနိုင်တယ်။
အဲဒီစွမ်းရည်ရှိရင်တော့ သဘောမတူမှုတောင် ပညာအဖြစ် ပြောင်းနိုင်တယ်။
စကားက လက်နက်ဖြစ်သွားတဲ့အချိန်
ကောသမ္ဗိယသုတ်မှာ ကောသမ္ဗီမြို့က ရဟန်းတော်များ အငြင်းပွား၊ စကားများ၊ ပဋိပက္ခဖြစ်ကြပြီး တစ်ဦးကိုတစ်ဦး နှုတ်လက်နက်တွေနဲ့ ထိုးနှက်နေသလို ဖြစ်နေကြတဲ့အခြေအနေကို ဖော်ပြထားတယ်။
ပိုပြီး သတိထားစရာက—
တစ်ဖက်က တစ်ဖက်ကို နားလည်အောင် မပြောနိုင်ကြသလို၊ တစ်ဖက်ပြောတာကိုလည်း နားလည်ဖို့ လက်ခံနားထောင်မယ့်အနေအထား မရှိကြတော့ဘူး။
မြတ်စွာဘုရားရှင်ကလည်း ဒီလိုရန်ဖြစ်နေချိန်မှာ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်ဖြင့် မေတ္တာထားမှုတွေ ရှိသလားလို့ မေးတော်မူရာ မရှိကြောင်း ဖြေကြတယ်။ ထို့နောက် ချစ်ခင်မှု၊ လေးစားမှု၊ သဟဇာတဖြစ်မှုနဲ့ ညီညွတ်မှုဆီ ဦးတည်စေတဲ့ အခြေခံတရားတွေကို ဟောတော်မူတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီနေရာကို ယနေ့ဘဝထဲ ပြန်ကြည့်။
လူနှစ်ယောက် တစ်ချိန်တည်းပြောနေတယ်။
ဘယ်သူမှ နားမထောင်ဘူး။
တစ်ယောက်က စကားမပြီးသေးဘူး။
တစ်ယောက်က ပြန်ချေပဖို့ ပြင်ပြီးသား။
သူပြောတာကို နားထောင်နေတာ မဟုတ်ဘူး။
ကိုယ်ပြန်ပြောဖို့ အလှည့်စောင့်နေတာ။
ဒါ ဆွေးနွေးမှုလား။
မဟုတ်တော့ဘူး။
စကားပြိုင်မှု။
ကိုယ့်ဖုန်းထဲ သူ့စာဝင်လာတယ်။
စာတစ်ကြောင်းဖတ်ပြီး မကြိုက်ဘူး။
သူပြောချင်တဲ့အဓိပ္ပာယ်ကို မစစ်ဘူး။
ကိုယ်ထင်တဲ့အဓိပ္ပာယ်နဲ့ ချက်ချင်းပြန်ရေးတယ်။
သူလည်း စိတ်တိုတယ်။
စာပိုရှည်လာတယ်။
နောက်ဆုံး မူလကိစ္စ ဘာလဲတောင် မသိတော့ဘူး။
ဒီလိုနေရာမှာ ပဋိပက္ခရဲ့ အကြီးဆုံးအန္တရာယ်က—
လူနှစ်ယောက် အမြင်မတူတာ မဟုတ်ဘူး။
နားထောင်ဖို့ စိတ်မရှိတော့တာ။
အဲဒီအချိန်ကစပြီး စကားဟာ အချက်အလက်ပို့တဲ့လမ်း မဟုတ်တော့ဘူး။
လက်နက်ဖြစ်လာတယ်။
“ငါ့ကို နားလည်စေချင်တယ်” ဆိုရင် အရင် “သူ့ကို နားလည်ဖို့” လိုတယ်
ဒကာ ဒကာမတို့…
ပဋိပက္ခမှာ နှစ်ဖက်လုံး ပြောလေ့ရှိတဲ့စကားတစ်ခွန်းရှိတယ်။
“သူက ကျွန်တော့်ကို နားမလည်ဘူး”
တစ်ဖက်ကလည်း—
“သူက ကျွန်မကို နားမလည်ဘူး”
ပြောတယ်။
ကဲ…
နှစ်ယောက်လုံး နားလည်ခံချင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ဘယ်သူ နားလည်ပေးမလဲ။
အဲဒီနေရာမှာ လူတိုင်းက—
“သူအရင်ပြောင်းမှ ငါပြောင်းမယ်”
ဆိုရင် ဘယ်တော့မှ မစဘူး။
တရားကျင့်တာက ဒီနေရာမှာ စတယ်။
“သူငါ့ကို မနားလည်သေးဘူး။ ဒါပေမဲ့ ငါ သူပြောတာကို နားလည်အောင် အရင်နားထောင်မယ်”
ဒီလို စိတ်တစ်ချက်ပြောင်းနိုင်မလား။
ဒါဟာ ကိုယ့်အမြင်စွန့်ရမယ်လို့ မဆိုလိုဘူး။
သဘောတူရမယ်လို့လည်း မဆိုလိုဘူး။
နားလည်ခြင်းနဲ့ သဘောတူခြင်း မတူဘူး။
သားသမီးပြောတာကို မိဘနားလည်နိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ သဘောမတူနိုင်ဘူး။
ဝန်ထမ်းအကြောင်းပြချက်ကို ခေါင်းဆောင် နားလည်နိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြင်ခိုင်းနိုင်တယ်။
ဖောက်သည်စိတ်မကျေနပ်မှုကို ကိုယ်နားလည်နိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ သူတောင်းဆိုသမျှ အားလုံးလိုက်ပေးရမယ်လို့ မဆိုလိုဘူး။
နားလည်ခြင်းဟာ အာဏာပေးခြင်း မဟုတ်ဘူး။
နားလည်ခြင်းဟာ မှန်ကန်တဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်ချဖို့ အချက်အလက်ပိုရလာခြင်း။
ပဋိပက္ခစကားရဲ့ အမြစ်ကို လူတစ်ယောက်တည်းမှာ မရှာနဲ့
သင်္ဂီတိသုတ်မှာ အငြင်းပွားမှုဖြစ်စေတဲ့ အမြစ်ခြောက်မျိုးကို ဖော်ပြထားရာ ဒေါသနဲ့အငြိုးထားမှု၊ မထီမဲ့မြင်ဆန်မှုနဲ့ ရန်လိုမှု၊ လှည့်စားဟန်ဆောင်မှု၊ မနာလိုဝန်တိုမှု၊ မကောင်းသောအလိုနဲ့ မှားယွင်းသောအမြင်၊ ကိုယ့်အမြင်ကို တင်းတင်းဖမ်းပြီး ခေါင်းမာမလွှတ်နိုင်မှုတို့ ပါဝင်တယ်။ အဲဒီအမြစ်တွေကြောင့် ဖြစ်ပေါ်တဲ့ပဋိပက္ခဟာ လူအများအကျိုးယုတ်စေနိုင်ကြောင်း ဟောထားတယ်။
ဒီအချက် သိပ်အရေးကြီးတယ်။
ပဋိပက္ခဖြစ်လာရင်—
“သူက စကားများလို့”
ဆိုပြီး လူတစ်ယောက်ကိုပဲ မကြည့်နဲ့။
ကိုယ့်စိတ်မှာ ဘာရှိသလဲ ပြန်စစ်။
ဒေါသလား။
အငြိုးလား။
မနာလိုတာလား။
ကိုယ့်အကျိုးပျက်မှာကြောက်တာလား။
“ငါ့အမြင်ကို ဘယ်သူမှ မထိရဘူး”
ဆိုတဲ့ခေါင်းမာမှုလား။
သူတစ်ပါးဘက်မှာ အမြစ်ရှိသလို ကိုယ့်ဘက်မှာလည်း ရှိနိုင်တယ်။
စကားများတဲ့အချိန်မှာ လူတော်တော်များများ—
“ငါဘယ်လောက်မှန်လဲ”
ကို သိတယ်။
“ငါ့စိတ်ထဲ ဘာက ပဋိပက္ခကို မီးထိုးပေးနေလဲ”
ကို မသိဘူး။
တရားက အဲဒီနေရာကို ပြန်ကြည့်ခိုင်းတယ်။
ပဋိပက္ခတိုင်းကို မကောင်းဘူးလို့ မယူနဲ့
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီနေရာမှာ အစွန်းတစ်ဖက်ကိုလည်း သတိထား။
“ညီညွတ်ရမယ်”
ဆိုပြီး အမြင်မတူတာ မပြောရဘူးလား။
မဟုတ်ဘူး။
အဖွဲ့က—
“အားလုံး ဟုတ်ကဲ့ပဲပြော”
ဆိုရင် ဒါညီညွတ်မှုလား။
မဟုတ်နိုင်ဘူး။
အမှားမြင်လည်း မပြောရဲ။
ခေါင်းဆောင်နဲ့ မတူလည်း မပြောရဲ။
ဒါက အပြင်ပန်းငြိမ်နေပေမဲ့ အတွင်းပဋိပက္ခစုနေတဲ့ အဖွဲ့ဖြစ်နိုင်တယ်။
တကယ်ကောင်းတဲ့အဖွဲ့မှာ—
သဘောမတူလို့ ရတယ်။
မေးခွန်းမေးလို့ ရတယ်။
သတိပေးလို့ ရတယ်။
“ဒီဆုံးဖြတ်ချက်မှာ ကျွန်တော် မတူပါဘူး”
ပြောလို့ရတယ်။
ဒါပေမဲ့—
အရှက်ခွဲဖို့ မလိုဘူး။
ရန်သူလုပ်ဖို့ မလိုဘူး။
လူတစ်ယောက်ရဲ့ဂုဏ်ကို ဖျက်ဖို့ မလိုဘူး။
ပဋိပက္ခကို ဖယ်ရှားဖို့ အားလုံးတိတ်အောင်လုပ်တာထက်—
သဘောမတူမှုကို သီလနဲ့ ပြောနိုင်အောင် လုပ်တာ ပိုကောင်းတယ်။
အကျိုးရှိတဲ့ဆွေးနွေးမှုမှာ “လူ” နဲ့ “ကိစ္စ” ကို ခွဲတတ်ရမယ်
ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် အစီရင်ခံစာနောက်ကျတယ်။
ခေါင်းဆောင်က—
“မင်းက တာဝန်မယူတတ်ဘူး”
ပြောတယ်။
ဒီစကားက ဘာကို ကိုင်တွယ်နေလဲ။
အစီရင်ခံစာလား။
လူတစ်ယောက်လုံးလား။
အစီရင်ခံစာတစ်ခု နောက်ကျတာက အဖြစ်အပျက်။
“တာဝန်မယူတတ်တဲ့လူ”
ဆိုတာ တံဆိပ်။
သားသမီး အခန်းမရှင်းဘူး။
မိဘက—
“နင်က ပေါ့ဆတဲ့ကလေးပဲ”
ပြောတယ်။
အခန်းမရှင်းတာကို ပြောတာနဲ့ လူတစ်ယောက်လုံးကို “ပေါ့ဆသူ” လို့ သတ်မှတ်တာ မတူဘူး။
အကျိုးရှိတဲ့ဆွေးနွေးမှုက—
အပြုအမူကို တိကျတိကျ ပြောတယ်။
“ဒီအစီရင်ခံစာက သတ်မှတ်ရက်ထက် နှစ်ရက်နောက်ကျတယ်”
လို့ ပြော။
“ဒီနောက်ကျမှုကြောင့် နောက်အဖွဲ့ရဲ့အလုပ်လည်း နောက်ကျသွားတယ်”
ပြော။
“ဘာအခက်အခဲဖြစ်လဲ”
မေး။
“နောက်တစ်ခါ ဘာပြောင်းမလဲ”
ဆွေးနွေး။
ဒီလိုဆို လူကို မဖျက်ဘူး။
တာဝန်လည်း မပျောက်ဘူး။
“အမြဲ၊ ဘယ်တော့မှ၊ အကုန်” ဆိုတဲ့စကားတွေကို သတိထား
ပဋိပက္ခတက်လာရင် စကားက အလွန်လွယ်တယ်။
“မင်း အမြဲ ဒီလိုပဲ”
“နင် ဘယ်တော့မှ ငါ့စကား မနားထောင်ဘူး”
“သူတို့အဖွဲ့က အကုန် အလုပ်မဖြစ်ဘူး”
ဒီလိုပြောတတ်တယ်။
ကဲ… တကယ် အမြဲလား။
တကယ် ဘယ်တော့မှလား။
တကယ် အကုန်လား။
စိတ်တိုနေတဲ့အခါ စကားက ဖြစ်ရပ်ထက် ပိုကြီးလာတယ်။
အဲဒီအခါ အမှန်တိကျမှု ပျောက်တယ်။
စောဒနာသုတ်မှာ တစ်ပါးသူကို ထောက်ပြလိုသူဟာ အချိန်သင့်၊ အမှန်၊ နူးညံ့၊ အကျိုးရှိ၊ မေတ္တာရှိတဲ့စိတ်နဲ့ ပြောဖို့ မိမိကိုယ်ကို အရင်တည်ဆောက်ရမယ်လို့ ဟောထားတယ်။
ဒီငါးချက်ကို ပဋိပက္ခစကားထဲ သုံးကြည့်။
“မင်းအမြဲမရဘူး”
အမှန်လား။
“လူတိုင်းရှေ့မှာ အခုပဲ ပြောမယ်”
အချိန်သင့်လား။
“မင်းဘယ်လောက်အသုံးမကျလဲ”
နူးညံ့လား။
“သူနာစေချင်လို့ ဒီစကားပြောတာ”
မေတ္တာရှိလား။
“ပြီးခဲ့တဲ့ဆယ်နှစ်အမှားအားလုံး ပြန်ဆွဲထုတ်တာ”
အကျိုးရှိလား။
သူတော်ကောင်းတို့…
စကားငါးချက်နဲ့ စစ်လိုက်ရင် တစ်ခါတလေ ကိုယ်ပြောချင်တာ တစ်ဝက်လောက်ကို မပြောသင့်မှန်း တွေ့လာတယ်။
“အမှန်ပြောတာ” နဲ့ “နာအောင်ပြောတာ” မတူဘူး
တစ်ယောက်က—
“ကျွန်တော်က အမှန်ပဲပြောတာ”
ဆိုတတ်တယ်။
ဒါပေမဲ့ အမှန်ကို သုံးပြီး လူကို နာအောင်လုပ်နေတာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
အဘယရာဇကုမာရသုတ်မှာ စကားပြောရာတွင် အမှန်ဖြစ်မှုနဲ့ အကျိုးရှိမှုကို အခြေခံထားပြီး၊ အမှန်လည်းဖြစ် အကျိုးလည်းရှိတဲ့စကားကိုတောင် သင့်တော်တဲ့အချိန် သိပြီး ပြောတော်မူကြောင်း ဖော်ပြထားတယ်။ အဲဒီစကားပြောမှုရဲ့ အတွင်းခံမှာ သတ္တဝါတို့အပေါ် စာနာမှုရှိတယ်။
ဒီအချက်ကို လက်တွေ့သုံး။
အမှားတစ်ခုကို ပြောရမယ်။
မပြောလို့မရဘူး။
ဒါပေမဲ့—
အခု လူရှေ့မှာ ပြောရမလား။
သီးသန့်ပြောရမလား။
ဒီနေ့ပြောရမလား။
အချက်အလက်ပြည့်မှ ပြောရမလား။
စိတ်တိုနေတုန်း ပြောရမလား။
စိတ်အေးမှ ပြောရမလား။
ဒီဟာတွေ ပညာနဲ့ ချိန်။
အမှန်ကို မဖုံးနဲ့။
ဒါပေမဲ့ အမှန်ကို လက်နက် မလုပ်နဲ့။
“သူပြောပုံမကောင်းလို့ သူပြောတာအားလုံးမှားတယ်” လို့ မယူနဲ့
ဒီအချက်လည်း တရားကျင့်ဖို့ ခက်တယ်။
လူတစ်ယောက် ကိုယ့်ကို စကားကြမ်းကြမ်းပြောတယ်။
ပြောပုံ မမှန်ဘူး။
ဒါပေမဲ့ သူပြောတဲ့အချက်ထဲမှာ အမှန်ရှိနိုင်သလား။
ရှိနိုင်တယ်။
ဥပမာ—
ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် စိတ်တိုပြီး—
“အခုအလုပ်က လူမလုံလောက်တာကြောင့်ပါ”
ပြောတယ်။
သူ့အသံကြမ်းတယ်။
ခေါင်းဆောင်က—
“မင်းပြောပုံမကောင်းဘူး၊ နားမထောင်ဘူး”
ဆိုရင် ပြောပုံကို စစ်နိုင်ပေမဲ့ အလုပ်အင်အားမလုံလောက်မှုကို မစစ်တော့ဘူး။
အဲဒါ အဖွဲ့အတွက် ဆုံးရှုံးမှု။
စောဒနာသုတ်မှာ ထောက်ပြခံရသူအတွက်လည်း အမှန်နဲ့ စိတ်မလှုပ်ရှားမှု ပေါ် တည်ဖို့ ဟောထားတယ်—မိမိမှာ အမှန်တကယ်ရှိတဲ့အချက်ဆို ရှိတယ်လို့ သိ၊ မရှိတာဆို မရှိဘူးလို့ သိနိုင်ရမယ်။
ဒီတော့—
သူပြောပုံကို သီးခြားစစ်။
သူပြောတဲ့အချက်ကို သီးခြားစစ်။
နှစ်ခု မရောနဲ့။
ပဋိပက္ခမှာ လူတွေ အများဆုံးလိုချင်တာ “အဖြေ” မဟုတ်ဘဲ “ကြားခံရခြင်း” ဖြစ်တတ်တယ်
မိသားစုမှာ မိန်းမက ပြောတယ်—
“ဒီနေ့ အလုပ်မှာ တော်တော်ပင်ပန်းတယ်”
ခင်ပွန်းက ချက်ချင်း—
“အလုပ်ပြောင်းလိုက်လေ”
ပြောတယ်။
သူက အဖြေလိုတာလား။
တစ်ခါတလေ မဟုတ်ဘူး။
နားထောင်ပေးတာလိုတာ။
ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်—
“ဒီစနစ်မှာ အရမ်းခက်ပါတယ်”
ပြောတယ်။
ခေါင်းဆောင်က—
“မလုပ်ချင်ရင် ထွက်”
ဆိုတယ်။
သူက ထွက်ချင်တာမဟုတ်ဘူး။
အခက်အခဲတစ်ခုကို ကြားစေချင်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
အကျိုးရှိတဲ့ဆွေးနွေးမှုမှာ အရင်မေးလို့ရတယ်—
“အခု မင်းက အကြံလိုတာလား၊ ငါအရင်နားထောင်ပေးဖို့လိုတာလား”
ဒီမေးခွန်းလေးက အများကြီး ပြောင်းတယ်။
တစ်ခါတလေ ဦးဇင်းတို့က အဖြေမြန်လွန်းတယ်။
နားလည်မှုနောက်ကျတယ်။
အဖြေမပေးခင် အရင်နားလည်။
“ပြန်ပြော” မယ့်အစား “ပြန်ပြောပြ” ကြည့်
ပဋိပက္ခဖြစ်တဲ့အခါ အလွန်အသုံးဝင်တဲ့အလေ့အကျင့်တစ်ခုရှိတယ်။
တစ်ဖက်လူပြောပြီးရင် ချက်ချင်း ကိုယ့်အမြင်မပြောသေးဘဲ—
“မင်းပြောတာကို ငါနားလည်တာ ဒီလိုဟုတ်လား”
လို့ ပြန်ပြောကြည့်။
ဥပမာ—
ဝန်ထမ်းက—
“အလုပ်မလုပ်ချင်လို့ မဟုတ်ပါဘူး၊ လုပ်ရမယ့်အရာတွေ တစ်ချိန်တည်းဝင်လာလို့ ဘာကိုဦးစားပေးရမလဲ မရှင်းတာပါ”
ပြောတယ်။
မန်နေဂျာက—
“မင်းပြောတာက အလုပ်များတာတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး၊ ဦးစားပေးအစီအစဉ်မရှင်းတာက ပိုပြဿနာလို့ ဆိုတာလား”
မေး။
သူက—
“ဟုတ်ပါတယ်”
ဆိုရင်?
အခု စကားပွဲမဟုတ်တော့ဘူး။
ပြဿနာကို ပိုတိကျလာပြီ။
ဒါဟာ ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းတစ်ပုဒ်က ခေတ်သစ်အစည်းအဝေးနည်းကို တိုက်ရိုက်ဟောထားတယ်လို့ ဆိုတာမဟုတ်ဘူး။
နေ့စဉ်ဘဝမှာ နားလည်မှုကို စစ်ဆေးဖို့ သုံးနိုင်တဲ့ လက်တွေ့နည်းတစ်ခုပါ။
မိသားစုလုပ်ငန်းမှာ “အကြီးက အမြဲမှန်၊ အငယ်က အမြဲမှား” မလုပ်နဲ့
စိတ်ကူးထားတဲ့ သင်ကြားရေးဥပမာတစ်ခုကြည့်ကြရအောင်။
ဒါဟာ ဖြစ်ရပ်မှန်သမိုင်းမဟုတ်ဘူး။
မိသားစုလုပ်ငန်းတစ်ခုမှာ အဖေ၊ သားနဲ့ သမီး သုံးယောက် အတူလုပ်တယ်ဆိုပါစို့။
အဖေက နှစ်ပေါင်းများစွာ တည်ဆောက်လာတယ်။
သားက အရောင်းဘက်တာဝန်ယူတယ်။
သမီးက စာရင်းနဲ့ စနစ်ဘက်တာဝန်ယူတယ်။
လုပ်ငန်းချဲ့ဖို့ အစည်းအဝေးလုပ်တယ်။
အဖေက—
“ရုံးခွဲအသစ်ဖွင့်မယ်”
ပြောတယ်။
သမီးက—
“အခုငွေလည်ပတ်မှုအခြေအနေကြည့်ရင် မြန်သွားတယ်ထင်ပါတယ်”
ပြောတယ်။
အဖေ့စိတ်ထဲမှာ—
“ငါ့ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကန့်ကွက်တာ”
ဖြစ်လာတယ်။
အသံတက်လာတယ်။
“မင်းတို့က စီးပွားရေးအတွေ့အကြုံ ဘယ်လောက်ရှိလို့လဲ”
ပြောတယ်။
သမီးလည်း နာတယ်။
“အဲဒီလိုဆို ကျွန်မကို စာရင်းကြည့်ခိုင်းထားတာ ဘာလုပ်ဖို့လဲ”
ပြန်ပြောတယ်။
သားကလည်း—
“အဖေ့ကို မပြောနိုင်တော့ဘူး”
ဆိုပြီး တိတ်သွားတယ်။
ကဲ…
မူလက ဘာဆွေးနွေးတာလဲ။
ရုံးခွဲဖွင့်သင့်မသင့်။
အခု ဘာဖြစ်သွားပြီလဲ။
အဖေ့အာဏာနဲ့ သမီးရဲ့ဂုဏ်သိက္ခာတိုက်ပွဲ။
ဒီနေရာမှာ ခဏရပ်ပြီး ပြန်တည်ဆောက်မယ်ဆိုရင်—
အဖေက—
“ကောင်းပြီ၊ အခု စကားပုံစံလွဲသွားပြီ။ ငါတို့မူလမေးခွန်းကို ပြန်သွားကြမယ်။ ရုံးခွဲဖွင့်ဖို့အတွက် ဘာအချက်တွေက အားပေးတယ်၊ ဘာအချက်တွေက စိုးရိမ်စေတယ်ဆိုတာ ခွဲပြောကြ”
ဆိုနိုင်တယ်။
သမီးက—
“ကျွန်မက အဖေ့ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပယ်ချတာမဟုတ်ပါဘူး။ လက်ရှိငွေစာရင်းအရ စိုးရိမ်တဲ့အချက်သုံးခုကို ရှင်းပြချင်တာပါ”
ပြောနိုင်တယ်။
သားက—
“အရောင်းအချက်အလက်ကို ကျွန်တော်ထည့်ပြောပါမယ်”
ဆိုနိုင်တယ်။
ကဲ…
အခု ဘယ်သူနိုင်သလဲ။
ဘယ်သူမှ မနိုင်ဘူး။
အဖွဲ့က ပိုကောင်းတဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်ရဖို့ အခွင့်အရေးရတယ်။
ဒီဟာ အကျိုးရှိတဲ့ဆွေးနွေးမှု။
ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်ရဲ့ အကြီးဆုံးမေးခွန်း—“ငါ့ရှေ့မှာ လူတွေ မတူရဲသလား”
လုပ်ငန်းတိုးလာရင် ခေါင်းဆောင်က ကိုယ်တိုင်အချက်အလက်အားလုံး မသိနိုင်တော့ဘူး။
အောက်ကလူတွေ သိတာလိုတယ်။
တစ်ခါတလေ အောက်ကလူမြင်တာကို အထက်က မမြင်နိုင်ဘူး။
ဒါကြောင့် ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်အတွက် အန္တရာယ်က—
လူတွေ ကိုယ့်ကို မလေးစားတာတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။
လေးစားလွန်းလို့ အမှန်မပြောရဲတာလည်း အန္တရာယ်။
အစည်းအဝေးတိုင်း—
“ဟုတ်ကဲ့”
ပဲကြားရတယ်။
အဲဒါ အဖွဲ့အရမ်းညီညွတ်လို့လား။
ဒါမှမဟုတ် ဘယ်သူမှ မတူရဲလို့လား။
ကိုယ့်ကိုယ်ကို မေး။
“ငါဆုံးဖြတ်ချက်ပြောပြီးနောက် ဘယ်သူက မတူတဲ့အမြင်ပြောရဲသလဲ”
“ငါ့အမှားကို အောက်ကလူ ထောက်ပြရဲသလား”
“သူတို့ပြောရင် ငါနားထောင်သလား”
ဒီမေးခွန်းတွေ အရေးကြီးတယ်။
အကျိုးရှိတဲ့ဆွေးနွေးမှုရှိတဲ့အဖွဲ့မှာ အာဏာရှိသူက—
“ငါနဲ့ မတူတာရှိရင် ပြောပါ”
လို့ ပြောရုံနဲ့ မပြီးဘူး။
တကယ်ပြောလာတဲ့အခါ ဘယ်လိုတုံ့ပြန်သလဲက ပိုအရေးကြီးတယ်။
ပြောသူကလည်း “သတ္တိရှိတာ” နဲ့ “ကြမ်းတမ်းတာ” မရောနဲ့
အောက်ကလူပြောရဲဖို့လိုတယ်ဆိုတော့—
ဘယ်လိုပြောပြော ရပြီလား။
မရဘူး။
“ကျွန်တော်က ရိုးသားတာ”
ဆိုပြီး မရိုမသေပြောတာ သတ္တိမဟုတ်ဘူး။
“ကျွန်မက တည့်တည့်ပဲ”
ဆိုပြီး လူအရှက်ခွဲတာ အမှန်တရားကို ချစ်တာ မဟုတ်ဘူး။
စောဒနာသုတ်ရဲ့ အချိန်၊ အမှန်၊ နူးညံ့မှု၊ အကျိုး၊ မေတ္တာဟာ အထက်က အောက်ကိုပြောရာမှာသာ မဟုတ်ဘူး။
အောက်က အထက်ကိုပြောရာမှာလည်း အသုံးဝင်တယ်။
“ဆရာ၊ ဒီအချက်မှာ ကျွန်တော့်မှာ မတူတဲ့အမြင်ရှိပါတယ်။ ခွင့်ပြုရင် အချက်သုံးခု ရှင်းပြချင်ပါတယ်”
လို့ ပြောလို့ရတယ်။
“အဖေ မသိတော့ဘူး”
ပြောဖို့ မလိုဘူး။
“အခုအခြေအနေက အရင်နဲ့ ကွာသွားတဲ့အချက် ဒီနှစ်ခုရှိပါတယ်”
လို့ ပြော။
လူကို မချိုးဘဲ အကြောင်းပြချက်ကို ခိုင်အောင်လုပ်။
ပဋိပက္ခမှာ အတိတ်အမှုအားလုံး မတူးနဲ့
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီနေ့ကိစ္စတစ်ခု စကားများတယ်။
ပြီးတော့—
“မနှစ်ကလည်း မင်းဒီလို”
“ငါတို့လက်ထပ်စတုန်းကတည်းက…”
“အရင်အလုပ်မှာလည်း မင်း…”
ဆိုပြီး အတိတ်ကို အကုန်ဆွဲထုတ်တယ်။
အခု ဘာဖြစ်သွားသလဲ။
ပြဿနာတစ်ခုက ပြဿနာဆယ်ခုဖြစ်တယ်။
တစ်ခါတလေ အဟောင်းပုံစံကို နားလည်ဖို့ အတိတ်ကြည့်ရတာ လိုတယ်။
ဒါပေမဲ့ အနိုင်ယူဖို့အတွက် အဟောင်းအားလုံးကို လက်နက်အဖြစ် မသုံးနဲ့။
အကျိုးရှိတဲ့ဆွေးနွေးမှုမှာ—
ဒီနေ့ ကိုင်တွယ်ရမယ့်အရာ ဘာလဲ
ရှင်းရမယ်။
မူလကိစ္စကို မပျောက်စေနဲ့။
“ရည်ရွယ်ချက်” နဲ့ “အကျိုးဆက်” နှစ်ခုလုံးကို နားထောင်
လူတစ်ယောက်က—
“ငါက မင်းကောင်းစေချင်လို့ ပြောတာ”
ဆိုတယ်။
ရည်ရွယ်ချက် ကောင်းနိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ တစ်ဖက်လူ နာသွားတယ်။
ဒါဆို—
“ငါ့စေတနာကောင်းတာပဲ၊ မင်းပဲခံစားလွန်းတာ”
ဆိုပြီး မပြီးနဲ့။
ရည်ရွယ်ချက်ကို သိ။
အကျိုးဆက်ကိုလည်း သိ။
မိဘက သားကောင်းစေချင်လို့ တစ်နေ့တိုင်း သူ့အမှားပဲပြောတယ်။
ရည်ရွယ်ချက် ကောင်းတယ်။
သားက—
“ငါလုပ်သမျှ မကောင်းဘူး”
လို့ ခံစားလာတယ်။
ဒီအကျိုးဆက်ကိုလည်း နားထောင်ရမယ်။
တစ်ဖက်မှာ တစ်ယောက်နာသွားတာနဲ့ ကိုယ့်ရည်ရွယ်ချက်အားလုံး မကောင်းဘူးလို့လည်း မဆိုရဘူး။
ဒီနှစ်ခုကို အတူကြည့်။
“ငါဘာရည်ရွယ်ခဲ့လဲ”
“တကယ်ဘာသက်ရောက်သွားလဲ”
ဒီမေးခွန်းနှစ်ခု ပဋိပက္ခကို သင်ခန်းစာအဖြစ် ပြောင်းနိုင်တယ်။
ကိန္တိသုတ်—ချက်ချင်းအပြစ်တင်ဖို့ အလျင်မလိုနဲ့
ကိန္တိသုတ်မှာ ချိုးဖောက်မှုတစ်ခု ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့အခါ အလျင်စလို စွပ်စွဲဖို့ မသင့်ကြောင်း၊ အခြေအနေကို ကြည့်ပြီး တစ်ဖက်သူကို အကုသိုလ်မှ ကုသိုလ်ဘက်သို့ ရပ်တည်စေနိုင်ဖို့ ရည်ရွယ်စဉ်းစားသင့်ကြောင်း ဖော်ပြထားတယ်။
ဒီအချက်ဟာ ပဋိပက္ခဆွေးနွေးမှုအတွက် အလွန်အရေးကြီးတယ်။
ပြဿနာပေါ်တာနဲ့—
“သူလုပ်တာပဲ”
မဆုံးဖြတ်နဲ့။
“သူ့ရည်ရွယ်ချက် မကောင်းတာပဲ”
မဆုံးဖြတ်နဲ့။
အချက်အလက်မေး။
“ဘာဖြစ်ခဲ့သလဲ”
“ဘယ်သူ ဘာသိခဲ့သလဲ”
“ဘာမသိသေးလဲ”
“မင်းဘက်က ဘယ်လိုမြင်လဲ”
အရင်ကြည့်။
အပြစ်ရှိတာရှိရင် နောက်ဆုံးတာဝန်ယူရမယ်။
ဒါပေမဲ့ အမှန်ရှာတဲ့လမ်းကို အပြစ်တင်မှုနဲ့ မပိတ်နဲ့။
ပဋိပက္ခကို အကျိုးရှိအောင် ပြောင်းဖို့ “အကြောင်းအရာ” နဲ့ “ဆက်ဆံရေး” နှစ်ခုစလုံး ပြင်ရမယ်
ဥပမာ—
ညီအစ်ကိုနှစ်ယောက် အမွေကိစ္စ မတူဘူး။
အကြောင်းအရာက—
ပိုင်ဆိုင်မှု ဘယ်လိုခွဲမလဲ။
ဆက်ဆံရေးက—
“အစ်ကိုက ငါ့ကို မတန်ဖိုးထားဘူး”
“ညီက ငါ့ကို မရိုသေဘူး”
ဆိုတဲ့နာကျင်မှု။
အကြောင်းအရာပဲ ဖြေရှင်းပြီး နာကျင်မှုကို မကြည့်ရင်?
ပစ္စည်းခွဲပြီးသွားပေမဲ့ ညီအစ်ကိုမခေါ်တော့ဘူး။
ဆက်ဆံရေးပဲ—
“ညီအစ်ကိုချစ်ကြပါ”
ပြောပြီး ပိုင်ဆိုင်မှုမူ မရှင်းရင်?
နောက်မှ ပြန်ရန်ဖြစ်တယ်။
ဒါကြောင့် နှစ်ခုလုံးလိုတယ်။
ကိစ္စကို ရှင်း။
နှလုံးသားကိုလည်း နားထောင်။
လုပ်ငန်းမှာ—
တာဝန်မူကို ရှင်း။
လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကိုလည်း ကာကွယ်။
ဒါက အကျိုးရှိတဲ့ဆွေးနွေးမှု။
သဟဇာတဆိုတာ လူတိုင်းတူတာ မဟုတ်ဘူး
ကောသမ္ဗိယသုတ်နဲ့ သာရဏီယတရားဆိုင်ရာ ဟောကြားချက်တွေမှာ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်နဲ့ မေတ္တာပြုခြင်း၊ မျှဝေမှု၊ သီလညီညွတ်မှုနဲ့ မှန်ကန်တဲ့အမြင်ကို အတူတကွ တန်ဖိုးထားမှုတို့ဟာ ချစ်ခင်လေးစားမှု၊ မပဋိပက္ခဖြစ်မှု၊ သဟဇာတဖြစ်မှုနဲ့ ညီညွတ်မှုကို အထောက်အကူပြုကြောင်း ဖော်ပြထားတယ်။
သဟဇာတဆိုတာ—
လူအားလုံး အကြံတူရမယ်လို့ မဆိုလိုဘူး။
သီချင်းတစ်ပုဒ်မှာ အသံအားလုံး တစ်သံတည်းဆိုရင် သဟဇာတမဟုတ်ဘူး။
အသံကွဲကွဲတွေ သင့်တော်စွာ ပေါင်းလို့ သဟဇာတဖြစ်တာ။
ဒါက နေ့စဉ်ဘဝအတွက် ဥပမာမျှသာ။
ဓမ္မကို သီချင်းပညာက သက်သေပြတာ မဟုတ်ဘူး။
အဖွဲ့မှာလည်း—
အတွေ့အကြုံရှိသူရဲ့အသံ။
လူငယ်ရဲ့အသံ။
စာရင်းကြည့်သူရဲ့အသံ။
ဖောက်သည်နဲ့နီးသူရဲ့အသံ။
လူမှုအကျိုးကိုကြည့်သူရဲ့အသံ။
အားလုံးက တူဖို့မလိုဘူး။
အဲဒီကွာခြားတဲ့အသံတွေကို လူမဖျက်ဘဲ အတူထားနိုင်ဖို့လိုတယ်။
တိုးတက်တဲ့အဖွဲ့က သဘောမတူမှုကို ဒေတာတစ်မျိုးလို မြင်တတ်တယ်
ဒီဟာ ခေတ်သစ်အဖွဲ့အသုံးချသဘောတစ်ခုသာ ဖြစ်တယ်။
ဓမ္မသက်သေမဟုတ်ဘူး။
အစည်းအဝေးမှာ လူတစ်ယောက် မတူတဲ့အမြင်ပြောလာတယ်။
ခေါင်းဆောင်က—
“သူဆန့်ကျင်နေတယ်”
လို့ မြင်မလား။
ဒါမှမဟုတ်—
“ငါမမြင်သေးတဲ့ အချက်အလက်တစ်ခု ရှိနိုင်တယ်”
လို့ မြင်မလား။
အဲဒီအမြင်က အဖွဲ့ကို ပြောင်းတယ်။
မတူတဲ့အမြင်တိုင်း မှန်မယ်မဟုတ်ဘူး။
စစ်ရမယ်။
ဒါပေမဲ့ စကားစပြောတာနဲ့ ရန်သူအဖြစ် သတ်မှတ်လိုက်ရင် အချက်အလက်ဆုံးရှုံးတယ်။
အဖွဲ့ကြီးလာလေလေ ကိုယ်မသိတဲ့အရာ ပိုများလာတယ်။
ဒါကြောင့်—
မတူတဲ့အသံကို နားထောင်နိုင်ခြင်းဟာ တိုးတက်တဲ့အဖွဲ့ရဲ့ လုံခြုံရေးတစ်ခု ဖြစ်နိုင်တယ်။
လူမှုတာဝန်အရ ပဋိပက္ခကို ဘယ်လိုကိုင်တွယ်သလဲဆိုတာ လူအများကို သက်ရောက်တယ်
သူတော်ကောင်းတို့…
ကုမ္ပဏီအတွင်း အကြီးအကဲနှစ်ယောက် ရန်ဖြစ်တာ—
“သူတို့နှစ်ယောက်ကိစ္စ”
လို့ပဲ ပြောလို့ရလား။
တစ်ခါတလေ မရဘူး။
သူတို့ပဋိပက္ခကြောင့်—
ဝန်ထမ်းတွေ ဘက်ရွေးရတယ်။
ဆုံးဖြတ်ချက်နောက်ကျတယ်။
ဖောက်သည်ထိခိုက်တယ်။
ငွေကြေးဆုံးရှုံးတယ်။
လူကောင်းတွေ အလုပ်ထွက်တယ်။
အောက်ကလူတွေ အပြစ်တင်မှုယဉ်ကျေးမှုကို သင်ယူတယ်။
ဒီတော့ ပဋိပက္ခကို ဘယ်လိုကိုင်တွယ်သလဲဟာ လူနှစ်ယောက်ရဲ့ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးကိစ္စတစ်ခုတည်း မဟုတ်တော့ဘူး။
သင်္ဂီတိသုတ်မှာ ပဋိပက္ခရဲ့မကောင်းတဲ့အမြစ်တွေကနေ ဖြစ်တဲ့အငြင်းပွားမှုဟာ လူအများအတွက် အကျိုးယုတ်၊ ဒုက္ခဖြစ်စေနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားတယ်။
ဒါကြောင့် အာဏာရှိသူတွေ—
“ငါစိတ်ဆိုးတာ ငါ့ကိစ္စ”
လို့ မပြောနဲ့။
ကိုယ့်ပဋိပက္ခက အောက်ကလူတွေကို ထိနိုင်တယ်။
အာဏာကြီးလေလေ ပဋိပက္ခကို သီလနဲ့ကိုင်တွယ်ရမယ့် လူမှုတာဝန်ကြီးလေလေ။
“တစ်ဖက်ကို ကာကွယ်ရင်း ကိုယ့်ကိုလည်း ကာကွယ်”
သေဒကသုတ်မှာ မိမိကို စောင့်ရှောက်ခြင်းနဲ့ သူတစ်ပါးကို စောင့်ရှောက်ခြင်း ဆက်စပ်နေကြောင်း၊ သူတစ်ပါးကို စောင့်ရှောက်ရာမှာ သည်းခံမှု၊ မထိခိုက်စေမှု၊ မေတ္တာနဲ့ စာနာမှုတို့ကို ဖော်ပြထားတယ်။
ပဋိပက္ခမှာ ဒီသဘောကို ကြည့်။
ကိုယ့်နှုတ်ကို ကိုယ်ထိန်းတာ—
သူတစ်ပါးကို နာစရာစကားကနေ ကာကွယ်တယ်။
တစ်ချိန်တည်းမှာ ကိုယ့်ကိုလည်း နောင်တကနေ ကာကွယ်တယ်။
သူ့အမြင်ကို သည်းခံနားထောင်တာ—
သူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်တယ်။
တစ်ချိန်တည်းမှာ ကိုယ့်ကို မှားတဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်ကနေ ကာကွယ်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် နားထောင်တာ သူ့အတွက်ပဲ မဟုတ်ဘူး။
ကိုယ့်အတွက်လည်း။
အကျိုးရှိတဲ့ဆွေးနွေးမှုအတွက် လက်တွေ့အဆင့် ဆယ်ချက်
၁။ ပထမဆုံး “နိုင်ဖို့လား၊ ဖြေရှင်းဖို့လား” ကို စစ်ပါ။
စကားမစခင် ကိုယ့်ရည်ရွယ်ချက်ကို ကိုယ်စစ်။ တစ်ဖက်လူကို အရှက်ခွဲချင်နေတယ်၊ ကိုယ်မှန်ကြောင်းပြချင်တာပဲရှိတယ်ဆိုရင် အရင်စိတ်ကို ပြန်တည်ပါ။
၂။ လူမဟုတ်ဘဲ ကိစ္စကို အမည်တပ်ပါ။
“မင်းက ပြဿနာ” မဟုတ်ဘဲ “ဦးဇင်းတို့ ဖြေရှင်းရမယ့်ပြဿနာက ဒီအချက်” လို့ ပြောပါ။
၃။ အဖြစ်မှန်၊ ကိုယ့်အဓိပ္ပာယ်၊ ကိုယ့်ခံစားချက် ခွဲပါ။
“အစည်းအဝေးနှစ်ကြိမ် မတက်ခဲ့တာ” က အဖြစ်မှန်။ “ငါ့ကို မလေးစားဘူး” က ကိုယ့်အဓိပ္ပာယ်။ “ငါစိတ်ပျက်တယ်” က ကိုယ့်ခံစားချက်။
၄။ တစ်ဖက်လူရဲ့ အမြင်ကို ကိုယ့်စကားနဲ့ ပြန်အတည်ပြုပါ။
“မင်းပြောတာကို ငါနားလည်တာ ဒီလိုဟုတ်လား” လို့ မေးပါ။ သူ “ဟုတ်တယ်” ပြောနိုင်မှ ကိုယ်ပြန်ပြောပါ။
၅။ တစ်ကြိမ်တည်း ကိစ္စတစ်ခုကို ကိုင်တွယ်ပါ။
မနှစ်က၊ အရင်အိမ်၊ အရင်အလုပ်က အမှားအားလုံး မဆွဲထုတ်ပါနဲ့။
၆။ စောဒနာသုတ်ရဲ့ ငါးချက်စစ်ပါ။
အချိန်သင့်လား။ အမှန်လား။ နူးညံ့လား။ အကျိုးရှိလား။ မေတ္တာရှိလား။
၇။ မသေချာတာကို မသေချာဘူးလို့ ပြောပါ။
“ငါသိတာ ဒီလောက်၊ ကျန်တာစစ်ရဦးမယ်” ဆိုတာ ပဋိပက္ခကို လျှော့တယ်။
၈။ ချက်ချင်းစွပ်စွဲမယ့်အစား မေးပါ။
“ဘာဖြစ်ခဲ့သလဲ”၊ “မင်းဘက်က ဘယ်လိုမြင်လဲ”၊ “ဘယ်အချက်ကို ငါမသိသေးလဲ” ဆိုတဲ့မေးခွန်းကို သုံးပါ။ ကိန္တိသုတ်မှာလည်း ချိုးဖောက်မှုအပေါ် အလျင်စလိုစွပ်စွဲမှုထက် ပြုပြင်နိုင်မယ့်အခြေအနေကို စဉ်းစားဖို့ အခြေခံတွေ့ရတယ်။
၉။ ဆွေးနွေးမှုအဆုံးမှာ လုပ်ဆောင်ချက်တစ်ခု ရှိပါစေ။
ဘယ်သူ ဘာလုပ်မယ်။ ဘယ်အချိန်ပြီးမယ်။ ဘယ်နေ့ပြန်ကြည့်မယ်။ မရှင်းရင် စကားများပြီးပဲ ပြီးသွားတယ်။
၁၀။ ဆွေးနွေးပြီးနောက် ဆက်ဆံရေးကို ပြန်တည်ပါ။
“ဒီကိစ္စမှာ မတူပေမဲ့ အတူလုပ်ရမယ့်လူတွေပါ” ဆိုတာ သတိရပါ။ အမြင်ကွဲတာကို လူကွဲမှု မဖြစ်စေနဲ့။
တစ်ပတ်စာ လက်တွေ့အစီအစဉ်
ပထမနေ့ — “နားထောင်ဖို့လား၊ ပြန်ပြောဖို့လား” ကို သတိထားသည့်နေ့
ဒီနေ့ တစ်ယောက်စကားပြောတဲ့အခါ ကိုယ့်စိတ်ကို ကြည့်ပါ။
သူပြောနေတုန်း—
ကိုယ့်အဖြေကိုပဲ စဉ်းစားနေသလား။
သူ့စကားပြီးအောင် နားထောင်သလား။
အနည်းဆုံး တစ်ကြိမ်—
“မင်းပြောတာကို ငါနားလည်တာ ဒီလိုဟုတ်လား”
လို့ ပြန်မေးပါ။
ညမှာ—
“ဒီနေ့ ငါနားထောင်လို့ အသစ်သိလာတဲ့အရာ ဘာရှိလဲ”
ပြန်ကြည့်ပါ။
ဒုတိယနေ့ — တံဆိပ်စကားကို အဖြစ်အပျက်စကားနဲ့ ပြောင်းသည့်နေ့
ဒီနေ့—
“အမြဲ”
“ဘယ်တော့မှ”
“အသုံးမကျ”
“ပေါ့ဆ”
“တစ်ကိုယ်ကောင်း”
လို လူကို တံဆိပ်ကပ်တဲ့စကား ထွက်လာမလား သတိထားပါ။
ထွက်မယ်ဆိုရင် အဖြစ်အပျက်အဖြစ် ပြန်ပြောပါ။
“မင်းတာဝန်မယူတတ်ဘူး”
အစား—
“ဒီတစ်ခေါက် သတ်မှတ်ထားတဲ့အလုပ် မပြီးသေးဘူး”
လို့ ပြောင်းပါ။
တတိယနေ့ — မတူတဲ့အမြင်တစ်ခုကို တကယ်မေးသည့်နေ့
မိမိအဖွဲ့၊ မိသားစုထဲက ကိုယ်နဲ့ အမြင်မတူတတ်သူတစ်ယောက်ကို မေးပါ—
“ဒီကိစ္စကို မင်းဘက်က ဘာမြင်လဲ”
ပြီးရင် ငြင်းမနေဘဲ အရင်နားထောင်ပါ။
ဒီနေ့ရဲ့လေ့ကျင့်မှုက သဘောတူဖို့မဟုတ်ဘူး။
ကိုယ်မမြင်တဲ့ထောင့် ရှိမရှိ သိဖို့။
စတုတ္ထနေ့ — စကားငါးချက်စစ်သည့်နေ့
ဒီနေ့ သတိပေးခြင်း၊ အမှားပြောခြင်း၊ ကန့်ကွက်ခြင်းတစ်ခု လုပ်ရမယ်ဆိုရင်—
အချိန်သင့်လား။
အမှန်လား။
နူးညံ့လား။
အကျိုးရှိလား။
မေတ္တာရှိလား။
မပြောခင် စစ်ပါ။
ငါးချက်ထဲက အများစု မရှိသေးရင် စကားပုံစံ သို့မဟုတ် အချိန်ကို ပြန်ရွေးပါ။
ပဉ္စမနေ့ — “လူမဟုတ်၊ ပြဿနာ” ကို ကြည့်သည့်နေ့
ဒီနေ့ အဖွဲ့ထဲမှာ အငြင်းပွားနေတဲ့ကိစ္စတစ်ခုရှိရင် စာရွက်ပေါ်မှာ ရေးပါ—
“လူနှစ်ယောက်ရဲ့ နာမည်ကို ဖယ်လိုက်ရင် အမှန်တကယ် ဖြေရှင်းရမယ့်ပြဿနာက ဘာလဲ”
ငွေခွဲဝေမှုလား။
တာဝန်မရှင်းတာလား။
အချိန်ဇယားလား။
သတင်းပေးပို့မှုလား။
ဦးစားပေးမှု မတူတာလား။
အဓိကပြဿနာကို နာမည်တပ်ပါ။
ဆဋ္ဌမနေ့ — ပဋိပက္ခအမြစ်ကို ကိုယ့်စိတ်ထဲ ရှာသည့်နေ့
ဒီနေ့ ကိုယ်စကားများမိတဲ့ အဖြစ်တစ်ခုကို ပြန်ကြည့်ပါ။
ဒေါသပါသလား။
အငြိုးပါသလား။
မနာလိုမှုပါသလား။
မိမိအမြင်ကို မလွှတ်ချင်တာပါသလား။
ကိုယ့်အကျိုးပျက်မှာ ကြောက်တာပါသလား။
တစ်ခုခုတွေ့ရင် အပြစ်ရှိသလိုခံစားဖို့မဟုတ်ဘူး။
ပဋိပက္ခကို မီးထိုးပေးတဲ့အရာကို သိဖို့။
သတ္တမနေ့ — ပဋိပက္ခတစ်ခုကို သင်ခန်းစာအဖြစ် ပြန်သုံးသပ်သည့်နေ့
ဒီတစ်ပတ်မှာ ဖြစ်ခဲ့တဲ့ သဘောမတူမှုတစ်ခုကို ရွေးပါ။
ဘာကိစ္စကြောင့် စခဲ့သလဲ။
ဘယ်အချိန်မှာ လူကို တိုက်ခိုက်တဲ့စကားဖြစ်သွားသလဲ။
ဘယ်စကားက မီးပိုတောက်စေသလဲ။
ဘယ်မေးခွန်းက ဆွေးနွေးမှုဆီ ပြန်ခေါ်နိုင်မလဲ။
နောက်တစ်ခါ ဘာတစ်ခု ပြောင်းမလဲ။
ရေးပါ။
ပြီးရင် ခဏငြိမ်ပြီး—
“ငါ့အမြင်ကိုသာ ကာကွယ်နေသလား၊ အမှန်ကို ရှာနေသလား”
“ငါ့ဂုဏ်ကို ကာကွယ်နေတာလား၊ အဖွဲ့အကျိုးကို ကာကွယ်နေတာလား”
“သူ့ကို အနိုင်ယူချင်တာလား၊ နှစ်ဖက်လုံးကောင်းဖို့ လမ်းရှာနေတာလား”
ပြန်မေးပါ။
ခေါင်းဆောင်အတွက် နံနက်တိုင်း မေးသင့်တဲ့ မေးခွန်း
ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့…
လူများကို ဦးဆောင်နေသူဆိုရင် မနက်တိုင်း ကိုယ့်ကိုယ်ကို မေးလို့ရတယ်။
“ငါ့အဖွဲ့မှာ လူတွေ ငါ့ကို မတူရဲသလား။”
“မတူတဲ့အမြင်ပြောရင် ငါသူ့ကို ရန်သူလိုမြင်သလား။”
“ငါစကားပြောတဲ့အချိန် အဖြေရှာနေတာလား၊ အပြစ်ရှာနေတာလား။”
“ငါနားထောင်ချင်တာ အမှန်လား၊ ငါကြားချင်တဲ့အရာပဲလား။”
ဒီမေးခွန်းတွေကို မေးရဲရင် ခေါင်းဆောင်မှုက ပြောင်းလာတယ်။
အဖွဲ့ထဲမှာ “မတူလို့ရတယ်၊ မရိုမသေလို့ မရဘူး” ဆိုတဲ့ နယ်နိမိတ်ထား
လူတွေကို ပြောပါ—
မတူလို့ ရတယ်။
မေးလို့ ရတယ်။
ကန့်ကွက်လို့ ရတယ်။
သတိပေးလို့ ရတယ်။
ဒါပေမဲ့—
လူအရှက်ခွဲလို့ မရဘူး။
အတင်းအဖျင်းနဲ့ အဖွဲ့ခွဲလို့ မရဘူး။
မမှန်တာပြောလို့ မရဘူး။
မိမိအမြင်ကို တင်ပြလို့ရပေမဲ့ တစ်ဖက်လူရဲ့ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို ဖျက်လို့ မရဘူး။
ဒီလိုနယ်နိမိတ်ရှိရင်—
လွတ်လပ်မှုလည်း ရှိတယ်။
သီလလည်း ရှိတယ်။
အဖွဲ့တစ်ခုရဲ့ ပဋိပက္ခအရည်အသွေးကို ကြည့်ချင်ရင် “ဘယ်လိုပြီးသွားသလဲ” ကို ကြည့်
စကားများတယ်။
နောက်ဆုံး အကြီးဆုံးသူ ဆုံးဖြတ်ပြီး အားလုံးတိတ်တယ်။
ပြီးပြီလား။
အမြဲမပြီးဘူး။
လူတွေက အစည်းအဝေးပြင်ပမှာ ဆက်ပြောနိုင်တယ်။
တစ်ဖက်မှာ—
ဆွေးနွေးတယ်။
မတူသေးဘူး။
ဒါပေမဲ့—
ဘယ်အချက်မှာ သဘောတူကြတယ်။
ဘယ်အချက်မှာ မတူသေးဘူး။
ဘယ်သူ ဘာစစ်မယ်။
ဘယ်နေ့ ပြန်ထိုင်မယ်။
ဆိုတာ ရှင်းတယ်။
ဒါက ပိုကျန်းမာတယ်။
ဆွေးနွေးမှုတိုင်း အားလုံးသဘောတူမှ အောင်မြင်တာ မဟုတ်ဘူး။
တစ်ခါတလေ—
“အခုအချက်မှာ မတူသေးဘူး၊ ဒါပေမဲ့ နောက်အဆင့်ကို တရားမျှတစွာ သဘောတူနိုင်တယ်”
ဆိုရင်လည်း အကျိုးရှိတဲ့ဆွေးနွေးမှု။
ယုံကြည်မှုမရှိရင် စကားတစ်ခွန်းတိုင်း အဓိပ္ပာယ်ပိုထည့်တတ်တယ်
ယုံကြည်မှုကောင်းတဲ့လူက—
“ဒီဟာ ပြန်စစ်ပါ”
ပြောတယ်။
ကိုယ်က—
“သူကူညီနေတာ”
လို့ ကြားတယ်။
ယုံကြည်မှုမရှိတဲ့လူက အတူတူစကားပြောတယ်။
ကိုယ်က—
“ငါ့ကို ထိန်းချုပ်နေတယ်”
လို့ ကြားတယ်။
ဒါကြောင့် အကျိုးရှိတဲ့ဆွေးနွေးမှု တစ်ကြိမ်လုပ်ရုံနဲ့ မပြီးဘူး။
နေ့စဉ်အပြုအမူနဲ့ ယုံကြည်မှု တည်ရတယ်။
မျက်နှာချင်းဆိုင်မှာ မေတ္တာရှိ။
နောက်ကွယ်မှာလည်း မေတ္တာရှိ။
သီလမူကို အတူထိန်း။
တရားမျှတမှုရှိ။
ဒီအခြေခံတွေဟာ သဟဇာတဖြစ်မှုနဲ့ ညီညွတ်မှုကို အထောက်အကူပြုကြောင်း သာရဏီယတရားဆိုင်ရာ ဟောချက်တွေမှာ တွေ့ရတယ်။
ခေါင်းဆောင်နှစ်ယောက် စကားများရင် အောက်ကလူကို ဘက်မရွေးခိုင်းနဲ့
လုပ်ငန်းတစ်ခုမှာ တည်ထောင်သူနဲ့ စီမံခန့်ခွဲသူ သဘောမတူကြတယ်။
တစ်ယောက်က ဝန်ထမ်းတွေကို သီးခြားခေါ်ပြီး—
“သူပြောတာ မနားထောင်နဲ့”
ဆိုတယ်။
တစ်ယောက်ကလည်း ကိုယ့်ဘက်လူစုတယ်။
အခု ပဋိပက္ခက လူနှစ်ယောက်ကနေ အဖွဲ့တစ်ခုလုံးဆီ ပြန့်သွားပြီ။
ဒါ လူမှုတာဝန်ရှိတဲ့နည်းလား။
မဟုတ်ဘူး။
အကြီးအကဲတွေရဲ့ မဖြေရှင်းနိုင်တဲ့ပဋိပက္ခကို အောက်ကလူတွေ မပေးဆပ်စေနဲ့။
လိုအပ်ရင် သင့်တော်တဲ့ကြားခံဆွေးနွေးမှု၊ သဘောတူထားတဲ့ဆုံးဖြတ်နည်း၊ တာဝန်ခွဲခြားမှုကို သုံး။
ဒါဟာ ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းအသုံးချသဘောပါ။
Canonical စည်းမျဉ်းအဖြစ် မဟုတ်ဘူး။
အဓိကက—
ကိုယ့်အငြင်းပွားမှုကို လူများအကြား ရန်လိုမှုဖြစ်အောင် မဖြန့်ဖို့။
အများရှေ့မှာ မျက်နှာရှုံးရမှာ ကြောက်လို့ အမှားမဝန်ခံတာ
အစည်းအဝေးမှာ ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက် အချက်တစ်ခုမှားပြောတယ်။
အောက်ကလူက ယဉ်ကျေးစွာ ပြင်ပြောတယ်။
ခေါင်းဆောင်က သိသွားတယ်။
ဒါပေမဲ့ လူရှေ့မှာ—
“ငါမှားတယ်”
ပြောရမှာ မကြိုက်ဘူး။
အကြောင်းပြချက်တွေ ထပ်ရှာတယ်။
ပဋိပက္ခဖြစ်သွားတယ်။
တကယ်တော့ စကားတိုတစ်ခွန်းနဲ့ ပြီးနိုင်တယ်။
“ဟုတ်တယ်၊ ဒီအချက်ကို ငါမှားသွားတယ်။ ကျေးဇူးတင်တယ်”
ဒီစကားပြောနိုင်ရင် ဘာကျသွားသလဲ။
ဂုဏ်သိက္ခာလား။
တစ်ခါတလေ မဟုတ်ဘူး။
လူတွေ ပိုယုံနိုင်တယ်။
ကိန္တိသုတ်ကဲ့သို့ ပြုပြင်လိုစိတ်ရှိတဲ့ဟောချက်တွေနဲ့ စောဒနာသုတ်ရဲ့ အမှန်ပေါ်တည်မှုကို ဆင်ခြင်ရင် ပဋိပက္ခမှာ ကိုယ့်မျက်နှာထက် အမှန်ကို ပိုတန်ဖိုးထားဖို့ လိုတယ်။
“ငါမှားနိုင်တယ်” ဆိုတဲ့စကားက ပဋိပက္ခကို ပျော့စေတယ်
အဖွဲ့အစည်းမှာ အလွန်အသုံးဝင်တဲ့ အလေ့အကျင့်တစ်ခု—
“ကျွန်တော့်အမြင်က ဒီလိုပါ၊ ဒါပေမဲ့ ကျွန်တော် မမြင်တဲ့အချက်ရှိနိုင်ပါတယ်”
ပြောနိုင်ခြင်း။
ဒါဟာ မသေချာတတ်တဲ့ခေါင်းဆောင်ဖြစ်တာ မဟုတ်ဘူး။
ကိုယ့်အသိရဲ့ နယ်နိမိတ်ကို သိတာ။
တစ်ဖက်လူလည်း ပိုပြောရဲတယ်။
“ငါ့အမြင်ပဲ မှန်တယ်”
ဆိုရင် တစ်ဖက်က ဘာကြောင့် ဆွေးနွေးမလဲ။
ဆုံးဖြတ်ပြီးသား ဖြစ်နေပြီ။
အကျိုးရှိတဲ့ဆွေးနွေးမှုမှာ—
ကိုယ့်အမြင်ကို ရဲရဲပြော။
ဒါပေမဲ့ အမှန်တရားကို ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းလို မဖမ်းနဲ့။
ပဋိပက္ခပြီးနောက် တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် မထိတွေ့တော့ရင် အလုပ်မပြီးသေးဘူး
အစည်းအဝေးပြီးတယ်။
ဆုံးဖြတ်ချက်ရတယ်။
ဒါပေမဲ့ လူနှစ်ယောက် မခေါ်တော့ဘူး။
အဲဒီဆက်ဆံရေးက နောက်ပြဿနာကို မွေးမယ်။
လိုအပ်ရင် ပြန်ပြော။
“မနေ့က ဆွေးနွေးမှုမှာ ကျွန်တော်အသံလွန်သွားတယ်”
“အကြောင်းအရာမှာတော့ မတူသေးဘူး၊ ဒါပေမဲ့ စကားပုံစံကို ပြန်ပြင်ချင်တယ်”
ဆို။
ပဋိပက္ခထဲမှာ နှစ်မျိုးရှိတယ်။
ကိစ္စပြဿနာ။
ဆက်ဆံရေးအနာ။
နှစ်ခုလုံးကို ကြည့်။
လူမှုတာဝန်ရှိသောအဖွဲ့ဟာ အားနည်းသူရဲ့အသံကိုပါ နားထောင်ရမယ်
အဖွဲ့ကြီးလာတဲ့အခါ အစည်းအဝေးမှာ စကားပြောရဲသူတွေ များမယ်။
ဒါပေမဲ့ အာဏာနည်းသူရဲ့အသံက ဘယ်မှာလဲ။
ဝန်ထမ်းအသစ်။
အောက်ခြေဝန်ထမ်း။
ဖောက်သည်နဲ့ တိုက်ရိုက်တွေ့ရသူ။
ထိခိုက်ခံရသူ။
သူတို့က မပြောရဲနိုင်ဘူး။
ဒါကြောင့်—
“အစည်းအဝေးမှာ ဘယ်သူမှမကန့်ကွက်ဘူး”
ဆိုတာနဲ့ သဘောတူကြပြီ မဆိုနဲ့။
တစ်ခါတလေ မေးရမယ်—
“စကားမပြောသေးတဲ့လူတွေရဲ့အမြင် ဘာလဲ”
ဒီလိုဖိတ်ခေါ်ခြင်းက လူမှုတာဝန်နဲ့လည်း ဆိုင်တယ်။
ဆုံးဖြတ်ချက်ထိခိုက်မယ့်သူတွေရဲ့ အသံကို တတ်နိုင်သလောက် ကြားအောင် လုပ်တာ။
ကိုယ့်စိတ်ကိုစောင့်ခြင်းဟာ ဆွေးနွေးမှုရဲ့ အခြေခံ
သေဒကသုတ်က မိမိကို စောင့်ရှောက်ခြင်းနဲ့ သူတစ်ပါးကို စောင့်ရှောက်ခြင်းကို ချိတ်ထားပြီး သည်းခံမှု၊ မထိခိုက်စေမှု၊ မေတ္တာနဲ့ စာနာမှုတို့ကို ဖော်ပြတယ်။
ဒါကြောင့် အကျိုးရှိတဲ့ဆွေးနွေးမှု မစခင်—
ကိုယ့်စိတ်ကို သိ။
အခု ငါဒေါသထွက်နေသလား။
အနိုင်ယူချင်သလား။
ရှက်နေသလား။
ကြောက်နေသလား။
မနာလိုသလား။
ဒီစိတ်တွေကို သိရုံနဲ့ အားလုံးပျောက်မသွားဘူး။
ဒါပေမဲ့ မသိဘဲ စကားပြောတာထက် ပိုကောင်းတယ်။
သစ္စာလေးပါးဆီ ပြန်ဆင်းကြရအောင်
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီမနက် ဦးဇင်းတို့ အဖွဲ့အစည်းအကြောင်း ပြောခဲ့တယ်။
စကားများမှုအကြောင်း ပြောခဲ့တယ်။
နားထောင်မှုအကြောင်း ပြောခဲ့တယ်။
ခေါင်းဆောင်မှုအကြောင်း ပြောခဲ့တယ်။
လူမှုတာဝန်အကြောင်း ပြောခဲ့တယ်။
အဆုံးမှာတော့ သစ္စာလေးပါးဆီ ပြန်ဆင်းရမယ်။
ဒုက္ခသစ္စာ
ပဋိပက္ခဟာ ဒုက္ခ။
မိသားစုထဲ စကားမခေါ်ရတာ ဒုက္ခ။
အလုပ်မှာ အချင်းချင်း မယုံရတာ ဒုက္ခ။
အစည်းအဝေးဝင်ရမှာကို ကြောက်ရတာ ဒုက္ခ။
စကားတစ်ခွန်းပြောတိုင်း အဓိပ္ပာယ်မှားသွားတာ ဒုက္ခ။
အမှန်ပြောလို့ မရတာ ဒုက္ခ။
ကိုယ့်အမြင် မကြားခံရတာ ဒုက္ခ။
လူကို အရှက်ခွဲတဲ့စကားကြောင့် နာကျင်ရတာ ဒုက္ခ။
အဖွဲ့တစ်ခု အောင်မြင်နေပေမဲ့ အတွင်းမှာ အုပ်စုကွဲနေတာ ဒုက္ခ။
အမြတ်ရှိပေမဲ့ ယုံကြည်မှုမရှိတာ ဒုက္ခ။
ခေါင်းဆောင်နှစ်ယောက်ပဋိပက္ခကြောင့် ဝန်ထမ်းအများကြီး ဖိအားခံရတာ ဒုက္ခ။
ဒီဒုက္ခကို အရင်သိ။
“စကားများတာပဲ၊ သာမန်ပါ”
ဆိုပြီး မလျှော့နဲ့။
တစ်ချို့ပဋိပက္ခက လူများစွာကို ထိခိုက်နိုင်တယ်။
သမုဒယသစ္စာ
ဒီပဋိပက္ခ ဘယ်ကတက်လာသလဲ။
လက်တွေ့အကြောင်းရှိတယ်။
တာဝန်မရှင်းတာ။
ငွေမလုံတာ။
အချိန်မလုံတာ။
အချက်အလက်မပြည့်တာ။
စနစ်မတူတာ။
ဦးစားပေးမှုမတူတာ။
ဒါတွေကို လက်တွေ့ပြင်ရမယ်။
ဒါပေမဲ့ ဓမ္မအမြင်နဲ့ အတွင်းကိုလည်း ကြည့်။
“ငါမှန်ရမယ်”
ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှု။
“ငါနိုင်ရမယ်”
ဆိုတဲ့ မာန။
“သူငါ့ကို မလေးစားရင် မရဘူး”
ဆိုတဲ့ တဏှာ။
ဒေါသနဲ့အငြိုး။
မနာလိုမှု။
ကိုယ့်အမြင်ကို တင်းတင်းဖမ်းပြီး မလွှတ်နိုင်မှု။
ဒီအမြစ်တွေက ပဋိပက္ခကို မီးထိုးတယ်။
အစက ကိစ္စတစ်ခု။
နောက်မှာ “ငါ” ဝင်လာတယ်။
“ငါ့အမြင်”
“ငါ့ဂုဏ်”
“ငါ့အာဏာ”
“ငါ့ဘက်”
ဆိုတာများလာတယ်။
ကိစ္စထက် အတ္တကြီးလာတဲ့အခါ ဆွေးနွေးမှုက စကားစစ်ပွဲဖြစ်တယ်။
နိရောဓသစ္စာ
ကိုယ့်အမြင်ကို မပြောတော့တာ နိရောဓမဟုတ်ဘူး။
အရာအားလုံးလက်လျှော့လိုက်တာလည်း မဟုတ်ဘူး။
ဒီနေရာမှာ နေ့စဉ်အသုံးချသဘောနဲ့ ဆင်ခြင်ရမှာ—
“ငါအနိုင်ရရမယ်”
ဆိုတဲ့ဖမ်းဆုပ်မှုကို ခဏလျှော့နိုင်တဲ့အခါ နားထောင်နိုင်လာတယ်။
“သူက ငါ့ရန်သူ”
ဆိုတဲ့အမြင်ကို လျှော့နိုင်တဲ့အခါ သူပြောတာထဲက အမှန်ကို ကြားနိုင်လာတယ်။
ဒေါသအရှိန်လျော့လာရင် စကားနူးညံ့လာတယ်။
မာနလျော့လာရင်—
“ဒီအချက်မှာ ငါမှားနိုင်တယ်”
ပြောနိုင်တယ်။
အငြိုးလျော့လာရင် အဟောင်းအမှုကို လက်နက်အဖြစ် မသုံးတော့ဘူး။
ပဋိပက္ခမီး နည်းလာတယ်။
ဒီအေးချမ်းမှုကို နိရောဓသစ္စာအပြည့်အစုံနဲ့ မရောရဘူး။
နိရောဓသစ္စာဟာ တဏှာချုပ်ငြိမ်းရာ၊ ကိလေသာချုပ်ငြိမ်းရာ၊ လွတ်မြောက်ရာကို ညွှန်တယ်။
ဒါပေမဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အတ္တ၊ ဒေါသ၊ ဖမ်းဆုပ်မှုနောက် ချက်ချင်းမလိုက်တဲ့အခါ အပူလျော့တဲ့အရသာကို သေးသေးလေး သိနိုင်တယ်။
မဂ္ဂသစ္စာ
ဘယ်လိုလမ်းလျှောက်မလဲ။
မှန်ကန်တဲ့အမြင်နဲ့—
အမြင်မတူသူကို ရန်သူမမြင်။
ပြဿနာနဲ့ လူကို ခွဲ။
ကိုယ့်အမြင်တစ်ခုတည်းနဲ့ အမှန်အားလုံး မပိုင်ကြောင်း သိ။
မှန်ကန်တဲ့ရည်ရွယ်ချက်နဲ့—
အနိုင်ယူဖို့ မဆွေးနွေး။
အမှန်ရှာဖို့ ဆွေးနွေး။
ထိခိုက်မှုလျော့ဖို့ ဆွေးနွေး။
မှန်ကန်တဲ့စကားနဲ့—
အချိန်သင့်၊ အမှန်၊ နူးညံ့၊ အကျိုးရှိ၊ မေတ္တာရှိအောင် ပြော။
အမှန်လည်းဖြစ်၊ အကျိုးလည်းရှိတဲ့စကားကို သင့်တော်တဲ့အချိန် သိပြီးပြော။
မှန်ကန်တဲ့အပြုအမူနဲ့—
လူအရှက်မခွဲ။
ဘက်စုရန်လုပ်မနေ။
ပဋိပက္ခကြောင့် အားနည်းသူကို မထိခိုက်စေ။
မှန်ကန်တဲ့အသက်မွေးမှုနဲ့—
ငွေ၊ အာဏာ၊ အမြတ်ရဖို့အတွက် မမှန်တာကို အနိုင်မယူ။
မှန်ကန်တဲ့အားထုတ်မှုနဲ့—
ဒေါသအမြစ်ရှိရင် လျှော့။
အငြိုးရှိရင် လွှတ်ဖို့ကြိုးစား။
ကိုယ့်အမြင်ကို တင်းတင်းဖမ်းနေမှန်းသိရင် ပြန်စစ်။
မှန်ကန်တဲ့သတိနဲ့—
စကားမပြောခင် ကိုယ့်စိတ်ကို သိ။
ပြောနေစဉ် အသံတက်လာသလား သိ။
တစ်ဖက်လူစကားမကြားတော့ဘူးလား သိ။
တည်ငြိမ်သောစိတ်နဲ့—
အမြင်မတူတာကြောင့် ချက်ချင်းမလှုပ်ရှားဘဲ အမှန်ကို စစ်။
ဒီလိုမှ မဂ္ဂအကျင့်ဟာ တရားခန်းထဲမှာပဲ မနေတော့ဘူး။
အစည်းအဝေးခန်းထဲ ဝင်လာမယ်။
မိသားစုစားပွဲဝိုင်းထဲ ဝင်လာမယ်။
ဖောက်သည်ပြဿနာထဲ ဝင်လာမယ်။
အလုပ်ရှင်နဲ့ အလုပ်လုပ်သူကြား ဝင်လာမယ်။
ခေါင်းဆောင်နဲ့ လူငယ်ကြား ဝင်လာမယ်။
ဒါမှ နေ့စဉ်ဘဝထဲက ဓမ္မ ဖြစ်လာမယ်။
နိဂုံးချုပ်မေတ္တာ
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီမနက်တရားကနေ စကားတစ်ကြောင်းပဲ ယူသွားမယ်ဆိုရင်—
“ပဋိပက္ခဖြစ်လာတဲ့အခါ လူကိုနိုင်ဖို့ မကြိုးစားဘဲ အမှန်နဲ့အကျိုးကို အတူရှာနိုင်ကြပါစေ။”
အဖွဲ့အစည်းများ တိုးတက်ကြပါစေ။
လုပ်ငန်းများ ချဲ့ထွင်နိုင်ကြပါစေ။
လူများလာကြပါစေ။
အမြင်များလာကြပါစေ။
ဒါပေမဲ့ လူများလာသလောက် စကားလက်နက်များ မလာကြပါစေနဲ့။
သဘောမတူမှုများလာသလောက် ရန်လိုမှုမတိုးကြပါစေနဲ့။
မတူတဲ့အမြင်ကို မကြောက်ကြပါနဲ့။
မတူတဲ့အမြင်ထဲက အမှန်ကို ရှာနိုင်ကြပါစေ။
ကောသမ္ဗီရဟန်းတော်တို့လို အငြင်းပွားရင်း တစ်ဦးကိုတစ်ဦး နှုတ်လက်နက်နဲ့ ထိုးနှက်နေသလို မဖြစ်ကြပါစေနဲ့။
ကိုယ်ပြောတာကိုပဲ တစ်ဖက်လူ နားလည်ရမယ်လို့ မတောင်းဆိုဘဲ တစ်ဖက်လူပြောတာကိုလည်း နားလည်ဖို့ လေ့ကျင့်နိုင်ကြပါစေ။
ခေါင်းဆောင်တို့…
မိမိရှေ့မှာ လူတွေ အမှန်ပြောရဲကြပါစေ။
မတူရဲကြပါစေ။
တင်ပြရဲကြပါစေ။
ဒါပေမဲ့ သီလနဲ့ ပြောနိုင်တဲ့ယဉ်ကျေးမှု တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။
တစ်ယောက်က မတူတဲ့အမြင်ပြောလာတဲ့အခါ—
“ငါ့ကိုဆန့်ကျင်တယ်”
လို့ ချက်ချင်းမမြင်ဘဲ—
“ငါမမြင်တဲ့အရာ တစ်ခုခုရှိနိုင်သလား”
လို့ မေးနိုင်ကြပါစေ။
ဝန်ထမ်းတို့…
ခေါင်းဆောင်နဲ့ မတူတဲ့အခါ မျက်နှာဖုံးပြီး မဟုတ်တာကို ဟုတ်တယ် မပြောကြပါနဲ့။
ဒါပေမဲ့ အမှန်ပြောတာနဲ့ ကြမ်းတမ်းတာ မရောကြပါနဲ့။
အချိန်သင့်၊ အမှန်၊ နူးညံ့၊ အကျိုးရှိ၊ မေတ္တာရှိအောင် ပြောနိုင်ကြပါစေ။
မိဘတို့…
သားသမီးနဲ့ သဘောမတူတဲ့အခါ—
“ငါမိဘ၊ မင်းနားထောင်”
ဆိုတဲ့စကားတစ်ခုတည်းနဲ့ ပိတ်မထားကြပါနဲ့။
သားသမီးတို့…
မိဘအမြင် မကိုက်တဲ့အခါ—
“အဟောင်းတွေ ဘာမှမသိတော့ဘူး”
လို့ မပယ်ကြပါနဲ့။
နှစ်ဖက်လုံး နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။
နားလည်ပြီးမှ မတူနိုင်ကြပါစေ။
လင်မယားတို့…
ရန်ဖြစ်တဲ့အခါ အတိတ်အမှုအားလုံး မတူးကြပါနဲ့။
လက်ရှိပြဿနာကို လက်ရှိပြဿနာအဖြစ် ကိုင်တွယ်နိုင်ကြပါစေ။
“နင်အမြဲ…”
“မင်းဘယ်တော့မှ…”
ဆိုတဲ့ တံဆိပ်စကားတွေကို သတိထားနိုင်ကြပါစေ။
ညီအစ်ကိုမောင်နှမတို့…
ပိုင်ဆိုင်မှုကိစ္စကြောင့် သွေးသားဆက်ဆံရေးကို မဖျက်ကြပါနဲ့။
ကိစ္စကို တိကျစွာ ဖြေရှင်းနိုင်ကြပါစေ။
မမျှတတာကိုလည်း မဖုံးကြပါနဲ့။
ဒါပေမဲ့ ပစ္စည်းအတွက် အချင်းချင်း ရန်သူမဖြစ်ကြပါစေနဲ့။
လူမှုတာဝန်ရှိသူတို့…
အဖွဲ့အတွင်း ပဋိပက္ခကြောင့် အောက်ခြေလူတွေ ဘေးထွက်ဆိုးကျိုး မခံရကြပါစေနဲ့။
အာဏာရှိသူတို့ရဲ့ ရန်ဖြစ်မှုကြောင့် အားနည်းသူတွေ ဘက်ရွေးရတဲ့ပတ်ဝန်းကျင် မဖြစ်ပါစေနဲ့။
ကိုယ့်အာဏာကြီးသလောက် ကိုယ့်စကားရဲ့ အကျိုးဆက်ကို ပိုသတိထားနိုင်ကြပါစေ။
မိမိကို စောင့်ရှောက်ရင်း သူတစ်ပါးကိုလည်း စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေ။
သူတစ်ပါးကို စောင့်ရှောက်ရာမှာ သည်းခံမှု၊ မထိခိုက်စေမှု၊ မေတ္တာနဲ့ စာနာမှု တိုးပွားကြပါစေ။
အဖွဲ့များတွင်—
ကိုယ်အမူအရာဖြင့် မေတ္တာရှိကြပါစေ။
နှုတ်အမူအရာဖြင့် မေတ္တာရှိကြပါစေ။
စိတ်အမူအရာဖြင့် မေတ္တာရှိကြပါစေ။
မျက်နှာချင်းဆိုင်မှာရော နောက်ကွယ်မှာပါ အချင်းချင်းဂုဏ်သိက္ခာကို စောင့်နိုင်ကြပါစေ။
ချစ်ခင်မှု၊ လေးစားမှု၊ သဟဇာတဖြစ်မှုနဲ့ ညီညွတ်မှု တိုးပွားကြပါစေ။
ဒေါသနဲ့ အငြိုးထားမှုကို ပဋိပက္ခအမြစ်အဖြစ် မြင်နိုင်ကြပါစေ။
လှည့်စားဟန်ဆောင်မှုကို မြင်နိုင်ကြပါစေ။
မနာလိုဝန်တိုမှုကို မြင်နိုင်ကြပါစေ။
မကောင်းသောအလိုနှင့် မှားယွင်းသောအမြင်ကို မြင်နိုင်ကြပါစေ။
မိမိအမြင်ကို တင်းတင်းဖမ်းပြီး မလွှတ်နိုင်တဲ့ ခေါင်းမာမှုကို မြင်နိုင်ကြပါစေ။
မြင်ပြီး လျော့နိုင်ကြပါစေ။
ထပ်မဖြစ်အောင် သတိထားနိုင်ကြပါစေ။
တစ်ဖက်လူကို အလျင်စလို အပြစ်မတင်ကြပါနဲ့။
အဖြစ်မှန်ကို အရင်ကြည့်နိုင်ကြပါစေ။
မသိသေးတာကို မသိသေးဘူးလို့ ထားနိုင်ကြပါစေ။
တစ်ဖက်လူကို အကုသိုလ်ဘက်ကနေ ကုသိုလ်ဘက်သို့ ပြန်တည်နိုင်ဖို့ ရည်ရွယ်တဲ့ ပြုပြင်စကားများ ဖြစ်ကြပါစေ။
အမှန်ဖြစ်ပြီး အကျိုးရှိတဲ့စကားကို သင့်တော်တဲ့အချိန်မှာ ပြောနိုင်ကြပါစေ။
စကားရဲ့အောက်မှာ စာနာမှုရှိကြပါစေ။
ဒုက္ခကို သိနိုင်ကြပါစေ။
ပဋိပက္ခကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ ဒုက္ခကို သိနိုင်ကြပါစေ။
“ငါမှန်ရမယ်”
“ငါနိုင်ရမယ်”
“သူရှုံးရမယ်”
ဆိုတဲ့ ဖမ်းဆုပ်မှုတွေကို သိနိုင်ကြပါစေ။
ကိုယ့်ဂုဏ်၊ ကိုယ့်အာဏာ၊ ကိုယ့်အမြင်ကို ဖမ်းဆုပ်မှုနည်းလာသလောက် အမှန်ကို ပိုကြားနိုင်ကြပါစေ။
ဒေါသလျော့လာသလောက် စကားနူးညံ့လာကြပါစေ။
မောဟလျော့လာသလောက် လူနဲ့ပြဿနာကို ခွဲသိလာကြပါစေ။
အငြိုးလျော့လာသလောက် အဟောင်းအမှုတွေကို လက်နက်အဖြစ် မသုံးကြပါနဲ့။
တဏှာနဲ့ ဖမ်းဆုပ်မှု ချုပ်ငြိမ်းရာ နိရောဓသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်ကြပါစေ။
ထိုချုပ်ငြိမ်းရာသို့ ဦးတည်သော မဂ္ဂလမ်းကို—
မိမိတို့ စကားပြောရာမှာ၊
နားထောင်ရာမှာ၊
သဘောမတူရာမှာ၊
အမှားထောက်ပြရာမှာ၊
ဆုံးဖြတ်ချက်ချရာမှာ၊
မိသားစုဆက်ဆံရာမှာ၊
လုပ်ငန်းတိုးချဲ့ရာမှာ၊
လူမှုတာဝန်ထမ်းဆောင်ရာမှာ
လက်တွေ့ကျင့်သုံးနိုင်ကြပါစေ။
သတ္တဝါအားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။
ပဋိပက္ခရှိသော်လည်း အမုန်းမပေါက်ကြပါစေနဲ့။
အမြင်ကွဲသော်လည်း လူမကွဲကြပါစေနဲ့။
အမှန်ပြောသော်လည်း ရက်စက်မှုမပါကြပါစေနဲ့။
နူးညံ့သော်လည်း အမှန်ကို မဖုံးကြပါစေနဲ့။
နားထောင်သော်လည်း မမှန်တာကို အလိုက်သင့်မနေကြပါနဲ့။
တာဝန်ယူသော်လည်း လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို မဖျက်ကြပါနဲ့။
စကားပြိုင်မှုကို ဆွေးနွေးမှုအဖြစ် ပြောင်းနိုင်ကြပါစေ။
အပြစ်ရှာမှုကို အကြောင်းရင်းရှာမှုအဖြစ် ပြောင်းနိုင်ကြပါစေ။
အနိုင်ယူလိုမှုကို အမှန်ရှာလိုမှုအဖြစ် ပြောင်းနိုင်ကြပါစေ။
ရန်သူမြင်မှုကို လူသားချင်း နားလည်လိုမှုအဖြစ် ပြောင်းနိုင်ကြပါစေ။
ပဋိပက္ခကို ဖျက်ဆီးမှုမဖြစ်စေဘဲ ပညာ၊ ယုံကြည်မှုနှင့် တာဝန်ယူမှု တိုးလာစေသော အခွင့်အရေးအဖြစ် ပြောင်းနိုင်ကြပါစေ။
မိမိတို့၏ တိုးတက်မှုသည်—
လူများလာလေလေ အုပ်စုကွဲမှုများလာသော တိုးတက်မှုမဖြစ်ပါစေနဲ့။
ရာထူးများလာလေလေ စကားမပြောရဲသူများလာသော ချဲ့ထွင်မှုမဖြစ်ပါစေနဲ့။
အမြတ်များလာသော်လည်း ယုံကြည်မှုလျော့သွားသော အောင်မြင်မှုမဖြစ်ပါစေနဲ့။
မတူသောအသံများကို နားထောင်နိုင်သော တိုးတက်မှု၊
အမှန်ကို ကြောက်မနေသော ခေါင်းဆောင်မှု၊
စကားကို လက်နက်မလုပ်သော ယဉ်ကျေးမှု၊
သဘောမတူမှုကြားမှာပင် မေတ္တာနှင့်သီလ မပျောက်သော လူမှုတာဝန်၊
ပဋိပက္ခထဲက ပညာထွက်လာနိုင်သော ချဲ့ထွင်မှု
ဖြစ်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
Sao Dhammasami
အကိုးအကားကျမ်းများ
မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ကောသမ္ဗိယသုတ် — အငြင်းပွား၊ စကားများ၊ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး နှုတ်လက်နက်ဖြင့် ထိုးနှက်သကဲ့သို့ဖြစ်ခြင်း၊ အချင်းချင်း နားလည်အောင် မဆက်သွယ်နိုင်ခြင်းနှင့် မေတ္တာဆိုင်ရာ သဟဇာတအခြေခံများ။
ဒီဃနိကာယ်၊ သင်္ဂီတိသုတ် — ဒေါသအငြိုး၊ ရန်လိုမှု၊ လှည့်စားဟန်ဆောင်မှု၊ မနာလိုဝန်တိုမှု၊ မကောင်းသောအလိုနှင့် မှားယွင်းသောအမြင်၊ ခေါင်းမာစွဲမြဲမှုတို့ကို အငြင်းပွားမှု၏ အမြစ်များအဖြစ် ဖော်ပြခြင်း။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စောဒနာသုတ် — ထောက်ပြရာတွင် အချိန်သင့်ခြင်း၊ အမှန်ဖြစ်ခြင်း၊ နူးညံ့ခြင်း၊ အကျိုးရှိခြင်းနှင့် မေတ္တာစိတ်ရှိခြင်း၊ ထောက်ပြခံရသူဘက်မှ အမှန်နှင့် စိတ်တည်ငြိမ်မှု၌ တည်ခြင်း။
မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ အဘယရာဇကုမာရသုတ် — အမှန်၊ အကျိုးရှိမှု၊ သင့်တော်သောအချိန်နှင့် သတ္တဝါတို့အပေါ် စာနာမှုအပေါ် အခြေခံသော စကားပြောခြင်း။
မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ကိန္တိသုတ် — ချိုးဖောက်မှုနှင့် အငြင်းပွားမှုကို အလျင်စလို စွပ်စွဲခြင်းထက် ပြုပြင်နိုင်မည့်အခြေအနေကို စဉ်းစားပြီး အကုသိုလ်မှ ကုသိုလ်ဘက်သို့ ရပ်တည်စေရန် ရည်ရွယ်ခြင်း။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ သာရဏီယတရားဆိုင်ရာသုတ် — ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်ဖြင့် မေတ္တာထားခြင်း၊ မျှဝေခြင်း၊ သီလနှင့် အမြင်ဆိုင်ရာညီညွတ်မှုတို့က ချစ်ခင်မှု၊ လေးစားမှု၊ သဟဇာတဖြစ်မှုနှင့် ညီညွတ်မှုကို အထောက်အကူပြုခြင်း။
သံယုတ္တနိကာယ်၊ သေဒကသုတ် — မိမိကို သတိဖြင့် စောင့်ရှောက်ခြင်းနှင့် သူတစ်ပါးကို စောင့်ရှောက်ခြင်းတို့၏ ဆက်စပ်မှု၊ သည်းခံမှု၊ မထိခိုက်စေမှု၊ မေတ္တာနှင့် စာနာမှုတို့၏ အရေးပါမှု။