မသိတာကို မသိဘူးဟု ဝန်ခံနိုင်ခြင်း
ဗုဒ္ဓသာသနာနှစ် — ၂၅၇၀ ခုနှစ်
မသိတာကို မသိဘူးဟု ဝန်ခံနိုင်ခြင်း
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီည ဦးဇင်းတို့ လုပ်ငန်းခွင်မှာ ကြားရဖို့ ခက်တဲ့ စကားလေးသုံးလုံးအကြောင်း ပြောချင်တယ်။
“မသိသေးပါဘူး။”
ဒီစကားလေးကို ပြောဖို့ လွယ်တယ်ထင်လား။
တကယ်တော့ အလွန်ခက်တယ်။
ရာထူးကြီးလာလေလေ ပိုခက်တတ်တယ်။
ပိုင်ရှင်ဖြစ်လာရင် ပိုခက်တယ်။
မန်နေဂျာဖြစ်လာရင် ပိုခက်တယ်။
အသင်းတစ်သင်းက ကိုယ့်မျက်နှာကိုကြည့်ပြီး ဆုံးဖြတ်ချက်စောင့်နေရင် ပိုခက်တယ်။
အဖွဲ့အစည်းထဲမှာ လူတိုင်းက—
“ဆရာသိမှာပဲ”
“ပိုင်ရှင်သိမှာပဲ”
“အကြီးအကဲသိမှာပဲ”
လို့ ထင်နေတဲ့အချိန်မှာ—
“ဒီကိစ္စကို အခုချိန်မှာ မသိသေးဘူး”
လို့ ပြောရတာ အတ္တကို ထိတယ်။
အောက်လူက မေးတယ်—
“ဒီစီမံကိန်း ဘယ်လောက်ကုန်မလဲ”
မသိသေးဘူး။
ဒါပေမယ့် ပိုင်ရှင်က မသိဘူးလို့ မပြောချင်ဘူး။
“အဲ… ခန့်မှန်းခြေ ဒီလောက်ပါ”
ဆိုပြီး ကိန်းတစ်ခု ပစ်တယ်။
နောက်ပိုင်း လူအားလုံး အဲဒီကိန်းပေါ် ဘတ်ဂျက်ဆောက်တယ်။
အမှားကြီးလာတယ်။
ဖောက်သည်က မေးတယ်—
“ဒီပစ္စည်းကို ဒီလိုသုံးလို့ရမလား”
အရောင်းဝန်ထမ်း မသိဘူး။
“မသိဘူး၊ စစ်ပြီးပြန်ပြောပါမယ်”
ပြောရင် အရောင်းပျက်မှာကြောက်တယ်။
“ရပါတယ်”
ပြောလိုက်တယ်။
နောက်မှ ပြဿနာဖြစ်တယ်။
ဆရာဝန်မဟုတ်သူ ကျန်းမာရေးအကြောင်း အတည်ပြုပြောတယ်။
ဥပဒေပညာရှင်မဟုတ်သူ ဥပဒေကို အတည်ပြုပြောတယ်။
စာရင်းမသိသူ ငွေကြေးကို အတည်ပြုပြောတယ်။
နည်းပညာမသိသူ လုံခြုံရေးကို အတည်ပြုပြောတယ်။
ဘာကြောင့်လဲ။
မသိလို့ မဟုတ်ဘူး။
မသိတာကို မသိဘူးလို့ ပြောရမှာ ကြောက်လို့။
ဒီကိစ္စဟာ လုပ်ငန်းကျွမ်းကျင်မှုလောက်သာ မဟုတ်ဘူး။
ဓမ္မအရ အလွန်နက်တယ်။
ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့—
မသိဘဲ သိတယ်လို့ ပြောခြင်းရဲ့နောက်မှာ မောဟလည်း ပါနိုင်တယ်၊ မာနလည်း ပါနိုင်တယ်၊ ကြောက်စိတ်လည်း ပါနိုင်တယ်၊ လောဘလည်း ပါနိုင်တယ်။
ဖောက်သည်မပျောက်ချင်လို့ မသိတာကို သိတယ်ပြောတယ်။
လောဘ။
ရာထူးကျမသွားချင်လို့ မသိတာကို သိတယ်ပြောတယ်။
မာနနဲ့ ကြောက်စိတ်။
ကိုယ့်အမြင်ကိုယ် အမှန်ထင်လို့ မစစ်ဘဲ ပြောတယ်။
မောဟ။
အဲဒါကြောင့် ဒီနေ့အကြောင်းအရာကို—
“ခေါင်းဆောင်မှုမှာ နှိမ့်ချရမယ်”
ဆိုတဲ့ အပေါ်ယံတစ်ကြောင်းနဲ့ မပြီးချင်ဘူး။
ပိဋကတ်တော်ထဲမှာ သိခြင်း၊ မသိခြင်း၊ မေးခြင်း၊ မဖြေသင့်တာကို မဖြေခြင်း၊ ကိုယ့်အမြင်အဆင့်ကို မကျော်လွန်ပြောခြင်း တို့ ဘယ်လိုရှင်းထားသလဲ ကြည့်ကြမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အရင်ဆုံး အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၄၂ ကို ကြည့်ရအောင်။
ဒီသုတ်မှာ မေးခွန်းကို ဖြေဆိုပုံ လေးမျိုး ရှိတယ်လို့ ဟောထားတယ်။ [၁]
တချို့မေးခွန်းကို တိတိကျကျ ဖြေရမယ်။
တချို့မေးခွန်းကို ခွဲခြားရှင်းပြပြီး ဖြေရမယ်။
တချို့မေးခွန်းကို ပြန်မေးပြီးမှ ဖြေရမယ်။
တချို့မေးခွန်းကိုတော့ ထားခဲ့ရမယ်။
ဒီအချက်လေး အလွန်နက်တယ်။
ပညာရှိသူဆိုတာ မေးသမျှအားလုံးကို ဖြေတတ်သူလား။
မဟုတ်ဘူး။
ဘယ်မေးခွန်းကို ဘယ်လိုဖြေရမလဲ သိသူ။
ပြီးတော့—
မဖြေသင့်တာကို မဖြေဘဲ ထားနိုင်သူ။
အဲဒါလည်း ပညာပဲ။
ဒီနေ့လူ့အဖွဲ့အစည်းမှာတော့ တစ်ခါတလေ ပြောင်းပြန်ဖြစ်တယ်။
မေးခွန်းတစ်ခု ပေါ်လာတယ်။
လူတိုင်းအဖြေရှိရမလို ဖြစ်တယ်။
အစည်းအဝေးထဲမှာ—
“ဒီကိစ္စဘယ်လိုထင်လဲ”
မေးတယ်။
ကိုယ်မသိဘူး။
ဒါပေမယ့် တိတ်နေလို့ မရသလိုခံစားတယ်။
အကြံတစ်ခုထုတ်တယ်။
အွန်လိုင်းမှာ သတင်းတစ်ခုလာတယ်။
အဖြစ်မှန်မသိသေးဘူး။
ဒါပေမယ့် ကိုယ့်အမြင်တစ်ခု ချက်ချင်းရေးတယ်။
“ကျွန်တော်ထင်တာတော့…”
ပြီးရင် ထင်တာက တဖြည်းဖြည်း အမှန်ဖြစ်သွားတယ်။
တစ်ယောက်ထပ်မျှဝေ။
တစ်ယောက်ထပ်ပြော။
နောက်ဆုံး ဘယ်သူစပြောတာမှန်း မသိတော့ဘူး။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၄၂ ရဲ့ သင်ခန်းစာက—
ဖြေတတ်တာတင် မဟုတ်ဘူး။ မဖြေသင့်တာကို သိတာပါ ပညာ။
လုပ်ငန်းထဲ ဆင်းကြည့်။
ဝန်ထမ်းက မေးတယ်—
“ဒီဥပဒေအတိုင်း လုပ်လို့ရလား”
Founder မသိဘူး။
ဖြေသင့်တဲ့အဖြေက—
“ရပါတယ်”
မဟုတ်ဘူး။
“မရပါဘူး”
လည်း မဟုတ်ဘူး။
“ဒီအပိုင်းကို ကျွမ်းကျင်သူနဲ့ စစ်ရမယ်။ အခုတော့ အတည်မပြောသေးဘူး”
ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါဟာ အားနည်းတာလား။
မဟုတ်ဘူး။
မေးခွန်းအမျိုးအစားကို မှန်မှန်သိတာ။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၄၂ မှာ မေးခွန်းတချို့ကို တန်းဖြေ၊ တချို့ကို ခွဲဖြေ၊ တချို့ကို ပြန်မေး၊ တချို့ကိုထားရမယ်ဆိုတာ ဖော်ပြထားတယ်။ ပညာရှိခြင်းဟာ အဖြေအားလုံးကို ပိုင်ဆိုင်နေခြင်းမဟုတ်ဘဲ ဖြေဆိုနည်းကို ခွဲခြားသိမြင်နိုင်ခြင်းနဲ့ ဆက်စပ်နေတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီမှာ နောက်ထပ်နက်နက်ဝင်ကြည့်။
“မသိဘူး” ဆိုတာကိုယ်တိုင် အဆုံးမဟုတ်ဘူး။
မသိတာကို ဝန်ခံပြီး ဘာလုပ်မလဲ?
တစ်ခါတလေ—
“မသိဘူး”
ဆိုပြီး လက်လျှော့တယ်။
ဒါလည်း ပညာမပြည့်သေးဘူး။
ဗုဒ္ဓဓမ္မမှာ—
မသိရင် စုံစမ်း။
မရှင်းရင် မေး။
ကြားပြီးရင် ဆင်ခြင်။
အကြောင်းအရာကို စစ်။
ကျင့်သုံးပြီး သိမြင်ရာဆီ တိုး။
ဒီလမ်းကြောင်းရှိတယ်။
ဒီနေရာမှာ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၅ ဟာ ဒီနေ့တရားရဲ့ အဓိကကျောရိုးတစ်ခု ဖြစ်တယ်။
ဒီသုတ်မှာ ဗြာဟ္မဏလူငယ်တစ်ယောက်နဲ့ မြတ်စွာဘုရားရှင်တို့ စကားပြောကြတယ်။
အဲဒီလူငယ်ဘက်က ရှေးအစဉ်အလာစာပေဟာ—
“ဒီဟာပဲအမှန်၊ အခြားဟာမှား”
လို့ အတည်ယူထားတဲ့ကိစ္စကို မေးတယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က အရင်ပြန်မေးတယ်။
အခုအစဉ်အလာကို ထိန်းသိမ်းထားသူတွေထဲမှာ—
“ငါကိုယ်တိုင်သိတယ်၊ ကိုယ်တိုင်မြင်တယ်”
လို့ပြောနိုင်သူရှိသလား။
မရှိဘူး။
သူတို့ဆရာ။
ဆရာ့ဆရာ။
မျိုးဆက်တွေတစ်လျှောက် သွားရင်ကော?
မရှိဘူး။
ဒါဆို ကိုယ်တိုင်မသိ၊ ကိုယ်တိုင်မမြင်ဘဲ—
“ဒီဟာသာ အမှန်”
လို့ ပြတ်ပြတ်သားသား အခိုင်အမာပြောတာ မှန်သလားဆိုတာ စစ်ခိုင်းတယ်။
ဒီသုတ်မှာ နောက်ထပ် အလွန်အရေးကြီးတဲ့အချက် ရှိတယ်။
ယုံကြည်မှု၊ သဘောကျမှု၊ ရှေးအစဉ်အလာ၊ ဆင်ခြင်တွေးခေါ်မှု၊ စဉ်းစားပြီး လက်ခံထားတဲ့ အမြင်—
ဒီအရာတွေဟာ တစ်ခါတလေ မှန်နိုင်တယ်။
တစ်ခါတလေ မှားနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် ဒီအရာတစ်ခုရှိရုံနဲ့—
“ဒါသာ အမှန်”
လို့ မကျော်လွန်သင့်ဘူးလို့ ဟောတယ်။ [၂]
ဒီမှာ တရားအရ အလွန်လှတဲ့ စကားသဘောတစ်ခု ထွက်လာတယ်—
သစ္စာကို ထိန်းသိမ်းတာဆိုတာ ကိုယ်သိတဲ့အတိုင်းအတာထက် ကျော်မပြောတာ။
“ငါယုံကြည်ထားတာ ဒီလိုပါ”
ဆိုရင် မှန်တယ်။
“ငါစဉ်းစားထားတာ ဒီလိုပါ”
ဆိုရင် မှန်တယ်။
“အခုလောလောဆယ် ငါ့အမြင်က ဒီလိုပါ”
ဆိုရင် မှန်တယ်။
ဒါပေမယ့် ကိုယ့်အမြင်ကို—
“ဒါသာ အမှန်”
လို့ မြှင့်လိုက်တဲ့အခါ သစ္စာကို ထိန်းထားတာ မဟုတ်တော့နိုင်ဘူး။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၅ မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ယုံကြည်မှု၊ အစဉ်အလာ၊ ဆင်ခြင်တွေးခေါ်မှု စသည်တို့ဟာ မှန်နိုင်သလို မှားနိုင်တာကြောင့် ကိုယ့်အခြေခံအဆင့်အတိုင်းသာ ပြောပြီး “ဒီဟာတစ်ခုပဲ အမှန်” လို့ အလွန်အကျွံအခိုင်အမာ မပြောသင့်ကြောင်း ရှင်းထားတယ်။ သုတ်ထဲမှာ မသိဘဲ “သိတယ်” ပြောခြင်း၊ မမြင်ဘဲ “မြင်တယ်” ပြောခြင်းနဲ့လည်း အထူးဆက်စပ်စစ်ဆေးထားတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီတစ်ချက်ကို လုပ်ငန်းခွင်ထဲသာ ချလိုက်ရင် အင်အားကြီးတယ်။
အစည်းအဝေးထဲမှာ လူတစ်ယောက်—
“ဒီ Product မဖြစ်ဘူး”
ပြောတယ်။
မေး—
“သိတာလား၊ ထင်တာလား?”
နှစ်ခုမတူဘူး။
“Data ဘာရှိလဲ?”
မရှိဘူး။
“ဒါဆို ဘယ်လိုပြောမလဲ?”
“ကျွန်တော့်အမြင်အရ Risk ရှိတယ်လို့ ထင်တယ်”
ဒါ ပိုမှန်တယ်။
နောက်တစ်ယောက်—
“ဒီ Campaign မဖြစ်မနေ အောင်မြင်မယ်”
ပြောတယ်။
သိတာလား?
မသိဘူး။
အဲဒီစကားကို—
“လက်ရှိအချက်အလက်အရ အလားအလာကောင်းတယ်”
လို့ ပြောင်းရင် ဘာဖြစ်လဲ?
စကားအားနည်းသွားလား?
မဟုတ်ဘူး။
သစ္စာအားကောင်းသွားတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဓမ္မက ဦးဇင်းတို့ကို အမြဲတမ်း အမြင်မရှိဘဲနေဖို့ မသင်ဘူး။
ဆုံးဖြတ်ချက်မချဘဲနေဖို့လည်း မသင်ဘူး။
ဒါပေမယ့်—
အဆင့်မတူတဲ့သိခြင်းတွေကို မရောဖို့ သင်ပေးတယ်။
ကြားထားတာတစ်မျိုး။
ယုံထားတာတစ်မျိုး။
စဉ်းစားထားတာတစ်မျိုး။
တိုက်ရိုက်သိထားတာတစ်မျိုး။
ကိုယ်တိုင်တွေ့ထားတာတစ်မျိုး။
ဒီဟာတွေကို တစ်တန်းတည်းမထားနဲ့။
ဒီနေ့ခေတ် လုပ်ငန်းစီမံခန့်ခွဲမှုမှာလည်း အလွန်လိုတယ်။
Report တစ်ခုမှာ—
အတည်ပြုထားသော အချက်အလက်
နဲ့
ယူဆချက်
ခွဲ။
သိထားသော Risk
နဲ့
မသိသေးသော Risk
ခွဲ။
Customer က တကယ်ပြောထားတာ
နဲ့
Founder ထင်တာ
ခွဲ။
ဒီလိုခွဲတဲ့အဖွဲ့က ဆုံးဖြတ်ချက်ပိုရှင်းတယ်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၅ ရဲ့ သစ္စာထိန်းသိမ်းပုံကို လုပ်ငန်းသင်ခန်းစာလို့ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်ပြောင်းမထားဘူး။
ဒါပေမယ့် ဒီတရားရဲ့ အခြေခံသဘော—
ကိုယ့်အထောက်အထားရဲ့ အဆင့်ထက် ကျော်လွန်မပြောဖို့
ဟာ လုပ်ငန်းအတွက် အလွန်တန်ဖိုးရှိတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
နောက်တစ်ခါ “မသိဘူး” ဆိုတာ ဘယ်အချိန် ပညာဖြစ်သလဲ?
မသိတာ တကယ်မသိလို့ ပြောတဲ့အခါ။
ဒါပေမယ့် တစ်ခါတလေ—
မသိဘူးလို့ပြောပြီး တာဝန်ရှောင်တယ်။
“မသိဘူးလေ”
ပြီးသွားတယ်။
ဒါ ပညာမဟုတ်ဘူး။
ပညာရှိတဲ့ “မသိဘူး” နောက်မှာ—
“ဒါကြောင့် စစ်မယ်”
ရှိတယ်။
“ဒါကြောင့် မေးမယ်”
ရှိတယ်။
“ဒါကြောင့် အတည်မပြောသေးဘူး”
ရှိတယ်။
“ဘယ်သူသိလဲ ရှာမယ်”
ရှိတယ်။
ဒီနေရာမှာ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၄၇ အလွန်လှတယ်။
ဒီသုတ်မှာ တထာဂတရဲ့ စိတ်ကို တိုက်ရိုက်သိနိုင်တဲ့ဉာဏ် မရှိသူဟာ ဘာလုပ်ရမလဲဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို သဘောအရ ထိတွေ့ရတယ်။
“မသိဘူးဆိုတော့ ယုံလိုက်”
မဟုတ်ဘူး။
စုံစမ်း။
မြင်နိုင်တဲ့အပြုအမူကို စစ်။
ကြားနိုင်တဲ့စကားကို စစ်။
စင်ကြယ်မှုတည်သလား စစ်။
အချိန်ကြာရင်လည်း အဲဒီအကျင့် တည်သလား စစ်။
ဒီလို စုံစမ်းပြီးမှ အကြောင်းအခြေခံရှိတဲ့ ယုံကြည်မှုဆီ တိုးတယ်။ [၃]
ဒီနေရာမှာ တော်တော်နက်တယ်။
မသိခြင်းက စုံစမ်းမှုရဲ့အစ ဖြစ်နိုင်တယ်။
မသိခြင်းဟာ ရှက်စရာမဟုတ်ဘူး။
မသိတာကို ဖုံးထားပြီး မစုံစမ်းတာက ပိုအန္တရာယ်ကြီးတယ်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၄၇ မှာ တစ်ပါးသူရဲ့စိတ်ကို တိုက်ရိုက်မသိနိုင်သူဟာ တထာဂတကို မြင်နိုင်ကြားနိုင်တဲ့အပြုအမူတို့ဖြင့် စုံစမ်းသင့်ကြောင်း၊ အကြောင်းအရင်းနှင့် မြင်ခြင်းပေါ် အမြစ်ချတဲ့ ယုံကြည်မှုတည်လာနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြတယ်။ “မသိသေးခြင်း → စုံစမ်းခြင်း” ဆိုတဲ့ လမ်းကြောင်းကို အလွန်ရှင်းစေတယ်။
ဒါကြောင့် Founder တစ်ယောက်—
“ဒီ Industry ကို ကျွန်တော် မသိဘူး”
ပြောလို့ရတယ်။
ဒါပေမယ့် နောက်တစ်ကြောင်း—
“ဒီသုံးယောက်ဆီ သွားမေးမယ်”
လိုတယ်။
မန်နေဂျာ—
“ဝန်ထမ်းတွေ ဘာကြောင့်ထွက်နေလဲ မသိသေးဘူး”
ပြောလို့ရတယ်။
နောက်တစ်ကြောင်း—
“Exit interview ပြန်ကြည့်မယ်၊ တစ်ယောက်ချင်းနားထောင်မယ်၊ Data စစ်မယ်”
လိုတယ်။
ပိုင်ရှင်—
“အမြတ်ကျတာ ဘာကြောင့်လဲ မသိသေးဘူး”
ပြောလို့ရတယ်။
နောက်တစ်ကြောင်း—
“ရောင်းအား၊ Margin၊ ကုန်ကျစရိတ်၊ Stock၊ ပြန်ပို့နှုန်းတွေ ခွဲစစ်မယ်”
လိုတယ်။
ဒီလို “မသိဘူး” ဟာ အားနည်းချက် မဟုတ်ဘူး။
စုံစမ်းမှုစတင်နိုင်တဲ့နေရာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ ကေသမုတ္တိသုတ်ကို ပြန်ကြည့်ရမယ်။
ရက်အနည်းငယ်အတွင်း ဒီသုတ်ကို ဦးဇင်းတို့ တစ်ခါ အသုံးပြုပြီးသားဖြစ်လို့ ဒီနေ့ အဓိကကျောရိုးမထားဘူး။
ဒါပေမယ့် ဒီခေါင်းစဉ်မှာ အထောက်အပံ့အဖြစ် မလွတ်သင့်ဘူး။
ကေသပုတ္တရွာသားတွေက မတူတဲ့ဆရာတွေ လာပြီး ကိုယ့်အယူကိုပဲ ချီးမြှင့်၊ အခြားသူ့အယူကို လျှော့ချကြလို့ စိတ်ရှုပ်နေကြတယ်။
သူတို့က—
“ဘယ်သူမှန်သလဲ မသိတော့ဘူး”
ဆိုတဲ့သဘောနဲ့ မေးတယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က—
“မင်းတို့ ဒီလိုရှုပ်ထွေးတဲ့အရာမှာ သံသယဖြစ်တာ မသင့်ဘူး”
လို့ မပြစ်တင်ဘူး။
အခြေအနေက သံသယဖြစ်စရာရှိလို့ သံသယဖြစ်လာတာကို လက်ခံထားတယ်။
ပြီးမှ—
ကြားဖူးတာတစ်ခုတည်း၊ အစဉ်အလာတစ်ခုတည်း၊ စာစုတစ်ခုတည်း၊ ဆင်ခြင်ချက်တစ်ခုတည်း၊ ပြောသူတော်ပုံပေါ်တာတစ်ခုတည်း၊ “သူငါ့ဆရာ” ဆိုတာတစ်ခုတည်းနဲ့ မယူဖို့ ဟောတယ်။
ပြီးမှ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟနဲ့ ဆက်စပ်တဲ့အရာတွေရဲ့ အကျိုးဆက်ကို စစ်ခိုင်းတယ်။ [၄]
ဒီမှာ အရေးကြီးတာ—
မသေချာမှုကို မသိဘူးလို့ ဝန်ခံတာ ဗုဒ္ဓဓမ္မမှာ အပြစ်မဟုတ်ဘူး။
အဲဒီမသေချာမှုကို ဘယ်လိုကိုင်တွယ်သလဲက အရေးကြီးတယ်။
သံသယကို အမြဲထားနေရင်လည်း မတိုးဘူး။
သံသယကို ဖုံးပြီး အတည်ပြုသလိုပြောရင်လည်း မမှန်ဘူး။
သံသယ → စုံစမ်း → စစ်ဆေး → သိသလောက်ကို သိ → ကျင့်သုံး → ပိုရှင်း
ဒီလိုသွားရမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
မသိတာကို ဝန်ခံနိုင်ခြင်းရဲ့ အခြားအလွန်နက်တဲ့အပိုင်းက—
မေးသမျှအကြောင်းကို မဖြစ်မနေလိုက်စဉ်းစားဖို့ မလိုဘူး။
ဒီကိစ္စကို မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၃ မှာ ထင်ရှားစွာတွေ့ရတယ်။
အရှင်မာလုင်္ကျာပုတ္တက လောကဟာ ထာဝရလား၊ မထာဝရလား စတဲ့ အဖြေမပေးထားတဲ့ အယူအဆဆိုင်ရာမေးခွန်းတွေကို ဖြေမပေးရင် တရားမကျင့်တော့ဘူးဆိုတဲ့သဘောနဲ့ မေးတယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က အဆိပ်မြားထိထားတဲ့ လူတစ်ယောက်ရဲ့ ဥပမာကို ဟောတယ်။
အဲဒီလူက—
မြားပစ်သူ ဘယ်သူလဲ။
ဘယ်မျိုးရိုးလဲ။
မြားဘယ်သစ်နဲ့လုပ်လဲ။
ကြိုးဘယ်ဟာလဲ။
ဒီအရာတွေ အကုန်မသိရမချင်း မြားမထုတ်ဘူးဆိုရင်—
အဖြေမရခင် သေနိုင်တယ်။
အဓိကက—
ဒုက္ခရှိတယ်။ အရင်ကုသရမယ်။
မေးခွန်းအားလုံးဟာ မတူဘူး။
တချို့သိသင့်တယ်။
တချို့နောက်ထားလို့ရတယ်။
တချို့က လမ်းမတိုးစေဘူး။ [၅]
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၃ မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အဖြေမပေးထားတဲ့ အယူအဆဆိုင်ရာမေးခွန်းများကို အဆိပ်မြားဥပမာဖြင့် ပြန်လည်ထားပေးပြီး၊ အကျိုးမရှိသော အဆုံးမဲ့စူးစမ်းမှုထက် ဒုက္ခနှင့် ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာအတွက် တကယ်သက်ဆိုင်တာကို ဦးစားပေးထားတယ်။
ဒီဟာကို ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းထဲ ထည့်ကြည့်။
အစည်းအဝေးတစ်ခု။
Website ကျသွားတယ်။
Customer ငွေပေးလို့မရတော့ဘူး။
အဖွဲ့ထဲမှာ လူတွေ ဆွေးနွေးတယ်—
“ဒါကို မနှစ်က ဘယ်သူရေးတာလဲ”
“ဘယ်သူ့အမှားလဲ”
“သူကအရင်ကတည်းက ဒီလိုပဲ”
“ကျွန်တော်တို့အဖွဲ့အစည်း Culture က…”
အဲဒါတွေ နောက်မှစစ်လို့ရတယ်။
အခုအရေးကြီးတာ—
စနစ်ပြန်တက်အောင် ဘာလုပ်မလဲ။
Customer ကို ဘာပြောမလဲ။
Data လုံခြုံလား။
ငွေမပျောက်လား။
အဲဒီအချက်။
မသိတာအားလုံးကို တစ်ခါတည်းသိချင်တာက ပညာမဟုတ်ဘူး။
အခုအချိန်မှာ ဘာသိဖို့လိုသလဲ သိတာ ပညာ။
ဒီအချက်က မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၃ ရဲ့ လောကီလုပ်ငန်းသင်ခန်းစာတစ်ခုအဖြစ်သာ ဆင်ခြင်တာ။
သုတ်မူရင်းကို လုပ်ငန်းစီမံခန့်ခွဲမှုစာအုပ်လို့ မပြောင်းဘူး။
မူရင်းအဓိပ္ပာယ်က ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းမှုနဲ့ မဆိုင်တဲ့ အယူအဆဆိုင်ရာအဆုံးမဲ့မေးခွန်းတွေအပေါ် မဖက်တွယ်ဖို့။
ဒါပေမယ့် Founder အတွက်လည်း မေးစရာရှိတယ်—
“အခုငါ စူးစမ်းနေတာ အရေးကြီးတဲ့မသိမှုလား၊ အလုပ်ရှောင်တဲ့ မသိမှုလား?”
တစ်ခါတလေ Research လုပ်နေတယ်ဆိုပြီး မစဘူး။
Logo ကို သုံးလစဉ်းစားတယ်။
Company name ကို တစ်လရွေးတယ်။
အဓိက Customer ကို တစ်ယောက်မှ မတွေ့ဘူး။
“သေချာအောင်လေ”
ဆိုတယ်။
ဒါက သေချာမှုလား?
မသေချာမှုနောက်က ကြောက်စိတ်လား?
ပြန်စစ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၇၇ မှာလည်း စိတ်နဲ့အဆုံးမဲ့ခန့်မှန်းမနေသင့်တဲ့ နယ်ပယ်လေးမျိုးကို ဖော်ပြတယ်။ ဘုရားရှင်တို့၏ အတိုင်းအတာ၊ ဈာန်ရသူ၏ အတိုင်းအတာ၊ ကံ၏အကျိုးအတိအကျလည်ပတ်ပုံ၊ လောကအကြောင်း အဆုံးမဲ့ကြံစည်မှုတို့ကို အလွန်အကျွံခန့်မှန်းလိုက်ပါက စိတ်ပင်ပန်းမှုနဲ့ အနှောင့်အယှက်ရနိုင်ကြောင်း သတိပေးတယ်။ [၆]
ဒီသုတ်ကို—
“ဘာမှမစဉ်းစားနဲ့”
လို့ မယူရဘူး။
ကံအကြောင်း လုံးဝမလေ့လာနဲ့လို့လည်း မယူရဘူး။
အဓိက သတိက—
ကိုယ့်ဉာဏ်နဲ့ မရောက်နိုင်တဲ့အတိုင်းအတာကို အတွေးသက်သက်နဲ့ အတိအကျအခိုင်အမာ မဖန်တီးနဲ့။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၇၇ က အတွေးဖြင့် အဆုံးမဲ့ခန့်မှန်းလို့မသင့်တဲ့ နယ်ပယ်လေးမျိုးကို သတ်မှတ်ထားတာကြောင့် “အရာအားလုံးကို ငါသိရမယ်” ဆိုတဲ့ စိတ်ရဲ့ အကန့်အသတ်ကို သတိပေးပေးတယ်။
ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းမှာ ဒီစိတ်က အများကြီးဖြစ်တယ်။
“သုံးနှစ်နောက် စျေးကွက် ဘယ်လိုဖြစ်မလဲ?”
ခန့်မှန်းလို့ရတယ်။
Scenario ဆောက်လို့ရတယ်။
ဒါပေမယ့်—
“အတိအကျ ဒီလိုပဲဖြစ်မယ်”
လို့ သိသလိုပြောလို့မရဘူး။
Forecast က Forecast။
Fact မဟုတ်ဘူး။
“ဒီ Customer က ဘာကြောင့်မဝယ်တာလဲ?”
မေးလို့ရတယ်။
ဒါပေမယ့် မမေးဘဲ—
“သူက ဈေးကြီးတယ်ထင်တာ”
လို့ ကိုယ့်စိတ်ထဲက ဖြည့်လိုက်တာ—
သိတာမဟုတ်ဘူး။
“ဒီဝန်ထမ်းက ဘာကြောင့်ထွက်တာလဲ?”
မသိဘူး။
ဒါပေမယ့်—
“သူ loyalty မရှိလို့”
လို့ ချက်ချင်းသတ်မှတ်တယ်။
မသိတာကို သိသလိုလုပ်တာ။
ဒီလိုလုပ်ရင် Founder ရဲ့အမြင်က Data မဟုတ်ဘဲ ကိုယ့်ကိလေသာတွေဖြစ်လာတယ်။
မကြိုက်တဲ့ဝန်ထမ်းထွက်ရင်—
“သူမကောင်းလို့”
ကြိုက်တဲ့ဝန်ထမ်းထွက်ရင်—
“Company system မှားလို့”
အဖြစ်မှန်ကို မိမိစိတ်ကြိုက်ဖတ်နေပြီ။
ဒါကြောင့် မေး—
“ဒါကို ငါသိတာလား၊ ငါပြောချင်တာလား?”
ဒီမေးခွန်းအရမ်းကောင်းတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
သံယုတ္တနိကာယ် ၅၆.၃၁၊ သစ်ရွက်ဥပမာသုတ်မှာလည်း နက်နက်စဉ်းစားစရာတစ်ခု ရှိတယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က တောအုပ်ထဲက သစ်ရွက်အနည်းငယ်ကို လက်ထဲယူပြီး—
လက်ထဲက သစ်ရွက်နဲ့ တောထဲက သစ်ရွက် ဘယ်ဟာများသလဲလို့ မေးတယ်။
တောထဲက ပိုများတယ်။
အလားတူ—
ဘုရားရှင် ကိုယ်တိုင်သိမြင်ထားပေမယ့် မဟောထားတဲ့အရာတွေ များတယ်။
ဟောထားတာ နည်းတယ်။
ဘာကြောင့် မဟောတာလဲ?
ဒုက္ခငြီးငွေ့ခြင်း၊ ရာဂကင်းခြင်း၊ ချုပ်ငြိမ်းခြင်း၊ ငြိမ်းချမ်းခြင်း၊ သိမြင်ခြင်း၊ သမ္ဗောဓိ၊ နိဗ္ဗာန်တို့ဆီ မပို့လို့။
ဟောထားတာက—
ဒုက္ခ။
ဒုက္ခအကြောင်း။
ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းမှု။
ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာလမ်း။ [၇]
ဒီနေရာက အလွန်အရေးကြီးတယ်။
သိတာအကုန်ပြောခြင်းကို ပညာလို့ မသတ်မှတ်ဘူး။
အကျိုးရှိတာကို ရွေးပြောတယ်။
တစ်ဖက်ကကြည့်ရင် ဒီသုတ်က—
“မသိတာကို မသိဘူးပြော”
ဆိုတာထက် တစ်ဆင့်ပိုနက်တယ်။
သိတောင်မှ မလိုအပ်ရင် မပြောနိုင်ခြင်း။
ဒီဟာ ဦးဇင်းတို့ခေါင်းစဉ်အတွက် အရေးကြီးတယ်။
မသိဘူးကို ဝန်ခံနိုင်ရမယ်။
သိတယ်ဆိုရင်လည်း—
ပြောသင့်လား ပြန်စစ်ရမယ်။
သံယုတ္တနိကာယ် ၅၆.၃၁ မှာ ဘုရားရှင်က ကိုယ်တိုင်သိသော်လည်း ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာနဲ့ မသက်ဆိုင်တဲ့အရာတွေကို မဟောဘဲ၊ သစ္စာလေးပါးနဲ့ဆိုင်တဲ့ အကျိုးရှိတဲ့တရားကို ဦးစားပေးဟောကြားထားတယ်။
လုပ်ငန်းထဲမှာ တစ်ခါတလေ Leader က များများပြောတယ်။
အဖွဲ့က ပိုရှုပ်တယ်။
ဝန်ထမ်းက မေးတယ်—
“ဒီနေ့ ဘာလုပ်ရမလဲ?”
Leader က strategy သုံးနှစ်စာ ပြောတယ်။
ဝန်ထမ်းက အဲဒီနေ့ ဘာလုပ်ရမှန်းမသိသေးဘူး။
သိတာများတဲ့သူရဲ့ ပြဿနာတစ်ခုက—
ဘယ်လောက်ပြောရမလဲ မသိခြင်း။
ဘုရားရှင်ရဲ့ သစ်ရွက်ဥပမာက ဦးဇင်းတို့ကို သတိပေးတယ်—
သိတာအားလုံး ထုတ်မပြောလည်းရတယ်။
အကျိုးရှိတာကို ရွေး။
အချိန်နဲ့ကိုက်တာကို ရွေး။
လိုအပ်တာကို ရွေး။
ဒီအချက် မဇ္ဈိမနိကာယ် ၅၈၊ အဘယရာဇကုမာရသုတ်နဲ့လည်း ဆက်တယ်။
အဲဒီသုတ်မှာ ဘုရားရှင်ရဲ့ စကားပြောပုံကို အမှန်/မမှန်၊ အကျိုးရှိ/မရှိ၊ နားထောင်သူနှစ်သက်/မနှစ်သက်တို့နဲ့ ခွဲပြီး၊ အမှန်ဖြစ်ပြီး အကျိုးရှိတဲ့စကားကို အချိန်သိပြီး ပြောတယ် ဆိုတဲ့သဘော ရှိတယ်။
ဒါဆို မသိတာကို သိသလိုပြောတာ ဘယ်မှာထားမလဲ?
အရင်ဆုံး အမှန်မဟုတ်နိုင်တဲ့အရာ ဖြစ်သွားပြီ။
သမ္မာဝါစာဘက်မှာပဲ ပြဿနာရှိလာတယ်။
ဒါကြောင့် လုပ်ငန်းအတွက်—
“မသိသေးပါဘူး၊ စစ်ပြီးပြန်ပြောပါမယ်”
ဆိုတဲ့စကားဟာ အားနည်းတဲ့ဝါကျ မဟုတ်ဘူး။
တစ်ခါတလေ သမ္မာဝါစာကို ကာကွယ်ပေးတဲ့ဝါကျ ဖြစ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီမှာ အလွန်အရေးကြီးတဲ့အချက်တစ်ခု ခွဲမယ်။
“မသိဘူး” နဲ့ “မသိချင်ဘူး” မတူဘူး။
တစ်ယောက်—
“ငွေစာရင်းမသိဘူး”
ဆိုတယ်။
သုံးနှစ်လုံးလည်း မသင်ဘူး။
အဲဒါ မသိတာကို ဝန်ခံတာလား?
တစ်ပိုင်းပဲ။
တာဝန်ရှောင်တာပါလာနိုင်တယ်။
“ဥပဒေမသိဘူး”
လို့ပြောပြီး သက်ဆိုင်ရာအကြံမယူဘူး။
တာဝန်မပြည့်ဘူး။
“ဝန်ထမ်းတွေ ဘာဖြစ်နေလဲမသိဘူး”
ဆိုပြီး ဘယ်တော့မှမမေးဘူး။
ဒါ Leader ရဲ့ မျက်စိပိတ်မှု။
ဒါကြောင့် မသိတာကို ဝန်ခံပြီးနောက်—
သိဖို့တာဝန်ရှိသလား?
စစ်ရမယ်။
တစ်ချို့အရာ—
မသိလည်းရတယ်။
Founder က စက်တစ်လုံးအတွင်းက screw တိုင်း ဘယ်လောက်လှည့်ရမလဲ မသိလည်းရတယ်။
ကျွမ်းကျင်သူရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် လုံခြုံရေးအန္တရာယ်ရှိမရှိ သိဖို့ တာဝန်ရှိတယ်။
တစ်ချို့အရာ—
ကိုယ်တိုင်အကုန်မသိလည်း သိသူကို ရှာဖို့တာဝန်ရှိတယ်။
ဒါက အလွန်အရေးကြီးတယ်။
မသိခြင်းဟာ တာဝန်ကင်းလွတ်ခွင့် မဟုတ်ဘူး။
မှန်မှန်ဝန်ခံပြီး မှန်တဲ့လူဆီသွားဖို့ အစ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ မသိတာကို မဝန်ခံနိုင်ခြင်းရဲ့ အမြစ်က—
ရာထူးနဲ့အသိကို တစ်ထပ်တည်းထင်တာ။
“ငါ Boss ဖြစ်လို့ ငါသိရမယ်”
“ငါဆရာဖြစ်လို့ မေးခွန်းတိုင်းဖြေရမယ်”
“ငါအဖေဖြစ်လို့ သားမေးတာအကုန်သိရမယ်”
“ငါပိုင်ရှင်ဖြစ်လို့ အဖွဲ့ထဲက လူတွေထက် အရာအားလုံးပိုတတ်ရမယ်”
ဒီအယူအဆက လူကို ပင်ပန်းစေတယ်။
Founder ရဲ့ အလုပ်က အရာအားလုံးသိတာမဟုတ်ဘူး။
တစ်ခါတလေ—
ဘယ်သူသိသလဲ သိတာ။
ဘယ်သူ့ကိုမေးရမလဲ သိတာ။
ဘယ်အချိန် မဆုံးဖြတ်သေးရမလဲ သိတာ။
ဘယ်အချိန် အချက်အလက်မပြည့်ပေမယ့် ဆုံးဖြတ်ရမလဲ သိတာ။
ဒါတွေ။
တစ်ခါတလေ Founder အားလုံးထက်တော်ချင်တယ်။
Engineer ထက် technology သိချင်တယ်။
Accountant ထက် စာရင်းသိချင်တယ်။
Lawyer ထက် law သိချင်တယ်။
Marketing team ထက် marketing သိချင်တယ်။
ဒါမဖြစ်နိုင်ဘူး။
ဒါပေမယ့်—
“ငါမသိဘူး”
ပြောမရတော့ သူတစ်ပါးသိတာကိုလည်း နားမထောင်တော့ဘူး။
အဖွဲ့ထဲက အတော်ဆုံးလူတွေ တိတ်သွားတယ်။
အဲဒါက Company အတွက် အန္တရာယ်ကြီးတယ်။
Leader မသိတာထက် Leader မသိဘူးလို့ ပြောမရတာက ပိုအန္တရာယ်ကြီးတတ်တယ်။
ဒါကို မှတ်ထား။
သူတော်ကောင်းတို့…
သင်ကြားရေးအတွက် ဖန်တီးထားတဲ့ အခြေအနေတစ်ခုကြည့်ရအောင်။
ဤအဖြစ်အပျက်သည် အမှန်တကယ်ပုဂ္ဂိုလ်၊ ကုမ္ပဏီတစ်ခု၏ သမိုင်းမှတ်တမ်းမဟုတ်ပါ။
စက်ရုံငယ်တစ်ခုမှာ ပိုင်ရှင်က အမှာစာကြီးတစ်ခု ရလာတယ်ဆိုပါစို့။
ဖောက်သည်က—
“ဒီအချိန်အတွင်း ပစ္စည်းပေးနိုင်မလား”
မေးတယ်။
အရောင်းအဖွဲ့က ပိုင်ရှင်ကို မေးတယ်။
ပိုင်ရှင်က Production capacity အတိအကျ မသိဘူး။
စက်တွေ အခုအချိန်မှာ ဘယ်လောက်ထုတ်နိုင်မလဲ မသိဘူး။
ကုန်ကြမ်းရောက်မရောက် မသိဘူး။
ဒါပေမယ့် အမှာစာပျောက်မှာကြောက်တယ်။
“ရတယ်၊ အချိန်မီပေးမယ်”
ပြောလိုက်တယ်။
နောက်နေ့ Production manager က—
“မရဘူး”
ဆိုတယ်။
ပိုင်ရှင်က—
“ရအောင်လုပ်”
ဆိုတယ်။
ဝန်ထမ်း overtime တက်တယ်။
Quality စစ်ချိန်လျော့တယ်။
ကုန်ကြမ်းကို အမြန်ဈေးကြီးနဲ့ ဝယ်ရတယ်။
တချို့ Product ပြန်ပို့ခံရတယ်။
Customer နဲ့ Relationship ပျက်တယ်။
ဒီပြဿနာရဲ့အစ ဘယ်မှာလဲ?
Capacity နည်းတာလား?
တစ်ပိုင်း။
ဒါပေမယ့် ပထမဆုံး—
မသိတာကို သိသလို ကတိပေးလိုက်တဲ့နေရာ။
အဲဒီအချိန်မှာ ပိုင်ရှင်က—
“အခုချက်ချင်း မပြောနိုင်သေးဘူး။ ထုတ်လုပ်ရေး၊ ကုန်ကြမ်း၊ သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးကို စစ်ပြီး ဒီနေ့ညနေ အတည်ပြုပါမယ်”
လို့ ပြောခဲ့ရင်?
ဖောက်သည်က စိတ်ပျက်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် သစ္စာရှိတယ်။
စစ်ပြီး—
“၈၀ ရာခိုင်နှုန်းကို အချိန်မီပေးနိုင်တယ်၊ ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းကို နောက်သုံးရက်လိုတယ်”
လို့ အမှန်ပြောရင်?
ဒါ Leader အားနည်းတာလား?
မဟုတ်ဘူး။
မသိမှုကို စနစ်တကျသိမှုအဖြစ် ပြောင်းတတ်တာ။
ဒီဟာ ခေါင်းဆောင်မှု။
ဒကာ ဒကာမတို့…
နောက်တစ်ခု သတိထား။
“မသိဘူး” ပြောတတ်သူက အမြဲမှန်တယ်လို့လည်း မဆိုရဘူး။
တစ်ချို့က decision မချင်လို့—
“မသိဘူး”
ပြောတယ်။
အန္တရာယ်မယူချင်လို့—
“Data မပြည့်သေးဘူး”
ပြောတယ်။
တကယ်တော့ အချက်အလက်က လုံလောက်နေပြီ။
ဒီမှာ ပညာလိုတယ်။
မသိတာကို ဝန်ခံတာနဲ့ အဆုံးမဲ့သေချာမှုရှာတာ ခွဲရမယ်။
အဲဒီအတွက် Founder တစ်ယောက် မေးရမယ့်မေးခွန်း—
“ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ချဖို့ ဘာကို မဖြစ်မနေ သိရမလဲ?”
တစ်ရာရာခိုင်နှုန်းသိရမလား?
လုပ်ငန်းအများစုမှာ မရနိုင်ဘူး။
ဒါဆို—
“ဘယ်အချက်တွေမသိရင် အန္တရာယ်ကြီးလဲ?”
အဲဒါကို ရှာ။
Safety?
Legal?
Cash?
Customer commitment?
ဒီလို critical unknowns တွေ စစ်။
ပြီးရင် မသိသေးတာ တချို့ရှိလည်း ဆုံးဖြတ်ရတယ်။
ဒါက လောကီစီမံခန့်ခွဲမှုသဘော။
ကျမ်းမူရင်းမဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် မောဟနည်းအောင်၊ မိမိအသိအကန့်အသတ်ကို သိပြီး ဆုံးဖြတ်ဖို့ အသုံးဝင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
“မသိဘူး” ဆိုတဲ့စကားကို အဖွဲ့ထဲမှာ Leader ပထမဆုံးပြောတတ်ဖို့လိုတယ်။
ဘာကြောင့်လဲ?
Leader မပြောရဲရင် Staff လည်း မပြောရဲဘူး။
Manager က အရာအားလုံးသိသလိုနေတယ်။
Staff တစ်ယောက် မသိတာကို—
“မသိဘူး”
ပြောမလား?
“မတော်ဘူး” လို့သတ်မှတ်မှာကြောက်တယ်။
ဒါနဲ့ မသိတာဖုံးတယ်။
Quality issue ဖုံးတယ်။
Safety issue ဖုံးတယ်။
Customer complaint ဖုံးတယ်။
နောက်ဆုံး ပြဿနာကြီးဖြစ်မှ သိတယ်။
ဒါကြောင့် Leader တစ်ယောက်—
“ဒီအပိုင်းကို ကျွန်တော်မသိဘူး။ မင်းကပိုသိတယ်၊ ရှင်းပေး”
ပြောနိုင်တာ အဖွဲ့ကို အလွန်အကျိုးရှိတယ်။
ဒီမှာ မာနကျသလား?
မာနနည်းတယ်။
ဒါပေမယ့် authority ပျက်သလား?
မဖြစ်မနေမပျက်ဘူး။
တစ်ခါတလေ ပိုယုံကြည်လာတယ်။
ဘာကြောင့်လဲ?
ဒီလူက မသိတာကို သိသလိုမလုပ်ဘူး။
အမှန်နဲ့အတူနေလို့။
ဒါပေမယ့် “မသိဘူး” ပြောတိုင်း trust တက်မယ်လို့ ဦးဇင်းတို့ မအာမခံဘူး။
အမြဲမသိဘူး၊ ဘယ်တော့မှမလေ့လာဘူးဆို trust ကျမယ်။
ဒါကြောင့် formula မဟုတ်ဘူး။
Honesty + follow-through။
“မသိဘူး” ပြော။
ပြီးရင် စစ်။
အချိန်ပြန်ပေး။
အဖြေပြန်ယူလာ။
ဒီလို။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီအပိုင်းမှာ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၅ ကို ထပ်ပြန်သတိရ။
သုတ်ထဲမှာ မသိဘဲ—
“သိတယ်”
ပြောနိုင်တဲ့ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟအခြေအနေရှိမရှိကို ဆရာတစ်ဦးအား စုံစမ်းဖို့ တိုက်ရိုက်ဖော်ပြထားတယ်။
ဒီဟာ အရမ်းထိတယ်။
မသိဘဲ “သိတယ်” ပြောခြင်းကို မောဟနဲ့တင် မဟုတ်ဘဲ စိတ်ညစ်ညူးမှုနဲ့ ချိတ်ထားတယ်။
ဘာကြောင့် မသိတာကို သိတယ်ပြောမလဲ?
တစ်ခါတလေ ငွေရချင်လို့။
တစ်ခါတလေ လူအထင်ကြီးချင်လို့။
တစ်ခါတလေ ကိုယ့်အယူကိုနိုင်ချင်လို့။
ဒါကြောင့် မသိတာကိုဝန်ခံခြင်းဟာ လေ့လာမှုအကျင့်တစ်ခုတင်မဟုတ်ဘူး။
သီလအကျင့်လည်း ဖြစ်တယ်။
မသိတာကို မသိဘူးပြောခြင်းက—
သမ္မာဝါစာကို ကာကွယ်တယ်။
မာနကို လျှော့တယ်။
မောဟကို မြင်စေတယ်။
စုံစမ်းဖို့ တံခါးဖွင့်တယ်။
မိတ်ကောင်းဆီ မေးဖို့ တံခါးဖွင့်တယ်။
ပညာတိုးဖို့ အခွင့်ပေးတယ်။
ဒါကြောင့် ဒီစကားလေး—
“မသိသေးပါဘူး”
ရဲ့နောက်မှာ ဓမ္မအလွန်များတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု “မသိဘူး” ပြောနိုင်ခြင်းကို အဆင့်ငါးဆင့် ခွဲကြည့်မယ်။
ဒါဟာ ကျမ်းထဲက အဆင့်ငါးဆင့်မဟုတ်ဘူး။
ဒီနေ့လက်တွေ့အသုံးချဖို့ ဓမ္မအခြေခံပေါ်က reflection ဖြစ်တယ်။
ပထမ — မသိတာကို သိခြင်း။
အရင်ဆုံး ဒီဟာလိုတယ်။
တချို့လူက မသိတာကို မသိဘူး။
ဒါအခက်ဆုံး။
မေးရမယ့်မေးခွန်းမသိဘူး။
Risk မမြင်ဘူး။
ဒီအတွက် မိတ်ကောင်း၊ feedback၊ data လိုတယ်။
ဒုတိယ — မသိတာကို ဝန်ခံခြင်း။
အတ္တက ကြားဝင်တယ်။
“လူတွေဘာထင်မလဲ”
ဒါကိုကျော်ရမယ်။
တတိယ — မသိတာကို မှန်တဲ့နေရာမှာ အတည်မပြုခြင်း။
Customer ကို မထင်ရာမပြော။
Staff ကို မမှားတဲ့ကတိမပေး။
စတုတ္ထ — သိသူဆီ မေးခြင်း။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၄၇ ရဲ့ စုံစမ်းခြင်းသဘောနဲ့၊ ကေသမုတ္တိသုတ်ရဲ့ စစ်ဆေးခြင်းသဘောကို သတိရ။
ပဉ္စမ — သိလာရင် အမြင်ပြင်ခြင်း။
ဒီဟာမရှိရင် စုံစမ်းတာ အလကား။
Data အသစ်ရလာတယ်။
ဒါပေမယ့် ကိုယ့်အယူမပြောင်းဘူး။
အဲဒါ ပညာမဟုတ်ဘူး။
“ဟိုတုန်းက ကျွန်တော် ဒီလိုယူထားတယ်။ အခုအချက်အလက်အသစ်အရ ပြင်ပါတယ်”
ပြောရဲရမယ်။
ဒီဟာ အားနည်းချက်မဟုတ်ဘူး။
သစ္စာဘက်ရွှေ့တာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လုပ်ငန်းမှာ “မသိဘူး” ပြောသင့်တဲ့အခြေအနေတွေ ခွဲကြည့်။
တစ်—
Data မရှိသေးဘူး။
နှစ်—
ကိုယ့်ကျွမ်းကျင်မှုအပြင်ဘက်။
သုံး—
ဥပဒေ၊ ကျန်းမာရေး၊ လုံခြုံရေးလို high-risk နယ်ပယ်။
လေး—
တစ်ဖက်လူရဲ့ရည်ရွယ်ချက်၊ စိတ်၊ motive ကို ခန့်မှန်းနေတာ။
ငါး—
အနာဂတ်အကြောင်း အတိအကျမခန့်မှန်းနိုင်တာ။
ခြောက်—
ကောလာဟလပဲရှိသေးတာ။
ခုနစ်—
တစ်ဖက်က မေးခွန်းကို အရင်သေချာမနားလည်သေးတာ။
ဒီအခြေအနေတွေမှာ “မသိဘူး” လို့ ပြောပြီး ရပ်မနေ။
အခြေအနေအလိုက်—
“အချက်အလက်ပိုလိုပါတယ်”
“ကျွမ်းကျင်သူကို မေးပါမယ်”
“ဒီဟာကို အတည်ပြုလို့မရသေးဘူး”
“ဒီအပိုင်းက ခန့်မှန်းချက်ပါ”
“မေးခွန်းကို ပြန်ရှင်းပြပါ”
လို့ တိတိကျကျပြော။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၄၂ ရဲ့ လေးမျိုးပြန်သတိရ။
တန်းဖြေရမယ့် မေးခွန်းရှိတယ်။
ခွဲဖြေရမယ့် မေးခွန်းရှိတယ်။
ပြန်မေးရမယ့် မေးခွန်းရှိတယ်။
ထားရမယ့် မေးခွန်းရှိတယ်။
မေးခွန်းကို အမျိုးအစားခွဲတတ်ခြင်းဟာ ပညာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီအကြောင်းကို မိသားစုဘဝမှာလည်း အရေးကြီးတယ်။
သားသမီးက မေးတယ်—
“အဖေ၊ ဘာကြောင့် ဒီလိုဖြစ်တာလဲ?”
အဖေမသိဘူး။
ဒါပေမယ့် အဖေဆိုတာ အကုန်သိရမယ်ထင်တယ်။
အဖြေတစ်ခုလုပ်ပေးတယ်။
ကလေးက နောက်ပိုင်းအမှားကို သင်သွားတယ်။
တကယ်က—
“အဖေလည်းမသိဘူးသား။ အတူရှာကြမယ်”
ဆိုတာ ပိုကောင်းနိုင်တယ်။
အဲဒီကလေးဘာသင်မလဲ?
လူကြီးလည်း မသိတာရှိတယ်။
မသိတာ ရှက်စရာမဟုတ်ဘူး။
မသိရင် လေ့လာရတယ်။
အမှန်ကို မဖန်တီးရဘူး။
ဒါက အလွန်ကောင်းတဲ့ ပညာရေး။
ဆရာတစ်ယောက်လည်း တူတူ။
ကျောင်းသားမေးတဲ့ မေးခွန်းကို မသိဘူး။
“မသိဘူး” ပြောရင် ဆရာဂုဏ်ကျသလား?
မဖြစ်မနေမကျဘူး။
“ဒီအပိုင်းကို ဆရာသေချာမသိဘူး။ စစ်ပြီး နောက်သင်ခန်းစာမှာ ပြန်ဖြေမယ်”
ပြော။
ပြီးရင် တကယ်ပြန်ဖြေ။
ဒီလိုဆရာကို ကျောင်းသားအများကြီး ယုံနိုင်တယ်။
အရေးကြီးတာ—
မသိဘူး + မလွတ်သွားဘူး။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဘုန်းကြီး၊ တရားဟောသူတွေအတွက်တောင် ဒီအချက်ပိုအရေးကြီးတယ်။
ပိဋကတ်တော်မသေချာဘူး။
သုတ်အမှတ်မသေချာဘူး။
ပါဠိစာမသေချာဘူး။
“တစ်နေရာမှာ ဘုရားဟောထားတယ်”
လို့ မပြောရဘူး။
“အခု ဦးဇင်းအတည်မပြုနိုင်သေးဘူး”
ပြောရမယ်။
ဘာကြောင့်လဲ?
မှားတဲ့စကားတစ်ခု တရားဟောသူပါးစပ်က ထွက်ရင် လူတစ်ရာကြားမယ်။
သူတို့ထဲက ဆယ်ယောက်ပြန်ပြောမယ်။
တစ်နှစ်ကြာရင်—
“ဘုရားဟော”
ဖြစ်သွားနိုင်တယ်။
ဒါ အလွန်ကြောက်စရာကောင်းတယ်။
ဓမ္မအပေါ် ရိုသေခြင်းဆိုတာ မြန်မြန်စကားလှလှပြောတာမဟုတ်ဘူး။
မသေချာတာကို မသေချာဘူးလို့ ထိန်းထားနိုင်ခြင်းလည်း ဓမ္မကိုရိုသေခြင်း။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၅ ရဲ့ သစ္စာထိန်းသိမ်းမှုကို ဒီနေရာမှာ အလွန်တန်ဖိုးထားရမယ်။
ကိုယ့်အခြေခံထက် ကျော်မပြောနဲ့။
ဦးဇင်းတို့ ကိုယ်တိုင်လည်း ဒီစည်းကို အမြဲသတိထားရမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ လူတစ်ယောက်—
“ကျွန်တော်က အကုန်မသိပါဘူး”
လို့ပြောတယ်။
အလွန်နှိမ့်ချသလိုပေါ်တယ်။
ဒါပေမယ့် သူ့အမြင်ကို မေးတဲ့အခါ ဘယ်သူ့စကားမှ မလက်ခံဘူး။
ဒါဆို စကားနဲ့စိတ် မတူသေးဘူး။
စစ်မှန်တဲ့ “မသိဘူး” ဟာ—
နားထောင်တတ်လာစေတယ်။
ကိုယ်အကုန်မသိဘူးဆိုရင် တစ်ဖက်လူဆီမှာ ကိုယ်မသိတာရှိနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် နားထောင်တယ်။
Staff ကို နားထောင်တယ်။
Customer ကို နားထောင်တယ်။
မိတ်ကောင်းကို နားထောင်တယ်။
ကျွမ်းကျင်သူကို နားထောင်တယ်။
စာကို နားထောင်တယ်။
တရားကို နားထောင်တယ်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၅ ထဲမှာ သစ္စာကို ရှာဖွေရာ အဆင့်ဆင့်ထဲမှာ ဆရာကို ချဉ်းကပ်၊ နားထောင်၊ တရားကိုကြား၊ မှတ်၊ အဓိပ္ပာယ်ကို စစ်၊ စိတ်ဖြင့်လက်ခံ၊ လုံ့လထုတ်၊ စုံစမ်း၊ ကြိုးစား၊ ပညာဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်သည့် လမ်းကြောင်းကို ရှင်းတယ်။ [၂]
ဒီလမ်းကြောင်းကို နက်နက်ကြည့်။
အမှန်ကို ရဖို့—
နားထောင်ခြင်း ပါတယ်။
အဓိပ္ပာယ်စစ်ခြင်း ပါတယ်။
အားထုတ်ခြင်း ပါတယ်။
ကိုယ်တိုင်ထိုးထွင်းသိခြင်း ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဗုဒ္ဓဓမ္မရဲ့ “မသိဘူး” ဟာ ပျင်းရိတဲ့ မသိမှုမဟုတ်ဘူး။
ပညာဆီ လှမ်းမယ့်မသိမှု။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လူငယ်တွေ အတွက် အလွန်အရေးကြီးတာ တစ်ခု။
အွန်လိုင်းခေတ်မှာ “မသိဘူး” ပြောရတာ ပိုခက်လာတယ်။
ဘာကိုမေးမေး အဖြေရှာလို့ရသလိုပေါ်တယ်။
နှစ်မိနစ်အတွင်း ဗီဒီယိုတစ်ခုကြည့်တယ်။
ပြီးတော့ သိပြီလို့ထင်တယ်။
ဆောင်းပါးတစ်ခုဖတ်တယ်။
အထူးကျွမ်းကျင်သူလို ပြောတယ်။
ဒါက သတင်းအချက်အလက်ရခြင်းနဲ့ သိမြင်ခြင်းကို ရောခြင်း။
တစ်ခုဖတ်ဖူးတာ = ကျွမ်းကျင်တာ မဟုတ်ဘူး။
တစ်ခုကြားဖူးတာ = အတည်ပြုတာ မဟုတ်ဘူး။
တစ်ခုအကြောင်း အမြင်ရှိတာ = အဲဒီအရာကို သိတာ မဟုတ်ဘူး။
ဒီအချိန် မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၅ က အရမ်းခေတ်မီသလို ထိတယ်။
ယုံတာ၊ ကြားတာ၊ ဆင်ခြင်ထားတာ—မှန်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် အဲဒါတွေကို သစ္စာအဆုံးမဟုတ်သေးဘူး လို့ ထိန်းထားတယ်။
ဒီစည်းလေးသာ လူတွေအားလုံးလိုက်ရင် ကောလာဟလအများကြီး နည်းမယ်။
Company meeting မှာ—
“ဒီဟာ Fact လား?”
“Assumption လား?”
ခွဲ။
အွန်လိုင်းမှာ—
“ဒီဟာ သတင်းအတည်လား?”
“ကြားဖူးတာလား?”
ခွဲ။
မိသားစုမှာ—
“သူပြောတာတကယ်ကြားထားတာလား?”
“ကိုယ့်အတွေးလား?”
ခွဲ။
ဒီတရားဟာ အလွန်လက်တွေ့ကျတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု တစ်မိနစ် စိတ်လေ့ကျင့်ကြရအောင်။
ကိုယ့်မှာ အခုလက်ရှိ မသိသေးတဲ့အရာတစ်ခု စိတ်ထဲယူ။
လုပ်ငန်းအကြောင်းဖြစ်နိုင်တယ်။
မိသားစုအကြောင်းဖြစ်နိုင်တယ်။
မိမိဘဝအကြောင်းဖြစ်နိုင်တယ်။
အဲဒီအရာကိုယူပြီး ကိုယ့်စိတ်ကိုကြည့်။
မသိတာကြောင့် စိတ်က ဘာလုပ်ချင်သလဲ?
ချက်ချင်းအဖြေဖြည့်ချင်လား?
တစ်ယောက်ကို အပြစ်တင်ချင်လား?
အဆိုးဆုံးကို ခန့်မှန်းချင်လား?
အကောင်းဆုံးကို ကိုယ့်ကိုယ်ကို နှစ်သိမ့်ချင်လား?
မသိမှုနဲ့ ခဏနေနိုင်သလား?
“အခုတော့ မသိသေးဘူး”
လို့ စိတ်ထဲက တိတိကျကျ သိနိုင်သလား?
ဒါ အလွန်ကောင်းတဲ့ သတိအလေ့အကျင့်။
မသိမှုကို အမြန်ဆုံးဖြည့်ဖို့ မလိုဘူး။
အရင်—
မသိမှုဟာ မသိမှုအဖြစ်ပဲ သိ။
ပြီးမှ—
“သိဖို့ ဘာလုပ်ရမလဲ”
မေး။
ဒီကွာခြားချက်က စိတ်တည်ငြိမ်မှုအတွက် အရေးကြီးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လူတွေ မသိမှုကို မခံနိုင်တာ ဘာကြောင့်လဲ?
မသေချာမှုကြောက်လို့။
စိတ်က certainty လိုချင်တယ်။
“ဒီလိုပဲ”
ဆိုရင် အေးသွားတယ်။
အဲဒီအေးမှုကြောင့် အမှားကိုတောင် ယုံချင်တတ်တယ်။
သေချာတဲ့အမှားက မသေချာတဲ့အမှန်ထက် စိတ်အတွက် သက်သာတတ်တယ်။
ဒီဟာ အန္တရာယ်ကြီးတယ်။
လူတစ်ယောက်—
“ဒီပြဿနာ သူကြောင့်”
လို့ သတ်မှတ်လိုက်ရင် စိတ်ရှင်းသလိုဖြစ်တယ်။
တကယ်တော့ အကြောင်းရှစ်ခုရှိနိုင်တယ်။
Company—
“အရောင်းကျတာ Marketing ကြောင့်”
လို့ ချက်ချင်းတင်တယ်။
တကယ်တော့ Product, price, economy, distribution, service အားလုံးပါနိုင်တယ်။
သေချာမှုလိုချင်လွန်းလို့ အကြောင်းတစ်ခုဖက်ထားမိတယ်။
ဒါကြောင့်—
ပညာရှိသူဟာ အချိန်တိုအတွင်း အဖြေမရှိခြင်းကို ခံနိုင်ရမယ်။
ဒီဟာ “မဆုံးဖြတ်ဘဲနေ” ဆိုတာမဟုတ်ဘူး။
တိတိကျကျ—
“လောလောဆယ် မသေချာသေး”
လို့ သိ။
ဒီလိုထားနိုင်တဲ့စိတ်က အချက်အလက်အသစ်ရလာရင် ပိုကောင်းကောင်းလက်ခံတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
“မသိဘူး” ပြောရတဲ့ စကားပုံစံတွေကို လက်တွေ့သင်ကြရအောင်။
“မသိဘူး”
တစ်လုံးတည်း ပြောလို့ရတယ်။
ဒါပေမယ့် လုပ်ငန်းခွင်မှာ ပိုတာဝန်ယူတဲ့ပုံစံက—
“ဒီအချက်ကို အခု အတည်မပြုနိုင်သေးပါဘူး။ စစ်ပြီး ညနေသုံးနာရီမတိုင်မီ ပြန်ပေးပါမယ်။”
ဒါ အရမ်းကောင်းတယ်။
“ဒီအပိုင်းက ကျွန်တော့်ကျွမ်းကျင်မှုအပြင်ဘက်ပါ။ သက်ဆိုင်ရာကျွမ်းကျင်သူဆီ စစ်ဖို့လိုပါတယ်။”
ကောင်းတယ်။
“ဒါက Fact မဟုတ်သေးပါဘူး။ လောလောဆယ်ယူဆချက်ပါ။”
ကောင်းတယ်။
“ဒီမေးခွန်းကို ကျွန်တော်သေချာမနားလည်သေးပါဘူး။ ဘာကိုမေးလိုတာလဲ နည်းနည်းပြန်ရှင်းပေးပါ။”
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၄၂ ထဲက ပြန်မေးပြီး ဖြေရတဲ့ စိတ်ထားနဲ့ အလွန်ကိုက်တယ်။
“အခုအချက်အလက်အရ ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ကို ယူပါတယ်။ အချက်အလက်အသစ်ရရင် ပြန်ပြင်ပါမယ်။”
ဒါလည်း ပညာရှိတဲ့စကား။
ဒီဝါကျတွေဟာ ယုံကြည်မှုမရှိတဲ့စကား မဟုတ်ဘူး။
အထောက်အထားအဆင့်ကို အမှန်အတိုင်းပြောတဲ့စကား။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လုပ်ငန်းအဖွဲ့တစ်ခုမှာ တစ်ခုစနစ်ထားကြည့်။
အစည်းအဝေးမှာ ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုချတိုင်း—
အချက်သုံးခုခွဲ။
သိထားတာ။
ယူဆထားတာ။
မသိသေးတာ။
ဒီသုံးကော်လံ။
ဥပမာ—
သိထားတာ — လွန်ခဲ့တဲ့သုံးလ အရောင်း ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းကျ။
ယူဆထားတာ — ဈေးတက်တာကြောင့် Customer လျော့နိုင်တယ်။
မသိသေးတာ — Customer တကယ်ဘာကြောင့်မဝယ်တာ။
အခု ဘာလုပ်မလဲ?
Customer ကိုမေး။
Data ထပ်စစ်။
ဒီလိုဆို opinion နဲ့ fact မရောဘူး။
ဒီစနစ်ဟာ ကျမ်းထဲက corporate template မဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၅ ရဲ့—
ယုံကြည်မှု၊ အယူ၊ ဆင်ခြင်မှုနဲ့ သိမြင်မှုကို မရောစေဖို့
ဆိုတဲ့ အခြေခံစိတ်ကို လက်တွေ့အသုံးချတာ။
သူတော်ကောင်းတို့…
Founder တွေအတွက် နောက်ထပ်စမ်းသပ်ချက် တစ်ခု။
တစ်ပတ်အတွင်း ကိုယ်ပြောတဲ့ စကားထဲမှာ—
“သေချာတယ်”
“အမြဲ”
“လုံးဝ”
“ဘယ်တော့မှ”
“သူက ဒီလိုပဲ”
ဆိုတဲ့စကားတွေ ဘယ်လောက်များလဲကြည့်။
ဒီစကားတွေ အားလုံးမှားတယ် မဟုတ်ဘူး။
တစ်ချို့က မှန်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် စိတ်က evidence ထက် ပိုကြီးတဲ့စကား သုံးတတ်တယ်။
“ဝန်ထမ်းတွေ ဘယ်တော့မှ တာဝန်မယူဘူး”
တကယ်လား?
လူတိုင်း?
အမြဲ?
“Customer တွေ ဈေးပဲကြည့်တယ်”
တကယ်လား?
အားလုံး?
“ဒီ Product လုံးဝမဖြစ်ဘူး”
တကယ်လား?
ဘယ် data?
ဒီလိုစကားတွေကို ပြန်စစ်။
တစ်ခါတလေ ပိုမှန်တဲ့စကားက—
“ဒီအုပ်စုမှာ ဒီပြဿနာကို မကြာခဏတွေ့ရတယ်”
“လက်ရှိ data အရ ဈေးဟာ အဓိကအကြောင်းတစ်ခု ဖြစ်နိုင်တယ်”
“ဒီ Product အခု version နဲ့တော့ ရလဒ်မကောင်းသေးဘူး”
ဒီလို။
စကားတိကျလေလေ စိတ်လည်း တိကျလာတယ်။
သမ္မာဝါစာဟာ လူမလိမ်တာတင်မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်ကိုယ်ကို မလိမ်ဖို့လည်း ဆက်စပ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
မသိတာကိုဝန်ခံနိုင်ခြင်းက conflict ကိုလည်း လျှော့တယ်။
လူနှစ်ယောက် ငြင်းကြတယ်။
တစ်ယောက်—
“ငါမှန်တယ်”
နောက်တစ်ယောက်—
“မင်းမှားတယ်”
နှစ်ဖက်စလုံး နောက်ဆုတ်မရဘူး။
ဘာကြောင့်လဲ?
အမြင်နဲ့ အတ္တတစ်ထပ်တည်း ဖြစ်နေပြီ။
တစ်ယောက်က—
“ဒီအပိုင်းကို ကျွန်တော်သေချာမသိပါဘူး။ ကျွန်တော်မြင်တာတော့ ဒီလိုပါ”
လို့ပြောလိုက်ရင် ဘာဖြစ်လဲ?
တံခါးနည်းနည်းဖွင့်တယ်။
တစ်ဖက်လည်း—
“ကျွန်တော်လည်း ဒီအချက်တော့မသေချာဘူး”
ပြောလာနိုင်တယ်။
အဲဒီအချိန် debate က—
ဘယ်သူနိုင်မလဲ
ကနေ
အမှန်ဘယ်မှာလဲ
ဆီ ရွှေ့နိုင်တယ်။
ဒါ ဓမ္မအရ အရမ်းလှတယ်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၅ ရဲ့—
“ကိုယ့်ယုံကြည်မှုကို ကိုယ့်ယုံကြည်မှုအဖြစ်ပြော”
ဆိုတဲ့ သစ္စာထိန်းသိမ်းမှုက ဒီ conflict ကို အများကြီး သက်သာစေတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့ခေါင်းစဉ်က ဉာဏ်ပညာအကြောင်းပဲထင်မလား?
တကယ်တော့ မေတ္တာ နဲ့လည်း ဆက်တယ်။
မသိတာကို သိသလိုပြောတဲ့အခါ ဘယ်သူခံရလဲ?
တစ်ဖက်လူ။
Customer ခံရတယ်။
Staff ခံရတယ်။
လူနာခံရနိုင်တယ်။
ကျောင်းသားခံရတယ်။
မိသားစုခံရတယ်။
ဒါကြောင့်—
“မသိဘူး”
လို့ ပြောနိုင်ခြင်းက တစ်ဖက်လူကို ကာကွယ်တာလည်း ဖြစ်တယ်။
ကိုယ့်ဂုဏ်နည်းနည်းထိနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် တစ်ဖက်လူကို မှားတဲ့အချက်မပေးဘူး။
ဒါ မထိခိုက်လိုတဲ့စိတ် နဲ့ ဆက်တယ်။
မသိဘဲ ဆေးအကြောင်းအတည်ပြောတာ လူကိုထိခိုက်နိုင်တယ်။
မသိဘဲ ဥပဒေအကြောင်းအတည်ပြောတာ သူ့အမှုကိုထိခိုက်နိုင်တယ်။
မသိဘဲ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှုအကြောင်းအတည်ပြောတာ သူ့ငွေကိုထိခိုက်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့်—
မသိတာကို မပြောခြင်းမှာ ကရုဏာပါနိုင်တယ်။
“ငါ့မျက်နှာမပျက်ဖို့” ထက် “သူမမှားဖို့” ကို ပိုတန်ဖိုးထားတာ။
ဒီလိုဆို သမ္မာသင်္ကပ္ပနဲ့ သမ္မာဝါစာ နှစ်ခုလုံးချိတ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Right Livelihood Check လုပ်ကြည့်။
ကိုယ့်အလုပ်အကိုင်မှာ မသိတာကို သိတယ်လို့ ပြောရမှ ဝင်ငွေရသလား?
အရောင်းလုပ်တဲ့သူ—
Product limitation ကို မသိဘူး။
“ရတယ်” ပြောမှ Sale ရတယ်။
Consultant—
အဖြေမသိဘူး။
“ငါသိတယ်” လို့ဟန်ဆောင်မှ client ထိန်းလို့ရတယ်။
Founder—
Investor မေးတာ မသိဘူး။
ကိန်းတွေ ဖန်တီးပြမှ ငွေရမယ်။
ဒီလိုဖြစ်နေရင်—
Skills problem တင်မဟုတ်တော့ဘူး။
သမ္မာအာဇီဝ problem လည်း ဖြစ်လာနိုင်တယ်။
ဝင်ငွေက မမှန်တဲ့အသိပြမှုအပေါ် တည်နေရင် ပြန်စစ်ရမယ်။
ဒါကြောင့် Professional confidence နဲ့ pretending ကိုခွဲ။
Professional confidence က—
“ဒီအပိုင်းကျွန်တော်ကျွမ်းတယ်”
ပြောရဲတယ်။
“ဒီအပိုင်းမကျွမ်းဘူး”
လည်း ပြောရဲတယ်။
Pretending က—
အကုန်သိသလိုလုပ်တယ်။
သွားလေလေ risk ကြီးလာတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
နောက်ထပ် လက်တွေ့အလေ့အကျင့်တစ်ခု။
“မသိမှုမှတ်တမ်း” တစ်ခုထား။
အင်္ဂလိပ်နာမည်မလိုဘူး။
စာအုပ်သေးသေးတစ်အုပ်။
ဒီအပတ်မှာ ကိုယ်မသိတဲ့အရာတွေ ရေး။
“Cash flow ဘာကြောင့်ကျ?”
“Customer ဒီအပိုင်းမကြိုက်တာ ဘာကြောင့်?”
“Staff နှစ်ယောက်ထွက်တာ ဘာကြောင့်?”
“ဒီစည်းမျဉ်း ဥပဒေနဲ့ကိုက်မကိုက်?”
“ဒီနည်းပညာ risk ဘာ?”
ပြီးရင် တစ်ခုစီဘေးမှာ—
ဘယ်သူ့ကိုမေးမလဲ။
ဘယ်နေ့အဖြေရှာမလဲ။
ဘယ်အချက်ရရင် လုံလောက်မလဲ။
ရေး။
ဒါဆို မသိမှုက ကြောက်စရာမဟုတ်တော့ဘူး။
လုပ်ဆောင်ရမယ့်စာရင်း ဖြစ်လာတယ်။
ဒီဟာခေတ်သစ်အလုပ်ခွင်အလေ့အကျင့်။
ကျမ်းထဲက formal practice မဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် စုံစမ်းခြင်း၊ မေးမြန်းခြင်း၊ မသိသေးတာကို မကျော်ပြောခြင်းဆိုတဲ့ ဓမ္မအခြေခံနဲ့ တိုက်ရိုက်ကိုက်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု တစ်ခုအလွန်နက်အောင် ကြည့်။
မသိတာကို မသိဘူးလို့ ဝန်ခံခြင်းဟာ အတ္တအပေါ် အလုပ်လုပ်ခြင်း။
“ငါသိတယ်”
ဆိုတဲ့ပုံရိပ်ကို ကိုယ်ချစ်တယ်။
လူတွေ—
“ဆရာက အကုန်သိတယ်”
ထင်စေချင်တယ်။
“Boss ကအရမ်းတော်တယ်”
ထင်စေချင်တယ်။
ဒီပုံရိပ်ကို ထိန်းဖို့ မသိတာဖုံးတယ်။
ဒါဆို ကိုယ်စောင့်နေတာ ဘာလဲ?
အမှန်လား?
“ငါ” ပုံရိပ်လား?
ဒီမှာ ဓမ္မရဲ့ အတ္တဖက်တွယ်မှုဆီ ရောက်လာတယ်။
အမြင်တစ်ခု မသေချာဘူး။
ဒါပေမယ့်—
“ဒါကို ငါပြောထားတာ”
ဆိုပြီး မပြင်ဘူး။
Project မကောင်းတော့ဘူး။
ဒါပေမယ့်—
“ဒါ ငါ့ Idea”
ဆိုပြီးမလွှတ်ဘူး။
ခေါင်းဆောင်မှုမှာ အန္တရာယ်ကြီးတယ်။
မသိတာကိုဝန်ခံနိုင်ဖို့—
“ငါ့တန်ဖိုးဟာ အရာအားလုံးသိခြင်းပေါ် မတည်ဘူး”
ဆိုတာ နားလည်ရမယ်။
ကိုယ်တစ်ခုမသိလို့ လူတန်ဖိုးမပျက်ဘူး။
ကိုယ်မှားလို့လည်း လူတန်ဖိုးအကုန်မပျက်ဘူး။
ဒါပေမယ့် မှားတာကို ဖုံးရင် သီလပျက်နိုင်တယ်။
ဒီကွာခြားချက်ကို မြင်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ချို့အချိန် “မသိဘူး” ဟာ တရားအားထုတ်သူအတွက်လည်း အရေးကြီးတယ်။
တရားနာရင်း—
“ဒီအဆင့်ရောက်ပြီလား?”
မသိဘူး။
အတွေ့အကြုံတစ်ခုရတယ်။
“ဒါက ဘာဉာဏ်?”
မသိသေးဘူး။
ချက်ချင်း ကိုယ့်ကိုယ်ကို တရားအဆင့်တံဆိပ် မကပ်နဲ့။
ဆရာကောင်းဆီမေး။
ကျမ်းနဲ့စစ်။
ကိုယ့်အတွေ့အကြုံကို အတွေ့အကြုံအဖြစ်ပဲ ထား။
မသိတာကို ကြီးကြီးမားမား အဓိပ္ပာယ်မတပ်နဲ့။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၇၇ ရဲ့ အတွေးနယ်ပယ်အကန့်အသတ်၊ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၅ ရဲ့ အထောက်အထားအဆင့်မကျော်ပြောရတဲ့စည်းနဲ့ အလွန်သက်ဆိုင်တယ်။
တရားကို လေးစားရင်—
အတွေ့အကြုံထက် တံဆိပ်မမြန်ရဘူး။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု ဒီညတရားရဲ့ Workplace Practice သုံးခုကို တိတိကျကျယူ။
ပထမ — “သိ / ယူဆ / မသိ” သုံးကော်လံလုပ်။
ဆုံးဖြတ်ချက်ကြီးတစ်ခုရှိရင်—
သိထားတဲ့အချက်ရေး။
ယူဆထားတဲ့အချက်ရေး။
မသိသေးတဲ့အချက်ရေး။
ဒါနဲ့ အစည်းအဝေးစ။
ဒုတိယ — “မသိဘူး + နောက်တစ်ဆင့်” စကားကို လေ့ကျင့်။
“မသိသေးပါဘူး၊ စစ်ပြီး ပြန်ပေးပါမယ်။”
“ဒီအပိုင်းမှာ ကျွမ်းကျင်သူလိုပါတယ်။”
“ဒီဟာကို အတည်မပြုနိုင်သေးပါဘူး။”
ဒီလိုစကားတွေကို Leader ကိုယ်တိုင် စသုံး။
တတိယ — တစ်ပတ်တစ်ကြိမ် Unknown Review လုပ်။
ဒီအပတ် အကြီးဆုံးမသိမှုသုံးခု။
ဘယ်ဟာသိဖို့လို?
ဘယ်ဟာ မလို?
ဘယ်သူစစ်မလဲ?
ဘယ်နေ့ပြန်ကြည့်မလဲ?
ဒီသုံးချက်။
ပြီးရင် Mind Practice။
စိတ်ထဲ “ငါမသိဘူး” လို့ ပြောရတဲ့အခါ ပေါ်လာတဲ့ခံစားချက်ကို ကြည့်။
ရှက်လား?
ကြောက်လား?
ဒေါသထွက်လား?
မိမိကိုယ်ကို ညံ့တယ်ထင်လား?
သိ။
အဲဒီခံစားချက်ကို ဖုံးဖို့ အဖြေတုမထုတ်နဲ့။
အသက်တစ်ချက်နှစ်ချက် အေးအေးရှူ။
ပြီးရင်—
“မသိတာ မပြစ်ချက်မဟုတ်။ မသိဘဲ သိတယ်လို့ပြောတာကိုသာ သတိထားရမယ်”
လို့ သဘောထား။
ဒီဟာစိတ်ကို သစ္စာဘက်မှာ ထားတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
အခု သစ္စာလေးပါးဆီ ဆင်းကြည့်ရအောင်။
ဒီနေ့အကြောင်းအရာဟာ အသိပညာနဲ့ Leadership ပဲ မဟုတ်ဘူး။
ဒုက္ခရဲ့အမြစ်ဆီ ဆင်းရမယ်။
ဒုက္ခသစ္စာ။
မသိရတာ စိတ်မလုံခြုံဘူး။
မသေချာရတာ ပူတယ်။
လူတွေမေးတဲ့အခါ အဖြေမရှိရင် ပူတယ်။
“ငါမတော်ဘူးထင်မှာ”
ကြောက်တယ်။
“ရာထူးနဲ့မကိုက်ဘူးထင်မှာ”
ကြောက်တယ်။
ဒါကြောင့် အဖြေဖန်တီးတယ်။
မသိတာ ဖုံးတယ်။
ဖုံးလေလေ ပိုပူတယ်။
စကားတစ်ခွန်းကို နောက်စကားနဲ့ ကာရတယ်။
မှားတဲ့ခန့်မှန်းချက်ကို ထိန်းဖို့ နောက်ခန့်မှန်းချက်ထပ်တယ်။
အပြင်မှာ သိသလိုနေရတယ်။
အတွင်းမှာတော့—
“ငါမသိဘူး”
ဆိုတာ ကိုယ်သိတယ်။
ဒီနှစ်ထပ်ဘဝ ပူတယ်။
ဒီဟာ ဒုက္ခ။
သမုဒယသစ္စာ။
ဒီဒုက္ခနောက်မှာ ဘာရှိသလဲ?
“ငါသိသူဖြစ်ရမယ်”
ဆိုတဲ့ တဏှာ။
“လူတွေ ငါ့ကိုတော်တယ်ထင်ရမယ်”
ဆိုတဲ့ တဏှာ။
“ငါ့အမြင်မှန်ရမယ်”
ဆိုတဲ့ ဖက်တွယ်မှု။
“ငါမှားလို့မရဘူး”
ဆိုတဲ့ ကြောက်စိတ်။
ဒီနေရာမှာ မာန၊ မောဟ၊ လောဘတွေ ပေါင်းလာနိုင်တယ်။
မသိတာကို မသိဘူးပြောရင် ကမ္ဘာပျက်မသွားဘူး။
ပျက်မယ်ထင်တာ—
“ငါ့ပုံရိပ်” ဖြစ်နိုင်တယ်။
အဲဒီပုံရိပ်ကို ဖက်ထားတာကို မြင်။
နိရောဓသစ္စာ။
တစ်နေ့မှာ—
“မသိသေးပါဘူး”
လို့ အေးအေးဆေးဆေးပြောနိုင်တယ်။
စိတ်ပေါ့တယ်။
“ကျွန်တော်မှားသွားပါတယ်”
ပြောနိုင်တယ်။
စိတ်ပေါ့တယ်။
“ဒီအမြင်က အခုအချက်အလက်အရ ပြောင်းပါတယ်”
ပြောနိုင်တယ်။
စိတ်ပေါ့တယ်။
“မင်းဒီအပိုင်း ငါ့ထက်ပိုသိတယ်၊ ရှင်းပေး”
ပြောနိုင်တယ်။
စိတ်ပေါ့တယ်။
ဘာလျော့သွားလဲ?
ဖက်တွယ်မှု နည်းနည်းလျော့တယ်။
“ငါအကုန်သိရမယ်”
ဆိုတဲ့အလေးချိန် နည်းတယ်။
ဒီလောကီပေါ့ပါးမှုကို နိဗ္ဗာန်နဲ့ တစ်ထပ်တည်းမထားရဘူး။
ဒါပေမယ့် အတ္တဖက်တွယ်မှု နည်းရင် ပူလောင်မှုနည်းလာပုံ ကို ကိုယ်တိုင်တွေ့နိုင်တယ်။
နိရောဓသစ္စာရဲ့ အပြည့်အဝအဓိပ္ပာယ်က တဏှာ၏ အပြီးသတ်ချုပ်ငြိမ်းမှု။
ဒီနေ့စကားပြောအလေ့အကျင့်က အဲဒီလမ်းရဲ့ အလွန်သေးတဲ့ လောကီသင်ခန်းစာတစ်ခုသာ ဖြစ်တယ်။
မဂ္ဂသစ္စာ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့—
သိတာကို သိတယ်လို့ သိ။
မသိတာကို မသိဘူးလို့ သိ။
ယူဆချက်ကို အမှန်နဲ့ မရော။
ဒီနေရာမှာ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၅ ရဲ့ သစ္စာထိန်းသိမ်းမှုက အထူးအရေးကြီးတယ်။ [၂]
သမ္မာသင်္ကပ္ပနဲ့—
ကိုယ့်မျက်နှာမပျက်ဖို့ တစ်ဖက်လူကို မှားတဲ့အချက်မပေး။
မထိခိုက်လိုတဲ့ရည်ရွယ်ချက်ထား။
သမ္မာဝါစာနဲ့—
မသိတာကို သိတယ်လို့ မပြော။
အမှန်ပြော။
အကျိုးရှိတဲ့အချိန်မှာ ပြော။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၅၈ ရဲ့ စကားဆိုင်ရာအခြေခံကို သတိရ။
သမ္မာကမ္မန္တနဲ့—
မသိမှုကြောင့် အန္တရာယ်ရှိတဲ့လုပ်ရပ် မလုပ်။
Safety, law, health လိုနယ်ပယ်မှာ တကယ်သိသူဆီမေး။
သမ္မာအာဇီဝနဲ့—
အသက်မွေးဖို့ မသိတာကို သိသလို မရောင်း။
မမှန်တဲ့အကြံပေးမှုကို ဝင်ငွေမလုပ်။
သမ္မာဝါယာမနဲ့—
မောဟကို မြင်လာဖို့ ကြိုးစား။
မသိတာကို သိဖို့ လေ့လာ။
မေး။
စစ်။
သမ္မာသတိနဲ့—
မေးခွန်းလာတဲ့အချိန် ကိုယ့်စိတ်အတွင်းက လှုပ်ရှားမှုကို သိ။
“အခုမသိဘူးပြောရင် ရှက်မယ်”
ဆိုတာ သိ။
အဲဒီရှက်စိတ်နောက်က အဖြေတု မထုတ်။
သမ္မာသမာဓိနဲ့—
မသေချာမှုကြားမှာ စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေ။
ချက်ချင်းအဖြေမဖြည့်ဘဲ အမှန်ပေါ်လာအောင် ခဏထားနိုင်။
ဒီလိုဆို—
“မသိဘူး” ဆိုတဲ့ စကားလေးဟာ မဂ္ဂင်လမ်းနဲ့တောင် ဆက်စပ်လာတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့ကစပြီး—
အရာအားလုံးသိသူဖြစ်ဖို့ မကြိုးစားကြပါနဲ့။
အမှန်ကိုသိသလောက် မှန်မှန်ပြောသူ ဖြစ်ဖို့ကြိုးစား။
မသိတာကို သိအောင်လေ့လာသူ ဖြစ်ဖို့ကြိုးစား။
မသိသေးတာကို မသိသေးဘူးလို့ ထိန်းထားသူ ဖြစ်ဖို့ကြိုးစား။
မေးခွန်းတိုင်းကို ချက်ချင်းအဖြေမပေးဘဲ—
ဘယ်မေးခွန်းတန်းဖြေရမလဲ။
ဘယ်မေးခွန်းခွဲဖြေရမလဲ။
ဘယ်မေးခွန်းပြန်မေးရမလဲ။
ဘယ်မေးခွန်းထားရမလဲ။
ခွဲခြားသိနိုင်ကြပါစေ။ [၁]
ကိုယ့်ယုံကြည်မှုကို ကိုယ့်ယုံကြည်မှုအဖြစ် ပြောနိုင်ကြပါစေ။
ကိုယ့်ယူဆချက်ကို ယူဆချက်အဖြစ် ပြောနိုင်ကြပါစေ။
ကြားဖူးတာကို ကြားဖူးတာအဖြစ် ပြောနိုင်ကြပါစေ။
ကိုယ်တိုင်သိမြင်ထားတာမရှိဘဲ—
“ဒီဟာသာ အမှန်”
လို့ အလွန်အကျွံ မအခိုင်အမာပြောကြပါစေနှင့်။ [၂]
မသိမှုကို အရှက်အဖြစ် မမြင်ကြပါစေနှင့်။
မသိမှုကို လေ့လာမှုစတင်ရာအဖြစ် မြင်နိုင်ကြပါစေ။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၄၇ မှာ တိုက်ရိုက်မသိနိုင်ရာကို စုံစမ်းခြင်းဖြင့် အကြောင်းရှိသောယုံကြည်မှုဆီ တိုးသလို၊ မိမိတို့လည်း မသိတာကို စုံစမ်းနိုင်ကြပါစေ။ [၃]
သံသယဖြစ်စရာကို သံသယဖြစ်နေခြင်းကြောင့် ကိုယ့်ကိုယ်ကို အပြစ်မတင်ကြပါစေနှင့်။
ဒါပေမယ့် သံသယထဲမှာ အမြဲမနေနဲ့။
ကောင်းကျိုး/ထိခိုက်မှုကို စစ်နိုင်ကြပါစေ။
ပညာရှိတို့၏အမြင်ကို နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။
လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟဘက်က ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သတိထားနိုင်ကြပါစေ။ [၄]
မေးခွန်းအားလုံးကို အဖြေလိုက်ရှာရင်း အဓိကအလုပ်ကို မပျောက်ကြပါစေနှင့်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၃ ရဲ့ အဆိပ်မြားဥပမာလို—
အခုကုသရမယ့်အရာရှိနေချိန်မှာ အကျိုးမရှိသော မေးခွန်းများအကြား အချိန်မကုန်ကြပါစေနှင့်။ [၅]
မိမိဉာဏ်၏အကန့်အသတ်ကို သိနိုင်ကြပါစေ။
အတွေးသက်သက်ဖြင့် အတိအကျမရနိုင်သောအရာကို သိသလို အခိုင်အမာမပြောကြပါစေနှင့်။ [၆]
သိတာအကုန်ပြောဖို့ မလိုကြောင်းလည်း နားလည်နိုင်ကြပါစေ။
အကျိုးရှိသောအရာကို ရွေးပြောနိုင်ကြပါစေ။
သစ်ရွက်ဥပမာတရားမှာ မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တိုင်သိသောအရာအားလုံးမဟောဘဲ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာနှင့် သက်ဆိုင်သော သစ္စာလေးပါးကို ဦးစားပေးသကဲ့သို့၊ မိမိတို့လည်း စကားမှာ ရည်ရွယ်ချက်ရှိနိုင်ကြပါစေ။ [၇]
လုပ်ငန်းရှင်တို့…
“ကျွန်တော်မသိသေးဘူး”
ဟု ပြောရဲကြပါစေ။
သို့သော် ထိုစကားနောက်တွင်—
“စစ်ပြီး ပြန်ပေးမယ်”
ဟု တာဝန်ယူနိုင်ကြပါစေ။
မန်နေဂျာတို့…
မိမိဝန်ထမ်းက မိမိထက်ပိုသိသောအရာကို ရှက်စရာမမြင်ကြပါစေနှင့်။
သူတို့ပညာကို အဖွဲ့၏အကျိုးအဖြစ် အသုံးချနိုင်ကြပါစေ။
ဝန်ထမ်းတို့…
မသိဘဲ သိသလိုလုပ်ခြင်းဖြင့် မိမိအလုပ်အရည်အသွေးကို မဖျက်ကြပါစေနှင့်။
မသိရင် မေးနိုင်ကြပါစေ။
အမှားဖြစ်ရင် မြန်မြန်တင်ပြနိုင်ကြပါစေ။
Customer service လုပ်သူတို့…
အဖြေမသိဘဲ Customer ကို စိတ်ချအောင် မမှန်စကားမပြောကြပါစေနှင့်။
“စစ်ပြီးပြန်ပေးပါမယ်”
လို့ တာဝန်ယူပြောနိုင်ကြပါစေ။
အကြံပေးသူတို့…
ကိုယ့်ကျွမ်းကျင်မှုအပြင်ဘက်ကို သိသလိုမပြောကြပါစေနှင့်။
လိုအပ်လျှင် သက်ဆိုင်ရာပညာရှင်ဆီ ညွှန်းနိုင်ကြပါစေ။
မိဘတို့…
သားသမီးရှေ့မှာ အရာအားလုံးသိသူဖြစ်ဖို့ မလိုကြပါစေနှင့်။
“မသိဘူး၊ အတူရှာမယ်”
လို့ပြောနိုင်ကြပါစေ။
ကလေးတွေအတွက် အမှန်ကို ချစ်တတ်တဲ့ အလေ့အကျင့် ဖြစ်ပါစေ။
ဆရာတို့…
ကျောင်းသားမေးသမျှ အဖြေရှိရမယ်ဆိုတဲ့ ဖိအားကနေ လွတ်နိုင်ကြပါစေ။
မသေချာရင် စစ်ပြီး ပြန်ဖြေနိုင်ကြပါစေ။
တရားဟောသူတို့…
ပိဋကတ်တော်မသေချာသောအခါ အတည်မပြောကြပါစေနှင့်။
မသေချာသော ပါဠိ၊ သုတ်နံပါတ်၊ အဖြစ်အပျက်တို့ကို “ဘုရားဟော” ဟု မမြှင့်ကြပါစေနှင့်။
ဓမ္မကို ချစ်ခြင်းဟာ စကားများများပြောခြင်းမဟုတ်ဘဲ မှန်တာသာ မှန်သလောက်ပြောခြင်း ဖြစ်ပါစေ။
သူတော်ကောင်းတို့…
မိမိတို့စိတ်ထဲက မောဟကို သိနိုင်ကြပါစေ။
“ငါသိတယ်” ဟူသောမာနကို သိနိုင်ကြပါစေ။
“မသိဘူးပြောရင် လူလျှော့မယ်” ဟူသော ကြောက်စိတ်ကို သိနိုင်ကြပါစေ။
ထိုကြောက်စိတ်ကြောင့် မမှန်စကားမပြောကြပါစေနှင့်။
မသိမှုကို သတိနဲ့ ခံနိုင်ကြပါစေ။
မေးနိုင်ကြပါစေ။
နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။
စုံစမ်းနိုင်ကြပါစေ။
သိလာရင် အမြင်ပြင်နိုင်ကြပါစေ။
မှားခဲ့ရင်—
“မှားခဲ့ပါတယ်”
လို့ ပြောနိုင်ကြပါစေ။
မိမိအမြင်ကို ပြင်ခြင်းသည် ရှုံးနိမ့်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ အမှန်ဘက်သို့ တိုးခြင်းဖြစ်ကြောင်း မြင်နိုင်ကြပါစေ။
မိမိတို့၏ ရာထူးသည် အားလုံးသိရန် အတင်းမခိုင်းပါစေနှင့်။
ရာထူးမြင့်လေလေ မိမိမသိတာကို ပိုရှင်းစွာသိနိုင်ကြပါစေ။
ပညာတိုးလေလေ—
“ငါသိတာက အကန့်အသတ်ရှိတယ်”
ဆိုတာ ပိုသိလာကြပါစေ။
လောကီအလုပ်ကို ကောင်းကောင်းလုပ်နိုင်ကြပါစေ။
သို့သော် ဉာဏ်ပညာကို လောကီကျွမ်းကျင်မှုနဲ့ မကန့်သတ်ကြပါစေနှင့်။
နောက်ဆုံးမှာ—
“ဘယ်အရာကို မသိတာ အကြီးဆုံးလဲ?”
လို့ မေးကြည့်။
မိမိတို့ဟာ ဒုက္ခကို အမှန်အတိုင်း သိပြီးပြီလား?
ဒုက္ခဖြစ်ပေါ်ရာကို အမှန်အတိုင်း သိပြီးပြီလား?
ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာကို မျက်မှောက်ပြုပြီးပြီလား?
ချုပ်ငြိမ်းရာသို့ သွားသောလမ်းကို အပြီးတိုင် ပွားများပြီးပြီလား?
မပြီးသေးရင်—
ဓမ္မဘက်မှာ ဦးဇင်းတို့ မသိသေးတာများတယ်။
အဲဒီအချက်ကို ဝန်ခံတာ အားနည်းခြင်းမဟုတ်ဘူး။
သာသနာတော်အတွင်း သင်ယူဖို့ နှိမ့်ချခြင်း။
သံယုတ္တနိကာယ် ၅၆.၃၁ မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သိမြင်ထားသောအရာများစွာအနက် ဒုက္ခ၊ ဒုက္ခအကြောင်း၊ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းမှုနှင့် ချုပ်ငြိမ်းရာလမ်းကို ဦးစားပေးဟောတော်မူသကဲ့သို့၊ ဦးဇင်းတို့ဘဝရဲ့ အကြီးဆုံးမေးခွန်းကိုလည်း မပျောက်ကြပါစေနှင့်။ [၇]
“ငါဘာကြောင့်ပူလောင်နေတာလဲ?”
“ဘာကိုဖက်ထားလဲ?”
“ဘာလွှတ်ရမလဲ?”
“ဘယ်လမ်းကို ပွားရမလဲ?”
ဒီမေးခွန်းတွေကို မမေ့ကြပါစေနှင့်။
ဒုက္ခကို သိနိုင်ကြပါစေ။
မသိတာကို သိတယ်ထင်စေသော မောဟကို သမုဒယအဖြစ် မြင်နိုင်ကြပါစေ။
“ငါသိရမယ်၊ ငါမှန်ရမယ်” ဟူသော တဏှာနှင့် မာနတို့ လျော့နိုင်ကြပါစေ။
ထိုဖက်တွယ်မှုလျော့ရာ အေးချမ်းမှုကို သတိပြုနိုင်ကြပါစေ။
နိရောဓသစ္စာကို အပြီးတိုင် မျက်မှောက်ပြုနိုင်ရန် အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ပွားများနိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိဖြင့် သိတာ၊ မသိတာကို မှန်မှန်ခွဲနိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာသင်္ကပ္ပဖြင့် မိမိဂုဏ်အတွက် သူတစ်ပါးကို မမှားစေကြပါစေနှင့်။
သမ္မာဝါစာဖြင့် မသိဘဲ သိသလို မပြောကြပါစေနှင့်။
သမ္မာကမ္မန္တဖြင့် မသိမှုကြောင့် အန္တရာယ်ရှိသော လုပ်ရပ် မပြုကြပါစေနှင့်။
သမ္မာအာဇီဝဖြင့် မမှန်သောအသိပြုမှုကို ဝင်ငွေမလုပ်ကြပါစေနှင့်။
သမ္မာဝါယာမဖြင့် မသိတာကို သိအောင် လုံ့လထုတ်နိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာသတိဖြင့် မသေချာချိန် စိတ်ထဲက မာန၊ ကြောက်စိတ်၊ မောဟတို့ကို သိနိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာသမာဓိဖြင့် အဖြေမရှိသေးသောအခါလည်း စိတ်မပြိုဘဲ အမှန်ကိုစောင့်နိုင်ကြပါစေ။
အရာအားလုံးကို အဖြေပေးနိုင်သောသူများ ဖြစ်ဖို့ မလိုပါ။
အမှန်ကို မဖျက်သောသူများ ဖြစ်ကြပါစေ။
အရာအားလုံးကို သိသောသူများ ဖြစ်ဖို့ မလိုပါ။
မသိတာကို သိပြီး သိရန်လမ်းလျှောက်တတ်သောသူများ ဖြစ်ကြပါစေ။
သတ္တဝါအပေါင်း ဘေးရန်ကင်းကြပါစေ။
ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။
မိမိတို့၏ မသိမှုကြောင့် သူတစ်ပါးတို့ မနစ်နာကြပါစေနှင့်။
မိမိတို့၏ မာနကြောင့် အမှားကို အမှန်မပြုကြပါစေနှင့်။
မသိခြင်းမှ စုံစမ်းခြင်းသို့၊ စုံစမ်းခြင်းမှ သိမြင်ခြင်းသို့၊ သိမြင်ခြင်းမှ မှန်ကန်သောကျင့်သုံးခြင်းသို့ တဖြည်းဖြည်းတိုးနိုင်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
Sao
ကျမ်းကိုးမှတ်စု
[၁] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၄၂၊ ပဉှဗျာကရဏသုတ် — မေးခွန်းဖြေဆိုနည်း လေးမျိုးကို ဖော်ပြသည်။ မေးခွန်းတချို့ကို တိတိကျကျဖြေခြင်း၊ တချို့ကို ခွဲခြမ်း၍ဖြေခြင်း၊ တချို့ကို ပြန်မေး၍ဖြေခြင်း၊ တချို့ကို ထားခြင်းတို့ ဖြစ်သည်။ ယခုတရား၏ “ပညာရှိသူသည် မေးသမျှကို မဖြစ်မနေဖြေသူမဟုတ်; မေးခွန်း၏သဘောနှင့် ဖြေဆိုနည်းကို ခွဲသိသူ” ဟူသောအဓိကကျောရိုးအတွက် တိုက်ရိုက် canonical source ဖြစ်သည်။
[၂] မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၅၊ စင်္ကီသုတ် — ယုံကြည်မှု၊ သဘောကျမှု၊ ရှေးအစဉ်အလာ၊ ဆင်ခြင်တွေးခေါ်မှု၊ စဉ်းစားလက်ခံထားသောအမြင်တို့သည် မှန်နိုင်သလို မှားနိုင်သဖြင့် ထိုအခြေခံများရှိရုံဖြင့် “ဒါသာအမှန်” ဟု အခိုင်အမာမပြောသင့်ကြောင်း ရှင်းထားသည်။ “ငါ့ယုံကြည်မှုက ဒီလိုဖြစ်သည်” ဟု ကိုယ့်အခြေအနေအတိုင်း ပြောခြင်းကို သစ္စာထိန်းသိမ်းမှုနှင့် ချိတ်ပြီး၊ မသိဘဲ “သိတယ်”၊ မမြင်ဘဲ “မြင်တယ်” ဟု ပြောနိုင်စေသော လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ကိုလည်း စုံစမ်းစစ်ဆေးစေသည်။ ထို့နောက် ချဉ်းကပ်၊ နားထောင်၊ မှတ်သား၊ အဓိပ္ပာယ်စစ်၊ စုံစမ်း၊ လုံ့လထုတ်၊ ပညာဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်ရာလမ်းကြောင်းကို ဖော်ပြသည်။ ယခုတရား၏ အဓိကဆုံး canonical anchor ဖြစ်သည်။
[၃] မဇ္ဈိမနိကာယ် ၄၇၊ ဝီမံသကသုတ် — တစ်ပါးသူ၏စိတ်ကို တိုက်ရိုက်မသိနိုင်သူသည် တထာဂတ၏ မြင်နိုင်ကြားနိုင်သော အပြုအမူ၊ စင်ကြယ်မှုနှင့် ရေရှည်တည်မှုတို့ကို စုံစမ်းသင့်ကြောင်း ဖော်ပြသည်။ အကြောင်းအရင်းနှင့် မြင်ခြင်းပေါ် အမြစ်ချသည့် ယုံကြည်မှုကို အလေးထားသည်။ ယခုတရားတွင် “မသိခြင်းသည် စုံစမ်းမှု၏အစ ဖြစ်နိုင်သည်” ဟူသောအချက်ကို canonical support အဖြစ် အသုံးပြုထားသည်။
[၄] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၅၊ ကေသမုတ္တိသုတ် — အယူဝါဒများရှုပ်ထွေးစွာကြားရသဖြင့် သံသယဖြစ်နေသူများကို အပြစ်မတင်ဘဲ၊ ကြားဖူးခြင်း၊ အစဉ်အလာ၊ စာစု၊ logic/inference အမျိုးမျိုး သို့မဟုတ် ဆရာအပေါ်လေးစားမှုတစ်ခုတည်းကြောင့် မယူရန်နှင့် လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့၏ ဆိုးကျိုးနှင့် မလောဘ၊ မဒေါသ၊ မမောဟတို့၏ ကောင်းကျိုးကို စစ်ဆေးရန် ဟောထားသည်။ ယခုတရားတွင် ယခင်တရားများတွင် အသုံးပြုပြီးသောကြောင့် အဓိက anchor မလုပ်ဘဲ “မသေချာမှုကို စစ်ဆေးမှုသို့ ပြောင်းခြင်း” အတွက် supporting source အဖြစ်သာ အသုံးပြုထားသည်။
[၅] မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၃၊ စူဠမာလုင်္ကျောဝါဒသုတ် — အဖြေမပေးထားသော အယူအဆဆိုင်ရာမေးခွန်းများကို အဓိကကျင့်စဉ်၏ အခြေအနေတစ်ခုအဖြစ် ဖက်တွယ်နေမှုကို အဆိပ်မြားဥပမာဖြင့် ရှင်းပြပြီး၊ ဒုက္ခနှင့် ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာအတွက် သက်ဆိုင်ရာတရားကို ဦးစားပေးစေသည်။ ယခုတရားတွင် “အရာအားလုံးသိမှ လှုပ်ရှားမည်” ဟူသောစိတ်နှင့် “အခုဘာသိရန် တကယ်လိုသလဲ” ကို ခွဲရန် canonical support ဖြစ်သည်။
[၆] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၇၇၊ အစိန္တေယျသုတ် — အတွေးဖြင့် အဆုံးမဲ့ခန့်မှန်းမသင့်သော နယ်ပယ်လေးမျိုးအဖြစ် ဘုရားရှင်တို့၏အတိုင်းအတာ၊ ဈာန်အတိုင်းအတာ၊ ကံအကျိုး၏ အတိအကျလည်ပတ်ပုံ၊ လောကဆိုင်ရာအဆုံးမဲ့ကြံစည်မှုတို့ကို ဖော်ပြသည်။ ယခုတရားတွင် “ကိုယ့်ဉာဏ်အကန့်အသတ်ထက် ကျော်လွန်၍ အတိအကျသိသလို မခန့်မှန်းရန်” supporting canonical boundary အဖြစ်သာ အသုံးပြုထားသည်။
[၇] သံယုတ္တနိကာယ် ၅၆.၃၁၊ သစ်ရွက်ဥပမာသုတ် — မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တိုင်သိမြင်ထားသောအရာများစွာအနက် ဒုက္ခငြီးငွေ့ခြင်း၊ ရာဂကင်းခြင်း၊ ချုပ်ငြိမ်းခြင်း၊ ငြိမ်းချမ်းခြင်း၊ သမ္ဗောဓိနှင့် နိဗ္ဗာန်ဆီ ဦးတည်သောတရားများကိုသာ ဟောခဲ့ကြောင်း၊ ထို့ကြောင့် သစ္စာလေးပါးကို အထူးဟောကြားထားကြောင်း ဖော်ပြသည်။ ယခုတရားတွင် “သိတာအားလုံးပြောခြင်း ≠ ပညာ; အကျိုးရှိသောအရာကို ရွေးပြောခြင်း” ဟူသောအချက်အတွက် အသုံးပြုထားသည်။
[၈] မဇ္ဈိမနိကာယ် ၅၈၊ အဘယရာဇကုမာရသုတ် — စကားသည် အမှန်ဖြစ်/မဖြစ်၊ အကျိုးရှိ/မရှိနှင့် အချိန်သင့်မှုတို့အရ ပြောသင့်/မပြောသင့်ကို ခွဲထားသည့် သုတ်ဖြစ်သည်။ ယခုတရားတွင် “မသိသေးဘဲ အတည်ပြုပြောခြင်းသည် သမ္မာဝါစာကို ထိခိုက်နိုင်သည်” ဟူသော supporting principle အဖြစ်သာ အသုံးပြုထားသည်။
ကျမ်းစာရင်း
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၄၂ — ပဉှဗျာကရဏသုတ်။
မေးခွန်းကို တန်းဖြေခြင်း၊ ခွဲဖြေခြင်း၊ ပြန်မေးခြင်းနှင့် ထားခြင်းတို့ဆိုင်ရာ အဓိကကျမ်းအခြေခံ။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၅ — စင်္ကီသုတ်။
သစ္စာကို ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ ကိုယ့်ယုံကြည်မှု/အယူအဆကို တိုက်ရိုက်သိမြင်မှုအဖြစ် မမြှင့်ခြင်း၊ မသိဘဲ “သိတယ်” မပြောခြင်းနှင့် သစ္စာရှာဖွေရာ အဆင့်ဆင့်ဆိုင်ရာ အဓိကကျမ်းအခြေခံ။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၄၇ — ဝီမံသကသုတ်။
မသိသေးရာကို စုံစမ်းစစ်ဆေး၍ အကြောင်းရှိသောယုံကြည်မှုဆီ တိုးခြင်းဆိုင်ရာ ကျမ်းအခြေခံ။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၅ — ကေသမုတ္တိသုတ်။
ရှုပ်ထွေးသောအခြေအနေတွင် သံသယကို သင့်လျော်စွာ ကိုင်တွယ်၍ ကောင်းကျိုး၊ ထိခိုက်မှုနှင့် စိတ်အမြစ်ကို စစ်ဆေးခြင်းဆိုင်ရာ supporting source။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၃ — စူဠမာလုင်္ကျောဝါဒသုတ်။
အကျိုးမရှိသော အယူအဆဆိုင်ရာမေးခွန်းများအပေါ် ဖက်တွယ်ခြင်းကို စွန့်ပြီး ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းမှုအတွက် သက်ဆိုင်ရာအရာကို ဦးစားပေးခြင်းဆိုင်ရာ ကျမ်းအခြေခံ။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၇၇ — အစိန္တေယျသုတ်။
အတွေးသက်သက်ဖြင့် အဆုံးမဲ့ခန့်မှန်းရန် မသင့်သော နယ်ပယ်များဆိုင်ရာ ကျမ်းအခြေခံ။
သံယုတ္တနိကာယ် ၅၆.၃၁ — သစ်ရွက်ဥပမာသုတ်။
ကိုယ်တိုင်သိသောအရာအားလုံးထဲမှ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာအတွက် အကျိုးရှိသော သစ္စာလေးပါးကို ဦးစားပေးဟောကြားခြင်းဆိုင်ရာ ကျမ်းအခြေခံ။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၅၈ — အဘယရာဇကုမာရသုတ်။
အမှန်၊ အကျိုးနှင့် အချိန်သင့်မှုတို့ကို အခြေခံသော စကားပြောခြင်းဆိုင်ရာ supporting source။