ဓမ္မနှင့် Innovation
ဗုဒ္ဓသာသနာနှစ် ၂၅၇၀၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာလ ၁၈ ရက်၊ တော်သလင်းလဆန်း ၇ ရက်၊ သောကြာနေ့။
သတ်မှတ်ဟောကြားရက် — ဗုဒ္ဓသာသနာနှစ် ၂၅၇၀၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်၊ တော်သလင်းလဆန်း ၈ ရက်၊ စနေနေ့။
ဓမ္မနှင့် Innovation
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့မနက် တရားစကားစမယ့်အချိန်မှာ လုပ်ငန်းခွင်ထဲက စကားနှစ်ကြောင်းကို အရင်ယူကြည့်ချင်တယ်။
ပထမစကားက—
“ကျွန်တော်တို့က ဒီလိုပဲ လုပ်လာတာ ကြာပြီ။ ဘာလို့ပြောင်းရမှာလဲ?”
နောက်တစ်ကြောင်းက—
“ဒါအသစ်ထွက်တာ၊ လူတိုင်းလုပ်နေကြပြီ။ ငါတို့လည်း ချက်ချင်းလုပ်ရမယ်။”
ဒီစကားနှစ်ကြောင်းကို ကြားဖူးကြတယ်မဟုတ်လား?
တစ်ဖက်က အဟောင်းကို အရမ်းဖက်ထားတယ်။
နောက်တစ်ဖက်က အသစ်ကို အရမ်းမက်တယ်။
တစ်ဖက်က ပြောင်းလဲမှုမှန်သမျှကို ကြောက်တယ်။
နောက်တစ်ဖက်က အသစ်ဆိုတာနဲ့ တိုးတက်မှုလို့ ထင်တယ်။
ဗုဒ္ဓတရားက ဘယ်ဘက်ကို သွားမလဲ?
“အဟောင်းကောင်းတယ်၊ မပြောင်းနဲ့” လို့ပြောမလား?
ဒါမှမဟုတ်—
“အသစ်ဆို ကောင်းတယ်၊ အမြဲပြောင်း” လို့ပြောမလား?
နှစ်ခုလုံး မဟုတ်ပါဘူး။
ဓမ္မက မေးမယ့်မေးခွန်းက ပိုနက်တယ်။
“ဒါ အဟောင်းလား အသစ်လား” မေးတာမဟုတ်ဘူး။
“ဒါ ကုသိုလ်ဘက်ကို သွားသလား၊ အကုသိုလ်ဘက်ကို သွားသလား။ အကျိုးဖြစ်သလား၊ ထိခိုက်မှုဖြစ်သလား။ ပညာနဲ့လုပ်တာလား၊ လောဘနဲ့လိုက်တာလား” ဆိုတာကို ကြည့်တယ်။
ဒီနေရာမှာ “Innovation” ဆိုတာကိုလည်း အရင်ရှင်းထားရအောင်။
ခေတ်သစ်စီးပွားရေးအဓိပ္ပာယ်အရ အသစ်သို့မဟုတ် သိသိသာသာတိုးတက်ကောင်းမွန်သွားတဲ့ ကုန်ပစ္စည်း၊ ဝန်ဆောင်မှု သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုကို တကယ်အသုံးပြုခြင်း၊ လူထုဆီအမှန်တကယ်ရောက်အောင်လုပ်ခြင်းကို Innovation အဖြစ်သတ်မှတ်ကြတယ်။ စိတ်ကူးကောင်းတစ်ခုရှိရုံနဲ့ မပြီးသေးဘဲ လက်တွေ့အသုံးပြုမှုရှိမှ Innovation အဖြစ်ခွဲခြားကြောင်း အိုအီးစီဒီ၏ လုပ်ငန်းဆိုင်ရာသတ်မှတ်ချက်မှာ ရှင်းထားပါတယ်။
ဒါ ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းသတ်မှတ်ချက်ပါ။
ဗုဒ္ဓဟောတရားမဟုတ်ဘူး။
ဦးဇင်းတို့ ရောမထားဘူး။
ဒါပေမယ့် ဒီစကားတစ်ခုက မှတ်သားစရာရှိတယ်။
စိတ်ကူးရှိတာနဲ့ အပြောင်းအလဲဖြစ်ပြီမဟုတ်ဘူး။ လက်တွေ့လုပ်ရတယ်။
ဓမ္မမှာလည်း တရားသိတယ်ဆိုတာနဲ့ မပြီးဘူး။
ကျင့်ရတယ်။
“ဒေါသမကောင်းဘူး” သိတယ်။
ဒါပေမယ့် ဒေါသလာတဲ့အခါ စကားကို ထိန်းနိုင်သလား?
“သမ္မာအာဇီဝကောင်းတယ်” သိတယ်။
ဒါပေမယ့် အမြတ်ဖိအားလာတဲ့အခါ ရိုးသားနိုင်သလား?
“Customer ကို လူအဖြစ်မြင်ရမယ်” သိတယ်။
ဒါပေမယ့် လကုန်ရောင်းအားမီဖို့လိုတဲ့အခါ သူမသိတာကို အသုံးမချနိုင်ဘူးလား?
အသိနဲ့ လက်တွေ့ကြားမှာ ကွာဟချက်ရှိတယ်။
Innovation မှာလည်း တူတယ်။
“ဒီလိုလုပ်ရင်ကောင်းမယ်”
လို့ Meeting ထဲ ပြောတာလွယ်တယ်။
တကယ်စမ်းတာက ခက်တယ်။
စမ်းပြီး အမှားထွက်လာတဲ့အခါ ဝန်ခံတာ ပိုခက်တယ်။
အမှားတွေ့လို့ Idea ကို ပြင်တာ ပိုခက်တယ်။
ကိုယ်ချစ်တဲ့ Idea ကို ပယ်လိုက်ရတာ အခက်ဆုံးတောင် ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ Innovation ကို နည်းပညာသစ်အကြောင်းသက်သက် မပြောချင်ဘူး။
အသစ်တစ်ခုကို ပညာနဲ့ စမ်းရဲခြင်း၊ အမှားကို ပညာနဲ့ ပြင်ရဲခြင်း၊ မသင့်တော်တာကို ပညာနဲ့ လွှတ်ရဲခြင်း အကြောင်းကို ပြောချင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဗုဒ္ဓတရားဟာ “ဘာမှမလုပ်ဘဲ လက်ခံနေပါ” ဆိုတဲ့တရား မဟုတ်ပါဘူး။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၅၄ မှာ လူဝတ်ကြောင်ဘဝအတွက် ယခုဘဝချမ်းသာအကျိုးရှိစေတဲ့ အချက်တွေကို ဟောတော်မူရာ အလုပ်အကိုင်မှာ လုံ့လဝီရိယရှိခြင်း၊ ကျွမ်းကျင်ခြင်း၊ မပျင်းမရိလုပ်ဆောင်ခြင်း၊ အလုပ်နည်းလမ်းကို ခွဲခြားသိပြီး စီမံဆောင်ရွက်နိုင်ခြင်းကို အခြေခံအချက်တစ်ခုအဖြစ် ထည့်ထားပါတယ်။ တောင်ယာ၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ အခြားအတတ်ပညာ စသည့် မိမိအသက်မွေးမှုမှာ ကျွမ်းကျင်လုံ့လရှိဖို့ ဟောထားတာဖြစ်တယ်။
စဉ်းစားကြည့်ပါ သူတော်ကောင်းတို့။
လုံ့လမရှိဘဲ အသက်မွေးမှုတိုးတက်မလား?
နည်းလမ်းမလေ့လာဘဲ အလုပ်ကောင်းလာမလား?
ပြောင်းလဲနေတဲ့အခြေအနေကို မကြည့်ဘဲ ကျွမ်းကျင်မှုတိုးမလား?
ဒီသုတ်က “Innovation လုပ်ပါ” လို့ ခေတ်သစ်စကားနဲ့ ဟောထားတာမဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့်—
အလုပ်အကိုင်မှာ ပညာရှိစွာ လုံ့လပြုရမယ်၊ နည်းလမ်းကျွမ်းကျင်ရမယ် ဆိုတဲ့ အခြေခံက ဗုဒ္ဓတရားဟာ ပျင်းရိနေရေးတရားမဟုတ်ကြောင်း ထင်ရှားစေတယ်။
တချို့က ဓမ္မကို နားလည်မှားတတ်တယ်။
“ရောင့်ရဲရမယ်ဆိုတော့ Business ကိုမချဲ့နဲ့ပေါ့။”
မဟုတ်ဘူး။
“အနိစ္စဆိုတော့ မစီမံလည်းရတာပေါ့။”
မဟုတ်ဘူး။
“အစွဲမထားရဘူးဆိုတော့ Goal မထားနဲ့ပေါ့။”
မဟုတ်ဘူး။
လောကီတာဝန်ကို ပညာနဲ့လုပ်ရမယ်။
အရင်းရှိရင် စောင့်ရှောက်ရမယ်။
ကျွမ်းကျင်ရမယ်။
လုံ့လပြုရမယ်။
ရိုးသားရမယ်။
နောက်ဆုံးမှာ တဏှာမဖက်ဖို့ တရားကိုလည်း ကျင့်ရမယ်။
ဒီနှစ်ခုကို မရောနဲ့။
မစွဲလမ်းခြင်းနဲ့ မကြိုးစားခြင်း မတူဘူး။
ဒါ အရေးကြီးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လုပ်ငန်းတစ်ခုကို စိတ်ကူးကြည့်။
လွန်ခဲ့တဲ့ဆယ်နှစ်က စပြီး ကုန်ပစ္စည်းရောင်းတယ်။
Customer တွေ ဆိုင်ကို လူကိုယ်တိုင်လာကြတယ်။
Order ကို စာအုပ်နဲ့ရေးတယ်။
Stock ကို မှတ်စုနဲ့ စစ်တယ်။
ဆယ်နှစ်လုံး သွားတယ်။
အခု Customer အများစုက ဖုန်းကနေ အရင်မေးလာတယ်။
ပစ္စည်းရှိမရှိမေးတယ်။
လာတဲ့အခါ အသင့်ယူချင်တယ်။
Staff က Owner ကို ပြောတယ်—
“Order ကြိုယူတဲ့စနစ်လေး လုပ်ကြည့်ရအောင်။”
Owner ပြောတယ်—
“မလိုဘူး။ ငါတို့ဆိုင် ဒီနည်းနဲ့ နှစ်ဆယ်နှစ်လည်လာတာ။”
ဒီစကားက Experience လား?
ဒါမှမဟုတ် Experience ကို အစွဲလုပ်ထားတာလား?
ချက်ချင်း မဆုံးဖြတ်ရသေးဘူး။
Owner မှန်နိုင်တယ်။
Staff မှန်နိုင်တယ်။
အရင် စစ်။
Customer တကယ်လိုသလား?
ကုန်ကျစရိတ်ဘယ်လောက်?
အမှားတိုးမလား?
အချိန်သက်သာမလား?
အလုပ်သမားပိုရှုပ်မလား?
အလွယ်စမ်းလို့ရမလား?
ဒီလို စစ်။
ဒီနေရာမှာ Innovation ရဲ့အဓိကစိတ်က—
“အရင်ကဒီလို” လို့လည်း မပိတ်၊ “အသစ်မို့ကောင်းမယ်” လို့လည်း မခုန်။ စစ်။
ဒီ “စစ်” ဆိုတဲ့စိတ်ကို ဓမ္မဘက်ကကြည့်ရင် သံယုတ္တနိကာယ် ၄၆.၅၂ မှာ ဗောဇ္ဈင်တရားများကို ရှင်းရာ အတွင်းအပြင်ရှိ တရားတို့ကို ပညာဖြင့်စူးစမ်းခြင်း၊ ဂရုစိုက်ဆန်းစစ်ခြင်း၊ စိစစ်ခြင်းကို ဓမ္မဝိစယသမ္ဗောဇ္ဈင်၏ လုပ်ဆောင်ချက်အဖြစ် ဖော်ပြထားတယ်။
ဒီသုတ်ကို စီးပွားရေးသုတေသနစာအုပ်လို့ မပြောရဘူး။
ဗောဓိပက္ခိယတရားဆိုင်ရာ နက်နဲတဲ့ကျင့်စဉ်။
ဒါပေမယ့် စိတ်အရည်အသွေးတစ်ခုကို အလွန်ထင်ရှားစေတယ်။
ဓမ္မလမ်းမှာတောင် ပညာဖြင့် စူးစမ်းဆန်းစစ်ရတယ်။
အဲဒီတော့ ဓမ္မလိုက်သူဆိုတာ—
မေးခွန်းမမေးရဘူးလား?
မဟုတ်ဘူး။
စူးစမ်းရတယ်။
အကြောင်းအကျိုး ခွဲရတယ်။
မိမိစိတ်ကို ကြည့်ရတယ်။
အမှန်ဟုတ်မဟုတ် စိစစ်ရတယ်။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့အနေနဲ့ Innovation မှာလည်း သင်ခန်းစာယူလို့ရတယ်။
တီထွင်မှုက စိတ်ကူးထဲကစတယ်။
ပညာရှိတီထွင်မှုက စူးစမ်းမှုကစတယ်။
ဘာပြဿနာဖြစ်နေလဲ?
ဘယ်သူနာနေလဲ?
အခုနည်းလမ်းဘာကြောင့် မလုံလောက်တော့လဲ?
တကယ်လိုအပ်ချက်ရှိလား?
ကိုယ့် Solution တင်မဟုတ်ဘဲ တခြားနည်းရှိသလား?
အဲဒါ မေး။
တစ်ခါတလေ Owner က Innovation ကို “Idea generation” ပဲထင်တယ်။
အကြံများများထုတ်နိုင်ရင် တော်တယ်ထင်တယ်။
မဟုတ်သေးဘူး။
Idea အများကြီးထုတ်တာက အဆင့်တစ်ခု။
ဘယ် Idea ကို မလုပ်သင့်ဘူးဆိုတာ သိတာလည်း ပညာ။
ဒီအချက်ကို အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၁၅ က အရမ်းကောင်းကောင်း ထိပေးတယ်။
အဲဒီသုတ်မှာ လုပ်ရပ်တွေကို “လုပ်တဲ့အခါ နှစ်သက်စရာလား၊ မနှစ်သက်စရာလား” တစ်မျိုးတည်းနဲ့ မတိုင်းဘဲ “နောက်ဆုံး အကျိုးရှိရာသို့ ပို့သလား၊ အကျိုးမရှိရာသို့ ပို့သလား” ကို ခွဲတော်မူတယ်။ လုပ်ရတာချမ်းသာပေမယ့် နောက်မှာအကျိုးမရှိတဲ့အရာရှိသလို၊ လုပ်ရတာခက်ပေမယ့် နောက်မှာအကျိုးရှိတဲ့အရာလည်း ရှိတယ်။ အဲဒီကွာခြားမှုကို ပညာရှိက မြင်တယ်။
ဒီအချက်ကို Innovation မှာသုံးကြည့်။
အသစ်အဆန်းဆို စိတ်လှုပ်ရှားစရာ။
လှတယ်။
Presentation မှာ အရမ်းမိုက်တယ်။
အဖွဲ့အားလုံး အားတက်တယ်။
ဒါနဲ့ကောင်းပြီလား?
မကောင်းသေးဘူး။
အသုံးပြုသူအကျိုးရှိလား?
ကုန်ကျစရိတ်တန်လား?
လုပ်ငန်းကို ခိုင်မာစေလား?
အန္တရာယ်တိုးလား?
ဝန်ထမ်းပေါ် ဖိအားပိုလာလား?
လူကို လှည့်စားဖို့ ပိုကောင်းလာသလား?
ဒါတွေ စစ်ရမယ်။
တစ်ဖက်မှာ အရမ်းပျင်းစရာကောင်းတဲ့ Change တစ်ခုရှိတယ်။
Accounting စနစ်ပြင်ရမယ်။
Stock code ပြန်သတ်မှတ်ရမယ်။
Document procedure ပြန်ရေးရမယ်။
Staff training ပြန်ပေးရမယ်။
အလုပ်များတယ်။
မစိတ်လှုပ်ရှားဘူး။
Social media မှာပြစရာလည်းမရှိဘူး။
ဒါပေမယ့် အဲဒီအပြောင်းအလဲက အမှားတော်တော်လျော့စေနိုင်တယ်ဆိုရင်?
Innovation ဆိုတာ အမြဲတမ်း flashy ဖြစ်ရမလား?
မဖြစ်ရဘူး။
တစ်ခါတလေ တကယ်ကောင်းတဲ့ Innovation ဟာ—
လူကြိုက်များတဲ့ Feature အသစ်မဟုတ်ဘဲ နေ့တိုင်းဖြစ်နေတဲ့ အမှားလေးတစ်ခုကို ပျောက်အောင်လုပ်တဲ့ Process အသစ် ဖြစ်တတ်တယ်။
ဒါ ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းအမြင်။
အိုအီးစီဒီ၏သတ်မှတ်ချက်ထဲမှာလည်း Innovation ကို ကုန်ပစ္စည်းသစ်သက်သက်မဟုတ်ဘဲ လုပ်ငန်းစဉ်အသစ်၊ တိုးတက်ကောင်းမွန်လာတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်ကို လက်တွေ့အသုံးပြုခြင်းအထိ ထည့်သွင်းသတ်မှတ်ထားတယ်။
ဒါကြောင့်—
Innovation ဆိုတာ “App အသစ်” ပဲမဟုတ်ဘူး။
Customer ကို ဖုန်းနှစ်ခါခေါ်ရတာကနေ တစ်ခါတည်းဖြေရှင်းနိုင်အောင်လုပ်တာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
စာရွက်ငါးမျက်နှာဖြည့်ရတာကနေ တစ်မျက်နှာအဖြစ် ရိုးရှင်းလိုက်တာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
အလုပ်သမားတွေ နေ့တိုင်းပစ္စည်းရှာနေရတာကနေ နေရာတိတိကျကျသတ်မှတ်လိုက်တာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
မနက်တိုင်း Meeting တစ်နာရီလုပ်ရတာကနေ ဆယ်မိနစ်နဲ့ အရေးကြီးတာရှင်းအောင်လုပ်တာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါတွေ လုပ်ငန်းသဘောအရ Innovation ဖြစ်နိုင်တယ်။
တရားဘက်က မေးရမှာ—
“အသစ်လား?” ထက် “အသုံးဝင်လား?”
ဒါပဲ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ ကေသမုတ္တိသုတ်ကို သေချာထည့်စဉ်းစားရမယ်။
ကေသမုတ္တိမြို့သားတွေဟာ ဆရာအမျိုးမျိုးလာပြီး ကိုယ့်အယူကိုကိုယ် ချီးမွမ်း၊ အခြားအယူကို ပုတ်ခတ်ကြလို့ ဘယ်သူ့စကားမှန်လဲ မသိဖြစ်နေကြတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သူတို့ရဲ့ သံသယဖြစ်မှုဟာ သင့်တော်ကြောင်းပြောပြီး ရိုးရာဖြစ်လို့၊ ကြားဖူးလို့၊ ကျမ်းထဲရှိလို့၊ အကြောင်းပြချက်လှလို့၊ ဆရာကပြောလို့ စသည့် အချက်တစ်ခုတည်းကို အဆုံးသတ်သက်သေအဖြစ် မကိုင်ဖို့ သတိပေးတယ်။ နောက်ဆုံး လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့နှင့်ဆက်နွယ်ပြီး ထိခိုက်ဒုက္ခဆီ ပို့တဲ့အရာကို ပယ်ရ၊ အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟနှင့်ဆက်ပြီး အကျိုးချမ်းသာဆီ ပို့တဲ့အရာကို ဆောက်တည်ရကြောင်း ရှင်းတော်မူတယ်။
ဒီသုတ်ကို “ဘာကိုမှ မယုံနဲ့” လို့ အလွယ်မယူရဘူး။
အဲဒီလိုဆို သုတ်ရဲ့ နောက်ပိုင်းတစ်ခုလုံး ပျောက်သွားမယ်။
အဓိကက—
အကြောင်းမရှိဘဲ ယုံလိုက်တာကို ကျော်ပြီး အကျိုး–အပြစ်၊ ကုသိုလ်–အကုသိုလ်၊ ပညာရှိတို့ ချီးမွမ်းမလား၊ လက်တွေ့ကျင့်တဲ့အခါ ဘာဆီပို့သလဲ ဆိုတာ စိစစ်ဖို့ ဖြစ်တယ်။
ဒါကို Innovation မှာ အတော်အသုံးဝင်တဲ့ reflection တစ်ခုအဖြစ် ယူနိုင်တယ်။
“Industry အားလုံး ဒီဟာသုံးနေကြပြီ”
ဒါတစ်ကြောင်းနဲ့ လုပ်ရမလား?
မရသေးဘူး။
“Consultant ကပြောတယ်”
ဒါနဲ့?
မရသေးဘူး။
“Competitor လုပ်နေတယ်”
ဒါနဲ့?
မရသေးဘူး။
“Social media မှာ trend တက်နေတယ်”
ဒါနဲ့?
မရသေးဘူး။
တစ်ဖက်မှာ—
“အဖိုးခေတ်ကတည်းက ဒီလိုလုပ်လာတာ”
ဒါနဲ့ မှန်ပြီလား?
မသေချာသေးဘူး။
“ငါ့ဆရာက ဒီနည်းပဲသင်ထားတာ”
ဒါနဲ့ ဒီနေ့လည်း အကောင်းဆုံးလား?
မသေချာသေးဘူး။
Tradition တစ်ခုတည်းလည်း မလုံလောက်။ Trend တစ်ခုတည်းလည်း မလုံလောက်။
ဒီအချက်ကို ဒီနေ့အတွက် ထင်ထင်ရှားရှားမှတ်ထား။
ဗုဒ္ဓတရားဟာ “အဟောင်းပဲမှန်” ဆိုတဲ့တရားမဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် “အသစ်ဆိုတာနဲ့မှန်” ဆိုတဲ့တရားလည်းမဟုတ်ဘူး။
ပညာနဲ့စစ်။
အကျိုးနဲ့စစ်။
သီလနဲ့စစ်။
ထိခိုက်မှုနဲ့စစ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီနေရာမှာ Founder တွေအတွက် အရမ်းအရေးကြီးတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုရှိတယ်။
“ငါ Innovation လုပ်ချင်တာ ဘာကြောင့်လဲ?”
ဒီမေးခွန်းကို အရင်မေး။
Customer ပြဿနာကို ပိုကောင်းအောင်ဖြေရှင်းချင်လို့လား?
အလုပ်သမားအခက် လျော့ချချင်လို့လား?
Quality တိုးချင်လို့လား?
ကုန်ကျစရိတ်ကို လူမထိခိုက်ဘဲ လျှော့ချချင်လို့လား?
ကောင်းတယ်။
ဒါမှမဟုတ်—
Competitor ထက် နာမည်ကြီးချင်လို့လား?
“ကျွန်တော်တို့လည်း AI ရှိတယ်” လို့ပြချင်လို့လား?
Investor ကြည့်ကောင်းအောင်လား?
မီဒီယာခေါင်းစဉ်ရဖို့လား?
အသစ်လုပ်တယ်ဆိုတဲ့ Founder identity ကို မလွှတ်နိုင်လို့လား?
ဒီအရာတွေလည်း လူ့လောကမှာ ရှိနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် တခြား Founder တစ်ယောက်ရဲ့စိတ်ကို ဦးဇင်းတို့ မသိဘဲ “မာနကြောင့်” လို့ မပြောရဘူး။
ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်ပဲစစ်။
“ဒီအကြံကို Customer အကျိုးအတွက်လုပ်တာလား၊ ငါတော်ကြောင်းပြဖို့လား?”
မေးရဲရမယ်။
အသစ်တစ်ခု တီထွင်ချင်တဲ့စိတ်ထဲမှာ ပညာလည်းရှိနိုင်တယ်။
လောဘလည်း ဝင်နိုင်တယ်။
မေတ္တာလည်း ဝင်နိုင်တယ်။
မာနလည်း ဝင်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် ဓမ္မနဲ့ Innovation ချိတ်တဲ့အခါ—
Idea ကိုပဲ မစစ်နဲ့။ Idea မွေးတဲ့စိတ်ကိုလည်း စစ်။
ဒီနေရာမှာ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၁ က အလွန်အားကောင်းတယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရာဟုလာကို လုပ်ရပ်တွေကို မှန်တစ်ချပ်နဲ့ မိမိကိုယ်ကိုပြန်ကြည့်သလို ထပ်ခါတလဲလဲဆင်ခြင်ဖို့ သင်ကြားတော်မူတယ်။ လုပ်မယ့်အချိန် မိမိကိုထိခိုက်မလား၊ သူတစ်ပါးကိုထိခိုက်မလား၊ နှစ်ဖက်လုံးကိုထိခိုက်မလား စစ်ရတယ်။ လုပ်နေစဉ်မှာ တကယ်ထိခိုက်မှုဖြစ်လာသလား ထပ်စစ်ရတယ်။ လုပ်ပြီးသွားတဲ့နောက်မှာလည်း အကျိုးဆက်ကိုပြန်ကြည့်ပြီး အမှားဖြစ်ခဲ့ရင် ဖုံးမထားဘဲ ဝန်ခံပြင်ဆင်ပြီး နောင်မဖြစ်အောင်ထိန်းရတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Innovation လုပ်ငန်းစဉ်အတွက် ဒီဓမ္မအမြင်က တော်တော်ခိုင်တယ်။
မူရင်းသုတ်က Product Development မဟုတ်ဘူးနော်။
ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံတို့ကို ကောင်းစွာဆင်ခြင်ရန် ဘုရားရှင်က သားတော်ရာဟုလာကို ဆုံးမသင်ကြားတာ။
ဒါကို လုပ်ငန်းနဲ့ တိုက်ရိုက်တစ်ထပ်တည်း မလုပ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် reflection pattern ကို လောကီအလုပ်မှာ ယူကြည့်—
မလုပ်မီစစ်။
လုပ်နေစဉ်စစ်။
လုပ်ပြီးနောက်စစ်။
ကောင်းလား?
တော်တော်ကောင်းတယ်။
Innovation လုပ်မယ်။
မလုပ်မီ—
“ဘယ်သူအကျိုးရှိမလဲ?”
“ဘယ်သူထိခိုက်နိုင်လဲ?”
“ငါတို့မမြင်သေးတဲ့ risk ဘာရှိလဲ?”
မေး။
သေးသေးလေး Pilot စမ်းတယ်။
လုပ်နေစဉ်—
Customer အဆင်ပြေလား?
Staff ပိုခက်သွားလား?
Error အသစ်ပေါ်လာလား?
Cost တိုးလား?
Privacy ပြဿနာရှိလား?
မေး။
စမ်းပြီးနောက်—
တကယ်ကောင်းလာလား?
ကိုယ်ထင်တာပဲလား?
အချက်အလက်ဘာပြောလဲ?
မကောင်းရင်—
ပြင်။
မရရင်—
ပယ်။
ဒီသဘောတရားကို ဦးဇင်းတို့ “အလေးအနက်စမ်းသပ်မှု” လို့ ခေါ်လို့ရတယ်။
အဲဒါက ခေတ်သစ် innovation practice အဖြစ် ပြန်ဖွဲ့ထားတာ။
Canonical method လို့မပြောဘူး။
ဒါပေမယ့် မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၁ ရဲ့ “ရှေ့၊ အလယ်၊ နောက် ပြန်စစ်” ဆိုတဲ့ ဓမ္မတရားက တီထွင်မှုမှာ Accountability ရှိဖို့ အလွန်ကောင်းတဲ့ မှန်ဘီလူးတစ်ခုဖြစ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လုပ်ငန်းထဲက hypothetical case တစ်ခုယူကြည့်မယ်။
ဒီအဖြစ်အပျက်ဟာ တကယ့်ကုမ္ပဏီတစ်ခုရဲ့ သမိုင်းမဟုတ်ပါဘူး။ သင်ကြားရေးအတွက် ဖန်တီးထားတာ။
စားသောက်ဆိုင်ငယ်တစ်ခုရှိတယ်ဆိုပါစို့။
လူတွေမှာယူချိန်ရှည်တယ်။
တန်းစီရတယ်။
Staff မှားရေးတတ်တယ်။
Owner ရဲ့သမီးက—
“ဖုန်းကနေကြိုမှာတဲ့ စနစ်လုပ်ရအောင်”
ပြောတယ်။
Owner က ချက်ချင်း ဘာမှမလုပ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် “မဖြစ်နိုင်ဘူး” လို့လည်း မပိတ်ဘူး။
ပထမဆုံး Customer ဆယ်ယောက်၊ နှစ်ဆယ်ယောက်ကိုမေးတယ်။
ဘယ်အချိန်အများဆုံးစောင့်ရလဲ?
ကြိုမှာချင်လား?
ဖုန်းနဲ့မှာရင် ဘာအခက်ရှိမလဲ?
Staff ကိုမေးတယ်။
Order နှစ်နေရာကလာရင် ရောထွေးမလား?
Kitchen ဘယ်လိုခွဲမလဲ?
နောက်ပြီး တစ်ဆိုင်လုံးမပြောင်းဘဲ နေ့လယ်အချိန်နှစ်နာရီပဲ စမ်းတယ်။
စမ်းတဲ့ပထမအပတ်မှာ ပြဿနာတွေ့တယ်။
Customer က မှာပြီးမလာတာရှိတယ်။
Kitchen က Order timing မှားတယ်။
Staff တစ်ယောက်က ဖုန်း၊ ဆိုင်နှစ်ဘက်မနိုင်ဘူး။
Owner ဘာပြောမလဲ?
“ဟာ Idea မကောင်းဘူး၊ ပိတ်”
လို့ ချက်ချင်းပြောလို့ရတယ်။
ဒါမှမဟုတ်—
“Customer က မတတ်လို့”
လို့ အပြစ်တင်လို့ရတယ်။
ဒါပေမယ့် ပညာရှိစမ်းသပ်မှုဆိုရင်—
ပြဿနာတစ်ခုချင်းစစ်။
Prepayment လိုလား?
Pickup time slot လိုလား?
Order confirm စနစ်လိုလား?
Staff responsibility ရှင်းဖို့လိုလား?
ပြင်။
နောက်အပတ် ပြန်စမ်း။
စမ်းပြီးနောက် အမှန်တကယ်စောင့်ချိန်လျော့လား?
Error လျော့လား?
Customer သဘောကျလား?
Staff workload ဘယ်လို?
ဒီလို။
ဒါ Innovation။
အကြံတစ်ခုကို ချစ်လို့မဟုတ်ဘူး။ ပြဿနာတစ်ခုကို ပိုကောင်းအောင်ဖြေရှင်းဖို့ လေ့လာတာ။
ဒီ case မှာ အောင်မြင်မယ်လို့ ဦးဇင်းတို့ အာမခံမပြောဘူး။
တချို့ဆိုင်မှာ အလုပ်ဖြစ်နိုင်တယ်။
တချို့ဆိုင်မှာ မဖြစ်နိုင်ဘူး။
ဒီဟာ သင်ကြားရေးအတွက်ပဲ။
အဓိကသင်ခန်းစာ—
Innovation ရဲ့စိတ်က “ငါ့ Idea မှန်ရမယ်” မဟုတ်ဘူး။
“အမှန်တကယ် ဘာအလုပ်ဖြစ်သလဲ သိရမယ်” ဆိုတာ။
ဒီစိတ်က အရေးကြီးတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီမှာ Failure ကိုလည်း ပြန်နားလည်ရမယ်။
Innovation မှာ စမ်းပြီး မအောင်တာတွေရှိမယ်။
ဒါဆို အရှုံးလား?
တစ်ခါတလေ ငွေဆုံးတယ်။
အချိန်ဆုံးတယ်။
အဲဒါ အရှုံးပဲ ဖြစ်နိုင်တယ်။
အလှဆင်ပြီး “Failure is always success” လို့ မပြောရဘူး။
အရှုံးက အရှုံး။
ဒါပေမယ့်—
အရှုံးထဲက အချက်အလက်ရရင်?
နောင်ထပ်တူအမှား မလုပ်တော့ရင်?
Idea မဖြစ်နိုင်တာ စောစောသိရင်?
အမြတ်လား?
သင်ယူမှုရတယ်။
ဒါကြောင့် Failure ကို romanticize မလုပ်နဲ့။
မအောင်မြင်တာကို ချိုချိုသာသာ စကားနဲ့အောင်မြင်တယ်မလုပ်နဲ့။
မအောင်ရင် မအောင်ဘူးလို့ပြော။
ဘာကြောင့်မအောင်လဲ သင်ယူ။
ထပ်လုပ်သင့်လား၊ ပြင်သင့်လား၊ ရပ်သင့်လား ပညာနဲ့ဆုံးဖြတ်။
ဒါမျိုး Founder အတွက် အရမ်းအရေးကြီးတယ်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၁ မှာ လုပ်ပြီးနောက် ထိခိုက်အမှားကိုတွေ့ရင် ဖုံးထားဖို့ မဟုတ်ဘူး။ ဖွင့်ပြော၊ ပြင်၊ နောင်ထိန်းဖို့ သင်ကြားတယ်။
ဒါ ဓမ္မဘက်မှာ ကိုယ်ကျင့်တရားအတွက် အလွန်နက်တဲ့ သင်ကြားမှု။
Business application အနေနဲ့—
Pilot မှားရင် Data ဖုံးမထားနဲ့။
“Boss Idea ဖြစ်လို့ Success လို့ရေး”
မလုပ်နဲ့။
အသုံးပြုသူမသုံးဘူးဆိုရင် မသုံးဘူးလို့ရေး။
Staff workload နှစ်ဆဖြစ်ရင် နှစ်ဆဖြစ်တယ်လို့ရေး။
ကုန်ကျစရိတ်မလျော့ရင် မလျော့ဘူးလို့ရေး။
မကောင်းတဲ့အသစ်ကို ဆက်ထိန်းထားတာ Innovation မဟုတ်တော့ဘူး။
မာနကိုထိန်းသိမ်းနေတာ ဖြစ်သွားနိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ချို့ Founder တွေ Idea ကို ကိုယ့်သားလိုချစ်ကြတယ်။
တကယ်လည်း အချိန်ကုန်၊ ငွေကုန်၊ ညမအိပ်ဘဲလုပ်ထားတယ်။
လွှတ်ရခက်တယ်။
ဒါ လူ့သဘာဝအရ နားလည်လို့ရတယ်။
ဒါပေမယ့် ဒီမှာ ဓမ္မဝင်ရမယ်။
စိတ်ကူးက “ငါ” မဟုတ်ဘူး။
Project တစ်ခုမအောင်လို့ “ငါပျက်ပြီ” မဟုတ်ဘူး။
Customer က Product မကြိုက်လို့ “ငါ့ကိုမကြိုက်တာ” မဟုတ်ဘူး။
Idea ကို ဝေဖန်တာနဲ့ လူကိုဝေဖန်တာ မတူဘူး။
ဒီကွာခြားချက်မရှိရင် Innovation လုပ်ဖို့ အရမ်းခက်သွားတယ်။
ဘာကြောင့်?
Feedback တိုင်း အတ္တထိလို့။
Data မကောင်းတိုင်း စိတ်ပျက်လို့။
အောက်လူအမြင်မတူတိုင်း သူ့ကို ရန်သူမြင်လို့။
Innovation culture ဆိုတာ idea box တင်ထားရုံ မဟုတ်ဘူး။
မှားလို့ရတဲ့အကန့်အသတ်ရှိသော နေရာ၊ အမှန်ပြောလို့ရတဲ့နေရာ၊ Boss Idea ကိုတောင် စမ်းသပ်လို့ရတဲ့နေရာ တည်ဆောက်ရတယ်။
ဒါ လုပ်ငန်းစီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ application။
ဗုဒ္ဓဟော organization design မဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် ဓမ္မဘက်က—
မာနနည်းရင် အမှန်ကြားရပိုလွယ်တယ်။
ဖက်တွယ်မှုနည်းရင် အမှားပြင်ရပိုလွယ်တယ်။
သတိရှိရင် စိတ်လှုပ်ရှားမှုနောက်မလိုက်ဘဲ အချက်အလက်ကြည့်နိုင်တယ်။
ပညာရှိရင် ရပ်သင့်ရာမှာ ရပ်နိုင်တယ်။
ဒီလို ချိတ်လို့ရတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၉၅ မှာ မိမိအကျိုးနဲ့ သူတစ်ပါးအကျိုးကို ခွဲပြတဲ့သဘောရှိတယ်။ မိမိအကျိုးတစ်ခုတည်း၊ သူတစ်ပါးအကျိုးတစ်ခုတည်း၊ နှစ်ဖက်လုံးအကျိုးမရှိခြင်းတို့ထက် မိမိအကျိုးလည်းရှိ၊ သူတစ်ပါးအကျိုးလည်းရှိအောင် ကျင့်သူကို မြင့်မြတ်တဲ့ဘက်အဖြစ် ဖော်ပြထားတယ်။
ဒီသုတ်ကို business stakeholder theory လို့ မခေါ်ရဘူး။
မူရင်းက ဓမ္မကျင့်သူတွေရဲ့ အကျိုးပြုမှုအဆင့်ကို ခွဲထားတာ။
ဒါပေမယ့် Innovation တစ်ခုစစ်ရာမှာ အလွန်ကောင်းတဲ့မေးခွန်းတစ်ခု ထွက်လာတယ်။
“ဒီအသစ်က ငါတို့ Company အတွက်ပဲကောင်းတာလား၊ အသုံးပြုသူအတွက်လည်း ကောင်းသလား?”
ကိုယ့် Cost လျော့တယ်။
ကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် Customer အန္တရာယ်တိုးသွားလား?
ကိုယ့် Efficiency တက်တယ်။
ကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် Staff အတွက် မဖြစ်နိုင်တဲ့ workload ဖြစ်သွားလား?
Customer အရမ်းလွယ်သွားတယ်။
ကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် Delivery worker ကို မတရားမြန်အောင် ဖိရသလား?
Technology အသစ်ကြောင့် Revenue တိုးတယ်။
ကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် လူ့မသိမှုနဲ့ အားနည်းချက်ကို ပိုတိကျစွာ အသုံးချနေတာလား?
ဒီလိုမေးရမယ်။
Innovation ကို တန်ဖိုးဖန်တီးမှုလို့ ပြောတယ်။
ကဲ—
ဘယ်သူ့အတွက် တန်ဖိုး?
Company အတွက်?
Customer အတွက်?
Staff အတွက်?
လူမှုအဖွဲ့အစည်းအတွက်?
တစ်ဖက်တည်းအကျိုးပဲ ဖြစ်နေရင် သီလဘက်က ထပ်စစ်။
ဒီနေရာမှာ သမ္မာအာဇီဝက အရမ်းအရေးကြီးလာတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၇၇ မှာ လူဝတ်ကြောင်များ ရှောင်ကြဉ်သင့်တဲ့ ကုန်သွယ်မှုငါးမျိုးကို တိတိကျကျ ဖော်ပြထားတယ်—လက်နက်၊ သတ္တဝါ၊ အသား၊ မူးယစ်စေသောအရာ၊ အဆိပ်တို့နှင့် ဆိုင်သောကုန်သွယ်မှုများ။
ဒီတရားက Innovation အတွက် ဘာပြောသလဲ?
နည်းပညာအသစ်ရှိလာတာနဲ့ သီလအကန့်အသတ်ပျောက်မသွားဘူး။
နည်းပညာဟောင်းနဲ့ လုပ်လည်း အမှားက အမှား။
နည်းပညာအသစ်နဲ့ လုပ်လည်း အမှားက အမှား။
“Digital ဖြစ်သွားပြီ”
ဆိုတာနဲ့ အကုသိုလ်က ကုသိုလ်မဖြစ်ဘူး။
“AI သုံးထားတယ်”
ဆိုတာနဲ့ မတရားလုပ်ငန်းက သမ္မာအာဇီဝမဖြစ်ဘူး။
“Startup ဖြစ်တယ်”
ဆိုတာနဲ့ လူ့ထိခိုက်မှုကို လျစ်လျူရှုလို့မရဘူး။
“Disruptive innovation”
ဆိုတဲ့ လှပတဲ့စကားရှိလို့—
လူကိုလှည့်စားတာ မှန်သွားမလား?
မမှန်ဘူး။
အသစ်ဟာ သီလအထက်မှာ မရှိဘူး။
ဒီစကားကို မှတ်ထား။
Innovation က ကိရိယာ။
ဓမ္မက ဦးတည်ချက်စစ်တယ်။
ဘယ်လောက်မြန်လဲမေးတာတင်မဟုတ်ဘူး။
ဘယ်ဆီသွားနေလဲ မေးတယ်။
ကားအသစ်က မြန်တယ်။
လမ်းမှားနေရင်?
ပိုမြန်မြန်မှားရာရောက်မယ်။
ဒီကားဥပမာက နားလည်ဖို့ analogy ပဲ။
Engineering က ဓမ္မကိုသက်သေပြတာ မဟုတ်ဘူး။
အဓိကက—
Speed မတိုင်မီ Direction။
လုပ်ငန်းတွေမှာ အရမ်းလိုတယ်။
ပိုမြန်တဲ့ Sales system။
ပိုမြန်တဲ့ algorithm။
ပိုမြန်တဲ့ production။
ပိုမြန်တဲ့ delivery။
အကုန်ကောင်းနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့်—
မှန်တဲ့အရာကို မြန်လာတာလား?
မမှန်တာကို မြန်လာတာလား?
လူ့အကျိုးကို ပိုမြန်စွာ ဖြေရှင်းလား?
လောဘကို ပိုမြန်စွာ ချဲ့လား?
ဒါ ဓမ္မက ပြန်စစ်ပေးတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
တစ်ခါတလေ Innovation မလုပ်ရဲတာရဲ့အောက်မှာလည်း ကိလေသာရှိနိုင်တယ်။
ကြောက်တယ်။
“မအောင်ရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ?”
“ငါ့ကို ဘယ်လိုထင်မလဲ?”
“အရင်ကနည်းလမ်းပဲ ငါကျွမ်းတယ်”
“အသစ်လေ့လာရင် အောက်လူကိုမေးရမှာ ရှက်တယ်”
ဒီလို။
အသစ်မက်လွန်းတာက အစွဲတစ်မျိုး။
အသစ်ကို လုံးဝငြင်းတာလည်း အစွဲတစ်မျိုး ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဓမ္မရဲ့အလုပ်က—
ဖက်ထားတဲ့နေရာကို မြင်စေဖို့။
“ငါ့နည်းပဲ”
ဆိုတဲ့ဖက်တွယ်မှု။
“အသစ်ပဲကောင်းတယ်”
ဆိုတဲ့ဖက်တွယ်မှု။
နှစ်ခုလုံးကိုကြည့်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၁၅ ကို သတိရ။
လုပ်ရတာ မနှစ်သက်ပေမယ့် အကျိုးရှိတဲ့အရာကို ပညာရှိက လုပ်တတ်ရမယ်။ လုပ်ရတာ နှစ်သက်ပေမယ့် နောက်ဆုံး အကျိုးမရှိတဲ့အရာကိုလည်း ရပ်တတ်ရမယ်။
Innovation မှာ—
အသစ်သင်ရတာ မနှစ်သက်ဘူး။
ဒါပေမယ့် လုပ်ငန်းရှင်အတွက် လိုအပ်နိုင်တယ်။
Process ပြန်ရေးရတာ မကြိုက်ဘူး။
ဒါပေမယ့် error ပျောက်ဖို့လိုနိုင်တယ်။
ကိုယ်ချစ်တဲ့ Feature ပယ်ရတာ မကြိုက်ဘူး။
ဒါပေမယ့် Customer မလိုရင် ပယ်ဖို့လိုနိုင်တယ်။
အသစ်တစ်ခု Demo ကြည့်ရတာ စိတ်လှုပ်ရှားတယ်။
ဝယ်ချင်တယ်။
ဒါပေမယ့် မလိုရင်?
မဝယ်တာ ပညာ။
ဒီလို။
Innovation မှာ သတ္တိတင်မဟုတ်ဘူး၊ အလိုထိန်းနိုင်မှုလည်း လိုတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဦးဇင်းတို့ လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ လေ့ကျင့်မှုတစ်ခု တိတိကျကျပေးချင်တယ်။
အခုတစ်ပတ်မှာ “Innovation” လို့ ခေါ်နေတဲ့ Idea တစ်ခုရွေး။
ပြီးရင် ချက်ချင်းမစ။
စာရွက်တစ်ရွက်ယူ။
ပထမ မေး—
“ဘယ်ဒုက္ခ၊ ဘယ်အခက်ကို ဖြေရှင်းတာလဲ?”
“အသစ်လုပ်ချင်လို့” ဆိုတာ ဖြေရှင်းမယ့်ပြဿနာမဟုတ်ဘူး။
Customer စောင့်ချိန်လား?
Error များတာလား?
Staff ပင်ပန်းတာလား?
Cost မြင့်တာလား?
Quality မတည်ငြိမ်တာလား?
အရင်ရှင်း။
နောက် မေး—
“ငါတို့ အယူအဆကဘာ?”
ဥပမာ—
“ကြိုတင် Order ရရင် Customer စောင့်ချိန်လျော့မယ်”
ဒါ အယူအဆ။
အမှန်မဖြစ်သေးဘူး။
စမ်းရဦးမယ်။
နောက်—
“သေးသေးလေး ဘယ်လိုစမ်းမလဲ?”
ဆိုင်အားလုံးမပြောင်းဘဲ branch တစ်ခု။
လတစ်လုံးမဟုတ်ဘဲ တစ်ပတ်။
Customer အားလုံးမဟုတ်ဘဲ အုပ်စုသေး။
ဒါဟာ modern experimentation principle အနေနဲ့ ပြောတာ။
ဓမ္မပိဋကတ် method မဟုတ်ဘူး။
နောက်—
“မိမိ၊ သူတစ်ပါး၊ နှစ်ဖက်အပေါ် ထိခိုက်မှု ဘာရှိနိုင်လဲ?”
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၁ ရဲ့ မှန်နဲ့ပြန်ကြည့်သလို စိတ်ကိုယူ။
နောက်—
“စမ်းနေစဉ် ဘာတိုင်းမလဲ?”
အချိန်လျော့လား?
Error လျော့လား?
Customer တကယ်သုံးလား?
Staff အဆင်ပြေလား?
Expense ဘယ်လောက်?
ဒီလို။
နောက်ဆုံး—
“မအောင်ရင် လွှတ်နိုင်မလား?”
ဒီမေးခွန်းကို အစကတည်းက မေး။
Founder က “မအောင်မချင်း ပိုက်ဆံထပ်ထည့်မယ်” ဆိုတဲ့သတ္တိ အမြဲကောင်းတာမဟုတ်ဘူး။
တစ်ခါတလေ persistence ကောင်းတယ်။
တစ်ခါတလေ persistence လို့ခေါ်ပြီး attachment ကို ဆက်ကျွေးနေတာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
ပညာက ခွဲရမယ်။
တရားနာပရိသတ်တို့…
ဒီနေရာမှာ “စွန့်လွှတ်ခြင်း” ကိုလည်း လွယ်လွယ်မယူရဘူး။
Idea တစ်ခုမအောင်တာနဲ့ ချက်ချင်းပစ်တာ ပညာမဟုတ်နိုင်ဘူး။
ဒုတိယအကြိမ် ပြင်စမ်းလို့ရတယ်။
Training လိုတာဖြစ်နိုင်တယ်။
Customer မသိသေးတာဖြစ်နိုင်တယ်။
Timing မှားတာဖြစ်နိုင်တယ်။
အဲဒါတွေစစ်။
ဒါပေမယ့် Data အမြဲမကောင်းဘူး။
Harm ထပ်ထပ်ပေါ်တယ်။
Cost မနိုင်ဘူး။
Customer မလိုဘူး။
အဲဒီအခါ—
“ငါစခဲ့တာဆိုတော့ ဆက်ရမယ်”
ဆိုတာ ဘာလဲ?
တာဝန်လား?
မာနလား?
သတိထား။
စွန့်ရဲခြင်းလည်း Innovation ရဲ့ အရည်အချင်းတစ်ခု။
ကောင်းတဲ့တီထွင်သူဟာ Idea ပိုများသူတင်မဟုတ်ဘူး။
မကောင်းတဲ့ Idea ကို လွှတ်တတ်သူ။
မနာလိုဘဲ ပြင်တတ်သူ။
ကိုယ့်အမှားကို Data နဲ့ကြည့်တတ်သူ။
ဒီနေရာမှာ ဓမ္မက အရမ်းအထောက်အကူပြုတယ်။
ဘာကြောင့်လဲ?
ဓမ္မရဲ့အဓိကစိတ်တစ်ခုက—
ဖြစ်ပေါ်တာကို ဖြစ်ပေါ်သလိုသိ။
မတည်တာကို မတည်သလိုသိ။
ဖက်တွယ်ရင် ပူတာကို သိ။
ဒါကို Product life cycle ကို canonical impermanence teaching နဲ့ တစ်ထပ်တည်းမလုပ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် လောကီဘဝထဲမှာ “အရာတစ်ခု ပြောင်းနိုင်တယ်၊ ပြင်နိုင်တယ်၊ အဟောင်းဖြစ်နိုင်တယ်” ဆိုတာကို လက်ခံနိုင်တဲ့စိတ်က Innovation အတွက် အရေးကြီးတယ်။
တစ်ခါတလေ ကုမ္ပဏီတစ်ခုကို ဖျက်တာ ပြိုင်ဘက်မဟုတ်ဘူး။
အရင်က အောင်မြင်ခဲ့တဲ့နည်းကို မလွှတ်နိုင်တာ။
အရင်ကအောင်မြင်တာ မှားတာမဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် အရင်ကအောင်မြင်ခဲ့တဲ့အကြောင်းကို သိ။
ဒီနေ့ အကြောင်းတွေတူသေးလား စစ်။
Customer တူသေးလား?
Cost တူသေးလား?
Technology တူသေးလား?
Staff တူသေးလား?
Law တူသေးလား?
မတူတော့ရင် အဖြေလည်းပြောင်းနိုင်တယ်။
အဲဒါ ပညာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
သမ္မာဝါယာမနဲ့ Innovation ကို ချိတ်ကြည့်ရင်လည်း အရမ်းစိတ်ဝင်စားစရာကောင်းတယ်။
သမ္မာဝါယာမမှာ မကောင်းသေးတာ မဖြစ်အောင်ကြိုးစားခြင်း၊ ဖြစ်ပြီးသားမကောင်းမှုကို ပယ်ခြင်း၊ မဖြစ်သေးတဲ့ကောင်းမှုကို ဖြစ်အောင်ကြိုးစားခြင်း၊ ဖြစ်ပြီးသားကောင်းမှုကို တည်တံ့တိုးတက်စေခြင်း ဆိုတဲ့ အခြေခံသဘောရှိတယ်။
ဒီဟာကို Business innovation formula လို့ မပြောရဘူး။
မဂ္ဂင်အစိတ်အပိုင်းဖြစ်တယ်။
ဒါပေမယ့် အလုပ်မှာ reflection တစ်ခုယူလို့ရတယ်။
မကောင်းသေးတာ မဖြစ်အောင်—
Risk စောစောကြည့်။
ဖြစ်နေတဲ့မကောင်းမှုကို—
Process ပြင်။
မရှိသေးတဲ့ကောင်းမှုကို—
Solution အသစ်စမ်း။
ကောင်းပြီးသားကို—
ထိန်း၊ အလွန်အကျွံမဖျက်။
မြင်လား?
Innovation ဆိုတာ အကုန်ဖျက်ပြီး အသစ်လုပ်တာမဟုတ်ဘူး။
ကောင်းတာကိုထိန်း၊ မကောင်းတာကိုပြင်၊ လိုတာကိုဖန်တီး။
ဒီစိတ်မျိုး။
လုပ်ငန်းတချို့မှာ “Innovation day” လုပ်တယ်။
ဝန်ထမ်းအားလုံး Idea ရေး။
ဒါကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် နေ့တိုင်း အမှားတင်ပြရင် ဆူတယ်။
Idea အသစ်ပြောရင်—
“မဖြစ်နိုင်ဘူး”
ပြောတယ်။
တစ်နှစ်တစ်ရက် Innovation day လုပ်လို့ Culture ဖြစ်မလား?
ခက်တယ်။
Innovation culture ဆိုတာ—
အောက်လူ့အမြင်ကို နားထောင်နိုင်တယ်။
အမှားကို သင်ယူလို့ရတယ်။
သီလမကျော်တဲ့ စမ်းသပ်မှုလုပ်လို့ရတယ်။
အထောက်အထားမကောင်းရင် Boss Idea ကို ပြင်လို့ရတယ်။
ဒါမျိုး နေ့စဉ်အကျင့်။
တစ်ယောက်တည်း Genius ရှိတာထက်—
အမှန်ပြောနိုင်တဲ့အဖွဲ့ က တစ်ခါတလေ ပိုအရေးကြီးတယ်။
ဒီစကားဟာ modern management reflection။
Canonical claim မဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် မာနနည်းခြင်း၊ နားထောင်ခြင်း၊ စူးစမ်းခြင်း၊ အမှန်အတိုင်းကြည့်ခြင်းနဲ့ ကောင်းကောင်းဆက်စပ်တယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
Innovation မှာ နောက်ထပ် လှည့်စားနိုင်တဲ့စကားတစ်ခုက—
“Customer က ဒါလိုချင်တာ မသိသေးဘူး။ ငါတို့က သူ့ထက်ပိုသိတယ်။”
တစ်ချို့နေရာမှာ Company က တကယ်ပိုကျွမ်းကျင်နိုင်တယ်။
Customer က technical solution မသိနိုင်ဘူး။
ဒါမှန်တယ်။
ဒါပေမယ့်—
သူ့ဘဝအခက်ကို သူ့ထက်ပိုသိတယ်လို့ မယူနဲ့။
သူ့ပြဿနာကို နားထောင်။
ကိုယ့်ကျွမ်းကျင်မှုနဲ့ ဖြေရှင်း။
ဒီနှစ်ခုလိုတယ်။
မနေ့က Customer Persona၊ နားထောင်တတ်မှု တရားတွေမှာ ပြောခဲ့သလို—
Customer ပြောသမျှလုပ်ရမယ် မဟုတ်ဘူး။
သူ့လိုအပ်ချက်ကို နားထောင်ပြီး—
Solution ကို ပညာနဲ့ဖန်တီး။
ဒါ Innovation မှာလည်း အရေးကြီးတယ်။
တစ်ခါတလေ လူတွေ Horse မြန်ချင်တာလို့ပြောနိုင်ပေမယ့် Car လိုတာဆိုတဲ့ နာမည်ကြီး quote တွေကို Founder တော်တော်များများ ပြန်ပြောကြတယ်။
ဒါပေမယ့် အဲဒီလို နာမည်ကြီးစကားတွေကို သမိုင်းအတည်ပြုချက်မရှိဘဲ တစ်ယောက်ယောက်ဆီ မတပ်သင့်ဘူး။
ဦးဇင်းတို့ ဒီမှာ quote မလုပ်ဘူး။
သင်ခန်းစာတစ်ခုကိုပဲယူ—
Customer က solution အမည်ကို မပြောနိုင်တောင် ပြဿနာအတွေ့အကြုံကို ပြောနိုင်တယ်။
နားထောင်။
ပြီးမှ တီထွင်။
ဒါက ကောင်းတဲ့အစဉ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Innovation နဲ့ ကျင့်ဝတ်ပြဿနာကို နည်းနည်းထပ်နက်သွားမယ်။
Technology အသစ်တစ်ခုရလာတယ်။
Customer ဘာလုပ်မလဲ ပိုတိကျစွာ ခန့်မှန်းနိုင်တယ်။
အခု Company က ဘာလုပ်မလဲ?
သူ့အတွက် ပိုကိုက်တဲ့ဝန်ဆောင်မှုလုပ်မလား?
ဒါမှမဟုတ်—
သူ့အားနည်းချက်ကို ပိုတိကျစွာ ဖိမလား?
Innovation က စွမ်းအားတိုးပေးတယ်။
စွမ်းအားတိုးလာလေလေ ကျင့်ဝတ်ပိုလိုတယ်။
ဓားထက်လာရင် ပိုဂရုစိုက်သလို။
ဒီဟာ analogy ပဲ။
လက်နက်အကြောင်းသက်သေမဟုတ်ဘူး။
နည်းပညာက လူကို ဘာလုပ်ပေးနိုင်တယ်ဆိုတာ မေးရုံမလုံလောက်ဘူး။ လူက နည်းပညာကို ဘာလုပ်စေမလဲလည်း မေးရမယ်။
ဒီစကား အရမ်းအရေးကြီးတယ်။
AI ကောင်းလား မကောင်းလား?
တစ်ကြောင်းထဲ မဖြေ။
ဘယ်လိုသုံး?
ဘာအတွက်?
ဘယ်သူထိခိုက်?
ဘယ်သူအကျိုး?
ဘယ်အချက်ကို စစ်?
အမှားဘယ်လိုပြင်?
ဒီလိုမေး။
Innovation ကို Moral neutral လို့လည်း အလွယ်မပြောဘူး။
Technology တစ်ခုရဲ့ design နဲ့ use မှာ လူ့ရွေးချယ်မှုတွေ ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် အဲဒီနည်းပညာအားလုံးကို ဓမ္မတစ်ခုနဲ့ ဆုံးဖြတ်မထားဘူး။
Context စစ်။
သီလစစ်။
ထိခိုက်မှုစစ်။
အကျိုးစစ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့ Founder တွေအတွက် “Innovation before investment” စိတ်လေ့ကျင့်မှုလေးတစ်ခု ထပ်ပေးချင်တယ်။
အသစ်တစ်ခုကို ငွေထည့်မယ့်အခါ—
ခဏ သုံးအသက်ရှူလောက်ရပ်။
ဒီအသက်ရှူသုံးကြိမ်ဆိုတာ ကိန်းဂဏန်း canonical rule မဟုတ်ပါဘူး။
နေ့စဉ်သတိလေ့ကျင့်မှုအနေနဲ့သာ သုံးတာ။
ပြီးရင် ကိုယ့်ကိုယ်ကို မေး—
“အခုစိတ်က စိတ်လှုပ်ရှားလွန်းနေလား?”
“ပြိုင်ဘက်ကိုကြောက်လို့ လိုက်လုပ်တော့မလား?”
“နာမည်ရချင်လို့လား?”
“Customer ပြဿနာတကယ်သေချာသလား?”
“မသေချာတာ ဘာရှိသေးလဲ?”
ဒီမေးခွန်းတွေ။
အထူးသဖြင့်—
“ဒီ Idea မလုပ်ရင် ဘာဖြစ်မလဲ?”
မေး။
တစ်ခါတလေ Innovation မလုပ်ဘဲရှိနေတာ cost ရှိတယ်။
Customer ထွက်တယ်။
Staff ပင်ပန်းတယ်။
Market ပြောင်းသွားတယ်။
အဲဒါလည်း risk။
တစ်ဖက်မှာ—
Innovation လုပ်တာကိုယ်တိုင် risk ရှိတယ်။
ဒါကြောင့် “မပြောင်းတာ = လုံခြုံ” လို့ မယူနဲ့။
လုပ်ခြင်းနဲ့ မလုပ်ခြင်း နှစ်ခုလုံးမှာ အကျိုးဆက်ရှိတယ်။
ဒီကို ပညာနဲ့ကြည့်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၁၅ ရဲ့ အကျိုးဆက်အပေါ် အာရုံပြုမှုက ဒီနေရာမှာ အရမ်းတန်ဖိုးရှိတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
တစ်ချို့က “Buddhism ဆိုတော့ ရိုးရိုးနေ၊ Innovation မလိုဘူး” လို့ ထင်နိုင်တယ်။
မဟုတ်ပါဘူး။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၅၄ မှာ လူဝတ်ကြောင်ကို မိမိအလုပ်အကိုင်မှာ ကျွမ်းကျင်၊ လုံ့လ၊ စီမံတတ်ရမယ်လို့ ဟောထားတယ်။
တစ်ချို့က—
“Innovation ဆိုတာ risk ယူတာ၊ ဓမ္မက ကြောက်မက်မထားဖို့ပဲ”
လို့ပြောနိုင်တယ်။
ဒါလည်း အလွယ်မယူနဲ့။
သတ္တိရှိတာနဲ့ မဆင်မခြင်လုပ်တာ မတူဘူး။
Risk ကို မကြည့်တာ သတ္တိမဟုတ်ဘူး။
သိနိုင်သမျှသိ၊ ကာကွယ်နိုင်သမျှကာကွယ်၊ ပြီးမှ တာဝန်ယူပြီးလုပ်တာ သတ္တိနဲ့ ပိုနီးတယ်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၁ ရဲ့ မလုပ်မီ၊ လုပ်နေစဉ်၊ လုပ်ပြီးနောက် ထိခိုက်မှုကို ဆက်စစ်ဖို့ဆိုတဲ့သဘောကို ဒီနေရာမှာ သတိရ။
တစ်ချို့က—
“ကာလာမသုတ်မှာ ကိုယ်တိုင်သိမှ ယုံလို့ပြောတော့ Experts မလိုဘူး”
လို့လည်း လွဲယူနိုင်တယ်။
မဟုတ်ဘူး။
ကေသမုတ္တိသုတ်က ပညာရှိတို့ရဲ့ ချီးမွမ်းမှုကိုပါ ထည့်စစ်တယ်။ အားလုံးကို ကိုယ်တိုင်စပြီး မတီထွင်ရဘူး။ ကျွမ်းကျင်သူ၊ အတွေ့အကြုံရှိသူ၊ သက်သေတို့ကို ကြည့်ရမယ်။
Business မှာလည်း—
မသိတဲ့နည်းပညာဆို ကျွမ်းကျင်သူမေး။
ဥပဒေဆို ပညာရှင်မေး။
လုံခြုံရေးဆို သက်ဆိုင်ရာအရည်အချင်းရှိသူကိုမေး။
ကိုယ့်စိတ်ကူးနဲ့ မခန့်မှန်း။
“ငါ Founder ဆိုတော့ ငါအကုန်သိရမယ်”
မဟုတ်ဘူး။
တကယ်တော်တဲ့ Founder တစ်ယောက်ရဲ့ Innovation skill တစ်ခုက—
ဘယ်နေရာမှာ ကိုယ်မသိဘူးလဲ သိခြင်း။
ဒါကို အရင်တရားမှာ ဦးဇင်းတို့ “မသိတာကို မသိဘူးဟု ဝန်ခံနိုင်ခြင်း” နဲ့လည်း ဆက်ခဲ့ကြပြီ။
အသစ်တီထွင်ဖို့ မသိတာကို ဖုံးရင် မရဘူး။
“မသိသေးဘူး”
က Innovation ကိုပိတ်တဲ့စကားမဟုတ်ဘူး။
Research စမယ့်စကား ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Innovation ရဲ့အန္တရာယ်တစ်ခုက “အသစ်” ဆိုတဲ့အသံကြောင့် အဟောင်းကောင်းတာတွေပါ ဖျက်ပစ်မိတာ။
လုပ်ငန်းဟောင်းမှာ Customer နဲ့ယုံကြည်မှုကောင်းတယ်။
အသစ်သုံးမယ်ဆိုပြီး လူနဲ့စကားမပြောတော့ဘူး။
Automation အကုန်လုပ်တယ်။
Customer တချို့အတွက် အဆင်ပြေတယ်။
တချို့အတွက် မပြေဘူး။
ဒါဆို?
“Modern ဖြစ်ရမယ်” ဆိုပြီး လူ့ဆက်ဆံရေးကောင်းကို အကုန်မဖျက်နဲ့။
အဟောင်းထဲမှာ မကောင်းတာရှိတယ်။
ကောင်းတာလည်းရှိတယ်။
အသစ်ထဲမှာ ကောင်းတာရှိတယ်။
မကောင်းတာလည်းရှိတယ်။
ဒါကြောင့်—
အဟောင်းကို အသက်ကြီးလို့မပယ်။
အသစ်ကို အသက်ငယ်လို့မချီး။
အကျိုးကိုကြည့်။
ဒီသဘောဟာ ဒီနေ့တရားရဲ့ တော်တော်အရေးကြီးတဲ့နေရာ။
ဒါကြောင့် ညနေမှာ “အသစ်ဆိုတိုင်း ကောင်းမည်မဟုတ်” ဆိုတဲ့တရားထပ်ဆင်းတဲ့အခါ ပိုနက်သွားမယ်။
မနက်မှာတော့ Innovation ကိုကြောက်မနေနဲ့ဆိုတာ တည်ဆောက်နေတယ်။
အခု ဦးဇင်းတို့ ပြောချင်တာ—
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်လို့ Innovation မလုပ်ရဘူး မဟုတ်။
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ဆိုတော့ Innovation ကို ပိုတာဝန်ရှိစွာ လုပ်ရမယ်။
အဲဒါ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Founder တစ်ယောက်အတွက် အကျိုးကြီးတဲ့ စိတ်ထားလေးက—
“အယူအဆ” နဲ့ “အမှန်” ကို ခွဲထားခြင်း။
“ဒီ feature ထည့်ရင် Customer ကြိုက်မယ်”
ဒါအမှန်လား?
မသေချာသေးဘူး။
အယူအဆ။
“ဈေးလျှော့ရင် အရောင်းတက်မယ်”
အမှန်လား?
အခြေအနေမသိသေးဘူး။
အယူအဆ။
“AI chatbot ထည့်ရင် customer service cost လျော့မယ်”
အမှန်လား?
မသေချာသေးဘူး။
အယူအဆ။
ဒီလို “အယူအဆ” လို့ ပြောရဲတာက အားနည်းတာမဟုတ်ဘူး။
Evidence ရဖို့နေရာထားတာ။
Company culture မှာ—
“ဒီဟာ Hypothesis”
လို့ပြောတဲ့လူကို အားနည်းတယ်မထင်နဲ့။
“ဒါသေချာပါတယ်”
လို့ အထောက်အထားမရှိဘဲပြောသူထက် ပိုရိုးသားနိုင်တယ်။
ဓမ္မဘက်မှာလည်း မသိတာကို အတည်မတင်ရဘူး။
ဒီလို truth discipline က Innovation ကို ပိုကျန်းမာစေတယ်။
တရားနာပရိသတ်တို့…
အခု စီးပွားရေးနဲ့အပြင် မိသားစုအထိ ယူကြည့်။
မိသားစုထဲမှာလည်း Innovation ရှိနိုင်တယ်။
“ဒီအိမ်မှာ မနက်စာလုပ်တာ အမေတစ်ယောက်တည်းပဲ”
နှစ်ပေါင်းများစွာ။
အမေပင်ပန်းလာတယ်။
အိမ်သားတွေ တာဝန်ခွဲမယ်။
အသစ်။
“ကျွန်တော်တို့အိမ်မှာ အမြဲဒီလိုပဲ”
လို့ ပိတ်မလား?
ကလေးစာသင်ပုံ အရင်နည်းမကိုက်တော့ဘူး။
သင်ကြားနည်းပြောင်းမယ်။
အသစ်။
ဒါပေမယ့် အသစ်ဆိုတိုင်း မျက်စိမှိတ်မလိုက်ဘူး။
ကလေးအခြေအနေကြည့်။
လုံခြုံမှုကြည့်။
အကျိုးကြည့်။
ဒီလို။
ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတောင် လောကီစီမံခန့်ခွဲမှုအပိုင်းမှာ လိုအပ်ရင် စနစ်ပြင်ရတယ်။
စာရင်းပိုရှင်းအောင်။
ဧည့်သည်အတွက်ပိုအဆင်ပြေအောင်။
တရားတော်သိမ်းဆည်းမှု ပိုလုံခြုံအောင်။
ဒါတွေ လုပ်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် သာသနာတော်ရဲ့အခြေခံသီလ၊ ဝိနည်း၊ ဓမ္မအဓိပ္ပာယ်ကို “ခေတ်မီဖို့” ဆိုပြီး မပြောင်းရဘူး။
ဒီနေရာမှာ အပြင်နည်းလမ်းပြောင်းခြင်းနဲ့ အခြေခံတရားပျက်ခြင်းကို ခွဲရမယ်။
အဝတ်ထည့်တဲ့သေတ္တာအသစ်သုံးလို့ရတယ်။
အတွင်းမှာထားတဲ့ အဖိုးတန်ပစ္စည်းကို မဖျက်ရဘူး။
ဒီဟာ analogy။
ဓမ္မကို ကုန်ပစ္စည်းနဲ့တူတယ်လို့ မပြောပါဘူး။
အဓိကက—
နည်းလမ်းပြောင်းနိုင်တယ်၊ အခြေခံတန်ဖိုးမပျောက်စေ။
Business innovation မှာလည်း တူတယ်။
Technology ပြောင်း။
Service ပြောင်း။
Process ပြောင်း။
ဒါပေမယ့်—
အမှန်စကားမပျောက်စေ။
လူ့ဂုဏ်သိက္ခာမပျောက်စေ။
သီလမပျောက်စေ။
Right Livelihood မပျောက်စေ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Innovation လုပ်ဖို့ ဘယ်လို Mind Practice လုပ်မလဲ?
မနက်တိုင်း အသစ်ဖန်တီးဖို့ တရားထိုင်ရမယ်လို့ ဦးဇင်းတို့ မပြောဘူး။
တရားကို Product ideation technique လုပ်မပစ်ရဘူး။
တရားရဲ့ရည်ရွယ်ချက်က ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရေးအထိ နက်တယ်။
ဒါပေမယ့် Founder တစ်ယောက်တရားကျင့်ရင် စိတ်အရည်အသွေးက အလုပ်ကိုလည်း သက်ရောက်နိုင်တယ်။
သတိရှိရင်—
အလျင်စလိုမှုကို ပိုမြင်တယ်။
စိတ်တည်ရင်—
Feedback မကောင်းတာကြားပြီး ချက်ချင်းဒေါသမထွက်ဘူး။
မေတ္တာရှိရင်—
Customer pain ကို အမြတ်အတွက်ပဲမမြင်ဘူး။
ပညာရှိရင်—
ကိုယ့် Idea နဲ့ Reality ကို ခွဲကြည့်နိုင်တယ်။
အလောဘရှိရင်—
မလိုအပ်တဲ့ feature ကို revenue အတွက် တမင်ဖိတာ လျော့နိုင်တယ်။
အဒေါသရှိရင်—
Criticism ပေးသူကို ရန်သူမမြင်ဘူး။
အမောဟဘက်ကို အားထုတ်ရင်—
“လူတိုင်းလုပ်နေပြီ” ဆိုတာတစ်ကြောင်းနဲ့ မလိုက်ဘူး။
ဒီလို။
ဒါကြောင့် Innovation မတိုင်ခင် ကိုယ့်စိတ်ကိုခဏစစ်။
“လောဘလား?”
“ကြောက်စိတ်လား?”
“မာနလား?”
“တကယ့်လိုအပ်ချက်လား?”
“ငါမသိတာ ဘာရှိလဲ?”
ဒီငါးမေးခွန်းကို နေ့စဉ် reflection အဖြစ် သုံးလို့ရတယ်။
ပိဋကတ်တော်ထဲက innovation checklist မဟုတ်ပါဘူး။
ဓမ္မအခြေခံစိတ်စစ်နည်းကို လုပ်ငန်းဘဝအတွက် ပြန်ဖွဲ့ထားတာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Innovation လုပ်ရာမှာ “အကောင်းဆုံး” ဆိုတဲ့စကားလည်း သတိထား။
“ဒီဟာ latest technology ပါ။”
ဒါဆို အကောင်းဆုံးလား?
မသေချာ။
“ဒီဟာ market leader သုံးတာပါ။”
ကိုယ့်အတွက်ကောင်းလား?
မသေချာ။
“ဒီဟာအမြန်ဆုံးပါ”
ကိုယ့် Customer အတွက်လိုလား?
မသေချာ။
တစ်ခါတလေ လုပ်ငန်းကြီးသုံးတာ လုပ်ငန်းငယ်နဲ့မကိုက်ဘူး။
တစ်ခါတလေ expensive system ထက် စာရွက်တစ်ရွက်နဲ့ ပိုအလုပ်ဖြစ်တယ်။
ဒါဆို နောက်ကျတာလား?
မဟုတ်ဘူး။
သင့်တော်မှု ကိုကြည့်။
ပညာဆိုတာ အမြဲနည်းပညာအကြီးဆုံးကိုရွေးတာမဟုတ်ဘူး။
အခြေအနေနဲ့ကိုက်တာကို သိတာ။
ဒီအချက်ကို Company Owner တွေ အရမ်းသတိထား။
Technology ဝယ်ရတာလွယ်တယ်။
Process ပြောင်းရတာခက်တယ်။
System ဝယ်ပြီး လူ့အကျင့်မပြောင်းရင်?
Software အသစ်တင်တယ်။
Staff က Excel အဟောင်းနဲ့ပဲဆက်လုပ်တယ်။
ဘာဖြစ်လဲ?
Innovation က Poster ဖြစ်သွားတယ်။
ဒါကြောင့် Innovation = tool ဝယ်ခြင်း မဟုတ်ဘူး။
လူ။
လုပ်ငန်းစဉ်။
Training။
တာဝန်။
အကျင့်။
အားလုံးကြည့်ရတယ်။
ဒီဟာ modern operations reasoning။
ဓမ္မသက်သေမဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် ဓမ္မက—
အပြင်ပစ္စည်းတစ်ခု ရလို့ စိတ်အကျင့်အလိုလိုကောင်းမသွားဘူးဆိုတာကို ကိုယ့်ဘဝမှာလည်း မြင်စေတယ်။
တရားစာအုပ်ဝယ်ထားလို့ ဒေါသမပျောက်ဘူး။
တရား App ထည့်ထားလို့ သတိအလိုလိုမတိုးဘူး။
တရားနာရမယ်။
ဆင်ခြင်ရမယ်။
ကျင့်ရမယ်။
တူသလိုမျိုး—
Software ရှိလို့ process မကောင်းသေးရင် တကယ့်အကျိုးမရနိုင်ဘူး။
ဒီ analogies ကို proof လို့မယူနဲ့။
နားလည်ဖို့ပဲ။
သူတော်ကောင်းတို့…
လုပ်ငန်းထဲမှာ Innovation များလွန်းလို့လည်း ပြဿနာရှိနိုင်တယ်။
ဒီအပတ် System ပြောင်း။
နောက်အပတ် Policy ပြောင်း။
နောက်လ App ပြောင်း။
Staff က ဘာလုပ်ရမလဲ?
အမြဲလိုက်သင်နေရတယ်။
အခြေမတည်ဘူး။
ဒါကြောင့် Innovation ဆိုတာ Change quantity မဟုတ်ဘူး။
ကောင်းမွန်သည့် ပြောင်းလဲမှု၏ အရည်အသွေး။
ပြောင်းရမယ့်အချိန်ပြောင်း။
မပြောင်းသင့်ရင်မပြောင်း။
တည်ငြိမ်ဖို့လိုတဲ့အရာ တည်ငြိမ်ထား။
ဆန်းစစ်ဖို့လိုတဲ့အရာ ဆန်းစစ်။
ဒီမျှတမှုလိုတယ်။
သံယုတ္တနိကာယ် ၄၆.၅၂ မှာ ဓမ္မဝိစယသဘောနဲ့ စူးစမ်းခြင်းတစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ ဗောဇ္ဈင်တရားစုထဲမှာ လုံ့လ၊ ပီတိ၊ ပဿဒ္ဓိ၊ သမာဓိ၊ ဥပေက္ခာ စသည့် တရားတွေနဲ့ အတူဖော်ပြတယ်။
မူရင်းဓမ္မအဓိပ္ပာယ်မှာ အလွန်နက်တယ်။
Business analogy အနေနဲ့သင်ခန်းစာတစ်ခုက—
စူးစမ်းရုံနဲ့မပြီး၊ စိတ်တည်ဖို့လည်းလိုတယ်။
တစ်ချို့ Founder က idea အမြဲထွက်တယ်။
ဒါပေမယ့် ဘာတစ်ခုမှအဆုံးမလုပ်ဘူး။
ဒီနေ့တစ်ခု။
မနက်ဖြန်တစ်ခု။
နောက်နေ့တစ်ခု။
ဒါ Innovation လား?
တစ်ခါတလေ distraction ဖြစ်နိုင်တယ်။
အသစ်တီထွင်စိတ်ကောင်းပေမယ့်—
တည်ငြိမ်ပြီး အကောင်အထည်ဖော်နိုင်မှု လည်းလိုတယ်။
ဒီလိုမျှတမှုအရမ်းအရေးကြီးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခုအရေးကြီးတာ—
Innovation ကို အမြဲငွေအမြတ်နဲ့ မတိုင်းနဲ့။
အမြတ်လိုတယ်။
Business ဖြစ်ရင် ငွေအမြတ်ကို မဖျောက်ရဘူး။
ဒါပေမယ့် အမြတ်တက်တာတစ်ခုတည်းနဲ့ ကောင်းတဲ့ Innovation လို့ သတ်မှတ်နိုင်လား?
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်လုပ်ငန်းရှင်အတွက် မလုံလောက်ဘူး။
အမြတ်တက်တယ်။
ဒါပေမယ့် complaint တိုးတယ်။
အမြတ်တက်တယ်။
Staff ထိခိုက်တယ်။
အမြတ်တက်တယ်။
Customer ကို တမင်မရှင်းဘဲ fee ယူတယ်။
အမြတ်တက်တယ်။
Addiction ကို အားပေးတယ်။
ဒါဆို ဘာလုပ်မလဲ?
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၉၅ ရဲ့ မိမိအကျိုး၊ သူတစ်ပါးအကျိုးနှစ်ဖက်ကို မြင်တဲ့အမြင်နဲ့ ပြန်စစ်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၁ ရဲ့ မိမိ၊ သူတစ်ပါး၊ နှစ်ဖက်ထိခိုက်မှုကို စစ်တဲ့အမြင်နဲ့ ပြန်ကြည့်။
ကေသမုတ္တိသုတ်ရဲ့ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟနဲ့ အကျိုး–ဒုက္ခကို စစ်တဲ့အမြင်နဲ့ ပြန်ကြည့်။
အဲဒီအခါ Innovation ရဲ့ KPI ထဲမှာ revenue ပဲမရှိတော့ဘူး။
လူ့အကျိုးလည်းပါလာမယ်။
ဒါကို canonical KPI လို့ မပြောဘူး။
Modern business application ပဲ။
ဒါပေမယ့် Buddhist entrepreneur အတွက်—
“ပိုက်ဆံတိုးလား?” နဲ့အတူ “လူ့ဒုက္ခတိုးလား?” ကိုပါ မေးသင့်တယ်။
ဒီမေးခွန်းကို မှတ်ထား။
တရားနာပရိသတ်တို့…
ဒီနေ့ နောက်ဆုံး Business Practice တစ်ခုထားချင်တယ်။
Idea တစ်ခုဝင်လာရင် အဖွဲ့ထဲ ချက်ချင်း “ကောင်း/မကောင်း” မဆုံးဖြတ်ပါနဲ့။
အရင်ပြော—
“ဘာပြဿနာကိုဖြေရှင်းမှာလဲ?”
ပြီးတော့—
“ဘယ်သက်သေရှိလဲ?”
ပြီးတော့—
“အသေးဆုံး ဘယ်လိုစမ်းနိုင်လဲ?”
ပြီးတော့—
“ဘယ်သူထိခိုက်နိုင်လဲ?”
ပြီးတော့—
“ဘယ်အချက်ရလာရင် ဆက်၊ ဘယ်အချက်ရလာရင် ရပ်?”
ဒီလိုထား။
ဒါကို ဦးဇင်းတို့ “ပညာနဲ့ စမ်းသပ်ခြင်း” လို့ ခေါ်မယ်။
ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းသုံး framework အဖြစ်ပဲ။
အဲဒီအောက်မှာ ဓမ္မစည်းလေးထား—
မလိမ်။
မထိခိုက်စေဖို့ ကြည့်။
မသိတာကို မသိဘူးလို့ထား။
အမှားကို မဖုံး။
အကျိုးမရှိရင် လွှတ်။
ဒီစည်းရှိရင် Innovation က ပိုကျန်းမာတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့တရားရဲ့ နောက်တစ်ဖက်မှာ လူငယ်တွေရှိတယ်။
Young entrepreneur တွေ။
ကိုယ့်မှာ Idea တစ်ခုရှိတယ်။
ပတ်ဝန်းကျင်က—
“မဖြစ်နိုင်ဘူး”
ပြောတယ်။
အခု ဘာလုပ်မလဲ?
လူပြောတာမယုံနဲ့ဆိုပြီး ဇွတ်လုပ်မလား?
မလုပ်နဲ့။
အားလုံးတားလို့ပဲ ပစ်မလား?
မပစ်နဲ့။
စစ်။
ဘာကြောင့် မဖြစ်နိုင်ဘူးလို့ သူတို့ပြောတာလဲ?
အတွေ့အကြုံရှိလို့လား?
မသိလို့လား?
အန္တရာယ်တကယ်ရှိလို့လား?
အရင်းမလုံလောက်လို့လား?
ဥပဒေပြဿနာလား?
စိတ်ကူးမရှင်းလို့လား?
နောက်ပြီး သေးသေးစမ်းနိုင်ရင် စမ်း။
ဒါ သတ္တိ။
“ငါမှန်တယ်” လို့ လမ်းပိတ်တာ သတ္တိမဟုတ်ဘူး။
အမှားဖြစ်နိုင်ကြောင်းလက်ခံပြီး စမ်းရဲတာ က ပိုရင့်ကျက်တယ်။
ဒီနေရာမှာ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၁ ရဲ့ reflection အမြဲသတိရ။
မလုပ်မီကြည့်။
လုပ်နေစဉ်ကြည့်။
လုပ်ပြီးနောက်ကြည့်။
ဒီလိုဆို Youth entrepreneur တစ်ယောက်အတွက် ဓမ္မက တားမြစ်စည်းပဲ မဟုတ်တော့ဘူး။
စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေတဲ့ Steering wheel လို ဖြစ်လာတယ်။
ဒီဥပမာကိုပဲယူ။
စက်ကောင်းလို့ကားမမှန်ဘူး။
ဘီးကောင်း၊ စက်ကောင်း၊ fuel ကောင်းပေမယ့် steering မရှိရင်?
အန္တရာယ်ရှိတယ်။
Innovation ဟာ engine ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဓမ္မက direction ကို စစ်ပေးတယ်။
ဒီ analogy ကို အထူးမှတ်ထား။
ဓမ္မဟာ business growth technology မဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့်—
လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟနောက်မလိုက်ဘဲ ဘယ်လိုလုပ်ငန်းလုပ်မလဲ ဆိုတဲ့ ဦးတည်ချက်ကို ပေးတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
အခု ဒီမနက်တရားရဲ့ အနက်ကို သစ္စာလေးပါးဆီ တဖြည်းဖြည်းဆင်းကြမယ်။
Innovation အကြောင်းပြောရင်း သစ္စာလေးပါးကို နောက်ဆုံးကပ်လိုက်တာမျိုး မလုပ်ချင်ဘူး။
တကယ် ဒီခေါင်းစဉ်က သစ္စာလေးပါးနဲ့ ဘယ်မှာဆုံသလဲ ကြည့်။
လုပ်ငန်းမှာ လူတွေ Innovation ဘာကြောင့်လုပ်ကြသလဲ?
အများအားဖြင့် တစ်ခုခု မလုံလောက်လို့။
Problem ရှိလို့။
Cost မြင့်လို့။
လူစောင့်ရလို့။
အမှားများလို့။
Customer မကျေနပ်လို့။
Market ပြောင်းလို့။
ဒီဟာ လောကီ “ပြဿနာ” အဆင့်။
ဓမ္မရဲ့ ဒုက္ခသစ္စာက ဒီထက် ပိုနက်တယ်။
အပြင်လောကကို ဘယ်လောက် Innovation လုပ်လို့ရလဲ?
အိုမင်းမှုကို တားလို့ရမလား?
နာမှုအားလုံးကို အပြီးဖျောက်လို့ရမလား?
ခွဲခွာမှုမရှိအောင် Technology လုပ်နိုင်မလား?
လိုချင်သမျှ အမြဲရအောင် လုပ်နိုင်မလား?
ရသမျှ မပျက်အောင် အမြဲထိန်းနိုင်မလား?
မရဘူး။
လောကီ Innovation က ဒုက္ခအချို့ကို လျော့နိုင်တယ်။
ဆေးပညာတိုးလို့ နာကျင်မှုအချို့ ကူညီနိုင်တယ်။
Transportation ကောင်းလို့ သွားလာရခက်တာလျော့နိုင်တယ်။
Communication ကောင်းလို့ ဆက်သွယ်ရလွယ်နိုင်တယ်။
ဒါတွေကို ဦးဇင်းတို့ ငြင်းစရာမရှိဘူး။
လူ့အကျိုးအတွက် တန်ဖိုးကြီးတယ်။
ဒါပေမယ့်—
သံသရာဒုက္ခရဲ့ အမြစ်ကို Technology တစ်ခုနဲ့ မဖြတ်နိုင်ဘူး။
ဒါက ဓမ္မရဲ့ပိုနက်တဲ့နေရာ။
ဒါကြောင့် ဒုက္ခသစ္စာ မှာ—
လောကီပြဿနာကို လောကီပညာနဲ့ ပြင်။
ဒါပေမယ့် အရာအားလုံးပြည့်စုံအောင်လုပ်ပြီး အမြဲချမ်းသာနိုင်မယ်ဆိုတဲ့ မောဟကို မြင်။
Company perfect ဖြစ်ရင် ငါဘယ်တော့မှ မပူတော့ဘူး?
မဟုတ်ဘူး။
Product အောင်မြင်ရင် နောက်ထပ် Product အတွက်ပူမယ်။
Market leader ဖြစ်ရင် position မကျဖို့ပူမယ်။
Funding ရရင် နောက် round ပူမယ်။
Follower ရရင် မလျော့ဖို့ပူမယ်။
Innovation က ဒုက္ခတစ်ခုဖြေရှင်းပြီး နောက်လိုချင်မှုတစ်ခုဖန်တီးနိုင်တယ်။
ဒါ Innovation မကောင်းလို့မဟုတ်ဘူး။
တဏှာရဲ့သဘာဝကို မမြင်လို့။
ဒီကနေ သမုဒယသစ္စာ ဆီရောက်တယ်။
စီးပွားရေးပြဿနာအားလုံးကို “တဏှာကြောင့်” ဆိုပြီး မလျှော့ရဘူး။
Cost problem မှာ တိကျတဲ့ cause ရှိတယ်။
Process problem မှာ နည်းပညာအကြောင်းရှိတယ်။
Market problem မှာ demand အကြောင်းရှိတယ်။
အဲဒါတွေကို professional analysis လုပ်ရမယ်။
ဒါပေမယ့် ကိုယ့်စိတ်ဒုက္ခ ရဲ့အောက်မှာ—
“ငါအမြဲရှေ့ဆုံးဖြစ်ရမယ်”
“ငါ့ Company က လူတိုင်းပြောရမယ်”
“ငါ့ Idea မမှားရဘူး”
“Competitor ထက်ငါသာရမယ်”
“ငါအသစ်လုပ်တဲ့လူဆိုတဲ့နာမည်မပျောက်ရဘူး”
ဒီလို တဏှာ၊ ဥပါဒါန်၊ မာနတို့ ရှိမရှိ ကြည့်ရမယ်။
Innovation လုပ်တာ မကောင်းတာမဟုတ်ဘူး။
Innovation ကို identity အဖြစ်ဖက်ပြီး ပူနေတာ ကို ကြည့်ရမယ်။
Idea ကို ပညာနဲ့လုပ်။
“ငါ့ Idea” ဆိုပြီး မီးမပူစေနဲ့။
ဒါ သမုဒယဘက်။
နောက် နိရောဓသစ္စာ။
လောကီအဆင့်မှာ Project မှားရင် လွှတ်လို့ရတယ်။
Process အဟောင်းမကောင်းရင် ပြောင်းလို့ရတယ်။
လိုအပ်ချက်မရှိတဲ့ Feature ပယ်လို့ရတယ်။
ဒါ worldly letting go။
ကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် နိရောဓသစ္စာအပြည့်အဝ မဟုတ်ဘူး။
နိရောဓက တဏှာချုပ်ငြိမ်းမှု။
ဖက်တွယ်မှုချုပ်ငြိမ်းမှု။
“အသစ်” ကို ဖက်တာရော “အဟောင်း” ကိုဖက်တာရော လွတ်ရာ။
“ငါ့ Idea” ကို ဖက်တာလွတ်ရာ။
“ငါ့နာမည်” ကို ဖက်တာလွတ်ရာ။
အဲဒီအေးမြမှုက Product success ထက် ပိုနက်တယ်။
Innovation အောင်မြင်လို့ စိတ်အေးတာ နိဗ္ဗာန်မဟုတ်ဘူး။
Innovation ပျက်လည်း စိတ်မလွတ်ဘူးဆိုရင် ပိုသိရမယ်။
အဆုံးမှာ ချုပ်ရမှာ Technology မဟုတ်ဘူး။
တဏှာ။
ဒီကို မမေ့နဲ့။
နောက်ဆုံး မဂ္ဂသစ္စာ။
ဒီနေ့ Innovation ခေါင်းစဉ်နဲ့ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို တစ်ချက်ချင်း ပြန်ကြည့်။
သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့—
အဟောင်းဖြစ်လို့မှန်၊ အသစ်ဖြစ်လို့မှန် မယူ။
အကြောင်းအကျိုးကြည့်။
အယူအဆနဲ့ သက်သေခွဲ။
လောကီအကျိုးနဲ့ လွတ်မြောက်ရေးဓမ္မကို မရော။
သမ္မာသင်္ကပ္ပနဲ့—
Innovation ကို လောဘ၊ ဒေါသ၊ ထိခိုက်လိုစိတ်မောင်းမမောင်းစစ်။
မိမိအကျိုးနဲ့ သူတစ်ပါးအကျိုး နှစ်ဖက်ကိုထည့်စဉ်းစား။
အလောဘ၊ အဒေါသ၊ မထိခိုက်လိုစိတ်ဘက် အားပေး။
သမ္မာဝါစာနဲ့—
Pilot result မကောင်းရင် မကောင်းဘူးလို့ ပြော။
မသေချာတာကို “အောင်မြင်ပြီး” မကြော်ငြာ။
Customer မသိတာကို အသုံးချပြီး မပြော။
Data ကို ရလဒ်ကောင်းအောင် စကားနဲ့ မလှည့်။
သမ္မာကမ္မန္တနဲ့—
Idea ကို သီလအကန့်အသတ်ထဲမှာ အကောင်အထည်ဖော်။
ထိခိုက်မှုတွေ့ရင် ရပ်။
ပြင်နိုင်တာပြင်။
လူ့အကျိုးနဲ့ မညီတဲ့ လုပ်ရပ်ကို “Innovation” ဆိုတဲ့နာမည်နဲ့ မဖုံး။
သမ္မာအာဇီဝနဲ့—
နည်းပညာအသစ်သုံးလည်း အသက်မွေးမှုမှန်ဖို့ စစ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၇၇ ရဲ့ တိကျတဲ့တားမြစ်ကုန်သွယ်မှုစည်းကို မမေ့။
လူ့ကြောက်စိတ်၊ မူးယစ်မှု၊ လှည့်စားမှု၊ ထိခိုက်မှုကို အမြတ်အတွက် တီထွင်တာ မဖြစ်စေနဲ့။
သမ္မာဝါယာမနဲ့—
မကောင်းသေးတာ မဖြစ်အောင်ကြိုတား။
ဖြစ်နေတဲ့ မကောင်းတဲ့ Process ကို ပြင်။
မရှိသေးတဲ့ကောင်းမွန်တဲ့နည်းကို ဖန်တီး။
ကောင်းပြီးသားကို တိုးတက်ထိန်းသိမ်း။
ဒါပေမယ့် မဂ္ဂင်ထဲက သမ္မာဝါယာမရဲ့ ဓမ္မအဓိပ္ပာယ်ကို business improvement တစ်ခုနဲ့ လျှော့မထားနဲ့။
အကုသိုလ်ပယ်၊ ကုသိုလ်ပွားရေးဆီ ပိုနက်တယ်။
သမ္မာသတိနဲ့—
Idea တက်တဲ့အချိန် စိတ်ကိုသိ။
စိတ်လှုပ်ရှားနေလား?
ပြိုင်ဘက်ကြောက်နေလား?
မာနထလာလား?
Loss aversion လား?
မသိတာကို ဖုံးချင်နေလား?
သိ။
သမ္မာသမာဓိနဲ့—
Data မကောင်းရင် စိတ်မတုန်ဘဲ ကြည့်။
Criticism ကြားရင် ချက်ချင်းတုံ့ပြန်မနေဘဲ စိတ်တည်။
အသစ်တစ်ခုစမ်းပြီး အခက်အခဲလာတဲ့အခါ စိတ်ပျံ့မသွားဘဲ သင့်လျော်တာကို စိစစ်။
ဒါ မဂ္ဂင်ဘက်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့မနက် မှတ်သားစရာ စကားတစ်ကြောင်းနဲ့ ထိန်းထားရင်—
“ဓမ္မက Innovation ကို မပိတ်ဘူး။ ဓမ္မက Innovation ရဲ့စိတ်၊ နည်းနဲ့ အကျိုးကို စစ်ပေးတယ်।”
အသစ်လုပ်။
ဒါပေမယ့် ဘာကြောင့်လုပ်တာလဲ သိ။
စမ်း။
ဒါပေမယ့် ထိခိုက်မှုစစ်။
တိုးတက်။
ဒါပေမယ့် သီလမပျက်။
မြန်။
ဒါပေမယ့် လမ်းမှန်။
အမြတ်ရ။
ဒါပေမယ့် လူ့အကျိုးမစား။
Idea ကိုချစ်။
ဒါပေမယ့် အမှန်ထက်မချစ်နဲ့။
Feedback ကြား။
ဒါပေမယ့် မျက်စိမှိတ်မယုံ။
Data ကြည့်။
ဒါပေမယ့် လူ့ဂုဏ်သိက္ခာမပျောက်စေ။
အဟောင်းကို လေးစား။
ဒါပေမယ့် အစွဲမထား။
အသစ်ကို စမ်း။
ဒါပေမယ့် အထင်ကြီးမူးယစ်မနေ။
အဲဒီလို Founder ဖြစ်နိုင်ရင်—
လုပ်ငန်းပညာလည်း တိုးတယ်။
စိတ်ပညာလည်း တိုးတယ်။
သီလလည်း ထိန်းနိုင်တယ်။
တရားနာပရိသတ်တို့…
ဒီမနက်မှာ ကိုယ့်လုပ်ငန်းကို စိတ်ထဲပြန်ကြည့်။
“ကျွန်တော်တို့ အရင်ကတည်းက ဒီလိုပဲ” ဆိုပြီး မပြင်ရဲတာ ဘာရှိလဲ?
တစ်ခု။
ပြီးတော့—
“လူတိုင်းလုပ်နေလို့” ဆိုပြီး အကျိုးမစစ်ဘဲ လိုက်လုပ်နေတာ ဘာရှိလဲ?
တစ်ခု။
ဒီနှစ်ခုကိုပဲ ရှာ။
တစ်ခုက အဟောင်းကိုဖက်တာ။
တစ်ခုက အသစ်ကိုဖက်တာ။
ပြီးရင် ကိုယ့်စိတ်ကိုမေး—
“ဘယ်ဟာက အမှန်တကယ် လူ့အကျိုးကို ဖြေရှင်း?”
“ဘယ်ဟာက လောဘကိုပဲ ဖြေ?”
“ဘယ်ဟာကို သေးသေးစမ်းလို့ရ?”
“ဘယ်ဟာမှာ ထိခိုက်မှုရှိ?”
“ဘယ်ဟာကို လွှတ်သင့်?”
မေး။
အဲဒီမေးခွန်းတွေကို ဖြေရင်း—
လုပ်ငန်းမှာ ပညာရှိတဲ့ Innovation တိုးပါစေ။
ဒါပေမယ့် အဲဒီထက်နက်တာ—
ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ အမှန်ကိုကြည့်ရဲတဲ့ပညာ တိုးပါစေ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
မိမိတို့ရဲ့ စီးပွားရေး၊ အလုပ်အကိုင်၊ ပညာရေး၊ လူမှုဘဝများမှာ အကျိုးပြုသော အသစ်တီထွင်မှုများ ပေါ်ပေါက်နိုင်ကြပါစေ။
အသစ်တီထွင်လိုစိတ်ကို လောဘက မောင်းမသွားပါစေနှင့်။
မပြောင်းရဲတဲ့စိတ်ကို ကြောက်ရွံ့မှုနဲ့ မာနတို့က ချုပ်မထားပါစေနှင့်။
မသိသေးသောအရာကို မသိသေးကြောင်း ဝန်ခံနိုင်ကြပါစေ။
လေ့လာသင့်တာ လေ့လာနိုင်ကြပါစေ။
မေးသင့်တာ မေးနိုင်ကြပါစေ။
စမ်းသင့်တာ သီလအကန့်အသတ်အတွင်း စမ်းနိုင်ကြပါစေ။
အမှားတွေ့လျှင် ဖုံးမထားဘဲ ပြင်နိုင်ကြပါစေ။
မိမိချစ်သောအကြံသည် အကျိုးမရှိကြောင်း သက်သေထွက်လာသောအခါ ပညာဖြင့် လွှတ်နိုင်ကြပါစေ။
တစ်ပါးသူပြောသောအကြံက ပိုကောင်းကြောင်း တွေ့လာသောအခါ မာနမထားဘဲ လက်ခံနိုင်ကြပါစေ။
အောက်လူထံက ပညာရလျှင် သင်ယူနိုင်ကြပါစေ။
Customer ထံက အမှန်ရလျှင် နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။
ပြိုင်ဘက်ထံက ကောင်းသောနည်းတစ်ခုမြင်လျှင် မနာလိုဘဲ သင်ယူနိုင်ကြပါစေ။
အဟောင်းထဲက ကောင်းသောအရာကို ထိန်းနိုင်ကြပါစေ။
အသစ်ထဲက ကောင်းသောအရာကို ရွေးနိုင်ကြပါစေ။
နှစ်ခုလုံးထဲက မကောင်းတာကို ပယ်နိုင်ကြပါစေ။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၅၄ မှာ ဟောတော်မူတဲ့အတိုင်း မိမိအသက်မွေးရာ အတတ်အလုပ်မှာ လုံ့လ၊ ကျွမ်းကျင်မှုနဲ့ စီမံနိုင်မှုရှိကြပါစေ။
သံယုတ္တနိကာယ် ၄၆.၅၂ မှာ ဖော်ပြတဲ့ စူးစမ်းဆန်းစစ်ခြင်းဆိုင်ရာ ဓမ္မအရည်အသွေးကို ပွားများပြီး အတွင်းစိတ်ကိုလည်း ပညာနဲ့ စိစစ်နိုင်ကြပါစေ။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၁ မှာ လုပ်မီ၊ လုပ်နေစဉ်၊ လုပ်ပြီးနောက် မိမိနှင့်သူတစ်ပါး ထိခိုက်မှုကို ထပ်ခါတလဲလဲဆင်ခြင်ဖို့ သင်ကြားတော်မူသလို ကိုယ်တို့၏ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံတို့ကို နေ့စဉ်ပညာနဲ့ပြန်စစ်နိုင်ကြပါစေ။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၁၅ မှာ ပြထားသကဲ့သို့ လုပ်ရတာကြိုက်မကြိုက်တစ်ခုတည်း မတိုင်းဘဲ အကျိုးရှိရာသို့ပို့မပို့ကို ပညာနဲ့ မြင်နိုင်ကြပါစေ။
ကေသမုတ္တိသုတ်မှာ ပြထားသကဲ့သို့ ရိုးရာဖြစ်လို့၊ လူများလုပ်လို့၊ စကားလှလို့၊ ဆရာပြောလို့ တစ်ချက်တည်းနဲ့ မျက်စိမှိတ်မယူဘဲ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့နှင့် အကျိုး–ဒုက္ခကို စူးစမ်းနိုင်ကြပါစေ။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၉၅ ရဲ့ အမြင်ကို သတိပြုပြီး မိမိအကျိုးသာမက သူတစ်ပါးအကျိုးကိုပါ ထည့်သွင်းမြင်နိုင်ကြပါစေ။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၇၇ မှာ တိတိကျကျ ကန့်သတ်ဟောထားတဲ့ မှားယွင်းသော ကုန်သွယ်မှုတို့မှ ရှောင်ကြဉ်၍ အသစ်တီထွင်မှု မည်မျှကြီးမားလာစေကာမူ သမ္မာအာဇီဝ၏ အခြေခံစည်းကို မကျော်လွန်ကြပါစေနှင့်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒုက္ခကို သိနိုင်ကြပါစေ။
လောကီဒုက္ခကို လောကီပညာနဲ့ ပြင်နိုင်ကြပါစေ။
သံသရာဒုက္ခကိုတော့ Product အသစ်၊ Technology အသစ်၊ System အသစ်နဲ့ အပြီးဖုံးလို့မရကြောင်း သိနိုင်ကြပါစေ။
ဒုက္ခရဲ့သမုဒယဖြစ်သော တဏှာကို ကိုယ့်အတွင်းမှာ မြင်နိုင်ကြပါစေ။
အသစ်ကို တဏှာနဲ့ဖက်နေသလား?
အဟောင်းကို ဥပါဒါန်နဲ့ဖက်နေသလား?
နာမည်ကိုဖက်နေသလား?
အောင်မြင်မှုကိုဖက်နေသလား?
“ငါ့ Idea” ကိုဖက်နေသလား?
သိနိုင်ကြပါစေ။
ဖက်တွယ်မှုလျော့ပြီး တဏှာချုပ်ငြိမ်းရာ နိရောဓသစ္စာကို နားလည်နိုင်ကြပါစေ။
အမှန်ကို မြင်သော သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ မထိခိုက်လိုသော သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ ရိုးသားသော သမ္မာဝါစာ၊ မှန်ကန်သော သမ္မာကမ္မန္တ၊ သန့်ရှင်းသော သမ္မာအာဇီဝ၊ ကုသိုလ်ဘက်သို့ ဦးတည်သော သမ္မာဝါယာမ၊ မိမိစိတ်ကို သိနေသော သမ္မာသတိ၊ တည်ငြိမ်သော သမ္မာသမာဓိတို့ကို ပွားများနိုင်ကြပါစေ။
လုပ်ငန်းအသစ်တွေ ဖြစ်ပေါ်ပါစေ။
ဒါပေမယ့် လောဘအသစ်တွေ မတိုးပါစေနှင့်။
နည်းပညာတိုးပါစေ။
ဒါပေမယ့် မောဟမတိုးပါစေနှင့်။
အမြတ်တိုးပါစေ။
ဒါပေမယ့် လူ့ထိခိုက်မှု မတိုးပါစေနှင့်။
အလုပ်မြန်ပါစေ။
ဒါပေမယ့် မမှန်တဲ့လမ်းကို ပိုမြန်မြန်မသွားပါစေနှင့်။
အကြံသစ်တွေ များပါစေ။
ဒါပေမယ့် အမှန်ထက် ကိုယ့်အကြံကို ပိုမချစ်ကြပါစေနှင့်။
စမ်းရဲကြပါစေ။
ပြင်ရဲကြပါစေ။
ရပ်ရဲကြပါစေ။
ဝန်ခံရဲကြပါစေ။
သင်ယူရဲကြပါစေ။
လွှတ်ရဲကြပါစေ။
အသစ်တီထွင်နိုင်ရုံမက ကိုယ့်စိတ်ကိုလည်း အသစ်ပြန်လေ့ကျင့်နိုင်ကြပါစေ။
အလုပ်စနစ်တွေပြောင်းရုံမက အကုသိုလ်အကျင့်တွေကိုပါ ပြောင်းနိုင်ကြပါစေ။
Customer အတွေ့အကြုံကောင်းအောင် တီထွင်ရုံမက မိမိရဲ့သီလကို ကောင်းအောင်လည်း တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။
ကုမ္ပဏီတိုးတက်ရုံမက ကိုယ့်ပညာ၊ မေတ္တာ၊ သတိနဲ့ သီလတို့လည်း တိုးတက်ကြပါစေ။
နောက်ဆုံးမှာ—
အသစ်ဖြစ်ပေါ်လာသမျှလည်း အမြဲတည်မနေကြောင်း၊ အောင်မြင်မှုဟောင်းလည်း အမြဲမနေကြောင်း၊ နည်းလမ်းဟောင်းလည်း အမြဲမနေကြောင်း ပညာဖြင့်သိနိုင်ကြပါစေ။
ဖြစ်ပေါ်ပျက်စီးနေသော သင်္ခါရတရားတို့အပေါ် “ငါ၊ ငါ့ဟာ” ဟု ဖက်တွယ်ခြင်း လျော့နိုင်ကြပါစေ။
ဒုက္ခသစ္စာကို သိ၍၊ သမုဒယသစ္စာကို ပယ်၍၊ နိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြု၍၊ မဂ္ဂသစ္စာကို ပွားများနိုင်ကြပါစေ။
သတ္တဝါအပေါင်း ဘေးရန်ကင်းကြပါစေ။
ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။
လောဘနည်း၍ အလောဘတိုးကြပါစေ။
ဒေါသနည်း၍ မေတ္တာတိုးကြပါစေ။
မောဟနည်း၍ ပညာတိုးကြပါစေ။
မိမိတို့၏ စီးပွားရေးတီထွင်မှုများသည် လူ့ဒုက္ခကို ချဲ့ထွင်သောတီထွင်မှု မဖြစ်ဘဲ လူ့လိုအပ်ချက်ကို တာဝန်ရှိစွာ ဖြေရှင်းပေးသောတီထွင်မှုများ ဖြစ်ကြပါစေ။
တရားသဖြင့် စီးပွားရှာနိုင်ကြပါစေ။
အကျိုးရှိရာ၌ သတ္တိရှိကြပါစေ။
အကျိုးမရှိရာ၌ ရပ်တန့်နိုင်ကြပါစေ။
အမှန်ရှေ့မှာ မာနလျော့နိုင်ကြပါစေ။
ဓမ္မပညာဖြင့် ကိုယ့်ဘဝကို ဦးတည်နိုင်ကြပါစေ။
အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ပွားများ၍ တဏှာဥပါဒါန်တို့ ချုပ်ငြိမ်းရာ အမြတ်ဆုံးငြိမ်းချမ်းခြင်း၊ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
Sao Dhammasami
ကျမ်းအခြေခံမှတ်စု
ဤတရား၏ အဓိကကျမ်းကျောရိုးမှာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၅၄ ၏ လူဝတ်ကြောင်သည် မိမိအသက်မွေးရာအလုပ်တွင် လုံ့လရှိ၍ အတတ်နည်းကျွမ်းကျင်ပြီး စီမံဆောင်ရွက်နိုင်ရမည်ဟူသောအချက်ဖြစ်သည်။ ယင်းကို “Innovation” ဟူသောခေတ်သစ်အယူအဆကို ဘုရားရှင်တိုက်ရိုက်ဟောထားသည်ဟု မတင်ဘဲ ဗုဒ္ဓတရားသည် လုပ်ငန်းကျွမ်းကျင်မှုနှင့် ကြိုးပမ်းအားထုတ်မှုကို ဆန့်ကျင်ခြင်းမရှိကြောင်း ထောက်ပံ့ရာတွင် သုံးထားသည်။
သံယုတ္တနိကာယ် ၄၆.၅၂ တွင် ဗောဇ္ဈင်တရားအတွင်း ဓမ္မတို့ကို ပညာဖြင့် စူးစမ်း၊ အာရုံပြု၊ ဆန်းစစ်ခြင်းကို ဖော်ပြထားသည်။ မူရင်းမှာ လွတ်မြောက်ရေးကျင့်စဉ်ဖြစ်ပြီး စီးပွားရေးဆန်းသစ်တီထွင်မှုနည်းလမ်းမဟုတ်ပါ။ ယခုတရားတွင် “အယူအဆကို စူးစမ်းစစ်ဆေးသောစိတ်” အတွက် ကန့်သတ်ထားသော ဓမ္မနှိုင်းယှဉ်မှုအဖြစ်သာ သုံးထားသည်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၁ သည် လုပ်ရပ်မပြုမီ၊ ပြုနေစဉ်နှင့် ပြုပြီးနောက် မိမိ၊ သူတစ်ပါး သို့မဟုတ် နှစ်ဖက်လုံးအား ထိခိုက်မှုရှိမရှိ ထပ်ခါတလဲလဲ ဆင်ခြင်ရန် တိတိကျကျ သင်ကြားထားသည်။ ယခုတရား၏ “စမ်းမီ–စမ်းနေစဉ်–စမ်းပြီး ပြန်စစ်” ဟူသော လုပ်ငန်းသုံးအပြန်အလှန်စစ်ဆေးမှုမှာ ယင်း canonical principle ကို လောကီအလုပ်အတွက် analogy/application အဖြစ်သာ ပြန်ဖွဲ့ထားခြင်းဖြစ်သည်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၁၅ တွင် လုပ်ရတာနှစ်သက်စရာ/မနှစ်သက်စရာဖြစ်မှုနှင့် နောက်ဆုံးအကျိုးရှိ/မရှိမှုတို့ကို ခွဲခြား၍ ပညာရှိစွာ ရွေးချယ်ရကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ယခုတရားတွင် “အသစ်မို့ စိတ်လှုပ်ရှားစရာဖြစ်ခြင်း” ကို “အကျိုးရှိခြင်း” နှင့် မရောရန် canonical support အဖြစ် သုံးထားသည်။
ကေသမုတ္တိသုတ်၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၅ တွင် ရိုးရာ၊ ကြားဖူးမှု၊ ကျမ်း၊ အတွေးအခေါ်၊ အယူအဆ သို့မဟုတ် ဆရာ၏အာဏာတစ်ခုတည်းကို အဆုံးသတ်သက်သေအဖြစ် မယူဘဲ အကုသိုလ်၊ အပြစ်ရှိမှု၊ ပညာရှိတို့ ကဲ့ရဲ့မှုနှင့် ထိခိုက်ဒုက္ခဆီသို့ ပို့မှုတို့ကို စစ်ရန်၊ ဆန့်ကျင်ဘက် ကုသိုလ်နှင့် အကျိုးချမ်းသာဆီပို့သောတရားများကို ဆောက်တည်ရန် ဟောထားသည်။ ယခုတရားတွင် “အဟောင်းဖြစ်လို့မဟုတ်၊ အသစ်ဖြစ်လို့မဟုတ်—အကျိုးနှင့်အပြစ်ကို စစ်” ဟူသော doctrinal bridge အဖြစ် သုံးထားသည်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၉၅ တွင် မိမိနှင့် သူတစ်ပါးနှစ်ဖက်လုံးအကျိုးအတွက် ကျင့်သူကို မြင့်မြတ်သောဘက်အဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။ ယခုတရားတွင် Company အကျိုးတစ်ခုတည်းကိုမကြည့်ဘဲ Customer၊ Staff နှင့် အခြားသက်ဆိုင်သူတို့အား ထိခိုက်မှုရှိမရှိ ပြန်စစ်ရာ indirect doctrinal bridge အဖြစ် သုံးထားသည်။
သမ္မာအာဇီဝ၏ တိကျသော boundary အဖြစ် အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၇၇ ၌ လူဝတ်ကြောင်များရှောင်သင့်သော ကုန်သွယ်မှုငါးမျိုးကို သုံးထားသည်။ Technology သို့မဟုတ် Innovation အသစ်ဖြစ်လာခြင်းသည် ဤကျင့်ဝတ်ကန့်သတ်ချက်ကို ပယ်ဖျက်ပေးသည်ဟု မတင်ထားပါ။
ခေတ်သစ် “Innovation” ၏ အဓိပ္ပာယ်ရှင်းလင်းမှုအတွက် အိုအီးစီဒီ၏ Oslo Manual ကို secondary modern source အဖြစ်သာ အသုံးပြုထားသည်။ ယင်းတွင် အသစ် သို့မဟုတ် သိသိသာသာ တိုးတက်သော ကုန်ပစ္စည်း/လုပ်ငန်းစဉ်ကို တကယ်အသုံးချခြင်း သို့မဟုတ် အသုံးပြုသူဆီရောက်အောင် လုပ်ထားရခြင်းကို Innovation ၏ အခြေခံအဖြစ် သတ်မှတ်ထားပြီး စိတ်ကူးတစ်ခုတည်းနှင့် Innovation ကို ခွဲထားသည်။ ဤရင်းမြစ်သည် ဓမ္မသက်သေမဟုတ်ပါ။