အသစ်ဆိုတိုင်း ကောင်းမည်မဟုတ်
သာသနာနှစ် ၂၅၇၀ ခုနှစ်၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ စက်တင်ဘာလ ၁၉ ရက်၊ တော်သလင်းလဆန်း ၈ ရက်၊ စနေနေ့။
အသစ်ဆိုတိုင်း ကောင်းမည်မဟုတ်
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့တစ်နေ့လုံး ဦးဇင်းတို့က အသစ်အဆန်းနဲ့ပတ်သက်တဲ့ အကြောင်းကို ဆက်တိုက်ပြောလာကြတာ။
မနက်က—
အသစ်တီထွင်တာကို မကြောက်နဲ့။
စမ်းရဲရမယ်။
အကျိုးရှိတာအသစ်ဆို လေ့လာရမယ်။
ကိုယ့်အယူမှားရင် ပြင်ရဲရမယ်။
လို့ပြောခဲ့ကြတယ်။
နေ့လယ်မှာတော့—
အဖြေတီထွင်ဖို့မမြန်နဲ့။
လူတွေတကယ်ဘာလိုသလဲ အရင်လေ့လာ။
ကိုယ့်ပစ္စည်းကို လူ့ပြဿနာထဲ မထိုးထည့်နဲ့။
လူ့ပြဿနာကိုသိပြီးမှ သင့်တော်တာဖန်တီး။
လို့ပြောခဲ့ကြတယ်။
ဒီညတော့ အရေးကြီးတဲ့ဘက်တစ်ဘက် ပြန်ကြည့်ရမယ်။
မဟုတ်ရင် မနက်နဲ့နေ့လယ်တရားနှစ်ပုဒ်ကို မှားနားလည်သွားနိုင်တယ်။
အသစ်လုပ်ရမယ်ဆိုတာနဲ့—
အသစ်ဆိုတိုင်း ကောင်းသလား?
မကောင်းပါဘူး။
အဟောင်းဆိုတိုင်း ကောင်းတာလည်း မဟုတ်ဘူး။
အသစ်ဆိုတိုင်း ကောင်းတာလည်း မဟုတ်ဘူး။
ဒီစကားလေးကို ဒီည အေးအေးဆေးဆေးနဲ့ နက်နက်ဆင်းကြည့်မယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လုပ်ငန်းခွင်မှာ ကြားဖူးတယ်မဟုတ်လား။
“ဒီစနစ်က အသစ်ဆုံးပဲ။”
“ဒီနည်းပညာက ခေတ်အမီဆုံးပဲ။”
“ဒီ Software မသုံးရင် ခေတ်နောက်ကျသွားပြီ။”
“ပြိုင်ဘက်တွေ အကုန်ပြောင်းနေပြီ၊ ငါတို့လည်းပြောင်းရမယ်။”
“လူငယ်တွေ ဒီလိုကြိုက်တယ်။”
“ဒီဟာက အနာဂတ်ပဲ။”
ဒီလိုစကားတွေ။
တစ်ဖက်မှာလည်း—
“ငါတို့ဒီလိုလုပ်လာတာ နှစ်သုံးဆယ်ရှိပြီ။”
“မပြောင်းနဲ့၊ ရှုပ်တယ်။”
“အရင်လူတွေ ဒီနည်းနဲ့အောင်မြင်လာတာပဲ။”
“အသစ်တွေ ယုံလို့မရဘူး။”
ဒီလိုစကားတွေလည်းရှိတယ်။
ဦးဇင်းတို့ ပြဿနာက ဘာလဲ?
အသစ်ကိုချစ်လွန်းတာနဲ့ အဟောင်းကိုချစ်လွန်းတာ နှစ်ခုစလုံးမှာ စံနှုန်းပျောက်နိုင်တယ်။
အရေးကြီးတာ အသက်မဟုတ်ဘူး။
အရေးကြီးတာ—
မှန်သလား။
သင့်တော်သလား။
အကျိုးရှိသလား။
ထိခိုက်မှုရှိသလား။
သီလနဲ့ကိုက်သလား။
ကိုယ်လုပ်မယ့် ရည်ရွယ်ချက်ကို တကယ်ဖြည့်သလား။
ဒီမေးခွန်းတွေ။
ဥပမာ ရိုးရိုးလေး။
ဆိုင်ပိုင်ရှင်တစ်ယောက်ရှိတယ်ဆိုပါစို့။
တစ်ဖက်ဆိုင်က နည်းပညာသစ်တစ်ခု တပ်လိုက်တယ်။
အလိုအလျောက်အော်ဒါယူစက်။
မီနူးကို Screen ပေါ်ရွေး။
ငွေချေ။
အော်ဒါ Kitchen ကို တန်းဝင်။
ကြည့်ရတာ လှတယ်။
အသစ်။
ခေတ်မီ။
ဆိုင်ရှင်က သူ့ဆိုင်ကိုပြန်လာပြီး—
“ငါတို့လည်းတပ်မယ်”
ဆိုတယ်။
Staff က—
“ဆရာ၊ အရင်စမ်းကြည့်ရအောင်။ ငါတို့ Customer တချို့က ဒီစနစ်နဲ့အဆင်ပြေမပြေ မသိသေးဘူး”
ပြောတယ်။
Owner က—
“ခေတ်နောက်ကျလို့မရဘူး”
ပြောတယ်။
အခု ဘယ်သူမှန်သလဲ?
မသိသေးဘူး။
နည်းပညာသစ်က တကယ်ကောင်းနိုင်တယ်။
Order မှားတာလျော့နိုင်တယ်။
စောင့်ချိန်လျော့နိုင်တယ်။
Staff အလုပ်လျော့နိုင်တယ်။
တစ်ဖက်မှာ—
Customer တချို့အသုံးမတတ်နိုင်ဘူး။
Menu ရှာရခက်နိုင်တယ်။
အမှားပြင်ရခက်နိုင်တယ်။
Staff က စနစ်နှစ်ခုတပြိုင်တည်းကိုင်ရလို့ ပိုရှုပ်နိုင်တယ်။
ပျက်သွားရင် ဆိုင်တစ်ခုလုံးရပ်နိုင်တယ်။
အမှန်တကယ်ဘယ်လိုဖြစ်မလဲ?
စမ်း၊ စစ်၊ လေ့လာမှ သိမယ်။
ဒါကြောင့် “အသစ်” ဆိုတဲ့စကားဟာ အကျိုးရှိမှုအာမခံတံဆိပ် မဟုတ်ဘူး။
“အဟောင်း” ဆိုတဲ့စကားကလည်း အသုံးမကျတော့ကြောင်း အာမခံတဲ့တံဆိပ်မဟုတ်ဘူး။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီနေရာမှာ ဒီဃနိကာယ် မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်ထဲက အလွန်အရေးကြီးတဲ့ နည်းလမ်းတစ်ခုကို ကြည့်ချင်တယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က မိမိပရိနိဗ္ဗာန်မပြုမီ “မဟာပဒေသ” လို့ခေါ်တဲ့ အခြေခံစိစစ်နည်းတွေကို ဟောတော်မူထားတယ်။
တစ်ယောက်ယောက်က—
“ဒီတရားကို ဘုရားရှင်ထံက ကိုယ်တိုင်ကြားခဲ့တယ်”
လို့ဆိုနိုင်တယ်။
ဒါမှမဟုတ်—
“ဒီသံဃာအဖွဲ့ကနေ ကြားခဲ့တယ်”
လို့ဆိုနိုင်တယ်။
“ဒီပညာရှိအရှင်များထံက ကြားခဲ့တယ်”
ဆိုနိုင်တယ်။
“ဒီအရှင်တစ်ပါးထံက ကြားခဲ့တယ်”
ဆိုနိုင်တယ်။
အဲဒီအခါ “အဲဒီလူပြောတာပဲ၊ ချက်ချင်းယုံ” လို့ မဟောဘူး။
“မယုံနဲ့၊ ချက်ချင်းပယ်” လို့လည်း မဟောဘူး။
အဓိပ္ပာယ်က—
ကြားရတဲ့စကားကို သေချာထိန်းထား။
ပြီးရင် တရားနဲ့ ဝိနည်းအခြေခံတွေနဲ့ တိုက်စစ်။
ကိုက်ညီသလား ကြည့်။
မကိုက်ညီရင် ပယ်။
ကိုက်ညီရင် လက်ခံထား။
ဒီလို စံနှုန်းနဲ့စစ်ဖို့ ဟောထားပါတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီဟာ Business Quality Control သုတ် မဟုတ်ဘူးနော်။
မူရင်းက ဗုဒ္ဓသာသနာတော်အတွင်း “ဘုရားဟော” ဟု အဆိုပြုလာတဲ့အကြောင်းကို ဘယ်လိုစိစစ်မလဲဆိုတာ။
ဒါပေမယ့် အလွန်တန်ဖိုးကြီးတဲ့ စိတ်နေစိတ်ထားတစ်ခု ရှိတယ်။
ပြောသူကြီးလို့ မယုံနဲ့။
ပြောသူငယ်လို့ မပယ်နဲ့။
စံနဲ့တိုက်စစ်။
လုပ်ငန်းမှာ Consultant ကြီးပြောတယ်။
ဒါနဲ့ အမှန်ဖြစ်သွားလား?
မဖြစ်သေးဘူး။
လူငယ် Staff ပြောတယ်။
ဒါနဲ့ အမှားဖြစ်သွားလား?
မဖြစ်သေးဘူး။
CEO ပြောတယ်။
အမှန်ဖြစ်ချင်မှ ဖြစ်မယ်။
Customer တစ်ယောက်ပြောတယ်။
လူအားလုံးဖြစ်ချင်မှ ဖြစ်မယ်။
Competition လုပ်တယ်။
ကိုယ့်လုပ်ငန်းနဲ့ ကိုက်ချင်မှကိုက်မယ်။
Online မှာ Viral ဖြစ်တယ်။
တန်ဖိုးရှိချင်မှရှိမယ်။
ဒီလို။
“ဘယ်သူပြောတာလဲ?” ထက် “ဘာနဲ့တိုက်စစ်ထားတာလဲ?” က ပိုအရေးကြီးတယ်။
ဒီစိတ်နဲ့ Innovation ကြည့်ရမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းမှာ အသစ်တစ်ခုကို မိတ်ဆက်တဲ့အခါ Presentation က အရမ်းလှနိုင်တယ်။
“အချိန်ချွေတာမယ်။”
“Cost လျော့မယ်။”
“Customer ပိုပျော်မယ်။”
“Staff ပိုလွယ်မယ်။”
“အမြတ်တက်မယ်။”
အဲဒီစကားတွေ အကုန်ကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့်—
သက်သေဘယ်မှာ?
ပထမဆုံး ထပ်မေး။
“ဘယ်အခြေအနေမှာ?”
“ဘယ်အုပ်စုမှာ?”
“ဘာကုန်ကျစရိတ်နဲ့?”
“ဘာ risk နဲ့?”
“ဘယ်သူ့အတွက်လွယ်?”
“ဘယ်သူ့အတွက်ခက်?”
“မအောင်ရင် ဘယ်လိုပြန်ရပ်?”
ဒီလို။
အသစ်တစ်ခုကို မကြိုက်လို့ စစ်တာမဟုတ်ဘူး။
ကောင်းတယ်ဆိုတဲ့စကားကို တကယ်ကောင်းအောင် သေချာစစ်တာ။
ဒီသဘောက ဒီဃနိကာယ်မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်မှာတွေ့ရတဲ့ “နာမည်၊ အာဏာ၊ ကြားရတဲ့နေရာနဲ့ မပြီးဘဲ စံနှုန်းနဲ့တိုက်” ဆိုတဲ့ နည်းလမ်းသဘောနဲ့ လှလှပပ ဆက်စပ်နေတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
တစ်ခါတလေ လူတွေက—
“ဓမ္မက အဟောင်းမို့ ကောင်းတယ်”
လို့ပြောတတ်ကြတယ်။
အဲဒီစကားလည်း တိတိကျကျမဟုတ်ဘူး။
ဓမ္မက အဟောင်းဖြစ်လို့ မှန်တာမဟုတ်ဘူး။
မှန်လို့ မှန်တာ။
အကျိုးသက်ရောက်မှုက ဒုက္ခလွတ်ရာကို ပို့လို့ တန်ဖိုးရှိတာ။
အဲဒီအချက်ကို အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်မှာ မဟာပဇာပတိဂေါတမီအရှင်မကို ဟောထားတဲ့ အကျဉ်းဓမ္မက အလွန်ရှင်းစေတယ်။
တရားတစ်ခုဟာ ရာဂတိုးရာ၊ ချည်နှောင်မှုတိုးရာ၊ စုပုံဖက်တွယ်မှုတိုးရာ၊ မာန်မာနကြီးရာ၊ မရောင့်ရဲမှုတိုးရာ၊ ရှုပ်ထွေးမှုတိုးရာ၊ ပျင်းရိရာ၊ သူတစ်ပါးအတွက် ဝန်ထုပ်ဝန်ပိုးဖြစ်ရာဘက်ကို ပို့တယ်ဆိုရင် ဒါကို တရား၊ ဝိနည်း၊ ဆရာ့အဆုံးအမအဖြစ် မယူရဘူးလို့ ဟောတော်မူတယ်။
ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် ရာဂလျော့ရာ၊ ချည်နှောင်မှုလျော့ရာ၊ ဖက်တွယ်စုပုံမှုလျော့ရာ၊ မာန်နည်းရာ၊ ရောင့်ရဲရာ၊ သီးခြားတည်ငြိမ်ရာ၊ ဝီရိယထက်သန်ရာ၊ သူတစ်ပါးအတွက် ဝန်မဖြစ်ရာကို ပို့တယ်ဆိုရင် တရားဝိနည်းအဖြစ် သိနိုင်ကြောင်း ဟောတော်မူပါတယ်။
ဒီမှာကြည့်။
“ဒီတရား အသစ်လား?”
မမေးဘူး။
“အဟောင်းလား?”
မမေးဘူး။
“ဘယ်ဆီပို့သလဲ?”
ကိုမေးတယ်။
အဲဒီစကားကို ဦးဇင်းတို့ ဒီည အရမ်းမှတ်စေချင်တယ်။
နာမည်ထက် ဦးတည်ရာကို ကြည့်။
ခေတ်မီတယ်။
ဘယ်ဆီပို့သလဲ?
နည်းပညာမြင့်တယ်။
ဘယ်ဆီပို့သလဲ?
အရောင်းတက်တယ်။
ဘယ်ဆီပို့သလဲ?
Staff efficiency တက်တယ်။
ဘယ်ဆီပို့သလဲ?
Customer ပိုသုံးတယ်။
ဘယ်ဆီပို့သလဲ?
လူပိုဖက်တွယ်စေသလား?
လူပိုလွတ်လပ်စေသလား?
လူ့အသိပညာကို တိုးစေသလား?
မသိမှုကို အသုံးချသလား?
ဒီလို မေး။
ဒါပေမယ့် သတိထား။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်ထဲက အဲဒီစံရှစ်ချက်ကို “ကုမ္ပဏီထုတ်ကုန်စစ်မည့် စီးပွားရေးဇယား” လို့ မပြောင်းရဘူး။
မူရင်းက တရားဝိနည်းကို သိမြင်ရာအတွက် နက်နဲတဲ့စံ။
လုပ်ငန်းမှာတော့ အဲဒီသဘောကနေ reflection ယူရုံပဲ။
တစ်ခုဟာ အသစ်ဖြစ်တာနဲ့ မကောင်းမကောင်းမဆုံးဖြတ်ဘဲ အဲဒါရဲ့ရလဒ်ကိုကြည့်။
ဒီအမြင်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အသစ်ဆိုတဲ့စကားမှာ လူ့စိတ်ကို ဆွဲတဲ့အား တစ်မျိုးရှိတတ်တယ်။
“New!”
ဆိုရင် တစ်ချက်ကြည့်ချင်တယ်။
“Latest!”
ဆိုရင် လက်ရှိရှိတာ မကောင်းတော့သလို ခံစားချင်တယ်။
“Version အသစ်!”
ဆိုရင် အဟောင်းကို အမြန်ပစ်ချင်တယ်။
ဒါ စီးပွားရေးလောကရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခု။
ဒါပေမယ့် Buddhist entrepreneur တစ်ယောက်က ကိုယ့်စိတ်ကို ပြန်မေးရမယ်။
“အသစ်လိုတာလား၊ ကောင်းတာလိုတာလား?”
နှစ်ခုမတူဘူး။
အသစ်ပြီး မကောင်းနိုင်တယ်။
အဟောင်းပြီး ကောင်းနိုင်တယ်။
အဟောင်းကောင်းခဲ့ပေမယ့် အခုမကိုက်တော့နိုင်တယ်။
အသစ်အရမ်းကောင်းပေမယ့် ကိုယ့်လုပ်ငန်းအတွက် မလိုနိုင်ဘူး။
ဒီလောက်ပဲ ပညာရှင်းရမယ်။
ဥပမာ—
လုပ်ငန်းငယ်တစ်ခုမှာ စာရင်းစနစ်ရှိပြီးသား။
တိကျတယ်။
ဝန်ထမ်းသိတယ်။
Error နည်းတယ်။
Owner က ကမ္ဘာကြီးမှာ System အသစ်တစ်ခုထွက်တာတွေ့တယ်။
Features အများကြီး။
တစ်လစာကြီး။
လူတစ်ရာအသုံးပြုနိုင်တယ်။
သူ့ Company မှာ ငါးယောက်ပဲရှိတယ်။
လိုသလား?
မသေချာ။
ပိုသစ်တာနဲ့ ပိုသင့်တော်တာ မတူဘူး။
တစ်ဖက်မှာ လက်ရေးစာရင်းဟောင်းကြောင့် error များတယ်။
Customer invoice ပျောက်တယ်။
Stock မသိဘူး။
ဒါဆို—
“ငါတို့က ရိုးရာပဲကောင်းတယ်”
ဆိုပြီး မပြောင်းတာလည်း ပညာမဟုတ်ဘူး။
ဒါကြောင့် ညှိ။
အဟောင်းကိုအသက်ကြောင့်မထိန်း။
အသစ်ကိုအသက်ကြောင့်မယူ။
လုပ်ငန်းရည်ရွယ်ချက်နဲ့ သက်သေကိုကြည့်။
တရားနာပရိသတ်တို့…
မဇ္ဈိမနိကာယ် အလဂဒ္ဒူပမသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က လှေဖောင်ဥပမာကို ဟောတော်မူတယ်။
လူတစ်ယောက် မြစ်ကိုကူးရမယ်။
တံတားမရှိဘူး။
လှေမရှိဘူး။
သူက ကိုယ်တိုင်ဖောင်လုပ်တယ်။
အဲဒီဖောင်ကို အသုံးပြုပြီး ဘေးကင်းတဲ့ကမ်းကို ရောက်တယ်။
ရောက်ပြီးတော့—
“ဒီဖောင်က ငါ့ကို အများကြီးကူညီခဲ့တယ်၊ ငါခေါင်းပေါ်တင်ပြီး သယ်သွားမယ်”
လုပ်ရင် အဓိပ္ပာယ်မရှိဘူး။
ဖောင်ဟာ ကူးဖို့။
သယ်ဖို့မဟုတ်ဘူး။
ဒီဥပမာနဲ့တောင် မြတ်စွာဘုရားရှင်က တရားကို ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ မှန်မှန်ကိုင်တွယ်ဖို့ သင်ပေးတော်မူတယ်။
ဒါကို လုပ်ငန်းဆီယူရင် သတိထားပြီး analogy အနေနဲ့သာယူ။
Company မှာ နည်းလမ်းတစ်ခုရှိတယ်။
တစ်ချိန်တုန်းက အများကြီးကူညီခဲ့တယ်။
အဲဒါကြောင့်—
အမြဲတမ်းသယ်ထားရမလား?
မဖြစ်မနေမဟုတ်ဘူး။
ရည်ရွယ်ချက်ပြီးသွားရင် ပြောင်းရနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် တစ်ဖက်မှာ—
မြစ်လယ်ရောက်နေတုန်း ဖောင်ကို ပစ်လို့ရလား?
မရဘူး။
“အဟောင်းမို့ပစ်”
လို့မရဘူး။
ကမ်းမရောက်သေးဘူး။
ဒါကြောင့် ဒီဥပမာက တစ်ဖက်တည်း မပို့ဘူး။
လိုတဲ့အချိန် ကိုင်။
မလိုတော့တဲ့အချိန် မဖက်။
ဒါမျိုးပဲ။
လုပ်ငန်းမှာ Process တစ်ခု တကယ်အလုပ်ဖြစ်နေတယ်။
အခုထိလိုတယ်။
အသစ်ထွက်တာနဲ့ မပစ်နဲ့။
ဒါပေမယ့် အရင်ကကောင်းခဲ့လို့ အခုမကောင်းတာကို အမြဲမသယ်နဲ့။
ဦးဇင်းတို့ဘဝမှာလည်း တူတယ်။
“ငါအရင်က ဒီနည်းနဲ့ အောင်မြင်တယ်”
ကောင်းတယ်။
အဲဒီအောင်မြင်မှုကို ကျေးဇူးတင်။
ဒါပေမယ့် အခြေအနေပြောင်းသွားရင်—
နည်းလမ်းကို ခေါင်းပေါ်တင်သယ်မထားနဲ့။
ဖောင်ကို ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ အသုံးပြုတတ်တာ ပညာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီတရားမှာ ထပ်ခွဲရမယ့် အရေးကြီးတဲ့အချက်ရှိတယ်။
အသစ်ဟာ တစ်ခါတလေ အစစ်နဲ့တူတဲ့အတု ဖြစ်နိုင်တယ်။
အရမ်းခေတ်မီတယ်။
ကြည့်ရတာ သဘောကျစရာ။
စကားလုံးကောင်းတယ်။
Branding ကောင်းတယ်။
ဒါနဲ့ တန်ဖိုးရှိပြီလား?
မဖြစ်သေးဘူး။
သံယုတ္တနိကာယ်မှာ အရှင်မဟာကဿပနဲ့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ဆွေးနွေးရာမှာ “သဒ္ဓမ္မပဋိရူပက” — သဒ္ဓမ္မနဲ့တူတဲ့ အတုအယောင်ပေါ်လာတဲ့အခါ သဒ္ဓမ္မပျောက်ကွယ်မှုကို ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်း၊ ရွှေအစစ်ရှိရာမှာ ရွှေအတုပေါ်လာတဲ့ဥပမာနဲ့ ဟောတော်မူထားပါတယ်။ အဲဒီသုတ်မှာ ဆရာ၊ တရား၊ သံဃာ၊ သိက္ခာနဲ့ သမာဓိတို့အပေါ် မလေးစားမှုကိုလည်း ဆုတ်ယုတ်ရာအခြေအနေအဖြစ် ဖော်ပြထားပါတယ်။
ဒီသုတ်ကို Product counterfeit အကြောင်းလို့ မပြောရဘူး။
သာသနာတော်အတွင်း သဒ္ဓမ္မပျက်ယွင်းမှုအကြောင်း။
ဒါပေမယ့် လုပ်ငန်းရှင်အတွက် အလွန်ကောင်းတဲ့ သတိပေးချက်တစ်ခုရှိတယ်။
တူတာနဲ့ တူညီတာ မဟုတ်ဘူး။
ကောင်းတဲ့အရာနဲ့ ကြည့်ရတာတူနိုင်တယ်။
စကားလုံးလည်းတူနိုင်တယ်။
Label လည်းတူနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် အတွင်းမှာ မတူနိုင်ဘူး။
“Healthy”
ဆိုတာနာမည်တပ်ထားလို့ ကျန်းမာရေးအကျိုးအမြဲရှိမလား?
မသေချာ။
“Green”
ဆိုတာနာမည်တပ်လို့ ပတ်ဝန်းကျင်အကျိုးအမြဲရှိလား?
စစ်ရမယ်။
“Ethical”
ဆိုတာ Brand tagline ဖြစ်လို့ Ethical လား?
စစ်ရမယ်။
“AI-powered”
ဆိုတာနဲ့ တန်ဖိုးမြင့်လား?
မသေချာ။
“Premium”
ဆိုတာနဲ့ ပိုကောင်းလား?
မသေချာ။
Label ဟာ evidence မဟုတ်ဘူး။
ဒီစကားကို Company meeting တွေမှာ အရမ်းသုံးစေချင်တယ်။
အသစ်ဆိုတဲ့ Label ထက်—
ရလဒ်။
သက်သေ။
သီလ။
သင့်တော်မှု။
အဲဒါတွေကြည့်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်မှာလည်း သဒ္ဓမ္မပျက်ယွင်းရာအကြောင်းတစ်ခုအနေနဲ့ သုတ်တော်တွေကို စာလုံးစကားနေရာ မှားမှတ်သင်ယူထားရင် အဓိပ္ပာယ်ပါမှားသွားနိုင်တယ်လို့ ဟောထားတယ်။ နောက်တစ်ချက်က ဆုံးမဖို့ခက်တဲ့စိတ်၊ သင်ကြားချက်ကို ရိုရိုသေသေမခံယူနိုင်တဲ့စိတ်တို့ကလည်း သဒ္ဓမ္မရဲ့ ရှုပ်ထွေးပျောက်ကွယ်မှုဘက်ကို ပို့နိုင်ကြောင်း ဟောထားပါတယ်။
ဒီအချက်က အရမ်းနက်တယ်။
အသစ်ထုတ်တာနဲ့ မဟုတ်ဘူး။
အဓိပ္ပာယ်မှန်ရမယ်။
လုပ်ငန်းမှာ စနစ်အသစ်တင်တယ်။
Training မှားတယ်။
Staff နားလည်တာတစ်မျိုး။
Manager နားလည်တာတစ်မျိုး။
Policy စာရွက်တစ်မျိုး။
Software စနစ်တစ်မျိုး။
ဘာဖြစ်မလဲ?
အသစ်က ပိုရှုပ်စေနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် change လုပ်မယ်ဆို—
နည်းပညာဝယ်ရုံနဲ့မပြီးဘူး။
အဓိပ္ပာယ်တိကျရမယ်။
လူနားလည်ရမယ်။
လုပ်ထုံးလုပ်နည်းရှင်းရမယ်။
နောက်ဆုံးရည်ရွယ်ချက်ကို အားလုံးတူတူသိရမယ်။
မဟုတ်ရင်—
အသစ်က အရင်အဟောင်းထက် ပိုဆိုးတဲ့ရှုပ်ထွေးမှု ဖြစ်နိုင်တယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီညတရားထဲမှာ Vinaya အဖြစ်အပျက်တစ်ခုကို သတိထားပြီး ပြောချင်တယ်။
သက်ဆိုင်ရာဝိနည်းဇာတ်ကြောင်းကို ပြန်ဆိုထားတဲ့ secondary witness တစ်ခုအရ ဒေဝဒတ်က သံဃာအတွက် ပိုကြမ်းတမ်းတင်းကျပ်တဲ့ အကျင့်ငါးမျိုးကို အားလုံးအတွက် မဖြစ်မနေစည်းမျဉ်းအဖြစ် သတ်မှတ်ပေးဖို့ တောင်းခဲ့တယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အဲဒီအကျင့်တချို့ကို လိုသူကျင့်နိုင်တဲ့ အရာအဖြစ်ထားပေမယ့် အားလုံးအပေါ် မဖြစ်မနေ တင်းကြပ်စွာတင်ပေးတာကို လက်မခံခဲ့ကြောင်း အဲဒီဝိနည်းဇာတ်ကြောင်းမှာ တွေ့ရပါတယ်။
ဒီအဖြစ်အပျက်ကို primary ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ passage-level locator နဲ့ ဒီ chat အဆင့်မှာ မပိတ်သိမ်းရသေးတဲ့အတွက် ဦးဇင်းတို့ exact quotation မလုပ်ဘူး။
အဓိပ္ပာယ်ကိုပဲ သတိထားယူ။
ပိုတင်းကျပ်တယ်ဆိုတာနဲ့ ပိုကောင်းတယ် မဟုတ်ဘူး။
ပိုခက်တယ်ဆိုတာနဲ့ ပိုမြတ်တယ် မဟုတ်ဘူး။
ပိုရှုပ်တယ်ဆိုတာနဲ့ ပိုတော်တယ် မဟုတ်ဘူး။
လုပ်ငန်းမှာ တစ်ခါတလေ System အသစ်က Steps ပိုများတယ်။
Approval ပိုများတယ်။
Forms ပိုများတယ်။
Control ပိုများတယ်။
Owner က—
“စနစ်တကျဖြစ်လာပြီ”
ထင်တယ်။
Staff က တစ်နေ့တစ်ဝက် form ဖြည့်နေရတယ်။
တကယ်ကောင်းလာလား?
မသေချာ။
စည်းကမ်းလိုတယ်။
Control လိုတယ်။
ဒါပေမယ့် Control များတာ = Quality ကောင်းတာ လို့မယူနဲ့။
တစ်ချို့ Process မှာ လိုအပ်တယ်။
တစ်ချို့မှာ အလွန်အကျွံ။
ပညာနဲ့ခွဲရမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ လူတွေ အသစ်လိုက်တာ ဘာကြောင့်လဲ?
အများကြီးရှိတယ်။
တကယ်လိုလို့။
အဟောင်းမကောင်းတော့လို့။
လူ့အခက်ပြေလို့။
အဲဒါကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် ကိုယ့်စိတ်ကို စစ်ရမယ့်အချိန်တွေရှိတယ်။
“ငါနောက်ကျကျန်ခဲ့မလား” ဆိုတဲ့ကြောက်စိတ်။
ပြိုင်ဘက်လုပ်တာတွေ့ရင်—
“ငါလည်း ချက်ချင်းလုပ်ရမယ်”
ဆိုတဲ့စိတ်။
ဒါတကယ် Strategy လား?
ကြောက်စိတ်လား?
“လူတွေငါ့ကို ခေတ်မီတယ်လို့ထင်စေချင်တယ်”
ဒါတကယ် Customer value လား?
မာနလား?
“ဒီအသစ်မှာ ငွေအများကြီးရနိုင်တယ်”
ဒါတကယ်တန်ဖိုးဖန်တီးမှုလား?
လောဘကြောင့် risk မမြင်တော့တာလား?
မသိသေးဘူး။
ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်စစ်။
တခြား Founder ကို—
“သူက လောဘကြောင့်လုပ်တာ”
မစွပ်စွဲနဲ့။
သူ့စိတ်ကို ကိုယ်မသိဘူး။
ကိုယ့်စိတ်ကိုတော့ သိနိုင်တယ်။
Innovation meeting မစခင်—
ခဏတိတ်။
မေး—
“အခု ငါတို့အသစ်လိုက်တာ Customer အကျိုးကြောင့်လား?”
“ပြိုင်ဘက်ကြောက်လို့လား?”
“နာမည်လိုချင်လို့လား?”
“အချက်အလက်ပြည့်လား?”
“မသိတာ ဘာရှိသေးလဲ?”
ဒီလို။
အသစ်ကို မစစ်ခင် အသစ်လိုချင်တဲ့စိတ်ကို စစ်။
ဒါ ဓမ္မနဲ့လုပ်ငန်း ဆုံရာတစ်ခု။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ခေတ်သစ်နည်းပညာဘက်မှာလည်း “အသစ် = ကောင်း” လို့ တစ်ကြောင်းတည်းမမြင်ကြဘူး။
အိုအီးစီဒီက နည်းပညာအသစ်တွေဟာ လူမှုရေး၊ စီးပွားရေးနဲ့ ဝန်ဆောင်မှုဘက်မှာ အကျိုးကြီးဖြစ်စေနိုင်သလို လူ့အခွင့်အရေး၊ အလုပ်သမား၊ လုံခြုံရေး၊ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်၊ ပတ်ဝန်းကျင်တို့အပေါ် အန္တရာယ်တွေ ဖြစ်စေနိုင်ကြောင်း၊ ဒါကြောင့် အသစ်တီထွင်မှုနဲ့အတူ အကျိုးဆက်တွေကို ကြိုတင်စဉ်းစားပြီး အန္တရာယ်စီမံဖို့ လိုကြောင်း လတ်တလော governance လမ်းညွှန်တွေမှာ ရှင်းထားပါတယ်။
ဒါ ခေတ်သစ်မူဝါဒနဲ့ လုပ်ငန်းစီမံခန့်ခွဲမှု။
ဓမ္မသက်သေမဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် ဒီညတရားရဲ့ လောကီအပိုင်းကို အားဖြည့်တယ်။
နည်းပညာအသစ်တစ်ခုမှာ—
အကျိုးရှိနိုင်တယ်။
အန္တရာယ်လည်းရှိနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့်—
“အသစ်ပဲ၊ အရင်လုပ်ပြီး နောက်မှစဉ်းစား” ဆိုတာ တာဝန်ရှိတဲ့နည်းမဟုတ်ဘူး။
အထူးသဖြင့် scale ကြီးလာရင်။
လူတစ်ရာအပေါ်အမှားနဲ့ လူတစ်သန်းအပေါ်အမှား မတူဘူး။
ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ “နည်းပညာကြီးလို့ အပြစ်ကြီး” လို့အလိုအလျောက်မပြောဘူး။
အဓိကက—
စွမ်းအားတိုးရင် တာဝန်လည်း တိုးရမယ်။
နည်းပညာက ပိုမြန်စေတယ်ဆိုရင်—
မှန်တာကို ပိုမြန်စေသလား?
မှားတာကို ပိုမြန်စေသလား?
မေး။
Data အများကြီးသုံးနိုင်တယ်ဆိုရင်—
Customer ကို ပိုကူညီသလား?
ပိုစောင့်ကြည့်ထိန်းချုပ်သလား?
မေး။
Automation လုပ်နိုင်တယ်ဆိုရင်—
Staff အတွက် ထပ်တလဲလဲအလုပ် လျော့သလား?
ဒါမှမဟုတ် လူကိုတိုင်းတာဖိအားပေးတာ ပိုကြီးသလား?
မေး။
နည်းပညာကို မဆန့်ကျင်ဘူး။
နည်းပညာအပေါ် ပညာလိုတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
HYPOTHETICAL အဖြစ်အပျက်တစ်ခု ကြည့်ရအောင်။
ဒါ တကယ့် Company တစ်ခုရဲ့သမိုင်း မဟုတ်ပါဘူး။
သင်ကြားဖို့ ဖန်တီးထားတာ။
Delivery လုပ်ငန်းတစ်ခုရှိတယ်ဆိုပါစို့။
စနစ်အသစ်ဝယ်တယ်။
Driver တွေကို route အလိုအလျောက်ပေးတယ်။
အဟောင်းတုန်းက Dispatcher က လူကိုသိတယ်။
ဘယ် Driver က ဘယ်နယ်မြေကျွမ်းလဲ သိတယ်။
လမ်းပိတ်တတ်တဲ့နေရာသိတယ်။
Customer တချို့မှာ အချိန်ကန့်သတ်ချက်ရှိတာသိတယ်။
အခု System အသစ်က—
နံပါတ်တွေကြည့်ပြီး route ကိုမြန်အောင်တွက်တယ်။
ပထမ Report မှာ ကြည့်ရတာ အရမ်းကောင်းတယ်။
Route ပိုတိုတယ်။
Mileage နည်းတယ်။
Paper ပေါ်မှာ efficiency တက်တယ်။
Owner က အရမ်းဝမ်းသာတယ်။
“အသစ်ကအလုပ်ဖြစ်ပြီ”
ဆိုတယ်။
နှစ်ပတ်လောက်ကြာတော့ Driver တွေက ပြဿနာတွေပြောလာတယ်။
တချို့ route တွေက လက်တွေ့မှာ လမ်းအခြေအနေမကိုက်ဘူး။
အချိန်တွက်ချက်မှုက loading time မထည့်ထားဘူး။
တချို့ Customer access rule မသိဘူး။
Driver က မဖြစ်နိုင်တဲ့အချိန်ကိုမီဖို့ လောနေကြတယ်။
Complaint တချို့တက်တယ်။
အခု ဘာလုပ်မလဲ?
System ကို ချက်ချင်းပစ်မလား?
မဖြစ်မနေမဟုတ်ဘူး။
“Driver တွေ အသစ်မကြိုက်လို့”
ဆိုပြီး ပယ်မလား?
လည်း မဖြစ်ရဘူး။
အရင်ဆုံး—
အသစ်ရဲ့ promise နဲ့ လက်တွေ့ရလဒ်ကို ခွဲ။
System က တန်ဖိုးရှိနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် data ပြည့်မပြည့်?
Parameter မှန်မမှန်?
လူ့အတွေ့အကြုံထည့်ထားလား?
Fallback ရှိလား?
စစ်။
ပြင်လို့ရရင် ပြင်။
အကျိုးထက်ထိခိုက်မှုများရင် ရပ်။
Hybrid လုပ်ရင် ပိုကောင်းရင် hybrid။
ဒီဟာ ပညာ။
အသစ်ကိုကာကွယ်ဖို့မဟုတ်ဘူး။
အဟောင်းကိုကာကွယ်ဖို့မဟုတ်ဘူး။
အမှန်တကယ်အလုပ်ဖြစ်တာကိုရှာဖို့။
ဒီ case ရဲ့အဓိကစကားက ဒီဟာပဲ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု အခြားဘက်တစ်ဖက်ကိုကြည့်။
အဟောင်းကို မပြောင်းတာလည်း အမြဲကောင်းလား?
မကောင်းဘူး။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်မှာ သံဃာတော်များ မဆုတ်ယုတ်စေမယ့် အခြေအနေတွေကို ဟောရာမှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သံဃာကိစ္စကို ညီညွတ်စွာ ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ သတ်မှတ်ထားတဲ့ သိက္ခာပုဒ်တွေကို မထင်ရာပြင်ဖျက်ခြင်း၊ အကြီးအကဲအရှင်တို့ကို လေးစားနားထောင်ခြင်း၊ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့တဏှာနောက် မလိုက်ခြင်း စတဲ့ အချက်တွေကို ဖော်ပြတော်မူပါတယ်။
ဒီသုတ်ကို Company governance အဖြစ် တိုက်ရိုက်ကူးမထားရဘူး။
သံဃာ့ဝိနည်းဘဝအတွက် ဟောတော်မူတာ။
ဒါပေမယ့် အချက်တစ်ခု ထင်ရှားတယ်။
တည်မြဲဖို့လိုတဲ့အခြေခံနဲ့ ပြောင်းလို့ရတဲ့နည်းလမ်းကို ခွဲရတယ်။
Business မှာ—
Brand color ပြောင်းလို့ရတယ်။
App interface ပြောင်းလို့ရတယ်။
Delivery method ပြောင်းလို့ရတယ်။
Meeting အချိန်ပြောင်းလို့ရတယ်။
ဒါတွေ နည်းလမ်း။
ဒါပေမယ့်—
မလိမ်ရဘူး။
Customer ကို မတရားမလုပ်ရဘူး။
စာချုပ်တည်ရမယ်။
Staff ကို လူ့ဂုဏ်သိက္ခာနဲ့ ဆက်ဆံရမယ်။
စည်းကမ်းနဲ့ဥပဒေကို လိုက်နာရမယ်။
ဒီအခြေခံတန်ဖိုးတွေကို—
“ခေတ်မီဖို့”
ဆိုပြီး ဖျက်ရမလား?
မရဘူး။
အသစ်တီထွင်မှုက အခြေခံသီလကို အစားမထိုးနိုင်ဘူး။
ဒီစကားကို ဒီညအရေးကြီးဆုံးစကားတစ်ကြောင်းအဖြစ်ထားလို့ရတယ်။
ခေတ်ပြောင်းတယ်။
သီလမပျက်ရဘူး။
နည်းပြောင်းတယ်။
အမှန်မပျက်ရဘူး။
စနစ်ပြောင်းတယ်။
မေတ္တာမပျက်ရဘူး။
Market ပြောင်းတယ်။
မလှည့်စားမှုကို မပြောင်းရဘူး။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခု ထပ်သတိထား။
တစ်ခါတလေ “အဟောင်းကိုလွှတ်” ဆိုတဲ့စကားကို ဓမ္မနဲ့မှားသုံးတတ်တယ်။
“အရာအားလုံး အနိစ္စပဲ၊ စနစ်ဟောင်းပစ်”
ဒီလို။
အဲဒါမမှန်ဘူး။
အနိစ္စသဘောတရားဟာ—
“အဟောင်းအားလုံးမကောင်းဘူး”
လို့ မဆိုဘူး။
“အသစ်အားလုံးကောင်းတယ်”
လည်း မဆိုဘူး။
ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ သင်္ခါရတရားတွေဟာ ပြောင်းလဲပျက်စီးသဘောရှိတယ်ဆိုတဲ့ နက်နဲတဲ့သစ္စာ။
ဒါကို “software upgrade လုပ်ရမယ်” လို့ လျှော့ချမထားရဘူး။
လုပ်ငန်းမှာ analogy အနေနဲ့ပဲ—
အရင်ကအလုပ်ဖြစ်ခဲ့တာ ထာဝရအလုပ်ဖြစ်မယ်လို့ မဖက်ဖို့။
ဒီလောက်။
တစ်ဖက်မှာ—
“တစ်နေ့ပျက်မယ်ဆိုတော့ ဘာမှမထိန်းနဲ့”
လည်းမဟုတ်ဘူး။
ပျက်တတ်တယ်ဆိုလို့ လမ်းတံတား မပြုပြင်တော့ဘူးလား?
မဟုတ်ဘူး။
အသက်အရွယ်ကြီးလာမယ်ဆိုလို့ ကျန်းမာရေးမဂရုစိုက်တော့ဘူးလား?
မဟုတ်ဘူး။
အနိစ္စသိတာဟာ တာဝန်မဲ့ဖို့မဟုတ်ဘူး။
ဖက်တွယ်မှုလျော့ပြီး တာဝန်ရှိစွာ နေဖို့။
Innovation မှာလည်း တူတယ်။
ဟောင်းတာကို ဖက်မထား။
အသစ်ကိုလည်း ဖက်မထား။
အကျိုးအလိုက် သုံး။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အသစ်တစ်ခုကို စစ်တဲ့အခါ ဦးဇင်းတို့ လက်တွေ့အတွက် တံခါးခြောက်ခုလို လုပ်လို့ရတယ်။
ဒီတံခါးခြောက်ခုဟာ ပိဋကတ်ထဲက စာရင်းမဟုတ်ဘူး။
ဒီညအကြောင်းအရာကို လုပ်ငန်းထဲချနိုင်အောင် ဦးဇင်းတို့ ပြန်ဖွဲ့ထားတဲ့အလုပ်ကိရိယာပဲ။
ပထမတံခါး—
ရည်ရွယ်ချက်။
“ဘာပြဿနာကို ဖြေရှင်းမလဲ?”
ဒီမေးခွန်းကို မဖြေတတ်သေးရင် အသစ်ဝယ်ဖို့ မမြန်နဲ့။
“ခေတ်မီချင်လို့”
ဆိုတာ Problem မဟုတ်ဘူး။
“ပြိုင်ဘက်မှာရှိလို့”
ဆိုတာလည်း Problem မဟုတ်ဘူး။
Customer စောင့်ချိန်?
Staff error?
Cost?
Safety?
Quality?
ဘာလဲ ရှင်း။
ဒုတိယတံခါး—
သက်သေ။
“ဒီအသစ်က ပြဿနာကို တကယ်ဖြေရှင်းမယ်ဆိုတဲ့ သက်သေဘာရှိလဲ?”
တခြား Company အတွက် အလုပ်ဖြစ်တယ်ဆိုတာ ကိုယ့် Company အတွက် အာမခံမဟုတ်ဘူး။
Demo ကောင်းတာနဲ့ အလုပ်ဖြစ်ပြီ မဟုတ်ဘူး။
Salesperson ပြောတာ တစ်ခု။
လက်တွေ့ result တစ်ခု။
ခွဲ။
တတိယတံခါး—
လူ့အကျိုးနဲ့ ထိခိုက်မှု။
ဘယ်သူအဆင်ပြေသွားမလဲ?
ဘယ်သူခက်သွားမလဲ?
Customer?
Staff?
Supplier?
အရွယ်ကြီးသူ?
အခက်အခဲရှိသူ?
တိတ်နေတဲ့လူ?
ကြည့်။
စတုတ္ထတံခါး—
သီလ။
ဒီအသစ်က—
ပိုလိမ်ဖို့ အထောက်အကူဖြစ်သလား?
မသိမှုကို ပိုအသုံးချသလား?
Hidden fee ဖုံးရလွယ်သလား?
Customer ကိုစောင့်ကြည့်ရာမှာ လိုအပ်တာထက်ကျော်လား?
Staff ကို မတရားဖိအားပေးလား?
သမ္မာအာဇီဝနဲ့ ကိုက်လား?
ပဉ္စမတံခါး—
စမ်းသပ်နိုင်မှု။
တစ်ဆိုင်လုံးချက်ချင်းမပြောင်းဘဲ သေးသေးစမ်းလို့ရလား?
မအောင်ရင် ပြန်ရပ်လို့ရလား?
ပျက်ရင် Backup ရှိလား?
သင်ယူပြီးမှ ချဲ့လို့ရလား?
ဆဋ္ဌမတံခါး—
ရလဒ်။
စပြီးတဲ့နောက် အရင်ပြောထားတဲ့ ရည်ရွယ်ချက် တကယ်ပြည့်သလား?
စောင့်ချိန်လျော့မယ်ဆို—
လျော့လား?
Error လျော့မယ်ဆို—
လျော့လား?
Customer ပိုလွယ်မယ်ဆို—
တကယ်လွယ်လား?
Staff ပိုလွယ်မယ်ဆို—
တကယ်လွယ်လား?
ဒီခြောက်တံခါးကို ဖြတ်။
ဒါမှ အသစ်ကို သဘောထားလို့ကောင်းတယ်။
အသစ်ကို ကောင်းမကောင်း ဆုံးဖြတ်တာ Logo နဲ့မဟုတ်ဘူး။
ရလဒ်နဲ့။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ Owner က—
“စမ်းဖို့အချိန်မရှိဘူး”
ပြောတယ်။
Market မြန်တယ်။
အဲဒါအမှန်။
အားလုံးကို လေ့လာပြီးမှ စမယ်ဆို နောက်ကျနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့—
“အကုန်သေချာမှလုပ်”
မပြောဘူး။
အဲဒါလည်း မဖြစ်နိုင်ဘူး။
လောကီဆုံးဖြတ်ချက်မှာ uncertainty ရှိတယ်။
အဓိကက—
မသေချာမှုရှိကြောင်း သိပြီး လုပ်။
မသေချာတာကို သေချာသလို မပြော။
Risk ကို မှတ်။
Reversible ဖြစ်ရင် စမ်း။
မဖြစ်မနေကြီးမားတဲ့ commitment လုပ်ရင် ပိုစစ်။
ဒီဟာ လုပ်ငန်းပညာ။
အိုအီးစီဒီကလည်း ထွန်းသစ်နည်းပညာတွေဟာ အကျိုးအလားအလာနဲ့ မသေချာတဲ့ထိခိုက်မှု နှစ်ဖက်လုံးရှိတာကြောင့် အနာဂတ်ဖြစ်နိုင်ခြေ၊ အန္တရာယ်နဲ့ ရွေးချယ်မှုဆိုင်ရာအခက်အခဲတွေကို ရှေ့ကစဉ်းစားဖို့ အလေးပေးထားပါတယ်။
ဒါ ဓမ္မမဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် “အသစ်ဆို အရင်ခုန်” မဟုတ်ဘဲ—
အသစ်ဆို အရင်သတိရှိ ဆိုတဲ့လောကီစိတ်ကို အားပေးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အသစ်မကောင်းနိုင်တဲ့ အကြောင်းတစ်ခုက—
Problem မရှိဘဲ Solution လာတာ။
နေ့လယ်ကပြောခဲ့ကြပြီ။
လူတကယ်လိုတာ မသိဘဲ Product ထုတ်တယ်။
ဒီညဘက်မှာ ထပ်တစ်ဆင့်။
တစ်ခါတလေ လူတကယ်လိုတာ သိတယ်။
ဒါပေမယ့် ကိုယ်ရွေးတဲ့ Solution က ပိုပြဿနာဖြစ်တယ်။
ဥပမာ—
Customer စောင့်ရတာကြာတယ်။
ဒါ Problem။
Company က—
လူ့စကားမပြောတော့ဘဲ Automation အကုန်လုပ်တယ်။
တချို့ Customer အတွက် ကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် တချို့ပြဿနာက ရှုပ်ထွေးတယ်။
System option ထဲမရှိဘူး။
လူနဲ့စကားပြောဖို့ မရတော့ဘူး။
အခု ပြဿနာတစ်ခုဖြေပြီး ပြဿနာအသစ်ဖြစ်လာနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့်—
Problem မှန်ရုံနဲ့ Solution မှန်ပြီ မဟုတ်ဘူး။
တစ်ခုချင်းစစ်။
ဒီအချက် လုပ်ငန်းမှာ အရမ်းအရေးကြီးတယ်။
Efficiency အတွက်လုပ်တာ—
dignity လျော့သလား?
Speed အတွက်လုပ်တာ—
accuracy ကျသလား?
Cost လျော့ဖို့—
quality ကျသလား?
Convenience အတွက်—
privacy ပျက်သလား?
Customization အတွက်—
manipulation တိုးသလား?
မေး။
ဒီလိုဆို Innovation ကို ဆန့်ကျင်တာမဟုတ်ဘူး။
Innovation ကို ရင့်ကျက်စေတာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အသစ်တစ်ခု ကောင်းမကောင်းစစ်တဲ့အခါ ဘယ်သူမမြင်ရသလဲ ကိုလည်း မေး။
Meeting room ထဲမှာ—
Owner ရှိတယ်။
Manager ရှိတယ်။
Consultant ရှိတယ်။
Developer ရှိတယ်။
Customer ရှိလား?
Front-line staff ရှိလား?
တကယ်အသုံးပြုမယ့်လူရှိလား?
တကယ်ထိခိုက်မယ့်လူရဲ့အသံရှိလား?
ဒီလို။
Technology တစ်ခုက CEO ကို dashboard လှလှပေးတယ်။
ဒါပေမယ့် Staff က data ထည့်ဖို့ နှစ်ဆအချိန်ကုန်နေရင်?
Owner မမြင်ဘူး။
Customer အတွက် app လွယ်တယ်။
ဒါပေမယ့် Customer support staff မှာ complaint အကြီးအကျယ်တက်နေတယ်။
Product team မမြင်ဘူး။
ဒါကြောင့် အသစ်စစ်ရာမှာ—
အပေါ်က chart တင်မကြည့်နဲ့။ အောက်ကဘဝကိုပါကြည့်။
ဒါလူ့အကျိုးစစ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီနေရာမှာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် မဟာပဇာပတိဂေါတမီသုတ်ကို တစ်ခါပြန်သတိရ။
တရားဟုတ်မဟုတ်ကို စကားအလှနဲ့ မတိုင်းဘူး။
ဘယ်အရည်အသွေးဆီ ပို့သလဲ ကိုတိုင်းတယ်။
လုပ်ငန်းမှာလည်း—
“ဒီနည်းပညာက လူကို ပိုလွတ်လပ်စေသလား?”
ဆိုတဲ့စကားကို ဓမ္မနဲ့ တစ်ထပ်တည်းမပြောဘူး။
ဒါပေမယ့် ရိုးရိုးလူ့အကျိုးအတွက်—
Staff ကို ပိုအဓိပ္ပာယ်ရှိတဲ့အလုပ်လုပ်ခွင့်ပေးသလား?
ဒါမှမဟုတ် screen ကို မပြတ်စောင့်ကြည့်နေရစေသလား?
Customer ကို ကိုယ်တိုင်ဆုံးဖြတ်လို့ ပိုကောင်းစေသလား?
ဒါမှမဟုတ် မသိစေဘဲ auto-renew လုပ်သွားလား?
ဒီလိုစစ်။
လူကို ကူညီတဲ့နည်းပညာနဲ့ လူကို အုပ်ချုပ်တဲ့နည်းပညာကို ခွဲ။
ဒါ context လိုတယ်။
တစ်ခုတည်းကို absolute မဆုံးဖြတ်နဲ့။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အသစ်တစ်ခုစမ်းပြီး မကောင်းတာတွေ့ရင် ဘာလုပ်မလဲ?
အဲဒီနေရာက အရေးကြီးဆုံးပဲ။
မကောင်းရင် ရပ်ရဲသလား?
Owner က ပိုက်ဆံအများကြီးထည့်ထားပြီ။
Staff ကို “ဒါအနာဂတ်” လို့ကြေညာထားပြီ။
Social media မှာ ပေါ်ပြီးပြီ။
Press release လုပ်ပြီးပြီ။
အခု result မကောင်းဘူး။
ပြန်ရပ်ရင်—
“ငါမှားတယ်”
ဝန်ခံရမယ်။
ခက်တယ်။
ဒါကြောင့် လူတွေ ဆက်တက်တယ်။
ငွေထပ်ထည့်တယ်။
အမှားကို ရပ်ဖို့ထက် အရင်အမှားကို ကာကွယ်ဖို့ လုပ်တယ်။
ဒီစိတ်ကို သတိထား။
ရင်းနှီးပြီးသားအရာကို လွှတ်ရခက်တာ လူ့စိတ်မှာ ရှိတတ်တယ်။
ဒါပေမယ့် ဓမ္မက—
အမှန်ထက် “ငါ” ကို မကာကွယ်စေချင်ဘူး။
လုပ်ငန်းက—
အချက်အလက်မကောင်းရင် ပြင်။
မရရင် ရပ်။
ဒါပဲ။
ရပ်တာကို အရှုံးလို့ပဲ မမြင်နဲ့။
တကယ့်အရှုံးက ဘာလဲ?
မကောင်းတာ သိလျက် ဆက်ပြီး ပိုဆုံးတာလား?
ဒါကို စဉ်းစား။
ဒါပေမယ့် စမ်းသပ်မှုတစ်ခါမကောင်းတာနဲ့ အရာအားလုံးပစ်ရမယ်လို့လည်း မပြောဘူး။
တစ်ခါက data နည်းနိုင်တယ်။
Implementation မှားနိုင်တယ်။
Training မပြည့်နိုင်တယ်။
Timing မကောင်းနိုင်တယ်။
ပြန်စစ်။
ဒီလိုမျှတမှု။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Innovation မှာ အရေးကြီးတဲ့အရာတစ်ခုက—
ပြန်ရပ်နိုင်မှု။
စနစ်အသစ်တစ်ခု မကောင်းရင် အဟောင်းကို ပြန်သုံးလို့ရလား?
Backup ရှိလား?
အချက်အလက်မပျောက်ဘူးလား?
Customer က ထိခိုက်သွားရင် ပြန်ပြင်ပေးနိုင်လား?
Staff ကို သင်တန်းပေးထားလား?
ဒီလို။
မနက်က “စမ်း” ပြောခဲ့တယ်။
ဒီညမှာ—
“စမ်းရင် ထွက်ပေါက်ပါထား”
ပြောမယ်။
အသစ်ဆိုတိုင်းကောင်းမကောင်း မသိသေးရင်—
အသေးစားစမ်းပြီး အမှားကနေ ပြန်လာနိုင်တဲ့နည်း ရှာ။
ဒါ လောကီအန္တရာယ်စီမံမှု။
ဓမ္မနဲ့ မရော။
ဒါပေမယ့် မသိတာကို သိတယ်မလုပ်ဘဲ သတိနဲ့လုပ်ခြင်း ဆိုတဲ့စိတ်မှာ ဓမ္မအရည်အသွေးပါလာနိုင်တယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
တစ်ခါတလေ အသစ်ကို မကောင်းဘူးလို့ပြောတဲ့လူကို—
“ခေတ်နောက်ကျတယ်”
လို့ label တပ်တယ်။
ဒါလည်း မကောင်းဘူး။
သူဘာကြောင့်သတိပေးတာလဲ နားထောင်။
တကယ့် risk မြင်လို့ ဖြစ်နိုင်တယ်။
အတွေ့အကြုံကပြောတာဖြစ်နိုင်တယ်။
တစ်ဖက်မှာ—
အသစ်အကြံပေးတဲ့လူကို—
“ကလေးတွေအကြံ”
လို့ပယ်တယ်။
ဒါလည်းမကောင်းဘူး။
သူမြင်တာ ကိုယ်မမြင်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် Change meeting မှာ—
အသက်မကြည့်။
ရာထူးမကြည့်။
အကြောင်းပြချက်ကြည့်။
ဒီဃနိကာယ်ထဲက မဟာပဒေသသဘောကို ပြန်သတိရ။
ကြားလာတဲ့ claim ကို—
“ဒီလူကပြောတယ်”
ဆိုတာတစ်ခုတည်းနဲ့ မဆုံးဖြတ်ဘဲ စံနှုန်းနဲ့တိုက်စစ်တယ်။
Organization မှာ အဲဒီစိတ်က အရမ်းတန်ဖိုးရှိတယ်။
Junior ပြောရင်လည်းစစ်။
Senior ပြောရင်လည်းစစ်။
Owner ပြောရင်လည်းစစ်။
Consultant ပြောရင်လည်းစစ်။
“မယုံဘူး” ဆိုတာမဟုတ်ဘူး။
အမှန်ကို လူနာမည်ထက် ကြီးထားတာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အသစ်ဆိုတိုင်းကောင်းမယ်ဆိုရင် အဟောင်းသင်ခန်းစာတွေ အကုန်ပစ်ရမလား?
မပစ်ရဘူး။
လူ့အဖွဲ့အစည်းရဲ့ လေ့လာမှု၊ အတွေ့အကြုံ၊ ပညာတွေက နှစ်ပေါင်းများစွာစုလာတာ။
အဲဒါကို “ဟောင်းတယ်” ဆိုပြီး ပစ်ရင် အမှားဟောင်းပြန်လုပ်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် အဟောင်းဆိုတဲ့အကြောင်းတစ်ခုတည်းနဲ့လည်း ထိန်းထားလို့မရဘူး။
တစ်ခါတလေ အဟောင်းကိစ္စမှာ—
အဲဒီအချိန်က circumstance နဲ့ ကိုက်တယ်။
အခု မကိုက်တော့ဘူး။
ဒါကြောင့် အဟောင်းက ဘာကြောင့်ရှိခဲ့တာလဲ သိ။
Reason သိမှ ပြောင်းရင်လည်း မှန်မယ်။
လုပ်ငန်းထဲ policy တစ်ခုရှိတယ်။
လူငယ် manager က—
“ဟောင်းပြီ၊ ဖျက်”
မလုပ်ခင်—
“ဘာကြောင့်စလုပ်ခဲ့တာလဲ?”
မေး။
Safety ကြောင့်လား?
Legal requirement လား?
Accounting control လား?
Customer protection လား?
အရင် problem မရှိတော့ရင် ပြင်။
ရှိသေးရင် မဖျက်။
ဒါကြောင့် Innovation အတွက် History လည်းလိုတယ်။
အတိတ်ကို ဖက်ဖို့မဟုတ်ဘူး။ အတိတ်က သင်ခန်းစာမပျောက်ဖို့။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ Organization မှာ လူနှစ်မျိုးတိုက်ကြတယ်။
တစ်ဖက်က—
“ဟောင်းတာတွေ အကုန်ဖျက်”
တစ်ဖက်က—
“အသစ်တွေ အကုန်ပယ်”
ဒီနှစ်ဖက်လုံးပူတယ်။
ပညာရှိတဲ့ Leader က ဘာလုပ်မလဲ?
“ဟောင်းတာထဲက ဘာတန်ဖိုးရှိသေးလဲ?”
မေး။
“အသစ်ထဲက ဘာကို သက်သေနဲ့ယူနိုင်လဲ?”
မေး။
“ဘယ်အရာကို စမ်းမလဲ?”
“ဘယ်အရာကို ထိန်းမလဲ?”
“ဘာကိုမထိရ?”
ဒီလို။
ဒီဟာလည်း Middle way ကို Business formula လို့ ပြောတာမဟုတ်ဘူး။
မဇ္ဈိမပဋိပဒါကို management compromise လို့ လျှော့မထားရဘူး။
အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးနဲ့ ဆိုင်တဲ့ လွတ်မြောက်ရေးလမ်းကြောင်း။
လုပ်ငန်းမှာတော့ “နှစ်ဘက်လုံးတစ်ဝက်ယူ” ဆိုတဲ့အစား—
အကြောင်းအရာကို ပညာနဲ့ရွေး လို့ပဲ ပြောရမယ်။
တစ်ခါတလေ အသစ်တစ်ခုကို အပြည့်ယူရမယ်။
တစ်ခါတလေ အဟောင်းကို အပြည့်ထိန်းရမယ်။
တစ်ခါတလေ ရောထားရမယ်။
အချက်အလက်ပေါ်မူတည်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
“ပိုလွယ်လာတာ” ဟာ အမြဲကောင်းလား?
မသေချာ။
တစ်ချို့အရာ လွယ်လာတာက အကျိုးကြီးတယ်။
Payment လွယ်။
Communication လွယ်။
Learning access လွယ်။
ကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် တစ်ချို့မှာ—
လွယ်လွန်းလို့ သတိပျက်နိုင်တယ်။
ဥပမာ one-click purchase။
တစ်ချက်နှိပ်ရုံနဲ့ဝယ်။
Customer အတွက် convenience။
ဒါကောင်းနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် သိပ်မစဉ်းစားဘဲ ဝယ်လို့ရတာကို company က တမင်လှုံ့ဆော်ပြီး လူ့ impulse ကို အမြတ်ထုတ်နေရင်?
Ethics စစ်။
Auto-renew စနစ်။
Customer အတွက် convenience ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် ပယ်ဖျက်ရခက်အောင် တမင်ဖုံးထားရင်?
မကောင်းဘူး။
Notification system။
အသုံးဝင်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် လူကို မပြတ်ပြန်လာအောင် စိတ်ဖိအားနည်းလမ်းသုံးရင်?
စစ်။
Convenience = goodness မဟုတ်ဘူး။
ကောင်းမကောင်းမှာ design intention, transparency, impact ပါတယ်။
ဒီလိုနေရာမှာ Right Livelihood Check မဖြစ်မနေဝင်ရမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
“ပိုမြန်တာ” ဟာအမြဲကောင်းလား?
မဟုတ်ဘူး။
Ambulance မြန်ရင် အကျိုးရှိတယ်။
Transaction မြန်ရင် Customer အချိန်သက်သာတယ်။
Production မြန်ရင် cost လျော့နိုင်တယ်။
ဒါကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့်—
စစ်ဆေးမှုကို ဖျက်ပြီး မြန်လာတာလား?
Safety step ကိုကျော်ပြီး မြန်လာတာလား?
Staff ကိုအန္တရာယ်ရှိအောင် ဖိပြီးမြန်လာတာလား?
အမှားပြန်ပြင်ဖို့ အချိန်မပေးဘဲ မြန်လာတာလား?
ဒီလိုဆို speed တစ်ခုတည်း မလုံလောက်။
မြန်ခြင်းကို သီလ၊ လုံခြုံမှု၊ တိကျမှုနဲ့ တွဲစစ်။
ဒီလိုပဲ—
ပိုများတာ အမြဲကောင်းမလား?
Features များတာ?
Data များတာ?
Meetings များတာ?
Reports များတာ?
Options များတာ?
Training courses များတာ?
အမြဲမဟုတ်ဘူး။
ရည်ရွယ်ချက်ကို ဖြည့်သလား?
ပိုရှုပ်သလား?
ဒီလိုစစ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် မဟာပဇာပတိဂေါတမီသုတ်မှာတောင် ဖက်တွယ်စုပုံမှုဆီမဟုတ်ဘဲ လျော့ချလွတ်မြောက်မှုဆီ ပို့တာကို စံအဖြစ်ပြထားတယ်။
မူရင်းကို Business minimalism လို့ မပြောဘူး။
ဒါပေမယ့် ဦးဇင်းတို့ လောကီဘဝမှာ—
အရာများတာကို တန်ဖိုးများတာနဲ့ မရောဖို့ reflection ယူလို့ရတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
တစ်ခါတလေ Customer ကိုယ်တိုင်က အသစ်ကို တောင်းတယ်။
ဒါဆို အကုန်လုပ်ပေးရမလား?
မဖြစ်မနေမဟုတ်ဘူး။
နေ့လယ်တရားမှာ ပြောခဲ့တယ်။
Customer need ကို နားထောင်။
ဒါပေမယ့် Customer solution ကို တိုက်ရိုက်အမိန့်အဖြစ်မယူ။
Customer တောင်းတဲ့ Feature တစ်ခုက တခြား Customer တွေအတွက် ပိုရှုပ်နိုင်တယ်။
Security risk ဖြစ်နိုင်တယ်။
Cost အရမ်းကြီးနိုင်တယ်။
Core product နဲ့မကိုက်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့်—
“Customer asked”
ဆိုတာ evidence တစ်ခု။
ဆုံးဖြတ်ချက်အကုန် မဟုတ်ဘူး။
တစ်ဖက်မှာ Customer မတောင်းလို့ မလုပ်ရဘူးလား?
မဟုတ်ဘူး။
သူမသိသေးတဲ့ solution ကို ကိုယ့်ကျွမ်းကျင်မှုနဲ့ ဖန်တီးလို့ရတယ်။
ဒါပေမယ့် အောက်က need ကို သက်သေနဲ့ချိတ်။
ဒီလိုဆို—
Customer-centered ဖြစ်တယ်။
Customer-controlled မဖြစ်ဘူး။
ကျွမ်းကျင်မှုရှိတယ်။
မာနမကြီးဘူး။
ဒီလိုညှိ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု ကိုယ့်စိတ်ကို ပြန်ဆင်းကြည့်။
တစ်ခါတလေ ဦးဇင်းတို့ ပစ္စည်းအသစ်ဝယ်တာ ရှိတယ်။
အဟောင်းက အလုပ်ဖြစ်တယ်။
အသစ်မြင်တော့—
အဟောင်းမကောင်းတော့သလို ခံစားတယ်။
တကယ် မကောင်းတာလား?
ဒါမှမဟုတ် အသစ်မြင်လို့ အဟောင်းကို မချစ်တော့တာလား?
ဒီမေးခွန်း။
ဖုန်းအသစ်။
ကားအသစ်။
အဝတ်အသစ်။
အိမ်အသစ်။
Technology အသစ်။
လူ့ဘဝမှာ အသစ်ပစ္စည်းဝယ်တာကို ဦးဇင်းတို့ “အကုသိုလ်” လို့ မပြောဘူး။
လိုအပ်ချက်ရှိရင် ဝယ်။
ရနိုင်စွမ်းရှိရင် ဝယ်။
သင့်တော်ရင် ဝယ်။
ဒါပေမယ့်—
အသစ်အပေါ် တဏှာကိုသိ။
“ငါ့ဟာဟောင်းသွားပြီ” ဆိုတဲ့ မကျေနပ်မှု ဘယ်ကလာတာလဲ?
ပစ္စည်းတကယ်မကောင်းတော့လို့လား?
သူများမှာအသစ်ရှိလို့လား?
ကြော်ငြာက ကိုယ့်ကို မလုံခြုံအောင်လုပ်လို့လား?
မာနလား?
Need လား?
ကိုယ့်ကိုယ်ကိုမေး။
ဒီနေရာမှာ “အသစ်ဆိုတိုင်းကောင်းမည်မဟုတ်” ဟာ လုပ်ငန်းတရားတင်မဟုတ်ဘူး။
လူ့တဏှာကိုကြည့်တဲ့တရား ဖြစ်လာတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ပစ္စည်းက အသစ်ဖြစ်တယ်။
ကိုယ့်စိတ်ကကော အသစ်လား?
ဖုန်းကို အဆင့်မြှင့်တယ်။
ဒေါသအကျင့်ကို အဆင့်မြှင့်လား?
Software အသစ်တင်တယ်။
သီလကို အသစ်ပြန်တည်လား?
Office ပြောင်းတယ်။
စိတ်အကျင့်ပြောင်းလား?
Logo ပြောင်းတယ်။
မလိမ်တဲ့အကျင့် ပိုကောင်းလာလား?
Company vision ပြောင်းတယ်။
မာနနဲ့လောဘကို စစ်လား?
ဒီဟာ အရမ်းအရေးကြီးတယ်။
အပြင်ကအရာကို အမြဲပြောင်းချင်တာ လွယ်တယ်။
ကိုယ့်အကျင့်ပြောင်းတာ ခက်တယ်။
အပြင်နည်းပညာအသစ်က ကိုယ့်အတွင်းက ကိလေသာဟောင်းကို ဖယ်မပေးဘူး။
စနစ်ကောင်းက လိမ်ချင်တဲ့စိတ်ကို အပြီးမဖယ်ဘူး။
App ကောင်းက ဒေါသကိုမဖယ်ဘူး။
အမြတ်ကောင်းက မာနကိုမဖယ်ဘူး။
ဒီအတွက် ဓမ္မလိုတယ်။
ဒါကြောင့် Buddhist entrepreneur တစ်ယောက်ရဲ့ Innovation က—
ကုမ္ပဏီကိုပဲ ပြောင်းတာမဟုတ်ဘူး။
ကိုယ့်စိတ်ကိုလည်း ပြန်ပြင်။
သူတော်ကောင်းတို့…
တစ်ခါတလေ အသစ်တစ်ခုက ကိုယ့်စိတ်ကို ပိုလောဘကြီးစေတယ်။
“ဒီစနစ်သုံးရင် ဝင်ငွေ ၁၀ ဆ”
လို့ ကြားတယ်ဆိုပါစို့။
အဲဒီအချက်မှန်မမှန် သေချာစစ်ရမယ်။
လူ့စိတ်က gain ကြီးမြင်ရင် risk ကို လွတ်တတ်တယ်။
ဦးဇင်းတို့ ဒီနေရာမှာ behavioral science claim ကြီးမလုပ်ချင်ဘူး။
ရိုးရိုးအတွေ့အကြုံနဲ့ မေး—
“အမြတ်ကြီးကြီးကြားတဲ့အခါ ကိုယ်စိတ်မြန်သွားသလား?”
သိ။
ဒါကြောင့် အမြတ်ကောင်းလွန်းတဲ့ promise တွေမှာ ပိုစစ်။
“အန္တရာယ်မရှိဘူး”
ဆိုရင် ပိုစစ်။
“လူတိုင်းအတွက်အလုပ်ဖြစ်တယ်”
ဆိုရင် ပိုစစ်။
“အမြဲအောင်မြင်တယ်”
ဆိုရင် ပိုစစ်။
Absolute claim တွေကို အထောက်အထားလိုတယ်။
ဒါ evidence discipline။
ဓမ္မဘက်ကတော့—
အမြတ်ကောင်းလွန်းတာကြားတဲ့အခါ လောဘပေါ်လား သိ။
ဒါ Mind Practice။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီညအတွက် စိတ်လေ့ကျင့်မှုတစ်ခု ပေးမယ်။
အသစ်တစ်ခုကို မြင်တဲ့အခါ—
ချက်ချင်း “လိုချင်တယ်” သို့မဟုတ် “မကြိုက်ဘူး” လို့ မဆုံးဖြတ်ခင် ခဏရပ်။
အသက်ရှူကို သိ။
စိတ်ကိုကြည့်။
ပထမ — စိတ်လှုပ်ရှားမှု။
“ဟာ… ဒီဟာအရမ်းကောင်းမယ်”
တက်လာလား?
သိ။
ဒုတိယ — ကြောက်စိတ်။
“မလိုက်ရင် နောက်ကျမယ်”
ပေါ်လား?
သိ။
တတိယ — မာန။
“ငါတို့ Company က ဒီဟာရှိတယ်လို့ ပြချင်တယ်”
ရှိလား?
သိ။
စတုတ္ထ — ရည်ရွယ်ချက်။
“တကယ်ဘာပြဿနာဖြေရှင်းမလဲ?”
မေး။
ပဉ္စမ — သီလ။
“ဒီအသစ်ကြောင့် ဘယ်သူထိခိုက်နိုင်လဲ?”
မေး။
ဒီလေ့ကျင့်မှုဟာ formal meditation formula မဟုတ်ဘူး။
နေ့စဉ်သတိအသုံးချခြင်း။
ဒီလိုရပ်နိုင်တဲ့စိတ်ရှိရင်—
Marketing headline က ကိုယ့်ကို ချက်ချင်းမဆွဲသွားဘူး။
Peer pressure က ချက်ချင်းမမောင်းဘူး။
Fear က ချက်ချင်းမဆုံးဖြတ်ပေးဘူး။
အဲဒီအခါ ပညာဝင်နိုင်တဲ့ နေရာရလာတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ဖက်မှာ အသစ်ကို မုန်းတဲ့စိတ်ကိုလည်း အတူစစ်။
“ငါမတတ်ဘူး”
ဆိုလို့ ပယ်နေတာလား?
လေ့လာရမှာပျင်းလို့လား?
အောက်လူကိုမေးရမှာ မာနထိလို့လား?
အရင်အောင်မြင်ခဲ့တဲ့ identity ကို လွှတ်မရလို့လား?
ဒီလိုဆို အဟောင်းဖက်တွယ်မှု။
အသစ်မက်တာနဲ့ အဟောင်းဖက်တာ နှစ်ခုလုံးမှာ—
တဏှာနဲ့ ဥပါဒါန် ပါနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် ဒီညတရားက—
အသစ်မယူနဲ့
လို့မဟောဘူး။
အသစ်ကိုလည်း မမက်နဲ့။
အဟောင်းကိုလည်း မဖက်နဲ့။
ပညာနဲ့ယူ။
ဒီလို။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဓမ္မကိုယ်တိုင်တောင် မမှန်ကန်စွာယူရင် အန္တရာယ်ရှိနိုင်ကြောင်း မဇ္ဈိမနိကာယ် အလဂဒ္ဒူပမသုတ်က ရေမြွေဖမ်းပုံဥပမာနဲ့ ရှင်းထားတယ်။
မြွေကိုဖမ်းတာ တကယ်ရည်ရွယ်ချက်ရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် ဖမ်းပုံမှားရင် ကိုက်ခံရမယ်။
တရားကိုသင်ယူတာတောင် နားလည်ပုံမှားရင် အကျိုးမရနိုင်ဘူးဆိုတဲ့ သတိပေးချက် ပါတယ်။
ဒီသုတ်ရဲ့အဓိပ္ပာယ်ကို Product အသုံးချမှုနဲ့ တစ်ထပ်တည်းမပြောဘူး။
ဒါပေမယ့် သင်ခန်းစာက အရမ်းကောင်းတယ်။
အရာကောင်းရုံ မလုံလောက်။
ကိုင်တွယ်ပုံကောင်းရမယ်။
နည်းပညာကောင်းတယ်။
အသုံးချတာမှားရင် ထိခိုက်နိုင်တယ်။
Data ကောင်းတယ်။
လူ့ privacy မလေးစားရင် မကောင်းဘူး။
Automation ကောင်းတယ်။
Accountability ပျောက်ရင် ပြဿနာ။
Marketing tool ကောင်းတယ်။
လိမ်ဖို့သုံးရင် မကောင်းဘူး။
AI က အင်အားရှိတယ်။
မစစ်ဆေးဘဲ အမှန်လိုသုံးရင် အမှားချဲ့နိုင်တယ်။
ကိရိယာကို ကိရိယာအဖြစ်သိ။
အဲဒါကို ကိုယ်ကျင့်တရားအစား မတင်နဲ့။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု Company leadership အတွက် စဉ်းစားစရာတစ်ခု။
CEO တစ်ယောက်က အသစ်သွင်းတယ်။
Staff က စိုးရိမ်တာတင်ပြတယ်။
CEO ပြောတယ်—
“Change ကို မကြောက်နဲ့”
ဒီစကားက တစ်ခါတလေမှန်တယ်။
ဒါပေမယ့် Staff ပြောတဲ့ risk ကို မနားထောင်ဖို့ အသုံးပြုရင်?
မှားသွားနိုင်တယ်။
တစ်ဖက်မှာ Staff က အသစ်အားလုံးကို—
“မဖြစ်နိုင်ဘူး”
ပြောတယ်။
CEO ကအမြဲနားထောင်ပြီး မပြောင်းတော့ဘူး။
ဒါလည်းမှားနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် leader ရဲ့အလုပ်က—
အသစ်ကို push လုပ်တာတင် မဟုတ်ဘူး။
ဆန့်ကျင်တဲ့အသံတွေကို စိစစ်ဖို့ စနစ်တည်ဆောက်တာ။
“ဒီ Idea မကောင်းနိုင်တဲ့ အကြောင်းသုံးချက် ပြောပါ”
လို့ပဲ Team ကိုမေး။
ဒါ အရမ်းတန်ဖိုးရှိနိုင်တယ်။
လူတွေ agreement ပဲပြောတဲ့ meeting ထက်၊ ကောင်းကောင်းဝေဖန်လို့ရတဲ့ meeting က အမှားစောစောမြင်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် ဝေဖန်တယ်ဆိုပြီး လူတစ်ယောက်ကိုမချေ။
Idea ကိုစစ်။
Person ကို မတိုက်။
Idea disagreement = relationship enemy မဟုတ်ဘူး။
ဒီ culture တည်ဖို့ leader ရဲ့မာနက အရေးကြီးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အသစ်တစ်ခုအတွက် “pilot” စမ်းတာကောင်းတယ်ဆိုပြီး စမ်းသပ်ခံရသူကို ဂရုမစိုက်လို့လည်း မရဘူး။
Business experiment လုပ်မယ်။
Customer ကိုမသိအောင် risk တင်မလား?
Staff ကိုမရှင်းဘဲ စမ်းမလား?
သူတို့အပေါ် အမှားကုန်ကျစရိတ်ပစ်မလား?
Ethics စစ်။
သေးသေးစမ်းတာဆိုတာ—
အမှားအကုန်သူတစ်ပါးပေါ်ပစ်ပြီး ကိုယ်လေ့လာတာ မဖြစ်ရဘူး။
လူကိုလေးစား။
လိုအပ်ရင် အကြောင်းကြား။
ထိခိုက်မှုကာကွယ်။
Rollback ရှိ။
ဒီဟာ responsible experimentation။
အိုအီးစီဒီရဲ့ emerging technology governance ဘက်မှာလည်း values နဲ့ risk considerations ကို နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးမှုနဲ့ အသုံးချမှုအစအဆုံးမှာ ထည့်သွင်းဖို့ အလေးထားပါတယ်။
ဒါခေတ်သစ် policy။
ဓမ္မမဟုတ်။
ဒါပေမယ့် Buddhist entrepreneur အတွက် အရေးကြီးတဲ့စကားတစ်ခုနဲ့ ကိုက်တယ်။
စမ်းသပ်တာကို လူ့သီလအပြင်မထားနဲ့။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ချို့က—
“တရားတော်ကတောင် လှေဖောင်လို လွှတ်ရမယ်ဆိုတော့ အဟောင်းကုမ္ပဏီ policy အကုန်ပစ်”
လို့ ယူရင် လုံးဝမှားမယ်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် လှေဖောင်ဥပမာရဲ့ အဓိပ္ပာယ်က—
ကမ်းကူးမီ လှေဖောင်ကို မပစ်ဘူး။
သင့်တော်စွာသုံး။
ကူးပြီးမှ မဖက်။
ဒါကြောင့် ဒီတရားကို—
“Tradition မလိုဘူး”
ဆိုတဲ့တရား မလုပ်နဲ့။
“Standard မလိုဘူး”
မလုပ်နဲ့။
“Rules မလိုဘူး”
မလုပ်နဲ့။
ဓမ္မနဲ့ ဝိနည်းမှာ အခြေခံစံရှိတယ်။
လုပ်ငန်းမှာလည်း သင့်လျော်တဲ့ standard ရှိရမယ်။
အဟောင်းတစ်ခု မကောင်းတော့ရင် ပြင်တာနဲ့—
စည်းမဲ့ကမ်းမဲ့လုပ်တာ မတူဘူး။
ပြောင်းလဲမှုအတွက် စံရှိရမယ်။
အဲဒါ ဒီညတရားရဲ့ အဓိကအချက်တစ်ခု။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီည စကားတစ်ကြောင်းနဲ့ မှတ်ချင်ရင်—
“အဟောင်းလား အသစ်လား မမေးခင်၊ ဘယ်ဆီပို့သလဲ မေး।”
ဒါ။
ဒီဃနိကာယ်မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်က—
ပြောသူဘယ်သူဆိုတာတစ်ခုတည်းနဲ့ မဆုံးဖြတ်ဘဲ စံနဲ့တိုက်စစ်ဖို့ သင်ပေးတယ်။
မဟာပဇာပတိဂေါတမီအရှင်မကို ဟောတဲ့အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်တရားက—
အရာတစ်ခု ဘယ်အရည်အသွေးဆီပို့သလဲကို စံအဖြစ်ပြတယ်။
အလဂဒ္ဒူပမသုတ်က—
အရာတစ်ခုကို ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ မှန်မှန်ကိုင်တွယ်တတ်ဖို့ သင်ပေးတယ်။
သဒ္ဓမ္မပဋိရူပကသုတ်က—
အစစ်နဲ့တူတဲ့အရာပေါ်လာတာဟာ အစစ်ကိုရှုပ်ထွေးစေနိုင်ကြောင်း သတိပေးတယ်။
သဒ္ဓမ္မပျက်ယွင်းရာအကြောင်း ဟောတဲ့အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်သုတ်က—
စကားနဲ့အဓိပ္ပာယ်ကိုမှားယူခြင်း၊ ဆုံးမရခက်ခြင်းတို့ရဲ့အန္တရာယ်ကို ပြတယ်။
ဒီအရာတွေကို စုကြည့်ရင်—
ဗုဒ္ဓဓမ္မက “အသစ်မလုပ်နဲ့” လို့ မဟောဘူး။
“အသစ်ပဲလုပ်” လည်းမဟောဘူး။
ပညာနဲ့သိ။ မှန်နဲ့မှား ခွဲ။ အကျိုးကိုကြည့်။ ဖက်တွယ်မထား။
ဒီစိတ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လုပ်ငန်းအသစ်တစ်ခုကို စမယ်။
မေး—
“ဒါက လူ့လိုအပ်ချက်ကို တကယ်ဖြေရှင်းလား?”
နည်းပညာအသစ်သုံးမယ်။
မေး—
“ဒါကြောင့် လူ့အခွင့်အရေး၊ privacy၊ လုံခြုံမှု၊ တာဝန်ယူမှု ဘယ်လို?”
Policy အသစ်လုပ်မယ်။
မေး—
“Staff တကယ်လုပ်နိုင်လား?”
Product အသစ်ထုတ်မယ်။
မေး—
“မလိုတာကို လိုသလို ဖန်တီးနေတာလား?”
Marketing နည်းအသစ်သုံးမယ်။
မေး—
“အမှန်ကို ရှင်းနေတာလား၊ မသိမှုကို အသုံးချနေတာလား?”
Automatic system အသစ်သုံးမယ်။
မေး—
“မှားရင် ဘယ်သူတာဝန်ယူ?”
ဒီလို။
အသစ်ရဲ့ အင်အားကို သီလနဲ့ထိန်း။
ဒါ Buddhist entrepreneur အတွက် အရေးကြီးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Right Livelihood Check ကို ဒီညတိတိကျကျ လုပ်ကြည့်။
လုပ်ငန်းအသစ်တစ်ခုက အရမ်းအမြတ်ရှိတယ်။
ဒါနဲ့ လုပ်ရမလား?
မဟုတ်သေးဘူး။
Product အသစ်က ရောင်းကောင်းတယ်။
ဒါနဲ့ကောင်းလား?
မဟုတ်သေးဘူး။
Technology အသစ်က Customer ကို မပြတ်ပြန်လာစေတယ်။
ဒါနဲ့တန်ဖိုးရှိလား?
မသေချာ။
အရင်မေး—
လူ့ထိခိုက်မှုကို ကိုယ့်အမြတ်အတွက် အသုံးချနေတာလား?
မသိမှုကို ငွေရှာနေတာလား?
မတရားသုံးစွဲမှုကို အားပေးနေတာလား?
ဖုံးကွယ်မှုလိုအပ်တဲ့ Business model လား?
Customer အမှန်သိသွားရင် ကိုယ့် Product ကို မရွေးတော့ဘူးလား?
ဒီနောက်ဆုံးမေးခွန်း အရမ်းအရေးကြီးတယ်။
Customer ကို အကုန်ရှင်းရှင်းပြောရင်—
သူလည်းဝယ်ချင်နေသေးလား?
Staff အားလုံးကို ရိုးရိုးရှင်းရှင်းရှင်းပြနိုင်လား?
မိမိလေးစားတဲ့ ဆရာရှေ့မှာ—
“ဦးဇင်းတို့ Company က ဒီလိုငွေရှာတာ”
လို့ မဖုံးဘဲပြောနိုင်လား?
မပြောရဲရင်—
စစ်။
ဒါ ethical transparency test။
Canonical formula မဟုတ်ဘူး။
လောကီလေ့ကျင့်မှု။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ အသစ်က အရမ်းကောင်းတယ်။
အဲဒီအခါ—
“အသစ်ဆိုတိုင်းကောင်းမည်မဟုတ်”
ဆိုတဲ့တရားကို အကြောင်းပြပြီး မပယ်နဲ့။
ဒီတရားကို change resistance အတွက် လက်နက်မလုပ်ရဘူး။
ဦးဇင်းတို့ ရှင်းရှင်းပြောမယ်။
သက်သေရှိတဲ့အသစ်ကို အကြောင်းမဲ့မပယ်နဲ့။
Customer အကျိုးပြုတယ်။
Risk စီမံနိုင်တယ်။
Staff အဆင်ပြေတယ်။
Quality တိုးတယ်။
သီလနဲ့ကိုက်တယ်။
စနစ်တကျစမ်းထားတယ်။
ဒါဆို—
“ဟောင်းတာလေးပဲကောင်းပါတယ်”
လို့မဖက်နဲ့။
ပြောင်း။
ဒါပညာ။
ဒီလိုမှ ဒီတရား ညီမျှမယ်။
တရားက အဟောင်းဘက် partisan မဖြစ်ရဘူး။
အသစ်ဘက် partisan မဖြစ်ရဘူး။
အမှန်ဘက်နေ။
ဒါ။
သူတော်ကောင်းတို့…
အခု ဒီညတရားကို Business ကနေ မိသားစုဘဝဆီ ခဏဆင်းကြည့်။
“ခေတ်သစ် Parenting ဆိုတော့…”
“ခေတ်သစ် Relationship ဆိုတော့…”
“ခေတ်သစ်လူငယ်ဆိုတော့…”
ဆိုပြီး နည်းလမ်းအသစ်တိုင်း လိုက်မလား?
မဟုတ်ဘူး။
အသုံးဝင်တာ လေ့လာ။
အထောက်အထားရှိတာ သုံး။
မိသားစုနဲ့ကိုက်တာ သုံး။
ဒါပေမယ့်—
မိဘကိုလေးစားမှု၊ အမှန်ပြောမှု၊ မထိခိုက်မှု၊ တာဝန်ယူမှုစတဲ့ အခြေခံတွေကို “အဟောင်း”
ဆိုပြီးမပယ်နဲ့။
တစ်ဖက်မှာ—
“အရင်တုန်းက မိဘတွေဒီလိုလုပ်တာ”
ဆိုပြီး အခုအခြေအနေမှာ ထိခိုက်စေနိုင်တဲ့နည်းကို မျက်စိမှိတ်မဆက်နဲ့။
ကြည့်။
စစ်။
ပြင်။
မေတ္တာနဲ့ပညာနှစ်ခုထား။
ပညာရေးမှာလည်းတူတယ်။
နည်းပညာသစ်တွေ အသုံးဝင်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် Device ရှိတာနဲ့ သင်ယူမှုကောင်းမလား?
မသေချာ။
စာအုပ်ဟောင်းရှိတာနဲ့ အသုံးမကျတော့ဘူးလား?
မဟုတ်ဘူး။
ရည်ရွယ်ချက်က—
တကယ်သင်ယူသလား?
ဒါကိုကြည့်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
သာသနာရေးမှာတော့ ပိုသတိထားရမယ်။
“ခေတ်မီအောင်” ဆိုပြီး ဓမ္မအဓိပ္ပာယ်ကို မပြောင်းရဘူး။
စကားပြောနည်း ပြောင်းလို့ရတယ်။
မီဒီယာ ပြောင်းလို့ရတယ်။
စာအုပ်ကနေ ဖုန်းထဲရောက်လို့ရတယ်။
အသံ၊ ဗီဒီယို၊ Website ပြောင်းလို့ရတယ်။
ဒါက ဖြန့်ဝေရေးနည်းလမ်း။
ဒါပေမယ့်—
ဘုရားဟောမဟုတ်တာကို ဘုရားဟောလို့ မပြောင်းရဘူး။
ကိုယ်ရေးထားတာကို ပါဠိကျမ်းလို့ မပြောင်းရဘူး။
အဓိပ္ပာယ်မကိုက်တာကို လူကြိုက်များအောင်ပြင်ပြီး canonical လို့ မပြောရဘူး။
ဒီဃနိကာယ် မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်ရဲ့ မဟာပဒေသက ဒီနေရာမှာ အရမ်းအရေးကြီးတယ်။
အာဏာကို မျက်စိမှိတ်မယူ။ ကျမ်းအခြေခံနဲ့စစ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်မှာလည်း စာသားမှတ်ယူပုံမှားတာက အဓိပ္ပာယ်မှားစေနိုင်ကြောင်း သတိပေးထားတယ်။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ ဒီနေ့ တရားရေးတဲ့အခါတောင်—
နားလည်လွယ်အောင် ပြော။
ဒါပေမယ့် နားလည်လွယ်ဖို့ဆိုပြီး အဓိပ္ပာယ်မပြောင်း။
ခေတ်နဲ့ချိတ်။
ဒါပေမယ့် ခေတ်သစ်အယူအဆကို ဘုရားဟောသလို မလုပ်။
ဒီစည်းအရမ်းအရေးကြီးတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ နေ့စဉ်ဘဝအတွက် လေ့ကျင့်စရာတစ်ခုရှိတယ်။
တစ်လအတွင်းဝယ်ချင်တဲ့အသစ်တစ်ခုကို စိတ်ထဲယူ။
ဖုန်း။
ကား။
အိမ်သုံးပစ္စည်း။
Software။
သင်တန်း။
ဘာမဆို။
ကိုယ့်ကိုယ်ကို မေး—
“အဟောင်းက တကယ်မလုံလောက်တော့ဘူးလား?”
“အသစ်က ဘာပြဿနာတိတိကျကျ ဖြေရှင်းမလဲ?”
“အသစ်မဝယ်ရင် ဘာဒုက္ခရှိ?”
“ဝယ်ရင် ဘာကုန်?”
“ဒီလိုချင်မှုအောက်မှာ အကျိုးရှိလိုစိတ်လား၊ နာမည်လိုစိတ်လား၊ နှိုင်းယှဉ်စိတ်လား?”
ဒီလို။
တစ်ခါတလေ အဖြေက—
“လိုတယ်”
ဖြစ်မယ်။
ဝယ်။
တစ်ခါတလေ—
“မလိုဘူး”
ဖြစ်မယ်။
မဝယ်။
တစ်ခါတလေ—
“မသေချာ”
ဖြစ်မယ်။
စောင့်။
စောင့်နိုင်တာလည်း ပညာတစ်မျိုး။
အသစ်ဆိုတာ အချိန်မစောင့်ဘဲအမြဲဝယ်ရမယ့် အမိန့်မဟုတ်ဘူး။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လုပ်ငန်း Owner တွေအတွက်လည်း အဲဒီလို။
Technology အသစ်ကြားရင်—
ချက်ချင်း contract မချုပ်မီ ခဏစစ်။
Demo ကြည့်။
Reference မေး။
သေးသေးစမ်း။
Security လိုရင် ပညာရှင်စစ်။
ဥပဒေဆိုင်ရာပါရင် သက်ဆိုင်ရာကျွမ်းကျင်သူစစ်။
Data protection ပါရင် လိုအပ်တာစစ်။
ကိုယ်မသိရင်—
“မသိဘူး”
ပြော။
မနက်ကပြောခဲ့တာနဲ့ ပြန်ဆုံတယ်။
မသိတာကို မသိဘူးပြောနိုင်တာ Innovation ရဲ့ရန်သူမဟုတ်ဘူး။
မသိဘူးဆိုပြီး လေ့လာတာ ကောင်းတယ်။
“ငါခေတ်မီ Founder ဖြစ်လို့ အကုန်သိရမယ်”
ဆိုရင် အမှားမြန်တယ်။
အသစ်ဆိုရင် အထူးသဖြင့် မသိတာပိုများတယ်။
ဒါကြောင့် စိတ်နှိမ့်ချမှု ပိုလိုတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
တစ်ခါတလေ အသစ်က သေးသေးလေးပေမယ့် အကျိုးအများကြီးရှိတယ်။
အဲဒီလိုကို မလွတ်စေနဲ့။
Staff က—
“Form ကို နှစ်မျက်နှာလျော့ရအောင်”
ပြောတယ်။
Owner က—
“ဒါ Innovation မဟုတ်ပါဘူး”
ပယ်လိုက်တယ်။
ဘာကြောင့်?
သူ့စိတ်ထဲမှာ Innovation ဆိုတာ App ကြီး၊ AI ကြီး၊ Robot ကြီးပဲ။
မဟုတ်ဘူး။
Process သေးသေးပြင်ပြီး လူ့အချိန်အများကြီးသက်သာရင် တန်ဖိုးရှိတယ်။
ဒါကြောင့် အသစ်ကောင်းမကောင်းမှာ ကြီးမကြီး မတိုင်းနဲ့။
အကျိုးကိုတိုင်း။
တစ်ဖက်မှာ Project ကြီးတယ်။
Budget ကြီးတယ်။
လှတယ်။
ဒါပေမယ့် Problem သေးသေးလေးတောင် မဖြေရှင်းဘူး။
ဒါလည်းဖြစ်နိုင်တယ်။
လုပ်ငန်းရှင်တစ်ယောက်ရဲ့ ပညာက—
အရွယ်အစားထက် အကျိုးနဲ့သင့်တော်မှုကို မြင်နိုင်တာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Company တစ်ခုမှာ အရင်ဆုံးမေးသင့်တဲ့စကားတစ်ခုရှိတယ်။
“ဒီအသစ်ကို မလုပ်ရင် ဘာဖြစ်မလဲ?”
ဒီမေးခွန်းက အရေးကြီးတယ်။
တစ်ခါတလေ အသစ်မလုပ်တာက ပိုကြီးတဲ့ risk။
Customer လိုအပ်ချက်ပြောင်းသွားပြီ။
စနစ်ဟောင်းအန္တရာယ်ရှိတယ်။
ဥပဒေပြောင်းလာတယ်။
Cybersecurity ပိုလိုလာတယ်။
Staff process မနိုင်တော့ဘူး။
အဲဒီအခါ “မပြောင်းတာ” ကို safe choice လို့မယူနဲ့။
ဘာမှမလုပ်ခြင်းလည်း ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခု။
အဲဒီမှာလည်း အကျိုးဆက်ရှိတယ်။
ဒါကြောင့် ဒီညတရား—
အသစ်ကိုသာ သံသယထားတယ်လို့ မယူနဲ့။
အဟောင်းကိုလည်း မေး။
“ဒီအဟောင်းကို ဆက်ထားရင် ဘာဖြစ်မလဲ?”
ဒီလို။
အခုမှ fair ဖြစ်တယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
အသစ်နဲ့အဟောင်းကြား ဘယ်လိုဆုံးဖြတ်မလဲဆိုတာ နောက်ဆုံးတော့ ပညာလိုတယ်။
ပညာဆိုတာ အရာအားလုံးကို ချက်ချင်းအဖြေရှိတာမဟုတ်ဘူး။
တစ်ခါတလေ—
“မသေချာသေးဘူး”
လို့ထားနိုင်တာပညာ။
တစ်ခါတလေ—
“စမ်းကြည့်ရမယ်”
ဆိုတာပညာ။
တစ်ခါတလေ—
“ဒါအလုပ်မဖြစ်ဘူး၊ ရပ်”
ဆိုတာပညာ။
တစ်ခါတလေ—
“အဟောင်းကို ဆက်ထား”
ဆိုတာပညာ။
တစ်ခါတလေ—
“အသစ်ကို အပြည့်ပြောင်း”
ဆိုတာပညာ။
တစ်ပုံစံတည်း မရှိဘူး။
ဒါကြောင့် တရားကဉာဏ်ဟာ—
အယူအဆတစ်ခုကို အားပေးဖို့မဟုတ်ဘဲ အဖြစ်မှန်ကို မြင်ဖို့။
ဒါပဲ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု ဒီညတရားရဲ့ အတွင်းဆုံးနေရာကို ဆင်းကြည့်။
ဘာကြောင့် လူဟာ အသစ်ကို အရမ်းလိုချင်သလဲ?
တစ်ခါတလေ အဟောင်းနဲ့ မကျေနပ်လို့။
အသစ်ရရင်—
“ဒီတစ်ခါ ပြည့်စုံမယ်”
ထင်တယ်။
ဖုန်းအသစ်။
ခဏပျော်။
နောက်ထပ်အသစ်ထွက်တယ်။
ကားအသစ်။
ခဏပျော်။
နောက်တစ်စီးမြင်တယ်။
ရာထူးအသစ်။
ခဏပျော်။
နောက်အဆင့်လိုတယ်။
Revenue အသစ်။
Target အသစ်။
Market အသစ်။
ဒီလို။
Problem က ပစ္စည်းအသစ်မဟုတ်ဘူး။
မပြည့်နိုင်တဲ့တဏှာ။
ဒီနေရာမှာ ဒီညတရားက စီးပွားရေးအကြောင်းထက် ထွက်သွားတယ်။
အသစ်ဆိုတိုင်းကောင်းမည်မဟုတ်—
ဘာကြောင့်?
အသစ်က ဒုက္ခရဲ့အမြစ်ကို အမြဲမဖြတ်နိုင်လို့။
လောကီပြဿနာတွေကို ဖြေရှင်းနိုင်တယ်။
ဒါကိုလေးစားရမယ်။
Technology က အသက်ကယ်နိုင်တဲ့နေရာရှိတယ်။
ပညာရေးတိုးနိုင်တယ်။
အချိန်သက်သာနိုင်တယ်။
လူ့ဘဝ အဆင်ပြေစေနိုင်တယ်။
ဒီအကျိုးတွေကို မလျှော့ရဘူး။
ဒါပေမယ့်—
တဏှာမပယ်ရင် အသစ်ရသမျှ နောက်ထပ်အသစ်လိုနိုင်တယ်။
အဲဒီမှာ ဓမ္မလိုတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
သစ္စာလေးပါးဆီ အခု သဘာဝကျကျဆင်းကြမယ်။
ဒီတရားရဲ့ ဒုက္ခသစ္စာ ဘာလဲ?
လောကီလုပ်ငန်းအဆင့်မှာ—
အသစ်မစစ်ဘဲလိုက်တဲ့အခါ ငွေဆုံးနိုင်တယ်။
Staff ရှုပ်နိုင်တယ်။
Customer ထိခိုက်နိုင်တယ်။
Process ပျက်နိုင်တယ်။
ယုံကြည်မှုကျနိုင်တယ်။
ဒါတွေ လောကီဒုက္ခတွေ။
ဒါပေမယ့် အရိယသစ္စာဘက်မှာ ပိုနက်တယ်။
အသစ်ကိုလိုချင်ပြီး မရရင် ပူ။
ရရင် ပျောက်မလားကြောက်။
ပိုကောင်းတာတွေ့ရင် အဟောင်းဖြစ်သွားတယ်။
အဟောင်းကိုဖက်ထားရင် ပြောင်းလဲမှုကိုကြောက်။
အသစ်ကိုဖက်ထားရင် အမြဲလိုက်နေရ။
နှစ်ဘက်စလုံးမှာ—
ဖက်တွယ်မှုရှိရင် ပူ။
ဒီပူမှုကို သိရမယ်။
Product change တစ်ခုကို ဒုက္ခအရိယသစ္စာနဲ့ မတူတူလုပ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် အဲဒီအတွေ့အကြုံကနေ ကိုယ့်အတွင်းဖက်တွယ်မှုရဲ့ ပူပန်မှုကို မြင်နိုင်တယ်။
သမုဒယသစ္စာ ဘာလဲ?
Business project fail တိုင်း တဏှာကြောင့်လို့ မပြောရဘူး။
Technical reason ရှိတယ်။
Market reason ရှိတယ်။
Timing ရှိတယ်။
Capital ရှိတယ်။
Management error ရှိတယ်။
အဲဒါတွေကို လောကီ analysis နဲ့ စစ်။
ဒါပေမယ့် မိမိစိတ်ဒုက္ခရဲ့ အရင်းကိုကြည့်ရင်—
အသစ်လိုချင်တဲ့ တဏှာ။
အဟောင်းကိုမလွှတ်တဲ့ ဥပါဒါန်။
“ငါခေတ်မီတယ်” ဆိုတဲ့မာန။
“ငါ့နည်းမှန်တယ်” ဆိုတဲ့မာန။
“ငါနောက်ကျမရဘူး” ဆိုတဲ့ကြောက်စိတ်နောက်က လိုချင်မှု။
ဒီအရာတွေကို ကိုယ့်အတွင်း သိရမယ်။
တစ်ဖက်လူကို မသိဘဲ motive မတပ်။
ကိုယ့်သမုဒယကို ကိုယ်စစ်။
အဲဒီမှာ ဓမ္မဝင်လာတယ်။
နိရောဓသစ္စာ ဘာလဲ?
Project တစ်ခုရပ်တာ နိရောဓသစ္စာ မဟုတ်ဘူး။
နည်းပညာအဟောင်းပယ်တာ နိဗ္ဗာန်မဟုတ်ဘူး။
အသစ်မဝယ်တော့တာလည်း နိဗ္ဗာန်မဟုတ်ဘူး။
နိရောဓသစ္စာက—
တဏှာချုပ်ငြိမ်းရာ။
ဖက်တွယ်မှုချုပ်ငြိမ်းရာ။
အသစ်နောက်လိုက်ရလို့ ပူစရာမရှိ။
အဟောင်းကို ဖက်ရလို့ ပူစရာမရှိ။
“ငါ” ကို ကာကွယ်ရလို့ ပူစရာမရှိ။
ဒီအေးမြမှုက ပစ္စည်းအသစ်ရတဲ့ပျော်ရွှင်မှုထက် အများကြီးနက်တယ်။
လောကီအလုပ်မှာတော့—
မကောင်းတဲ့ Idea ကို လွှတ်နိုင်ခြင်း။
မသင့်တဲ့ Tool ကို ရပ်နိုင်ခြင်း။
အဟောင်းကောင်းတာကို ရှက်စရာမရှိ ထိန်းနိုင်ခြင်း။
ဒီလိုအစွဲလျော့တဲ့အလေ့အကျင့်လေးတွေက ကိုယ့်စိတ်ကို ကြည့်ဖို့အခွင့်ဖြစ်တယ်။
နောက် မဂ္ဂသစ္စာ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့—
အသစ် = ကောင်း၊ အဟောင်း = မကောင်း ဆိုတဲ့အလွယ်အမြင်ကိုပယ်။
သက်သေကြည့်။
ရည်ရွယ်ချက်ကြည့်။
အကျိုးအပြစ်ကြည့်။
လောကီ innovation နဲ့ လွတ်မြောက်ရေးဓမ္မကို မရော။
သမ္မာသင်္ကပ္ပနဲ့—
အသစ်လုပ်ချင်တဲ့အတွင်းစိတ်ကို စစ်။
လောဘလား?
ထိခိုက်လိုစိတ်ရှိသလား?
သူတစ်ပါးအကျိုးကိုပါ မြင်သလား?
အလောဘ၊ အဒေါသ၊ မထိခိုက်လိုစိတ်ဆီ ဦးတည်။
သမ္မာဝါစာနဲ့—
Product အသစ်ကို အလွန်ကြော်ငြာပြီး မရှိတဲ့အကျိုး မပြော။
“အကောင်းဆုံး”
“အမြဲ”
“အားလုံး”
စတဲ့စကားသုံးရင် အထောက်အထားရှိမရှိစစ်။
Risk ရှိတာ ဖုံးမထား။
မသေချာတာကို သေချာသလို မပြော။
Pilot result မကောင်းရင် မကောင်းဘူးလို့ပြော။
သမ္မာကမ္မန္တနဲ့—
အသစ်တစ်ခုကို လက်တွေ့အကောင်အထည်ဖော်ရာမှာ လူ့ထိခိုက်မှုကာကွယ်။
Safety ကို မကျော်။
Privacy ကို မပျက်စေ။
တရားမျှတမှုကို မပျက်စေ။
ပြဿနာတွေ့ရင် ပြင်။
သမ္မာအာဇီဝနဲ့—
နည်းပညာအသစ်ဖြစ်လို့ မတရားလုပ်ငန်းက မှန်မသွားဘူး။
Business model အသစ်ဖြစ်လို့ လူ့အားနည်းချက်အမြတ်ထုတ်တာ မှန်မသွားဘူး။
Revenue model လှလို့ လှည့်စားမှုက သီလမဖြစ်ဘူး။
သမ္မာဝါယာမနဲ့—
မကောင်းတဲ့ innovation မဖြစ်မီ risk ကိုလျော့။
ဖြစ်နေတဲ့အမှားကို ပြင်။
မရှိသေးတဲ့ကောင်းတဲ့နည်းကို ဖန်တီး။
ကောင်းပြီးသားနည်းကို ထိန်းသိမ်းတိုးတက်စေ။
ဒါကို Business improvement checklist လို့ မလျှော့။
သမ္မာဝါယာမရဲ့အနက်က အကုသိုလ်ပယ်၊ ကုသိုလ်ပွားရေးဆီ ပိုနက်တယ်။
သမ္မာသတိနဲ့—
အသစ်မြင်တဲ့အချိန် စိတ်လှုပ်ရှားတာ သိ။
ပြိုင်ဘက်ကြောက်တာ သိ။
အဟောင်းဖက်တာ သိ။
မာနတက်တာ သိ။
လောဘတက်တာ သိ။
သိပြီး ချက်ချင်းနောက်မလိုက်။
သမ္မာသမာဓိနဲ့—
Marketing hype ကြားလည်း စိတ်မပျံ့။
Staff resistance ကြားလည်း ဒေါသမဖြစ်။
Data ဆန့်ကျင်လည်း စိတ်တည်။
တည်ငြိမ်တဲ့စိတ်နဲ့ အချက်အလက်၊ သီလ၊ ရည်ရွယ်ချက်တို့ကို စုစည်းပြီး ဆုံးဖြတ်။
ဒါ မဂ္ဂသစ္စာနဲ့ ဒီတရားရဲ့ ချိတ်ဆက်မှု။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီညတရားပြီးရင် မနက်ဖြန်လုပ်ငန်းခွင်မှာ တစ်ခုတည်း စမ်းလုပ်ကြည့်။
ကိုယ့် Organization မှာ အခု “အသစ်လုပ်ရမယ်” လို့ပြောနေတဲ့ကိစ္စတစ်ခုရွေး။
ပြီးရင် စာရွက်ထဲ—
“ဘာကြောင့်?”
တစ်ကြောင်းရေး။
နောက်—
“ဘယ်ပြဿနာဖြေ?”
ရေး။
နောက်—
“ဘယ်သူ့အတွက် ကောင်း?”
ရေး။
နောက်—
“ဘယ်သူ့အတွက် ထိခိုက်နိုင်?”
ရေး။
နောက်—
“ဘယ်သက်သေရှိ?”
ရေး။
နောက်—
“သီလနဲ့ကိုက်လား?”
ရေး။
နောက်—
“မအောင်ရင် ပြန်ရပ်နိုင်လား?”
ရေး။
ဒီလောက်။
အသစ်ကို ချက်ချင်းပယ်တာမဟုတ်ဘူး။
အသစ်ကို တန်ဖိုးရှိအောင် စစ်တာ။
အဲဒီနောက် အသစ်တကယ်ကောင်းရင်—
ရဲရဲပြောင်း။
မကောင်းရင်—
ရဲရဲမပြောင်း။
မသေချာရင်—
ရဲရဲစမ်း။
အဲဒီသုံးခုလုံး သတ္တိ။
လုပ်ရဲတာတင် သတ္တိမဟုတ်ဘူး။
မလုပ်သင့်တာ မလုပ်ရဲတာလည်း သတ္တိ။
မှားတယ်ဆို ပြန်ရပ်ရဲတာလည်း သတ္တိ။
ဒီသုံးခု Founder မှာလိုတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
အသစ်တီထွင်ရင်း ကိုယ့်အတွင်းက သီလကို ဟောင်းမသွားစေနဲ့။
နည်းပညာပိုခေတ်မီလာပေမယ့်—
မေတ္တာက ပိုခေတ်နောက်ကျမသွားစေနဲ့။
AI ပိုတော်လာပေမယ့်—
ကိုယ့်အမှန်စကား ပိုမညံ့စေနဲ့။
Data ပိုများလာပေမယ့်—
လူ့ dignity ပိုမသေးစေနဲ့။
Automation ပိုမြန်လာပေမယ့်—
တာဝန်ယူမှု ပိုမပျောက်စေနဲ့။
Marketing ပိုတော်လာပေမယ့်—
လှည့်စားမှု ပိုတော်လာတာ မဖြစ်စေနဲ့။
Business model ပိုအသစ်ဖြစ်လာပေမယ့်—
လောဘဟောင်းကို နည်းပညာအသစ်နဲ့ ချဲ့နေတာ မဖြစ်စေနဲ့။
ဒီဟာ ဦးဇင်းတို့ ဒီည အလွန်သတိပေးချင်တာ။
အသစ်နည်းပညာထဲကို ကိလေသာဟောင်း ထည့်လိုက်ရင် ကိလေသာက ပိုမြန်လာနိုင်တယ်။
အဲဒီလိုပဲ—
ပညာ၊ သီလ၊ မေတ္တာနဲ့ အသစ်ကို အသုံးချရင် လူ့အကျိုး ပိုများလာနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် အဆုံးအဖြတ်က tool တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး။
အသုံးပြုသူရဲ့စိတ်၊ စနစ်၊ တာဝန်၊ ရည်ရွယ်ချက် တွေလည်း ပါတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီည မေတ္တာပို့ရာမှာ—
အသစ်ကိုကြောက်လွန်းသူတွေ ပညာနဲ့စမ်းရဲကြပါစေ။
အသစ်ကိုမက်လွန်းသူတွေ သတိနဲ့ရပ်စစ်နိုင်ကြပါစေ။
အဟောင်းကိုဖက်ထားသူတွေ အမှန်တကယ်မကိုက်တော့တာကို လွှတ်နိုင်ကြပါစေ။
အဟောင်းကောင်းတာကို ခေတ်မီချင်စိတ်ကြောင့် မပျက်စီးစေကြပါစေနှင့်။
လူငယ်တို့၏ အကြံသစ်ကို အသက်ငယ်တယ်ဆိုပြီး မပယ်ကြပါစေနှင့်။
အတွေ့အကြုံရှိသူတို့၏ သတိပေးစကားကို အဟောင်းအတွေးဆိုပြီး မထီမဲ့မြင်မပြုကြပါစေနှင့်။
နှစ်ဖက်လုံး၏ အကြောင်းပြချက်ကို နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။
စံနှုန်းနဲ့တိုက်စစ်နိုင်ကြပါစေ။
အမှန်ကို လူနာမည်ထက် ကြီးထားနိုင်ကြပါစေ။
Founder တို့—
ပြိုင်ဘက်လုပ်လို့ မျက်စိမှိတ်မလိုက်ကြပါစေနှင့်။
Customer လိုအပ်ချက်ကို သိပြီးမှ အကျိုးရှိသောအသစ်ကို ဖန်တီးနိုင်ကြပါစေ။
သက်သေမရှိသေးရာမှာ စမ်းသပ်နိုင်ကြပါစေ။
အမှားကို စောစောဝန်ခံနိုင်ကြပါစေ။
မကောင်းသော innovation ကို sunk cost ကြောင့် မဆက်ဖက်ကြပါစေနှင့်။
Manager တို့—
အသစ်သွင်းသောအခါ Staff ရဲ့ တကယ့်အတွေ့အကြုံကို နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။
“Change မကြောက်နဲ့” ဆိုတဲ့စကားကို အမှန်တင်ပြမှုကို ပိတ်ဖို့ မသုံးကြပါစေနှင့်။
Staff တို့—
အသစ်ကို လေ့လာရမှာပျင်းလို့ “မကောင်းဘူး” မပြောကြပါစေနှင့်။
တကယ့်ပြဿနာနဲ့ risk ကို သက်သေနဲ့ပြောနိုင်ကြပါစေ။
Customer များ—
အသစ်ဆိုတဲ့ကြော်ငြာတစ်ခုတည်းနဲ့ မဆုံးဖြတ်ဘဲ ကိုယ့်လိုအပ်ချက်၊ ကိုယ့်အရင်း၊ ကိုယ့်အကျိုးကို ပညာနဲ့ကြည့်နိုင်ကြပါစေ။
မလိုတာကို မလိုကြောင်းသိနိုင်ကြပါစေ။
လိုတာကိုလည်း သင့်တော်စွာသုံးနိုင်ကြပါစေ။
မိဘတို့—
ခေတ်သစ်နည်းလမ်းကောင်းတာကို လက်ခံနိုင်ကြပါစေ။
သီလနဲ့လူ့တန်ဖိုးကို “အဟောင်း” ဆိုပြီး မပယ်ကြပါစေနှင့်။
သားသမီးတို့—
အသစ်သိလာတာကြောင့် အရင်မျိုးဆက်အတွေ့အကြုံကို အထင်မသေးကြပါစေနှင့်။
အဟောင်းထဲကပညာ၊ အသစ်ထဲကပညာကို ခွဲယူနိုင်ကြပါစေ။
တရားနာသူတော်ကောင်းတို့…
ဓမ္မအကြောင်းမှာ ဘုရားဟောအဖြစ်ကြားလာသမျှကို မျက်စိမှိတ်မယူဘဲ တရားဝိနည်းအခြေခံနဲ့ စစ်ဆေးနိုင်ကြပါစေ။ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်မှာ ဟောထားတဲ့ သဘောအတိုင်း ကြားလာတဲ့သတင်းကို ချက်ချင်းမလက်ခံ၊ ချက်ချင်းမပယ်ဘဲ စံနှုန်းနဲ့တိုက်စစ်နိုင်ကြပါစေ။
မဟာပဇာပတိဂေါတမီအရှင်မကို ဟောတော်မူထားသကဲ့သို့ တရားတစ်ခုကို နာမည်နဲ့မတိုင်းဘဲ ဘယ်အရည်အသွေးဆီ ပို့သလဲကို ပညာနဲ့သိနိုင်ကြပါစေ။
အလဂဒ္ဒူပမသုတ်ရဲ့ လှေဖောင်ဥပမာကို နားလည်သကဲ့သို့ ကိရိယာကို ရည်ရွယ်ချက်အတွက် သင့်တော်စွာ အသုံးပြုနိုင်ကြပါစေ။ အသုံးဝင်တုန်း မပစ်၊ မလိုတော့ရာမှာ မဖက်နိုင်ကြပါစေ။
သဒ္ဓမ္မပဋိရူပကသုတ်မှာ သတိပေးသလို အစစ်နဲ့တူသော အတုအယောင်ကို အစစ်ထင်မိခြင်းမှ ကင်းကြပါစေ။
အဓိပ္ပာယ်မှား၊ စကားမှား၊ ဆုံးမရခက်သောစိတ်တို့ကြောင့် သဒ္ဓမ္မရှုပ်ထွေးပျောက်ကွယ်နိုင်ကြောင်း ဟောထားသကဲ့သို့ အမှန်ကို အမှန်အတိုင်း ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြပါစေ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
နောက်ဆုံးတော့ အသစ်ဆိုတိုင်း ကောင်းမည်မဟုတ်သလို—
အဟောင်းဆိုတိုင်းလည်း ကောင်းမည်မဟုတ်။
အဓိကက—
ပညာ။
ပညာမရှိရင် အဟောင်းကိုဖက်တယ်။
ပညာမရှိရင် အသစ်ကိုလိုက်တယ်။
ပညာရှိရင်—
အဟောင်းထဲက အကျိုးကိုယူ။
အသစ်ထဲက အကျိုးကိုယူ။
နှစ်ဖက်ထဲက အပြစ်ကိုပယ်။
ဒီလို။
ဒါပေမယ့် လောကီပညာမှာမရပ်နဲ့။
အရိယပညာဆီ ဆက်သွား။
အဟောင်းပစ္စည်းကို ဖက်တာမြင်။
အသစ်ပစ္စည်းကို မက်တာမြင်။
ဂုဏ်ကိုဖက်တာမြင်။
အမြင်ကိုဖက်တာမြင်။
“ငါမှန်တယ်”
ဆိုတာကို ဖက်ထားတာမြင်။
ဖက်တွယ်ရာတိုင်းမှာ ပူနိုင်တယ်။
ဒီဒုက္ခကိုသိ။
တဏှာကိုသိ။
တဏှာကိုပယ်။
နိရောဓကို မျက်မှောက်ပြု။
အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ပွား။
အသစ်တွေ အမြဲထွက်လာမယ်။
ကမ္ဘာကြီးကို တားလို့မရဘူး။
နည်းပညာပြောင်းမယ်။
လုပ်ငန်းပြောင်းမယ်။
အသက်ပြောင်းမယ်။
ခန္ဓာပြောင်းမယ်။
လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းပြောင်းမယ်။
ကိုယ်ပိုင်အခြေအနေပြောင်းမယ်။
ဒီပြောင်းလဲမှုတွေအလယ်မှာ—
မပြောင်းရမယ့်တစ်ခုက သီလကိုမလွှတ်ဖို့။
အမှန်ကိုမလွှတ်ဖို့။
မေတ္တာကိုမလွှတ်ဖို့။
သတိကိုမလွှတ်ဖို့။
ပညာကိုပွားဖို့။
အပြင်ကအသစ်တွေပြောင်းလာသလို—
အတွင်းက အကုသိုလ်ဟောင်းတွေကိုပါ ပြောင်းပစ်နိုင်ကြပါစေ။
ဒေါသဟောင်းကို လျော့။
မာနဟောင်းကို လျော့။
လောဘဟောင်းကို လျော့။
မောဟဟောင်းကို လျော့။
သီလကို အသစ်ပြန်တည်။
မေတ္တာကို အသစ်ပြန်ပွား။
သတိကို အသစ်ပြန်ထူထောင်။
ပညာကို အသစ်ပြန်စူးစမ်း။
ဒီဟာက နည်းပညာအသစ်ထက် တန်ဖိုးကြီးတဲ့ စိတ်ပြုပြင်ခြင်း ဖြစ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အမြတ်သစ်တွေ ရကြပါစေ။
ဒါပေမယ့် လောဘဟောင်း ပိုမကြီးပါစေနှင့်။
နည်းပညာသစ်တွေ ရကြပါစေ။
ဒါပေမယ့် မောဟဟောင်း ပိုမထူပါစေနှင့်။
အလုပ်စနစ်သစ်တွေ ရကြပါစေ။
ဒါပေမယ့် လူ့ဂုဏ်သိက္ခာ မလျော့ပါစေနှင့်။
စျေးကွက်သစ်တွေ ရကြပါစေ။
ဒါပေမယ့် လူ့အားနည်းချက်ကို စျေးကွက်မလုပ်ကြပါစေနှင့်။
လုပ်ငန်းကြီးလာကြပါစေ။
ဒါပေမယ့် သီလသေးမသွားကြပါစေနှင့်။
Data များလာကြပါစေ။
ဒါပေမယ့် မေတ္တာနည်းမသွားကြပါစေနှင့်။
မြန်လာကြပါစေ။
ဒါပေမယ့် လမ်းမှားကို ပိုမြန်မြန်မသွားကြပါစေနှင့်။
အသစ်တီထွင်ရဲကြပါစေ။
မကောင်းတဲ့အသစ်ကို ပယ်ရဲကြပါစေ။
ကောင်းတဲ့အဟောင်းကို ထိန်းရဲကြပါစေ။
မကောင်းတဲ့အဟောင်းကို ပြင်ရဲကြပါစေ။
အမှန်တွေ့လျှင် မာနချပြီး ပြောင်းရဲကြပါစေ။
မသေချာလျှင် သတိနဲ့စမ်းရဲကြပါစေ။
မသိလျှင် မသိကြောင်း ဝန်ခံရဲကြပါစေ။
သိလာလျှင် တာဝန်ယူရဲကြပါစေ။
အောင်မြင်လျှင် မမာနကြပါစေနှင့်။
မအောင်မြင်လျှင် အမှန်ကို မဖုံးကြပါစေနှင့်။
ပစ္စည်းအသစ်အပေါ် မမူးယစ်ကြပါစေနှင့်။
အမြင်ဟောင်းအပေါ် မဖက်တွယ်ကြပါစေနှင့်။
အကြောင်းအရာတိုင်းကို သမ္မာဒိဋ္ဌိဖြင့် ကြည့်နိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာသင်္ကပ္ပဖြင့် မထိခိုက်လိုသောစိတ်ကို ထူထောင်နိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာဝါစာဖြင့် အသစ်တစ်ခုကို အမှန်ထက်ပိုမကြော်ငြာကြပါစေနှင့်။
သမ္မာကမ္မန္တဖြင့် လူ့အကျိုးကို ကာကွယ်နိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာအာဇီဝဖြင့် နည်းပညာအသစ်ကို မတရားအသက်မွေးမှုအတွက် အသုံးမချကြပါစေနှင့်။
သမ္မာဝါယာမဖြင့် အကုသိုလ်ဟောင်းကို ပယ်၍ ကုသိုလ်အသစ်ကို ပွားနိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာသတိဖြင့် အသစ်မြင်တိုင်း တက်လာသော လောဘ၊ ကြောက်စိတ်၊ မာနတို့ကို သိနိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာသမာဓိဖြင့် ပြောင်းလဲနေသောလောကအလယ်မှာ စိတ်တည်ငြိမ်နိုင်ကြပါစေ။
ဒုက္ခသစ္စာကို မှန်မှန်သိကြပါစေ။
တဏှာသမုဒယကို ပယ်နိုင်ကြပါစေ။
တဏှာချုပ်ငြိမ်းရာ နိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ။
နိရောဓသို့ပို့ဆောင်သော အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို အားထုတ်ပွားများနိုင်ကြပါစေ။
အသစ်ဆိုတဲ့ စကားနောက်မလိုက်ဘဲ အမှန်နောက်လိုက်နိုင်ကြပါစေ။
အဟောင်းဆိုတဲ့ စကားကို မဖက်ဘဲ အကျိုးရှိတာကို ထိန်းနိုင်ကြပါစေ။
နာမည်နောက် မလိုက်။
အကျိုးကိုကြည့်။
Trend နောက် မလိုက်။
သီလကိုကြည့်။
နည်းပညာနောက် မမူး။
လူ့အကျိုးကိုကြည့်။
အမြတ်နောက် မျက်စိမပိတ်။
ဒုက္ခနဲ့ ထိခိုက်မှုကိုကြည့်။
ဒီလိုပညာရှိသော လူ၊ ပညာရှိသောလုပ်ငန်းရှင်၊ ပညာရှိသော Manager၊ ပညာရှိသော Staff၊ ပညာရှိသော မိသားစုဝင်များ ဖြစ်နိုင်ကြပါစေ။
နောက်ဆုံး၌ အဟောင်းအသစ်ဆိုသော လောကီအမည်များကိုကျော်၍ ဖြစ်ပေါ်ပျက်စီးနေသော ရုပ်နာမ်သင်္ခါရတရားတို့၏ အဖြစ်မှန်ကို ထိုးထွင်းသိမြင်ကြပါစေ။
“အသစ်ရရင် ပြည့်မယ်” ဟူသောတဏှာမှလည်း ကင်းကြပါစေ။
“အဟောင်းကိုမလွှတ်နိုင်” ဟူသောဥပါဒါန်မှလည်း ကင်းကြပါစေ။
သတ္တဝါအပေါင်း ဘေးရန်ကင်းကြပါစေ။
ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။
လောဘလျော့၍ အလောဘတိုးကြပါစေ။
ဒေါသလျော့၍ မေတ္တာတိုးကြပါစေ။
မောဟလျော့၍ ပညာတိုးကြပါစေ။
ပြောင်းသင့်တာကို ပညာဖြင့်ပြောင်းနိုင်ကြပါစေ။
မပြောင်းသင့်တာကို သီလဖြင့် ထိန်းနိုင်ကြပါစေ။
မသိတာကို ရိုးသားစွာ စူးစမ်းနိုင်ကြပါစေ။
မှားတာကို ဝန်ခံနိုင်ကြပါစေ။
မှန်တာကို ဆောက်တည်နိုင်ကြပါစေ။
အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို အားထုတ်ပွားများ၍ တဏှာဥပါဒါန်တို့ ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
Sao Dhammasami
ကျမ်းအခြေခံမှတ်စု
ဤတရား၏ အဓိကကျမ်းကျောရိုးတစ်ခုမှာ ဒီဃနိကာယ် မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်၏ မဟာပဒေသလေးပါး ဖြစ်သည်။ လူတစ်ဦး၊ သံဃာတစ်ဖွဲ့ သို့မဟုတ် ပညာရှိရဟန်းများထံမှ “ဤသည် ဘုရားဟော၊ ဤသည် တရားဝိနည်း” ဟုကြားလာသောအခါ ချက်ချင်းလက်ခံ/ပယ်ချမလုပ်ဘဲ သုတ်နှင့်ဝိနည်းစံတို့နှင့် တိုက်စစ်ရန် ဟောထားသည်။ ယခုတရားတွင် အာဏာ၊ နာမည်၊ လူကြိုက်များမှုတစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ စံနှုန်းနဲ့စစ်ဆေးရမည့်စိတ်ကို လုပ်ငန်းဆီ ကန့်သတ်နှိုင်းယှဉ်ထားသည်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ မဟာပဇာပတိဂေါတမီအရှင်မအား အကျဉ်းဟောတော်မူသည့် သုတ် တွင် တရားတစ်ခု၏တန်ဖိုးကို ရာဂတိုး/လျော့ခြင်း၊ ချည်နှောင်မှုတိုး/လျော့ခြင်း၊ စုပုံမှု/လျှော့ချမှု၊ မာန/နှိမ့်ချမှု၊ မရောင့်ရဲမှု/ရောင့်ရဲမှု၊ ရှုပ်ထွေးမှု/သီးခြားတည်ငြိမ်မှု၊ ပျင်းရိမှု/ဝီရိယ၊ ဝန်ထုပ်ဖြစ်မှု/ဝန်မဖြစ်မှုတို့၏ ဦးတည်ရာနှင့် ခွဲခြားပေးထားသည်။ ယခုတရားတွင် “အသစ်လား အဟောင်းလားထက် ဘယ်ဆီပို့သလဲ” ဟူသော doctrinal anchor အဖြစ်သုံးထားသည်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် အလဂဒ္ဒူပမသုတ် တွင် တရားကို ရေမြွေကိုင်ပုံမှားသကဲ့သို့ မှားယွင်းစွာယူလျှင် အကျိုးမရနိုင်ကြောင်းနှင့် လှေဖောင်ဥပမာဖြင့် တရားကို ကမ်းကူးရန်အသုံးပြုသလို ရည်ရွယ်ချက်အတွက် သင့်တော်စွာကိုင်တွယ်ရမည့်သဘောကို ဟောထားသည်။ ယခုတရားတွင် နည်းလမ်းတစ်ခုကို “အဟောင်း/အသစ်” ဟူသောအမည်ကြောင့် မဖက်ဘဲ ရည်ရွယ်ချက်နှင့်ကိုက်သလို အသုံးချခြင်းကို ရှင်းရန် analogy အဖြစ်သာ သုံးထားသည်။
သံယုတ္တနိကာယ် သဒ္ဓမ္မပဋိရူပကသုတ် တွင် သဒ္ဓမ္မနှင့်တူသော အတုအယောင်ပေါ်လာခြင်းကို ရွှေအတုနှင့်နှိုင်းပြီး သဒ္ဓမ္မရှုပ်ထွေးပျောက်ကွယ်မှုနှင့် ဆက်စပ်ဟောထားသည်။ ယခုတရားတွင် “နာမည်၊ပုံစံ၊ အသစ်အဆန်းအသွင်က စစ်မှန်မှု၏သက်သေမဟုတ်” ဟူသော reflection အဖြစ်သာ သုံးထားသည်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် သဒ္ဓမ္မပျက်ယွင်းမှုဆိုင်ရာ သုတ် တွင် သုတ်တော်များကို စကားလုံး/ဝါကျနေရာ မှားယွင်းစွာမှတ်ယူရာမှ အဓိပ္ပာယ်မှားခြင်း၊ ဆုံးမရခက်ပြီး သင်ကြားချက်ကို မလေးစားခြင်းတို့က သဒ္ဓမ္မရှုပ်ထွေးပျောက်ကွယ်မှုဘက်သို့ ပို့နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ယခုတရားတွင် အသစ်တစ်ခုထည့်သွင်းရုံမဟုတ်ဘဲ အဓိပ္ပာယ်၊ လေ့ကျင့်မှုနှင့် ရည်ရွယ်ချက်မှန်ဖို့လိုကြောင်း supporting source အဖြစ် သုံးထားသည်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် သံဃာ့မဆုတ်ယုတ်ရေးအခြေအနေများဆိုင်ရာ သုတ် ကို “ကုမ္ပဏီ policy မပြောင်းရ” ဟူသော business rule အဖြစ် မသုံးထားပါ။ သံဃာ့ဘဝတွင် တည်မြဲထိန်းသိမ်းရမည့်အခြေခံစံနှင့် မိမိဆန္ဒအတိုင်းထင်ရာပြောင်းခြင်းတို့၏ ကွာခြားမှုရှိကြောင်း supporting canonical context အဖြစ်သာ ထည့်ထားသည်။
ဒေဝဒတ်၏ တင်းကျပ်သောအကျင့်ငါးမျိုး တောင်းဆိုမှုဆိုင်ရာ ဝိနည်းအဖြစ်အပျက် ကို ယခု chat အဆင့်တွင် secondary Vinaya rendering မှတစ်ဆင့်သာ စစ်ဆေးထားသည်။ အဲဒီပြန်ဆိုချက်အရ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အချို့အကျင့်များကို လိုသူကျင့်နိုင်သည့် အရာအဖြစ်ထားပြီး အားလုံးအတွက် မဖြစ်မနေတင်းကျပ်စွာ သတ်မှတ်ပေးရန် တောင်းဆိုမှုကို လက်မခံခဲ့ကြောင်း တွေ့ရသည်။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ primary passage locator ကို ဒီစာမူအဆင့်တွင် မပိတ်သိမ်းရသေးသဖြင့် တိုက်ရိုက်ပါဠိ quotation သို့မဟုတ် primary-verified claim အဖြစ် မတင်ထားပါ။
ခေတ်သစ်နည်းပညာဘက်တွင် အိုအီးစီဒီ၏ responsible innovation နှင့် emerging-technology governance ဆိုင်ရာ စာတမ်းများ က နည်းပညာသစ်များသည် အကျိုးကြီးဖြစ်စေနိုင်သလို လူ့အခွင့်အရေး၊ အလုပ်သမား၊ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်၊ လုံခြုံရေးနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်ဆိုင်ရာ အန္တရာယ်များလည်း ဖြစ်နိုင်သဖြင့် နည်းပညာဖွံ့ဖြိုးမှုနှင့်အသုံးချမှုတစ်လျှောက် values၊ risk assessment နှင့် anticipatory governance ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားရန် ရှင်းထားသည်။ ဤအရင်းအမြစ်များသည် ဓမ္မသက်သေမဟုတ်ဘဲ လက်ရှိခေတ် လုပ်ငန်း/နည်းပညာဆိုင်ရာ နှိုင်းယှဉ်အထောက်အကူသာဖြစ်သည်။