တန်ဖိုးမပျက်သော ဆုံးဖြတ်ချက်စံကို သတ်မှတ်ခြင်း

 “တိုးတက်မှု၊ ချဲ့ထွင်မှုနှင့် လူမှုတာဝန်”

တန်ဖိုးမပျက်သော ဆုံးဖြတ်ချက်စံကို သတ်မှတ်ခြင်း

**သာသနာနှစ် — ၂၅၇၀ ခုနှစ်**

**မြန်မာသက္ကရာဇ် — ၁၃၈၈ ခုနှစ်**

**ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် ၁၁ ရက်**

**ခရစ်နှစ် — ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၈ ရက်**

**အင်္ဂါနေ့**

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။

ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။

နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။

ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့၊ သူတော်ကောင်းတို့...

လုပ်ငန်းတစ်ခု တိုးတက်လာတာ ကောင်းပါတယ်။

ဆိုင်တစ်ဆိုင်ကနေ ဆယ်ဆိုင်ဖြစ်လာတယ်။

ဝန်ထမ်း ဆယ်ယောက်ကနေ ရာနဲ့ချီလာတယ်။

တစ်မြို့ထဲကနေ မြို့များများကို ရောက်လာတယ်။

ကုန်ပစ္စည်းတစ်မျိုးကနေ အမျိုးအစားများလာတယ်။

ဆုံးဖြတ်ချက်လည်း များလာတယ်။

ငွေပမာဏလည်း ကြီးလာတယ်။

လူတွေအပေါ် သက်ရောက်မှုလည်း ကျယ်လာတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ မေးဖို့လိုတာက—

**လုပ်ငန်းကြီးလာတာနဲ့အမျှ ကိုယ့်တန်ဖိုးတွေပါ ကြီးလာသလား၊ ဒါမှမဟုတ် အမြတ်ကြီးလာပြီး တန်ဖိုးလေးတွေ တဖြည်းဖြည်း ပျောက်သွားသလား။**

အစက ဆိုင်လေးတစ်ဆိုင်ရှိတုန်းက—

“ဖောက်သည်ကို မလိမ်ဘူး”

“ပစ္စည်းမကောင်းတာ မရောင်းဘူး”

“ဝန်ထမ်းကို မတရားမလုပ်ဘူး”

“အကြွေးကို အချိန်မှန်ပေးမယ်”

“မိတ်ဆွေဖြစ်ဖြစ် မဖြစ်ဖြစ် စံတူနဲ့ ဆုံးဖြတ်မယ်”

ဆိုတဲ့ တန်ဖိုးတွေ ရှိတတ်တယ်။

လုပ်ငန်းကြီးလာတော့ ဘာဖြစ်လာသလဲ။

အရောင်းပမာဏကြီးလာတယ်။

ပြိုင်ဘက်များလာတယ်။

ဖိအားများလာတယ်။

အမြတ်ရည်မှန်းချက်များလာတယ်။

အစီရင်ခံစာများလာတယ်။

အဲဒီအခါ တစ်ချို့လူတွေ ပြောတတ်တယ်—

“အခုအရွယ်ရောက်လာပြီ၊ အရင်လို ရိုးရိုးလုပ်လို့ မရတော့ဘူး”

စကားလေးကို သတိထားပါ။

တကယ်ပဲ နည်းလမ်းတွေ ပြောင်းရမယ်။

လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေ ပြောင်းရမယ်။

နည်းပညာအသစ်သုံးရမယ်။

ဆုံးဖြတ်နည်းတွေ ပိုစနစ်တကျဖြစ်ရမယ်။

ဒါပေမယ့် **နည်းလမ်းပြောင်းခြင်းနဲ့ တန်ဖိုးပျက်ခြင်းကို မရောရဘူး။**

အရင်က ဖောက်သည်တစ်ယောက်ကို မလိမ်ဘူး။

အခု ဖောက်သည်တစ်သိန်းရှိလို့ လိမ်လို့ရသွားတာ မဟုတ်ဘူး။

အရင်က ဝန်ထမ်းငါးယောက်ကို တရားမျှတတယ်။

အခု ဝန်ထမ်းငါးရာဖြစ်လို့ မတရားလို့ရသွားတာ မဟုတ်ဘူး။

အရင်က ငွေသေးလို့ သစ္စာရှိတယ်။

အခု ငွေကြီးလို့ သစ္စာကို လျှော့မယ်ဆိုရင် အဲဒါတိုးတက်မှု မဟုတ်တော့ဘူး။

ဒါကြောင့် ကြီးထွားလာတဲ့အဖွဲ့အစည်းမှာ အရေးကြီးတဲ့ မေးခွန်းတစ်ခုက—

**“ဘယ်အခြေအနေပြောင်းပြောင်း မပျက်ရမယ့် ဆုံးဖြတ်ချက်စံက ဘာလဲ”**

ဆိုတာပါ။

ဒကာ ဒကာမတို့...

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်မှာ မမှန်တဲ့လမ်းကို ရောက်စေတဲ့ အကြောင်းလေးမျိုးကို ဖော်ပြထားပါတယ်။

လိုချင်မှုကြောင့် လမ်းလွဲခြင်း။

မုန်းတီးမှုကြောင့် လမ်းလွဲခြင်း။

မသိမမြင်မှုကြောင့် လမ်းလွဲခြင်း။

ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် လမ်းလွဲခြင်း။

ဒီလေးမျိုးကို အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၇ မှာ တိတိကျကျဖော်ပြထားပါတယ်။

ဒီတရားကို ဒီနေ့လုပ်ငန်းခွင်နဲ့ ချိတ်ကြည့်ပါ။

ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုချမယ်။

ပထမဆုံး မေးရမယ့်မေးခွန်းက—

**“ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ကို လောဘက ဆွဲနေသလား”**

အရောင်းပမာဏတိုးစေချင်လို့ အရည်အသွေးသိသိနဲ့ လျှော့သလား။

ငွေရချင်လို့ ဖောက်သည်မသိသင့်ဘူးဆိုပြီး အန္တရာယ်တစ်ခု ဖုံးထားသလား။

ကိုယ့်ဆွေမျိုးကို အကျိုးပေးချင်လို့ အရည်အချင်းမပြည့်ဘဲ အလုပ်ပေးသလား။

ကိုယ့်အကျိုးကို အဖွဲ့အစည်းအကျိုးထက် ရှေ့တင်သလား။

ဒါဟာ လိုချင်မှုကြောင့် စံပျက်သွားခြင်း။

နောက်တစ်ချက်—

**“ဒေါသကြောင့် ဆုံးဖြတ်နေလား”**

ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်နဲ့ မနေ့ကစကားများထားတယ်။

ဒီနေ့ သူ့အမှားအသေးလေးကို ကြီးကြီးအရေးယူတယ်။

ကိုယ်ကြိုက်တဲ့သူ အမှားကြီးလုပ်တယ်။

“ဒီတစ်ခါထားလိုက်”

လို့ လွှတ်တယ်။

ကဲ... ဒါတရားမျှတသလား။

မတူဘူး။

ပြဿနာက အမှားအရွယ်အစား မဟုတ်တော့ဘူး။

**ကိုယ့်စိတ်အခြေအနေက စံကိုပြောင်းနေပြီ။**

နောက်တစ်ချက်—

**မောဟ။**

အချက်အလက်မပြည့်ဘဲ ဆုံးဖြတ်ခြင်း။

ကိုယ်မသိတဲ့ကိစ္စမှာ သိသလိုလုပ်ခြင်း။

လူတစ်ဖက်စကားပဲနားထောင်ပြီး အခြားတစ်ဖက်ကို မစစ်ခြင်း။

အတွေ့အကြုံအဟောင်းကို ဒီနေ့အခြေအနေနဲ့ မစစ်ဘဲ အတူတူထင်ခြင်း။

ဒါတွေလည်း တန်ဖိုးပျက်စေတယ်။

နောက်တစ်ခုက—

**ကြောက်ခြင်း။**

ပြိုင်ဘက်ကို ကြောက်လို့ ကိုယ်မလုပ်သင့်တာ လုပ်တယ်။

အကြီးအကဲစိတ်ဆိုးမှာ ကြောက်လို့ အမှန်မပြောဘူး။

အရောင်းကျမှာကြောက်လို့ အန္တရာယ်ကို မဖော်ပြဘူး။

ဝန်ထမ်းတွေ ထွက်သွားမှာကြောက်လို့ မတရားတာကို သိသိနဲ့ မပြင်ဘူး။

ခေါင်းဆောင်တချို့မှာလည်း—

“ငါသာ တင်းတင်းမကိုင်ရင် လူတွေမလေးစားတော့ဘူး”

ဆိုတဲ့ ကြောက်စိတ်ရှိတတ်တယ်။

အဲဒီကြောက်စိတ်ကြောင့် မလိုအပ်ဘဲ ကြမ်းတမ်းသွားတတ်တယ်။

ဒီတော့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်မှာ ဖော်ပြထားတဲ့ လေးမျိုးကို အလုပ်ခွင်အတွက် အလွန်သတိပေးစရာကောင်းတဲ့ မှန်တစ်ချပ်အဖြစ် ဆင်ခြင်နိုင်တယ်။

**ဆုံးဖြတ်ချက်က မှန်မမှန် စစ်ရုံတင် မဟုတ်ဘူး။

ဆုံးဖြတ်နေတဲ့ စိတ်ရဲ့ဘက်လိုက်မှုကိုပါ စစ်ရတယ်။**

ဒကာကြီးတို့...

ကုမ္ပဏီတစ်ခုမှာ စည်းမျဉ်းအများကြီး ရှိနိုင်တယ်။

စာမျက်နှာငါးဆယ်။

တစ်ရာ။

သုံးရာ။

ဒါပေမယ့် လက်တွေ့ဆုံးဖြတ်မယ့်အခါ လူတစ်ယောက် စာအုပ်တစ်အုပ်လုံး မမှတ်နိုင်ဘူး။

ဒါကြောင့် အဖွဲ့အစည်းမှာ စံတန်ဖိုးတွေကို ရှင်းရှင်းထားရတယ်။

ဥပမာ—

“မလိမ်ဘူး”

“လူ့ဘေးကင်းရေးကို အမြတ်ထက် ဦးစားပေးမယ်”

“တူညီတဲ့ကိစ္စမှာ တူညီတဲ့စံသုံးမယ်”

“အချက်အလက်မပြည့်ရင် အတည်ပြုသလို မပြောဘူး”

“ကိုယ့်အကျိုးနဲ့ ကုမ္ပဏီအကျိုး ပဋိပက္ခရှိရင် ဖော်ပြမယ်”

“မှားရင် ဖုံးမထားဘဲ ပြင်မယ်”

ဒီလိုမျိုး။

ဒါတွေဟာ ဗုဒ္ဓဘာသာကျမ်းထဲက ကုမ္ပဏီမူဝါဒစာသားတွေ မဟုတ်ပါဘူး။

လောကီလုပ်ငန်းအတွက် ဓမ္မတန်ဖိုးအခြေခံနဲ့ ပြန်တည်ဆောက်တဲ့ လက်တွေ့စံတွေ ဖြစ်တယ်။

ဒီကွာခြားချက်ကို သိထားရမယ်။

တရားကို အလုပ်ခွင်အတွက် အသုံးချတယ်။

ဒါပေမယ့် အလုပ်ခွင်မူဝါဒကို တရားတော်အာဏာနဲ့ တန်းတူမထားဘူး။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၄၀ မှာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို အဓိပတိထားခြင်း၊ လောကကို အဓိပတိထားခြင်း၊ ဓမ္မကို အဓိပတိထားခြင်းဆိုတဲ့ အဓိပတေယျသုံးမျိုးကို ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒီတရားဟာ မူလအားဖြင့် ရဟန်းကျင့်သုံးမှုအတွက် ဟောထားတာဖြစ်ပြီး၊ ဒီနေ့ အဖွဲ့အစည်းဆုံးဖြတ်မှုကို တိုက်ရိုက်စီမံခန့်ခွဲရေးပုံစံအဖြစ် ဟောထားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် ကိုယ့်ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သုံးဖက်က ပြန်ကြည့်ဖို့ အသုံးဝင်တဲ့ ဓမ္မမှန်တစ်ချပ်ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

ကိုယ့်ကိုယ်ကို အဓိပတိထားတဲ့ဘက်က—

“ဘယ်သူမှမမြင်ရင်တောင် ဒီလိုပဲလုပ်မလား”

မေး။

စာရင်းစစ်မလာဘူး။

ဖောက်သည်မသိဘူး။

ဝန်ထမ်းမသိဘူး။

ဒါပေမယ့် ကိုယ်သိတယ်။

အဲဒီမှာ ကိုယ့်သီလရှိသလား။

နောက်တစ်ဖက်က လောက။

“ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ကြောင့် ဘယ်သူတွေ ထိခိုက်မလဲ”

မေး။

ပိုင်ရှင်တစ်ယောက်ပဲ ကြည့်မလား။

ဝန်ထမ်းလည်း ကြည့်မလား။

ဖောက်သည်လည်း ကြည့်မလား။

ပေးသွင်းသူလည်း ကြည့်မလား။

ပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်နိုင်သလား။

မိသားစုတွေ ထိခိုက်နိုင်သလား။

ဒါတွေပါ ကြည့်ရတယ်။

နောက်ဆုံး—

ဓမ္မကို အဓိပတိထားတဲ့အမြင်နဲ့—

“ငါလုပ်လို့ရသလား” တစ်ခုတည်း မမေးဘဲ—

**“ဒီလိုလုပ်တာ ကုသိုလ်ဘက်လား၊ အကုသိုလ်ဘက်လား။ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟပိုကြီးသလား၊ လျော့သလား”**

ပြန်ကြည့်။

ဥပဒေအရ လုပ်လို့ရတာနဲ့ အကျင့်စာရိတ္တအရ လုပ်သင့်တာ မတူနိုင်ဘူး။

စာချုပ်ထဲမှာ မပိတ်ထားတာနဲ့ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာအရ သင့်တော်တာ မတူနိုင်ဘူး။

ဒါကြောင့် **နိမ့်ဆုံးစံက “လုပ်လို့ရသလား” ဖြစ်နိုင်ပေမယ့် မြင့်တဲ့စံက “လုပ်သင့်သလား” ဖြစ်တယ်။**

ဒီစကားကို အဖွဲ့အစည်းကြီးလာလေလေ ပိုသတိထားရတယ်။

ဘာကြောင့်လဲ။

လုပ်ငန်းသေးတုန်းက ကိုယ့်ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခု လူငါးယောက်ကို ထိခိုက်နိုင်တယ်။

လုပ်ငန်းကြီးလာရင် လူငါးထောင်ကို ထိခိုက်နိုင်တယ်။

ဒါကြောင့် အာဏာကြီးလာလေလေ သီလလိုအပ်ချက် လျော့မသွားဘူး။

ပိုကြီးလာတယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့...

တန်ဖိုးမပျက်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်စံဆိုတာ “ဘယ်တော့မှ မပြောင်းဘူး” ဆိုတဲ့ခေါင်းမာမှု မဟုတ်ဘူး။

ဒါကိုလည်း ခွဲရမယ်။

ဥပမာ အရင်က ငွေသားနဲ့ပဲ ရောင်းတယ်။

အခု ဒစ်ဂျစ်တယ်ငွေပေးချေမှု သုံးတယ်။

နည်းလမ်းပြောင်းတယ်။

တန်ဖိုးမပျက်ဘူး။

အရင်က စာရွက်စာရင်း။

အခု ကွန်ပျူတာစနစ်။

နည်းလမ်းပြောင်းတယ်။

တန်ဖိုးမပျက်ဘူး။

အရင်က ပစ္စည်းအရောင်းဆိုင်။

အခု အွန်လိုင်းက ရောင်းတယ်။

နည်းလမ်းပြောင်းတယ်။

ဒါပေမယ့်—

အရည်အသွေးမှန်ပြောရမယ်။

စျေးနှုန်းမလှည့်ရဘူး။

ဖောက်သည်အချက်အလက် မတရားမသုံးရဘူး။

အဲဒါက တန်ဖိုး။

ဒါကြောင့်—

**နည်းလမ်းမှာ လျော့လျားနိုင်ရမယ်။

တန်ဖိုးမှာ တည်ကြည်ရမယ်။**

ဒီနှစ်ခုကို မခွဲနိုင်တဲ့အဖွဲ့အစည်းမှာ ပြဿနာနှစ်မျိုး ဖြစ်တတ်တယ်။

တစ်မျိုးက အဟောင်းစွဲပြီး မပြောင်းတတ်တာ။

နောက်တစ်မျိုးက ပြောင်းလဲမှုအမည်နဲ့ တန်ဖိုးပါ ဖျက်တာ။

နှစ်ခုလုံး မကောင်းဘူး။

ဒီနေရာမှာ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်က အလွန်အသုံးဝင်တဲ့ ဆင်ခြင်လမ်းကို ပေးတယ်။

ပြုမယ့်အမှုကို မပြုမီ ပြန်ဆင်ခြင်။

ပြုနေစဉ် ပြန်ဆင်ခြင်။

ပြုပြီးနောက် ပြန်ဆင်ခြင်။

အကျိုးမကောင်းဘူးဆိုရင် ရပ်၊ ပြင်၊ နောင်မဖြစ်အောင် လေ့ကျင့်။

ဒီအခြေခံသဘောဟာ အလုပ်ခွင်ဆုံးဖြတ်မှုမှာလည်း လက်တွေ့ချိတ်လို့ရတယ်။

ဆုံးဖြတ်မခင်—

“ဒီကိစ္စကို ဘယ်တန်ဖိုးနဲ့ ဆုံးဖြတ်မလဲ”

စစ်။

ဆုံးဖြတ်နေစဉ်—

“အချက်အလက်အသစ်ကြောင့် ဆုံးဖြတ်ချက်က မူနဲ့လွဲနေပြီလား”

စစ်။

ပြီးသွားရင်—

“ရလဒ်က ကိုယ့်တန်ဖိုးနဲ့ တကယ်ကိုက်သလား”

ပြန်စစ်။

ရလဒ်က မျှော်မှန်းထားတာနဲ့ မတူရင်—

“အပြစ်ရှာ” ရုံမလုပ်ဘဲ “သင်ယူ” လို့ရတယ်။

ဒီလိုအလေ့အထရှိတဲ့အဖွဲ့အစည်းက ပိုတည်တံ့တယ်။

ဘာကြောင့်လဲ။

စာအုပ်ထဲက မူကို ထပ်ဖတ်တာတင် မဟုတ်ဘဲ နေ့စဉ်ဆုံးဖြတ်ချက်နဲ့ မူကို ချိတ်နေကြလို့။

စကားပြောမှုမှာလည်း တန်ဖိုးရှိတယ်။

အဘယရာဇကုမာရသုတ်မှာ မှန်ကန်မှု၊ အကျိုးရှိမှု၊ သင့်တော်တဲ့အချိန်ကို ဆင်ခြင်ပြီး စကားပြောခြင်းကို တွေ့ရပါတယ်။

ဒီတော့ ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက် ဆုံးဖြတ်ချက်ကြေညာတဲ့အခါ—

အမှန်ပြောရမယ်။

အကျိုးရှိအောင် ပြောရမယ်။

အချိန်သင့်အောင် ပြောရမယ်။

ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်ကို ပြင်ဆင်ရမယ်ဆိုရင်—

အမှားကို ဖုံးမထားဘူး။

ဒါပေမယ့် အများရှေ့အရှက်ခွဲတာကို “သစ္စာ” လို့ မခေါ်ရဘူး။

ဖောက်သည်ကို အန္တရာယ်တစ်ခုသိပေးရမယ်ဆိုရင်—

မကြောက်စေဖို့ဆိုပြီး ဖုံးမထားဘူး။

ဒါပေမယ့် မသေချာတာကို ကြီးချဲ့ပြီးလည်း မပြောဘူး။

ဒါဟာ စံတန်ဖိုးကို စကားထဲအသက်သွင်းတာ။

ကဲ... စိတ်ကူးဥပမာတစ်ခု ကြည့်ရအောင်။

ဒီဟာ ဖြစ်ရပ်မှန်ကုမ္ပဏီသမိုင်း မဟုတ်ပါဘူး။

သင်ခန်းစာအတွက် ဖန်တီးထားတဲ့ အခြေအနေပါ။

ကုမ္ပဏီတစ်ခုမှာ ပစ္စည်းတစ်မျိုး ရောင်းအားအရမ်းကောင်းတယ်။

ဒါပေမယ့် ထုတ်လုပ်မှုဘက်က အရည်အသွေးအပြောင်းအလဲလေးတစ်ခု တွေ့တယ်။

လူထိခိုက်စေတယ်လို့ သက်သေမပြည့်သေးဘူး။

ဒါပေမယ့် သတ်မှတ်ထားတဲ့ ကိုယ်ပိုင်စံထက် နည်းနည်းကျနေတယ်။

အရောင်းအဖွဲ့က ပြောတယ်—

“အခုရပ်ရင် ဒီလကုန်အရောင်းပစ်မှတ်ပျက်မယ်”

ဘဏ္ဍာရေးဘက်က—

“ငွေဆုံးရှုံးမယ်”

အရည်အသွေးအဖွဲ့က—

“သေချာစစ်သင့်တယ်”

ခေါင်းဆောင်က ဘာလုပ်မလဲ။

ဒီနေရာမှာ “အမြတ်” တစ်ခုတည်း စံထားရင် အဖြေတစ်ခုထွက်မယ်။

“ဖောက်သည်ဘေးကင်းရေး” ကို တန်ဖိုးစံထဲ ထည့်ထားရင် အဖြေက မတူနိုင်တယ်။

“အချက်အလက်မပြည့်ရင် မလှည့်စားဘူး” ဆိုတဲ့စံရှိရင် အရောင်းအဖွဲ့ဆက်သွယ်ပုံ မတူနိုင်တယ်။

ဒီဥပမာမှာ တိကျတဲ့ ဥပဒေဆိုင်ရာ သို့မဟုတ် ထုတ်ကုန်ဘေးကင်းရေးလုပ်ထုံးလုပ်နည်းကို ဦးဇင်းတို့ ဆုံးဖြတ်ပေးတာ မဟုတ်ဘူး။

သက်ဆိုင်ရာ ဥပဒေ၊ ကျွမ်းကျင်သူအကြံ၊ လုံခြုံရေးစံတွေကို လိုက်နာရမှာ ဖြစ်တယ်။

ဦးဇင်းတို့ပြောချင်တာက—

**အခက်အခဲလာမှ တန်ဖိုးကို စတင်စဉ်းစားရင် နောက်ကျတတ်တယ်။**

အေးချမ်းတဲ့အချိန်ကတည်းက—

“ဘယ်အရာကို ငွေနဲ့ မလဲဘူး”

“ဘယ်အရာကို ဖိအားကြောင့် မဖျက်ဘူး”

“ဘယ်စံက လူတူကိစ္စတူမှာ တူတူသုံးမယ်”

ဆိုတာ ဆုံးဖြတ်ထားဖို့လိုတယ်။

စစ်တိုက်နေမှ စစ်ရေးစည်းကမ်းရေးတာ ခက်သလိုပဲ။

ဖိအားမလာခင် စံတည်ထားရတယ်။

ဒီအရာက အင်ဂျင်နီယာစနစ်တစ်ခုမှာ အန္တရာယ်ကြီးတဲ့အခြေအနေမရောက်ခင် ကန့်သတ်တန်ဖိုးတွေ တည်ထားသလို ဥပမာယူလို့ရတယ်။

ဒါပေမယ့် အင်ဂျင်နီယာပညာက ဓမ္မကို သက်သေပြတာ မဟုတ်ဘူး။

နားလည်စေဖို့ သုံးတဲ့ ဥပမာသာ ဖြစ်တယ်။

ဒကာကြီးတို့...

အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ တန်ဖိုးမပျက်တဲ့စံရှိမရှိ သိချင်ရင် အလွယ်ဆုံးနည်းတစ်ခု ရှိတယ်။

**အကျိုးရှိတဲ့အချိန်မှာ မစစ်နဲ့။ အကျိုးဆုံးရှုံးနိုင်တဲ့အချိန်မှာ စစ်။**

ရိုးသားမှုကြောင့် အရောင်းကျနိုင်တဲ့အချိန်—

ရိုးသားသလား။

တရားမျှတမှုကြောင့် ကိုယ့်လူကို အခွင့်မပေးနိုင်တဲ့အချိန်—

တရားမျှတသလား။

အမှန်ပြောရင် အကြီးအကဲစိတ်ဆိုးနိုင်တဲ့အချိန်—

အမှန်ပြောသလား။

ဒီအချိန်တွေမှာ တန်ဖိုးရဲ့ အင်အားပေါ်တယ်။

အကျိုးရှိတဲ့အခါ လူတိုင်း သစ္စာရှိလို့ လွယ်တယ်။

အကျိုးဆုံးရှုံးနိုင်တဲ့အခါလည်း သစ္စာရှိနိုင်မှ အဲဒီတန်ဖိုးက တကယ်အသက်ဝင်တာ။

ဒီနေရာမှာ သင်္ဂဟသုတ်ထဲက ပေးကမ်းမှု၊ ချစ်ဖွယ်စကား၊ အကျိုးပြုဆောင်ရွက်မှုနဲ့ မျှတမှုတို့ကိုလည်း ဆင်ခြင်လို့ကောင်းတယ်။ လူမှုဆက်နွယ်မှုဟာ တစ်ဖက်တည်းအကျိုးယူမှုနဲ့ မတည်ဘဲ အပြန်အလှန်ထိန်းသိမ်းမှုအပေါ် တည်တယ်ဆိုတဲ့ ဓမ္မသဘော ထင်ရှားတယ်။

လူမှုတာဝန်လို့ပြောတဲ့အခါ—

အလှူလုပ်တာတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။

ကိုယ့်လုပ်ငန်းအတွင်းမှာ မတရားဘူး၊ အပြင်မှာ အလှူလုပ်တယ်ဆိုရင် မပြည့်စုံဘူး။

ဝန်ထမ်းကို အနိမ့်ဆုံးဂုဏ်သိက္ခာနဲ့တောင် မဆက်ဆံဘဲ ကြော်ငြာထဲမှာ “လူမှုတာဝန်” ရေးထားတာ မပြည့်စုံဘူး။

ဖောက်သည်ကို အချက်အလက်ဖုံးပြီး လူမှုရေးအခမ်းအနားကြီးလုပ်တာနဲ့ မပြည့်စုံဘူး။

**လူမှုတာဝန်ဟာ ကိုယ့်ဆုံးဖြတ်ချက်ရဲ့ အတွင်းမှာ စတယ်။**

တစ်ခုခု ဝယ်တဲ့အခါ ဘယ်သူ့ကို မတရားထားသလဲ။

တစ်ယောက်ယောက်ကို ခန့်တဲ့အခါ ဘယ်စံသုံးသလဲ။

အလုပ်ဖြုတ်တဲ့အခါ ဘယ်လိုမျှတမှုရှိသလဲ။

ဖောက်သည်ကို ကတိပေးတဲ့အခါ ဘယ်လောက်မှန်သလဲ။

ပြဿနာဖြစ်ရင် ဘယ်လောက်တာဝန်ယူသလဲ။

ဒါတွေက လူမှုတာဝန်။

ဒကာ ဒကာမတို့...

အဖွဲ့အစည်းမှာ စံတစ်ခုကို နေ့စဉ် အသက်သွင်းချင်ရင် ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အပြုအမူက အရေးကြီးတယ်။

စာရွက်မှာ—

“အရည်အချင်းအပေါ် မူတည်ပြီး အခွင့်အရေးပေးမယ်”

ရေးထားတယ်။

ဒါပေမယ့် ခေါင်းဆောင်က ဆွေမျိုးကို ဦးစားပေးတယ်။

ဘာက မူဖြစ်မလဲ။

စာရွက်မူ မဟုတ်တော့ဘူး။

ခေါင်းဆောင်ရဲ့အပြုအမူက မူဖြစ်သွားတယ်။

စာရွက်မှာ—

“အမှားကို ပွင့်လင်းစွာ တင်ပြပါ”

ရေးထားတယ်။

ဝန်ထမ်းက အမှားတင်ပြလာတော့ သူ့ကို အရှက်ခွဲတယ်။

နောက်တစ်ခါ ဘယ်သူပြောရဲမလဲ။

လူတွေသင်ယူတာ—

“အမှားကို ဖုံးထားရင် ပိုလုံခြုံတယ်”

ဖြစ်သွားမယ်။

ဒါကြောင့် တန်ဖိုးကို ရေးတာထက် **အပြုအမူနဲ့ သက်သေပြရတာ ပိုခက်တယ်။**

ဒီအတွက် အပ္ပမာဒတရားလိုတယ်။

ဓမ္မပဒ အပ္ပမာဒဝဂ်မှာ မမေ့မလျော့ခြင်းကို အထူးအလေးထားပြီး၊ ကြိုးစားမှု၊ သတိ၊ စည်းကမ်းနဲ့ ကိုယ်ကိုထိန်းခြင်းတို့နဲ့ ဆက်စပ်ဖော်ပြထားပါတယ်။

တန်ဖိုးတစ်ခုကို တစ်ခါပြောပြီး ပြီးတာ မဟုတ်ဘူး။

နေ့တိုင်း ပြန်ကြည့်ရတယ်။

ဒီနေ့ ဆုံးဖြတ်ချက်က ကိုယ့်စံနဲ့ညီသလား။

ဒီနေ့ ကိုယ့်အကျိုးကြောင့် စံပြောင်းသွားသလား။

ဒီနေ့ ကြောက်စိတ်ကြောင့် မပြောသင့်တာ ဖုံးထားသလား။

ဒီနေ့ ကိုယ်မကြိုက်တဲ့လူကို စံကွာသုံးခဲ့သလား။

ဒီလို ပြန်ကြည့်ရတယ်။

ဒီကနေ လူတစ်ယောက်ကိုသာမက အဖွဲ့အစည်းယဉ်ကျေးမှုကို ထိန်းတယ်။

တန်ဖိုးမပျက်တဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်စံဆိုတာ စာသားတစ်ခုတင်မဟုတ်ဘူး။

**သတိနဲ့ ထပ်ခါထပ်ခါ ပြန်စစ်ရတဲ့ အလေ့အထ။**

ဒကာကြီးတို့...

ဒီနေ့ကစပြီး ကိုယ့်လုပ်ငန်းမှာ ဆုံးဖြတ်ချက်ကြီးတစ်ခုမချခင် စိတ်ထဲက မေးကြည့်ပါ။

“ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ကို လိုချင်မှုက ဆွဲနေလား”

“မုန်းတီးမှုက ဆွဲနေလား”

“မသိမှုက ဆွဲနေလား”

“ကြောက်စိတ်က ဆွဲနေလား”

ပြီးရင်—

“ဘယ်သူမှ မသိရင်လည်း ဒီလိုလုပ်မလား”

မေး။

“ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ကို လူအများရှေ့ ရှင်းပြရရင် ရှင်းပြနိုင်မလား”

မေး။

“ကိုယ်ချစ်တဲ့သူအတွက် ဒီစံသုံးမယ်ဆိုရင် မချစ်တဲ့သူအတွက်လည်း တူတူသုံးမလား”

မေး။

“ငါ့ကိုယ်ငါ ခံရသူနေရာထားရင် တရားမျှတတယ်လို့ ခံစားမလား”

မေး။

“ရလဒ်ကောင်းခဲ့ရင်တောင် နည်းလမ်းမကောင်းရင် ပြန်ပြင်မလား”

မေး။

ဒီမေးခွန်းတွေဟာ ပိဋကတ်ထဲက စာရင်းတစ်ခုအဖြစ် တိုက်ရိုက်မယူထားပါဘူး။

ဒီနေ့အကြောင်းအရာကို လက်တွေ့အသက်သွင်းဖို့ ဓမ္မအခြေခံပေါ်မှာ ဆင်ခြင်ထားတဲ့ နေ့စဉ်အလေ့အထတွေ ဖြစ်တယ်။

ကဲ... ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့၊ သစ္စာလေးပါးနဲ့ ဒီနေ့တရားကို ပြန်ကြည့်ကြရအောင်။

ဒုက္ခသစ္စာဘက်မှာ—

လုပ်ငန်းကြီးလာပေမယ့် စံတွေ တစ်ယောက်တစ်မျိုးဖြစ်လာတယ်။

လူတစ်ယောက်အတွက် တစ်မျိုး၊ တစ်ယောက်အတွက် တစ်မျိုး။

အမြတ်အတွက် အမှန်ကို ဖုံးတယ်။

ကြောက်စိတ်ကြောင့် မပြောရဲဘူး။

တန်ဖိုးစကားတွေ ရေးထားပေမယ့် လူတွေ မယုံတော့ဘူး။

ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ ယုံကြည်မှုကျတယ်။

ဖောက်သည်တွေ သံသယဝင်တယ်။

အဖွဲ့အစည်းအတွင်းမှာ မျှတမှုမရှိဘူးလို့ ခံစားရတယ်။

အဲဒီပူလောင်မှုတွေဟာ ဒီခေါင်းစဉ်အတွင်း မြင်နိုင်တဲ့ ဒုက္ခ။

သမုဒယဘက်ကို ကြည့်ရင်—

စနစ်မရှင်းတာလည်း အကြောင်း။

ခေါင်းဆောင်မတည်ငြိမ်တာလည်း အကြောင်း။

ဒါပေမယ့် စိတ်အတွင်းမှာ—

လိုချင်မှု၊ မုန်းတီးမှု၊ မသိမှု၊ ကြောက်မှုတို့ကြောင့် စံကို ကွေးလိုက်တာလည်း အကြောင်း။

“ငါ့လူ”

“ငါ့အမြတ်”

“ငါ့ဂုဏ်”

“ငါ့အာဏာ”

ဆိုတဲ့ စွဲမှုတွေလည်း ပါတယ်။

နိရောဓဘက်ကို ကြည့်ရင်—

လောဘနည်းလာရင် အမြတ်နဲ့ သစ္စာကြားမှာ ပိုသန့်ရှင်းစွာကြည့်နိုင်တယ်။

ဒေါသနည်းလာရင် လူတစ်ယောက်ကို အငြိုးနဲ့ မဆုံးဖြတ်တော့ဘူး။

မောဟနည်းလာရင် မသိတာကို စစ်တတ်လာတယ်။

ကြောက်စိတ်လျော့လာရင် အမှန်ကို ရပ်တည်နိုင်လာတယ်။

စွဲမှုနည်းလာလေလေ မူနဲ့အညီ ဆုံးဖြတ်ဖို့ ပိုလွယ်လာတယ်။

ဒီလောကီအေးချမ်းမှုကို နိဗ္ဗာန်နဲ့ တန်းတူမထားပါဘူး။

နိရောဓသစ္စာရဲ့ အဆုံးစွန်ဟာ တဏှာချုပ်ငြိမ်းခြင်းနဲ့ဆိုင်တယ်။

ဒီနေ့အလုပ်ခွင်ကတော့ တဏှာ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ပိုနည်းလာတဲ့ စိတ်ရဲ့ လက်တွေ့အကျိုးကို ဆင်ခြင်တာပါ။

မဂ္ဂသစ္စာဘက်မှာ—

မှန်ကန်စွာမြင်။

ကိုယ့်ဘက်လိုက်မှုကိုသိ။

မှန်ကန်တဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ထား။

အများအကျိုးကို ကြည့်။

မှန်ကန်တဲ့ စကားပြော။

အမှန်ကို မဖုံး။

မှန်ကန်တဲ့ အပြုအမူနဲ့ အာဏာကို သုံး။

အသက်မွေးမှုမှာ မလှည့်စား။

မကောင်းတဲ့ ဘက်လိုက်မှုတွေကို လျော့ဖို့ ကြိုးစား။

နေ့စဉ်ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သတိနဲ့ စစ်။

စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင် လေ့ကျင့်။

ဒီလိုနဲ့ မဂ်လမ်းကို ကိုယ့်ဘဝထဲ အစအနအဖြစ် အသက်သွင်းနိုင်တယ်။

ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့...

လုပ်ငန်းတိုးတက်ကြပါစေ။

ဒါပေမယ့် တိုးတက်မှုနဲ့အတူ သစ္စာလျော့မသွားပါစေနဲ့။

လုပ်ငန်းချဲ့ထွင်ကြပါစေ။

ဒါပေမယ့် ချဲ့ထွင်မှုနဲ့အတူ တရားမျှတမှု မပျောက်ပါစေနဲ့။

လူများလာပါစေ။

ဒါပေမယ့် လူများလာလို့ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာ သေးမသွားပါစေနဲ့။

ငွေကြီးလာပါစေ။

ဒါပေမယ့် ငွေကြီးလာလို့ ကိုယ့်မူသေးမသွားပါစေနဲ့။

ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့် ကြီးလာပါစေ။

ဒါပေမယ့် အာဏာကြီးလာလို့ အတ္တကြီးမလာပါစေနဲ့။

လိုချင်မှုကြောင့် တရားမလွဲကြပါစေနဲ့။

မုန်းတီးမှုကြောင့် လူမခွဲကြပါစေနဲ့။

မသိမှုကြောင့် အလျင်မဆုံးဖြတ်ကြပါစေနဲ့။

ကြောက်မှုကြောင့် အမှန်မဖုံးကြပါစေနဲ့။

ဘယ်သူမှမမြင်တဲ့အချိန်မှာလည်း သစ္စာရှိနိုင်ကြပါစေ။

အကျိုးဆုံးရှုံးနိုင်တဲ့အချိန်မှာလည်း တန်ဖိုးကို ထိန်းနိုင်ကြပါစေ။

ကိုယ့်အတွက် သုံးတဲ့စံနဲ့ သူတစ်ပါးအတွက် သုံးတဲ့စံ မကွာကြပါစေနဲ့။

အဟောင်းစွဲခြင်းကြောင့် နည်းလမ်းမပြောင်းနိုင်တာ မဖြစ်ကြပါစေနဲ့။

အသစ်လိုက်ခြင်းကြောင့် ကောင်းသောတန်ဖိုး မပျောက်ကြပါစေနဲ့။

တန်ဖိုးမှာ တည်ကြည်ပြီး နည်းလမ်းမှာ ပညာရှိစွာ လျော့လျားနိုင်ကြပါစေ။

အဲဒီလိုတိုးတက်မှုဟာ ကိုယ့်အကျိုးပဲ မဖြစ်ဘဲ လူအများအကျိုးဖြစ်ပါစေ။

အဲဒီလိုချဲ့ထွင်မှုဟာ လူတွေကို ဖိအားမပေးဘဲ အခွင့်အလမ်းတိုးစေပါစေ။

အဲဒီလိုဆုံးဖြတ်ချက်တွေဟာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟကို ပိုမကြီးစေဘဲ သီလ၊ သတိ၊ ပညာ တိုးစေပါစေ။

သတ္တဝါအပေါင်းတို့ ချမ်းသာကြပါစေ။

ဘေးရန်ကင်းကြပါစေ။

အမှားလမ်းမှ လွတ်ကင်းကြပါစေ။

မှန်ကန်တဲ့တန်ဖိုးကို သိနိုင်ကြပါစေ။

သိတဲ့တန်ဖိုးကို ကျင့်နိုင်ကြပါစေ။

ကျင့်တဲ့တန်ဖိုးကို မပျက်အောင် သတိနဲ့ ထိန်းနိုင်ကြပါစေ။

ဒုက္ခကို သိနိုင်ကြပါစေ။

ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်းကို ပယ်နိုင်ကြပါစေ။

ဒုက္ခချုပ်ရာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ။

ဒုက္ခချုပ်ရာသို့ ရောက်ကြောင်းမဂ်ကို ပွားများနိုင်ကြပါစေ။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

Sao Dhammasami

---

## ကျမ်းကိုးစာရင်း

**၁။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၇၊ ပထမအဂတိသုတ်။** လိုချင်မှု၊ မုန်းတီးမှု၊ မသိမှု၊ ကြောက်ရွံ့မှုတို့ကြောင့် မမှန်သောလမ်းသို့ ရောက်နိုင်ခြင်းကို အဓိက canonical anchor အဖြစ် အသုံးပြုထားသည်။ အရှင်ဘောဓိ ဘာသာပြန်နှင့် အခြားဒစ်ဂျစ်တယ်မူများဖြင့် locator အတည်ပြုထားသည်။

**၂။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၄၀၊ အဓိပတေယျသုတ်။** ကိုယ်၊ လောက၊ ဓမ္မကို အဓိပတိထားသော ဆင်ခြင်မှုသုံးမျိုးကို ဆုံးဖြတ်ချက်အတွက် ဓမ္မမှန်အဖြစ် အသုံးချထားသည်။

**၃။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၁၊ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်။** မပြုမီ၊ ပြုနေစဉ်၊ ပြုပြီးနောက် အကျိုးဆက်ပြန်လည်ဆင်ခြင်ခြင်းဆိုင်ရာ canonical support အဖြစ် အသုံးပြုထားသည်။

**၄။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၅၈၊ အဘယရာဇကုမာရသုတ်။** မှန်ကန်မှု၊ အကျိုးရှိမှုနှင့် အချိန်သင့်မှုတို့ကို ဆင်ခြင်သော စကားပြောမှုအတွက် အသုံးပြုထားသည်။

**၅။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၃၂၊ သင်္ဂဟသုတ်။** ပေးကမ်းခြင်း၊ ချစ်ဖွယ်စကား၊ အကျိုးပြုဆောင်ရွက်ခြင်း၊ မျှတမှုတို့ကို လူမှုဆက်နွယ်ရေးနှင့် လူမှုတာဝန်အတွက် supporting source အဖြစ် အသုံးပြုထားသည်။

**၆။ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒ၊ အပ္ပမာဒဝဂ်၊ ဂါထာ ၂၁–၃၂။** နေ့စဉ်မမေ့မလျော့ စောင့်ကြည့်ခြင်းနှင့် ကိုယ်ကိုထိန်းခြင်းဆိုင်ရာ supporting source အဖြစ် အသုံးပြုထားသည်။

**၇။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ပါဠိတိပိဋက။** Canonical identity နှင့် မူရင်းပါဠိသက်သေစစ်ဆေးမှုအတွက် primary witness အဖြစ် သတ်မှတ်ထားသည်။