စိတ်ဖိစီးချိန်တွင် အလျင်မလိုဘဲ ခဏရပ်နားခြင်း ညနေခင်းတရားတော်
သာသနာနှစ် ၂၅၇၀ • မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခု • ဝါခေါင်လပြည့်ကျော် ၅ ရက် (ဝါခေါင်လဆုတ် ၅ ရက်) • ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၂ ရက် • ဗုဒ္ဓဟူးနေ့
“မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှု”
စိတ်ဖိစီးချိန်တွင် အလျင်မလိုဘဲ ခဏရပ်နားခြင်း
ညနေခင်းတရားတော်
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီည ဦးဇင်းတို့ မိသားစုထဲမှာလည်း တွေ့ရတတ်တဲ့၊ လုပ်ငန်းတွေမှာလည်း တွေ့ရတတ်တဲ့၊ မျိုးဆက်တစ်ဆက်က တစ်ဆက်ကို တာဝန်လွှဲတဲ့အချိန်မှာ အထူးသဖြင့် တွေ့ရတတ်တဲ့ အခြေအနေတစ်ခုကို စဉ်းစားကြရအောင်။
အကြီးအကဲက စိတ်ပူနေတယ်။
နောက်မျိုးဆက်ကလည်း စိတ်ပူနေတယ်။
အကြီးအကဲက—
“ငါနှစ်ပေါင်းများစွာ တည်ဆောက်ထားတာ ပျက်သွားမှာစိုးတယ်”
လို့ ပူတယ်။
နောက်မျိုးဆက်က—
“ဘယ်တော့မှ ကျွန်တော့်ကို မယုံတော့ဘူးလား”
လို့ ပူတယ်။
အကြီးအကဲက—
“ဒီကလေးတွေက မြန်လွန်းတယ်”
လို့ ထင်တယ်။
နောက်မျိုးဆက်က—
“အကြီးတွေက မလွှတ်တတ်ဘူး”
လို့ ထင်တယ်။
တစ်ဖက်က အတွေ့အကြုံရှိတယ်။
တစ်ဖက်က စွမ်းအားရှိတယ်။
တစ်ဖက်က အတိတ်ကို သိတယ်။
တစ်ဖက်က အနာဂတ်ကို မြင်တယ်။
နှစ်ဖက်လုံးမှာ ကောင်းတဲ့ရည်ရွယ်ချက် ရှိနိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ စိတ်ဖိစီးလာတဲ့အခါ ဘာဖြစ်တတ်သလဲ။
ကောင်းတဲ့ရည်ရွယ်ချက်က ကောင်းတဲ့စကားအဖြစ် မထွက်တော့ဘူး။
အဖေက သားကို ကာကွယ်ချင်တာ။
ဒါပေမဲ့ ပါးစပ်က—
“မင်းမဖြစ်နိုင်သေးဘူး”
လို့ ထွက်တယ်။
သားက အဖေကို လွတ်လပ်စေချင်တာ။
ဒါပေမဲ့ ပါးစပ်က—
“အဖေ အဟောင်းတွေကို မကိုင်တော့နဲ့”
လို့ ထွက်တယ်။
တစ်ယောက်ရဲ့စကား တစ်ယောက်ကို နာစေတယ်။
ပြီးတော့ မူလကိစ္စကို မပြောတော့ဘူး။
“မင်းငါ့ကို ဘယ်လိုပြောလိုက်လဲ”
ဆိုတဲ့ကိစ္စ ဖြစ်သွားတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီလိုနေရာမှာ တစ်ခါတလေ အကောင်းဆုံးအဖြေက စကားပိုများများပြောခြင်း မဟုတ်ဘူး။
အနိုင်ရမယ့်အကြောင်းပြချက် ရှာခြင်းလည်း မဟုတ်ဘူး။
ခဏရပ်နိုင်ခြင်း။
ဒါပေမဲ့ ဒီည ဦးဇင်းတို့ ပြောမယ့် “ခဏရပ်ခြင်း” ဟာ စကားမပြောဘဲ အပြစ်ပေးခြင်း မဟုတ်ဘူး။
တာဝန်မယူဘဲ ထွက်ပြေးခြင်း မဟုတ်ဘူး။
ဆုံးဖြတ်ရမယ့်ကိစ္စကို အဆုံးမရှိ ရွှေ့ဆိုင်းခြင်း မဟုတ်ဘူး။
ခဏရပ်ခြင်းဆိုတာ—စိတ်အပူက အားလုံးကို မလောင်ခင် သတိပြန်ရဖို့ အချိန်ပေးခြင်း။
ကိုယ့်မာနက စကားပြောမသွားခင် ပညာကို ဝင်ခွင့်ပေးခြင်း။
အချင်းချင်းချစ်ခင်မှု မပျက်ခင် ဒေါသကို နောက်တစ်လှမ်းမလိုက်ဘဲ ရပ်ခြင်း။
ဒီသဘောပါ။
မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုမှာ “လက်လွှတ်ရသူ” ရော “လက်ခံရသူ” ရော စိတ်ဖိစီးတယ်
ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့…
လူငယ်ဘက်ကကြည့်ရင်—
“လွှဲပေးလိုက်လေ”
ဆိုတာ လွယ်တယ်။
ဒါပေမဲ့ နှစ်ပေါင်းလေးဆယ် တည်ဆောက်လာတဲ့သူဘက်ကနေ ကြည့်ကြည့်ပါ။
မနက်ကနေညအထိ ဒီလုပ်ငန်းနဲ့ နေခဲ့တယ်။
ခက်ခဲချိန် ကိုယ်ဖြတ်ခဲ့တယ်။
အကြွေးတင်ဖူးတယ်။
ဆုံးရှုံးဖူးတယ်။
လူတွေထွက်သွားတာ မြင်ဖူးတယ်။
ပြန်တည်ဆောက်ဖူးတယ်။
ပျက်လုနီးပါး ဖြစ်ဖူးတယ်။
အခု—
“မင်းနားလိုက်တော့၊ ကျွန်တော်လုပ်မယ်”
လို့ လူငယ်က ပြောတယ်။
ပြောတာ မမှားဘူး။
လွှဲရမယ့်အချိန်မှာ လွှဲရမယ်။
သိင်္ဂါလသုတ်မှာတောင် မိဘတို့က သားသမီးကို မကောင်းမှုမှ တား၊ ကောင်းရာကို ညွှန်၊ အသက်မွေးပညာသင်ပေးပြီး သင့်တော်သောအချိန်တွင် အမွေကို လွှဲပေးခြင်း ကို မိဘတာဝန်တစ်ခုအဖြစ် ဖော်ပြထားတယ်။ ဒီသုတ်တော်ကို ယနေ့ခေတ်ကုမ္ပဏီဆက်ခံမှုစီမံချက်အဖြစ် တိုက်ရိုက်မပြောင်းသင့်ပေမဲ့ “အချိန်တန်လျှင် လွှဲပေးခြင်း” ဟာ အိမ်ရှင်ဘဝတာဝန်ရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုဖြစ်ကြောင်း ရှင်းတယ်။
ဒါပေမဲ့ “လွှဲရမယ်” ဆိုတာ သိတာနဲ့ စိတ်က လွှတ်နိုင်ပြီလား။
မလွယ်ဘူးနော်။
တစ်ဖက်မှာ ဆက်ခံသူကို ကြည့်။
သူ့မှာလည်း ဖိအားရှိတယ်။
“အဖေ့ထက် မညံ့ရဘူး”
“အမေ့အောင်မြင်မှုကို မပျက်ရဘူး”
“အဖွဲ့က ငါ့ကို လက်ခံရမယ်”
“အကြီးတွေက ငါ့ကို မကလေးလို မြင်ရဘူး”
“ငါ့နည်းနဲ့ ငါလုပ်နိုင်ကြောင်း ပြရမယ်”
ဒီဖိအားတွေလည်း ရှိတယ်။
အဲဒီအခါ အကြီးအကဲက အကြံတစ်ခုပေးလိုက်ရင် အကြံလို့ မကြားတော့ဘူး။
“မယုံတာ”
လို့ ကြားတယ်။
နောက်မျိုးဆက်က နည်းလမ်းတစ်ခုပြောင်းလိုက်ရင် အကြီးအကဲက—
“ငါ့အလုပ်အားလုံးကို ပယ်ချတာ”
လို့ ကြားတယ်။
အဖြစ်အပျက်တစ်ခု။
အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုး။
အဲဒီနေရာမှာ ခဏမရပ်နိုင်ရင် စကားက အရှိန်တက်တယ်။
“ငါ့ကို မလေးစားတော့ဘူး” ဆိုတဲ့စိတ်နဲ့ “ငါ့ကို မယုံဘူး” ဆိုတဲ့စိတ်
မျိုးဆက်နှစ်ဆက်ကြားမှာ ထိလွယ်တဲ့နေရာ နှစ်ခုရှိတယ်။
အကြီးအကဲဘက်က—
“ငါ့ကို မလေးစားတော့ဘူး”
ဆိုတဲ့နာကျင်မှု။
နောက်မျိုးဆက်ဘက်က—
“ငါ့ကို မယုံဘူး”
ဆိုတဲ့နာကျင်မှု။
ဒီနှစ်ခုဟာ အဖြစ်အပျက်တစ်ခုထက် ပိုကြီးတဲ့စိတ်အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သွားတတ်တယ်။
သားက—
“ဒီစနစ်ကို ပြောင်းကြည့်ချင်တယ်”
ပြောတယ်။
အဖေကြားတာ—
“အဖေ့နည်းမကောင်းဘူး”
ဖြစ်သွားတယ်။
အဖေက—
“ဒီဆုံးဖြတ်ချက်မှာ သတိထားဦး”
ပြောတယ်။
သားကြားတာ—
“မင်းမတတ်ဘူး”
ဖြစ်သွားတယ်။
ဒီအချိန်မှာ နှစ်ဖက်လုံး ခဏရပ်ဖို့လိုတယ်။
ကိုယ်ကြားတဲ့စကားနဲ့ ကိုယ်ထည့်လိုက်တဲ့အဓိပ္ပာယ်ကို ခွဲဖို့။
“သူတကယ် ဘာပြောသလဲ”
နဲ့—
“ငါ့စိတ်က ဘာထည့်လိုက်သလဲ”
ခွဲ။
ဒီလို ခဏရပ်လိုက်ရင် စကားပြန်မေးလို့ရလာတယ်။
“သားပြောတာ အဖေ့နည်းအားလုံးမှားတယ်လို့ ဆိုလိုတာလား၊ ဒါမှမဟုတ် ဒီအပိုင်းတစ်ခု ပြောင်းချင်တာလား”
မေး။
“အဖေပြောတာ ကျွန်တော့်ကို မယုံလို့လား၊ ဒါမှမဟုတ် ဒီဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုမှာ စိုးရိမ်စရာမြင်လို့လား”
မေး။
အဲဒီမေးခွန်းတစ်ကြောင်းက ရန်ပွဲတစ်ခုကို ဆွေးနွေးမှုအဖြစ် ပြန်ပြောင်းနိုင်တယ်။
ကြမ်းတမ်းတဲ့စကားကြားရတဲ့အခါ ကိုယ့်စိတ်ကို မပျက်စေဖို့
ကကုစူပမသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အခြားသူတို့ မိမိတို့ကို ပြောလာတဲ့စကားဟာ အချိန်သင့်နိုင်သလို အချိန်မသင့်လည်း ဖြစ်နိုင်တယ်၊ အမှန်ဖြစ်နိုင်သလို မမှန်လည်း ဖြစ်နိုင်တယ်၊ နူးညံ့နိုင်သလို ကြမ်းတမ်းနိုင်တယ်၊ အကျိုးရှိနိုင်သလို အကျိုးမရှိလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်၊ မေတ္တာနဲ့ပြောနိုင်သလို အမုန်းစိတ်နဲ့လည်း ပြောနိုင်တယ်လို့ ဖော်ပြပြီး၊ အဲဒီအခြေအနေမှာ မိမိစိတ်ကို မပျက်စေဘဲ မကောင်းသောစကား မပြောရန်၊ တစ်ဖက်လူအပေါ် မေတ္တာစိတ်မပျောက်စေရန် အလွန်မြင့်မားတဲ့ လေ့ကျင့်မှုကို ဟောထားတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီကျင့်စဉ်က လွယ်သလား။
မလွယ်ဘူး။
သားက အေးအေးဆေးဆေးပြောရင် အဖေက အေးအေးဆေးဆေးပြန်ပြောတာ လွယ်တယ်။
အဖေက—
“မင်းတို့ခေတ်က ဘာမှမသိဘူး”
ဆိုပြီး ပြောလာတဲ့အခါ ကိုယ့်နှုတ်ကို ထိန်းတာ ခက်တယ်။
တစ်ဖက်မှာ သားက—
“အဖေ့နည်းတွေ ခေတ်မမီတော့ဘူး”
လို့ တုံးတုံးပြောလာရင် အဖေစိတ်မတက်ဖို့ ခက်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ဓမ္မကျင့်ရာက အဲဒီခက်တဲ့နေရာမှာပဲ။
သူ့စကားကြမ်းတာ သူ့အပိုင်း။
ကိုယ့်စိတ်ကို ကြမ်းသွားခွင့်ပေးမပေးက ကိုယ့်အပိုင်း။
သူ အချိန်မသင့်ပြောတာ သူ့အပိုင်း။
ကိုယ် အချိန်မသင့်ပြန်ပြောမပြောက ကိုယ့်အပိုင်း။
သူ မလေးစားသလို ခံစားစေတဲ့စကား ပြောတယ်ဆိုပါစို့။
ကိုယ်လည်း—
“မင်းက ငါ့သားဖြစ်လို့သာ”
ဆိုပြီး နာအောင်ပြန်ပြောလိုက်ရင် စကားနှစ်ခုလုံးက အဖွဲ့ရဲ့ အနာဂတ်ကို လောင်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် စိတ်တက်လာတာနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို သတိပေးပါ။
“သူ့စကားကို ငါထိန်းမရဘူး။ ငါ့စကားကိုတော့ ထိန်းဖို့ ငါ့တာဝန်ရှိတယ်။”
ခဏရပ်တာ အနိုင်ရှုံးမဟုတ်ဘူး
အငြင်းပွားတဲ့အခါ တစ်ချို့သူတွေ ခဏမရပ်ရဲဘူး။
ဘာကြောင့်လဲ။
“ငါတိတ်သွားရင် သူနိုင်သွားမယ်”
လို့ ထင်လို့။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီနေရာမှာ “နိုင်ခြင်း” ကို ပြန်သတ်မှတ်ရမယ်။
အဖေသားနှစ်ယောက် စကားပြိုင်တယ်။
အဖေက စကားနိုင်သွားတယ်။
သားက တိတ်သွားတယ်။
ဒါပေမဲ့ နောက်နေ့ကစပြီး သားဘာမှ မတင်ပြတော့ဘူး။
အဖေ နိုင်သလား။
လင်မယား ရန်ဖြစ်တယ်။
တစ်ယောက်က အကြောင်းပြချက်နဲ့ တစ်ယောက်ကို အဆုံးထိပိတ်လိုက်တယ်။
တစ်ဖက်က နောက်ဆုံး—
“ဟုတ်ပြီ၊ မပြောတော့ဘူး”
ဆိုတယ်။
ဒီအိမ်ထောင်မှာ ဘယ်သူနိုင်သလဲ။
လုပ်ငန်းအစည်းအဝေးမှာ တည်ထောင်သူက—
“နောက်ဆုံးဆုံးဖြတ်တာ ငါပဲ”
ပြောပြီး လူငယ်အားလုံးကို ပိတ်လိုက်တယ်။
အဲဒီအစည်းအဝေးမှာ သူနိုင်နိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ အဖွဲ့ရဲ့ နောက်မျိုးဆက်ခေါင်းဆောင်တွေ စကားမပြောရဲတော့ရင် ရေရှည်မှာ ဘယ်သူရှုံးသလဲ။
ဒါကြောင့်—
ခဏရပ်တာ အရှုံးပေးတာ မဟုတ်ဘူး။
တစ်ခါတလေ ဆက်ဆံရေးကို အနိုင်ယူလိုစိတ်ထက် ရွေးတာ။
ကိုယ့်သီလကို စကားနိုင်ခြင်းထက် ရွေးတာ။
အဖွဲ့ရဲ့ အနာဂတ်ကို ကိုယ့်မာနထက် ရွေးတာ။
လက်လွှတ်ရမယ့်သူက ခဏရပ်ပြီး ကိုယ့်ကြောက်စိတ်ကို ကြည့်ရတယ်
အကြီးအကဲတို့…
ဆက်ခံသူက လုပ်နည်းပြောင်းလိုက်တဲ့အခါ စိတ်မကြိုက်ဘူးဆိုပါစို့။
ချက်ချင်း—
“မလုပ်နဲ့”
မပြောခင် ခဏမေးကြည့်။
“ငါစိုးရိမ်နေတာ တကယ်အန္တရာယ်ကြောင့်လား၊ ဒါမှမဟုတ် ငါ့နည်းမဟုတ်လို့လား။”
ဒီမေးခွန်းက အရမ်းအရေးကြီးတယ်။
အချို့ကိစ္စ တကယ်အန္တရာယ်ရှိတယ်။
လူငယ် မမြင်သေးတဲ့အရာ အတွေ့အကြုံရှိသူက မြင်နိုင်တယ်။
အဲဒီအခါ ပြောရမယ်။
တိတ်နေဖို့ မဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမဲ့ တချို့ကိစ္စမှာ—
နည်းအသစ်ပဲ။
ကိုယ်မကျင့်ဖူးဘူး။
ကိုယ့်ကို မမေးဘဲ ဆုံးဖြတ်တာကို မကြိုက်ဘူး။
အဲဒီနာကျင်မှုကို “လုပ်ငန်းအန္တရာယ်” လို့ ထင်မိတာရှိနိုင်တယ်။
ခဏရပ်ရင် ကိုယ့်အတွင်းကို မြင်နိုင်တယ်။
“ဒီကိစ္စက လုပ်ငန်းအတွက် စိုးရိမ်တာလား၊ ငါ့ရာထူးပျောက်သလို ခံစားရတာလား”
မေး။
ဒီနှစ်ခု တူချင်မှတူမယ်။
လက်ခံရမယ့်သူကလည်း ခဏရပ်ပြီး ကိုယ့်မာနကို ကြည့်ရတယ်
နောက်မျိုးဆက်တို့…
အကြီးအကဲ အကြံပေးလာတဲ့အခါ ချက်ချင်း—
“သူတို့က မလွှတ်ဘူး”
လို့ မဆုံးဖြတ်ပါနဲ့။
ခဏရပ်။
“သူပြောတာထဲမှာ အတွေ့အကြုံက သင်ခန်းစာ ဘာရှိလဲ”
မေး။
အဖေပြောတာ တစ်ရာရာခိုင်နှုန်းမှန်ရမယ် မဟုတ်ဘူး။
လူငယ်ပြောတာ တစ်ရာရာခိုင်နှုန်းမှန်ရမယ်လည်း မဟုတ်ဘူး။
အကြီးအကဲမှာ အတိတ်အတွေ့အကြုံရှိတယ်။
လူငယ်မှာ လက်ရှိအခြေအနေသိတယ်။
နှစ်ခု ပေါင်းရင် ပိုကောင်းနိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ မာနနှစ်ခုတွေ့သွားရင် ပညာနှစ်ခု ပေါင်းမလာဘူး။
အဖေ့မာနက—
“ငါလုပ်လာတာ နှစ်လေးဆယ်”
ဆိုတယ်။
သားရဲ့မာနက—
“အခုခေတ်ကို အဖေမသိဘူး”
ဆိုတယ်။
နှစ်ဖက်လုံးမှန်တဲ့အပိုင်းရှိနိုင်တယ်။
နှစ်ဖက်လုံးမှားတဲ့အပိုင်းလည်းရှိနိုင်တယ်။
ခဏရပ်ပြီး—
“သူ့စကားထဲက ငါသင်ယူနိုင်တာ ဘာလဲ”
မေးနိုင်ရင် မျိုးဆက်ကွာဟမှုက ပညာကွာဟမှုမဖြစ်တော့ဘူး။
မိမိကိုစောင့်ရှောက်ရင်း သူတစ်ပါးကို စောင့်ရှောက်ခြင်း
သေဒကသုတ်မှာ ဝါးတိုင်ပေါ်မှာ ကစားပြသတဲ့ ဆရာနဲ့တပည့်ဥပမာကို ဟောပြီး “မိမိကို စောင့်ရှောက်မယ်၊ သူတစ်ပါးကို စောင့်ရှောက်မယ်” ဆိုတဲ့သဘောကို သတိပဋ္ဌာန်လေ့ကျင့်မှုနဲ့ ဆက်စပ်ရှင်းပြတယ်။ မိမိကို စောင့်ရှောက်ခြင်းအားဖြင့် သူတစ်ပါးကိုပါ စောင့်ရှောက်ရာရောက်ပြီး၊ သူတစ်ပါးကို စောင့်ရှောက်ရာမှာ သည်းခံမှု၊ မထိခိုက်စေမှု၊ မေတ္တာနဲ့ စာနာမှုတို့ကို ဖော်ပြထားတယ်။
ဒီသုတ်တော်ကို ခေတ်သစ်မိသားစုလုပ်ငန်းစီမံခန့်ခွဲမှုနည်းလို့ မပြောရဘူး။
ဒါပေမဲ့ မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းရာမှာ ဆင်ခြင်စရာ အလွန်ကောင်းတယ်။
အဖေက ကိုယ့်စိတ်ကို စောင့်နိုင်ရင် သားကို ကာကွယ်ပေးတယ်။
ဘာကနေ ကာကွယ်ပေးတာလဲ။
ကိုယ့်ဒေါသနဲ့ ပြောမိမယ့် စကားနာကနေ။
သားက ကိုယ့်မာနကို စောင့်နိုင်ရင် အဖေကို ကာကွယ်ပေးတယ်။
ဘာကနေ?
“အဖေမသိဘူး၊ ဝင်မပါနဲ့”
ဆိုတဲ့ စကားနာကနေ။
မိမိကို ထိန်းတာဟာ ကိုယ့်အတွက်ပဲ မဟုတ်ဘူး။
တစ်ဖက်လူရဲ့ နှလုံးသားကို မလိုအပ်ဘဲ ထိခိုက်စေမှုကနေ ကာကွယ်တာ။
တစ်ဖက်မှာ သူ့ကို သည်းခံနားထောင်ပေးတာက ကိုယ့်ကိုလည်း ကာကွယ်ပေးတယ်။
ဘာကနေ?
ဒေါသနောက်လိုက်ပြီး နောင်တရမယ့် အပြုအမူကနေ။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ ဒီည မှတ်ထားရမယ့်စကားက—
“ငါ့စိတ်ကို ငါစောင့်တာဟာ ငါတစ်ယောက်တည်းအတွက် မဟုတ်ဘူး။ ငါနဲ့အတူနေသူတွေအတွက်လည်း ဖြစ်တယ်။”
ခဏရပ်တဲ့အခါ ဘာလုပ်မလဲ
တချို့က—
“ခဏရပ်ပါ”
ဆိုရင် ဘာလုပ်ရမှန်း မသိဘူး။
တံခါးပိတ်သွားမလား။
အပြင်လမ်းလျှောက်မလား။
တိတ်နေမလား။
ဒီနေရာမှာ ရိုးရိုးလေး လုပ်လို့ရတယ်။
ပထမ—
ကိုယ့်ခန္ဓာကိုယ်ကို သိ။
အသံတက်နေသလား။
လက်တင်းနေသလား။
နှလုံးခုန်မြန်သလို ခံစားနေရသလား။
စကားတွေ မြန်မြန်လာနေသလား။
ပြီးရင်—
ကိုယ့်စိတ်ကို သိ။
“ဒေါသရှိနေတယ်”
“ကြောက်နေတယ်”
“မယုံကြည်ခံရသလို ခံစားနေရတယ်”
“မလေးစားခံရသလို ခံစားနေရတယ်”
ဆိုတာ သိ။
ပြီးရင်—
မူလကိစ္စကို ပြန်ရှာ။
“ဦးဇင်းတို့ အခုတကယ် ဆွေးနွေးနေတာ ဘာကိစ္စလဲ”
ဒီမေးခွန်းက အရေးကြီးတယ်။
အစက ရုံးခွဲအသစ်ဖွင့်မဖွင့် ပြောနေတယ်။
အခု—
“မင်းငါ့ကို ဘယ်လိုပြောတယ်”
ဖြစ်နေပြီ။
မူလကိစ္စ ပျောက်သွားပြီ။
ခဏရပ်ပြီး မူလအကြောင်းပြန်ယူ။
“အခု ဦးဇင်းတို့ရဲ့မူလမေးခွန်းက ရုံးခွဲဖွင့်ချိန်အဆင်သင့်ဖြစ်ပြီလားဆိုတာ။ အဲဒါကို ပြန်ကြည့်ရအောင်”
ဆိုရင် ရန်ပွဲက အလုပ်ဆွေးနွေးမှုဆီ ပြန်လာနိုင်တယ်။
ခဏရပ်တဲ့အခါ “ပြန်လာမယ့်အချိန်” မရှိရင် ယုံကြည်မှု ပျက်နိုင်တယ်
လူတစ်ယောက်က—
“ငါအခုမပြောချင်ဘူး”
ဆိုပြီး ထွက်သွားတယ်။
တစ်ဖက်လူ ဘာဖြစ်မလဲ။
“သူပြန်လာမလား”
“ဒီကိစ္စပြီးသွားပြီလား”
“ငါ့ကို စကားမပြောတော့ဘူးလား”
စိုးရိမ်တယ်။
ဒါကြောင့် တာဝန်ရှိတဲ့ခဏရပ်ခြင်းမှာ အရေးကြီးဆုံးတစ်ချက်ရှိတယ်။
ပြန်လာမယ့်အချိန်ကို ပြော။
“အခု စိတ်တော်တော်ပူနေတယ်။ ဆက်ပြောရင် မပြောသင့်တာ ပြောမိနိုင်တယ်။ မိနစ်သုံးဆယ်နားပြီး ခုနစ်နာရီမှာ ပြန်ထိုင်ကြမယ်”
ဆို။
“ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ကို မရှောင်ဘူး။ ဒီည အချက်အလက်ပြန်ကြည့်ပြီး မနက်ကိုးနာရီမှာ အတူဆုံးဖြတ်မယ်”
ဆို။
အဲဒါ ခဏရပ်ခြင်း။
“မပြောနဲ့တော့”
မဟုတ်ဘူး။
“နောက်မှ”
ဆိုပြီး ဘယ်တော့မှမလာတာ မဟုတ်ဘူး။
ရပ် → ပြန်တည် → ပြန်လာ။
ဒီသုံးခုရှိရမယ်။
စိတ်က တက်နေတုန်း ပြောသင့်တာက အချက်အလက်လား၊ အကဲဖြတ်ချက်လား
စိတ်ပူနေတဲ့အချိန်မှာ တစ်ခါတလေ သတင်းကိုတော့ ချက်ချင်းပြောဖို့လိုတယ်။
ဥပမာ—
ငွေစာရင်းအရေးကြီးပြဿနာဖြစ်တယ်။
လုံခြုံရေးအန္တရာယ်ရှိတယ်။
အရေးပေါ်ကိစ္စဖြစ်တယ်။
အဲဒါကို—
“စိတ်ငြိမ်မှ ပြောမယ်”
ဆိုပြီး ဖုံးမထားရဘူး။
အချက်အလက်ကို အချိန်မီပေး။
ဒါပေမဲ့—
“ဒီအမှားကြောင့် မင်းကို ဘယ်လိုလုပ်မယ်”
ဆိုတဲ့ လူအပေါ် အကဲဖြတ်ဆုံးဖြတ်ချက်ကို စိတ်ပြင်းနေချိန် ချက်ချင်းမချဖို့ ဖြစ်နိုင်တယ်။
“အခု ဒီပြဿနာဖြစ်နေတယ်။ ထိခိုက်မှုကို အရင်ရပ်မယ်။ တာဝန်နဲ့ အကြောင်းရင်းကို နေ့လယ်မှာ အေးအေးဆေးဆေး ပြန်ကြည့်မယ်”
လို့ ခွဲလို့ရတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
အရေးပေါ်သတင်းကို မနှောင့်နှေးနဲ့။
ဒေါသအောက်က အကဲဖြတ်မှုကိုတော့ နှောင့်နှေးနိုင်ရင် နှောင့်နှေး။
ဒီနှစ်ခု မရောနဲ့။
စိတ်က တက်နေတဲ့အခါ စောဒနာသုတ်ရဲ့ ငါးချက်ကို ပြန်စစ်
တစ်ဖက်လူကို ထောက်ပြဖို့၊ အမှားပြောဖို့၊ သတိပေးဖို့ရှိတယ်။
စောဒနာသုတ်မှာ အရှင်သာရိပုတ္တရာက ထောက်ပြလိုသူဟာ မိမိအတွင်းမှာ အခြေခံငါးချက် တည်ထားရမယ်လို့ ဟောတယ်—
အချိန်သင့်စွာပြောမယ်။
အမှန်အတိုင်းပြောမယ်။
နူးညံ့စွာပြောမယ်။
အကျိုးရှိရာကိုပြောမယ်။
အတွင်းအမုန်းမပါဘဲ မေတ္တာစိတ်နဲ့ပြောမယ်။
စိတ်ဖိစီးတဲ့အချိန်မှာ ဒီငါးချက်ထဲ ဘာအရင်ပျက်သလဲ။
အများအားဖြင့်—
အချိန်။
နူးညံ့မှု။
မေတ္တာ။
အမှန်တောင် လွန်တတ်တယ်။
“မင်းဒီတစ်ခေါက် မှားတယ်”
က အမှန်ဖြစ်နိုင်တယ်။
စိတ်တိုလာတော့—
“မင်းအမြဲဒီလိုပဲ”
ဖြစ်သွားတယ်။
အခုတော့ အမှန်ကျော်သွားပြီ။
“ဒီအပိုင်းကို အဖေစိုးရိမ်တယ်”
က အမှန်။
စိတ်တက်လာတော့—
“မင်းမှာ အတွေ့အကြုံမရှိဘူး”
ဖြစ်တယ်။
လူတစ်ယောက်ရဲ့ အရည်အချင်းတစ်ခုလုံးကို တံဆိပ်ကပ်သွားတယ်။
ဒါကြောင့် စကားမပြောခင် ခဏမေး—
အခုအချိန်သင့်ပြီလား။
ငါပြောမယ့်အရာ အမှန်တိတိကျကျလား။
အသံက နူးညံ့နိုင်သေးလား။
ဒီစကားက ပြင်ဖို့လား၊ အနိုင်ယူဖို့လား။
ငါ့အတွင်းမှာ မေတ္တာကျန်သေးလား။
မေတ္တာလုံးဝမရှိသေးဘူး၊ အနိုင်ယူချင်စိတ်ပဲရှိတယ်ဆိုရင် ခဏရပ်တာ ပညာရှိနိုင်တယ်။
အမှန်ဖြစ်ရုံနဲ့ ချက်ချင်းပြောရမယ် မဟုတ်ဘူး
အဘယရာဇကုမာရသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စကားပြောမှုအတွက် အမှန်ဖြစ်မှု၊ အကျိုးရှိမှုနဲ့ သင့်တော်တဲ့အချိန်တို့ကို ဆက်စပ်ဖော်ပြထားတယ်။ အမှန်ဖြစ်ပြီး အကျိုးရှိတဲ့စကားဖြစ်သော်လည်း တစ်ဖက်လူကြိုက်မကြိုက်ကိုကျော်ပြီး သင့်တော်တဲ့အချိန်ကို သိတော်မူခြင်း ကို ဖော်ပြပြီး၊ အဲဒီသဘောရဲ့အောက်မှာ သတ္တဝါတို့အပေါ် စာနာမှုရှိကြောင်း ရှင်းထားတယ်။
ဒါကြောင့်—
“ငါပြောတာ အမှန်ပဲ”
ဆိုတာနဲ့ စကားက ကုသိုလ်ဖြစ်ပြီလို့ မယူနဲ့။
အဖေက သားရဲ့အမှားတစ်ခုကို သိတယ်။
ညစာစားတဲ့အချိန် အိမ်သားအားလုံးရှေ့မှာ—
“မင်းဘာလုပ်ထားလဲ လူတိုင်းသိအောင်ပြောရအောင်”
ဆိုတယ်။
အမှန်ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ အဲဒီအချိန်၊ အဲဒီနေရာက ပြုပြင်ဖို့ အကောင်းဆုံးလား။
သီးသန့်ပြောလို့ရသလား။
အလုပ်ခွင်မှာလည်း တစ်ယောက်မှားတယ်။
အစည်းအဝေးထဲ လူနှစ်ဆယ်ရှေ့မှာ ချက်ချင်းထုတ်ပြောလိုက်တယ်။
အမှားက ပြင်သွားသလား။
ဒါမှမဟုတ် လူက ကိုယ့်ကိုကာကွယ်ဖို့ပဲ စဉ်းစားသွားသလား။
ဒီအရာတွေကို ခဏရပ်ပြီး ဆင်ခြင်ရတယ်။
စိတ်က ပူတဲ့အခါ မိဘရဲ့ စေတနာတောင် ဖိအားဖြစ်သွားနိုင်တယ်
မိဘက ကောင်းစေချင်တယ်။
သားသမီးကို အနာဂတ်ကောင်းစေချင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ စိုးရိမ်မှုများလွန်းလာတဲ့အခါ ဘာဖြစ်တတ်သလဲ။
စေတနာက ထိန်းချုပ်မှု ဖြစ်လာတယ်။
သားက ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုချတယ်။
မိဘစိတ်ပူတယ်။
“မလုပ်နဲ့”
ပြောတယ်။
သားက—
“ဘာကြောင့်လဲ”
မေးတယ်။
“ငါ့စကားနားထောင်”
ဖြစ်သွားတယ်။
စိတ်ဖိစီးမှုက ပညာရှင်းပြဖို့နေရာကို ပိတ်လိုက်တယ်။
တကယ်တော့ မိဘမှာ အကြောင်းပြချက်ကောင်းရှိနိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ စိတ်ပူတာနဲ့ အမိန့်အဖြစ်ထွက်သွားတယ်။
ခဏရပ်လိုက်ရင်—
“အဖေစိုးရိမ်တာ အချက်နှစ်ချက်ရှိတယ်။ ပထမက ဒီလို၊ ဒုတိယက ဒီလို။ သားရဲ့အမြင်လည်း နားထောင်ချင်တယ်”
လို့ ပြောင်းနိုင်တယ်။
ကဲ… စကားအဓိပ္ပာယ်က တူနီးပါး။
ဒါပေမဲ့ ဆက်ဆံရေးရဲ့ အရည်အသွေး မတူဘူး။
ခဏရပ်ခြင်းက စေတနာကို အမိန့်မဖြစ်အောင် ကာကွယ်ပေးနိုင်တယ်။
နောက်မျိုးဆက်ရဲ့ လွတ်လပ်လိုစိတ်ကလည်း ရိုင်းပျမှု မဖြစ်စေနဲ့
လူငယ်တို့…
ကိုယ့်နည်းကိုယ် စမ်းချင်တယ်။
ကောင်းတယ်။
တစ်နေ့တော့ မိဘအောက်မှာ ထာဝရမနေရဘူး။
ကိုယ့်ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကိုယ်ယူရမယ်။
သိင်္ဂါလသုတ်မှာ မိဘက အချိန်တန် အမွေလွှဲခြင်းနဲ့အတူ သားသမီးဘက်ကလည်း မိဘကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ မိသားစုတာဝန်ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ အမွေခံထိုက်သောအပြုအမူရှိခြင်းတို့ကို ဖော်ပြထားတယ်။
ဒါကြောင့် လွတ်လပ်ခြင်းဆိုတာ—
“အခုငါ့အလှည့်၊ အကြီးတွေ တိတ်”
မဟုတ်ဘူး။
အမွေယူတယ်။
ဒါပေမဲ့ ကျေးဇူးကို မပယ်။
နည်းအသစ်သုံးတယ်။
ဒါပေမဲ့ အတိတ်သင်ခန်းစာကို မပြက်ရယ်ပြု။
ကိုယ်ဆုံးဖြတ်တယ်။
ဒါပေမဲ့ တန်ဖိုးရှိတဲ့အကြံကို နားထောင်တတ်။
အဲဒါ ရင့်ကျက်မှု။
စိတ်ဖိစီးလာရင် လူငယ်က—
“ကျွန်တော့်ကို မထိန်းနဲ့”
လို့ ချက်ချင်းပြန်ပြောချင်တယ်။
ခဏရပ်ပြီး—
“အဖေ့မှာ စိုးရိမ်တဲ့အချက်ကို အရင်နားထောင်ချင်တယ်။ ပြီးရင် ကျွန်တော်ဆုံးဖြတ်ထားတဲ့အကြောင်းကို ရှင်းပြမယ်”
လို့ ပြောင်းကြည့်။
ဒီလိုပြောတာနဲ့ ကိုယ့်အာဏာ လျော့သွားသလား။
မလျော့ဘူး။
ပိုရင့်ကျက်သွားတယ်။
အကြီးအကဲလက်လွှတ်ဖို့ ခက်ချိန်မှာ “အပြည့်လွှဲ” နဲ့ “အပြည့်ထိန်း” ကြား လမ်းရှိတယ်
မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုမှာ လူတွေ အစွန်းနှစ်ဖက်ကို သွားတတ်တယ်။
“အားလုံးလွှဲပြီး ငါဘာမှမပြောတော့ဘူး”
တစ်ဖက်။
“ငါရှိသရွေ့ အားလုံးငါဆုံးဖြတ်မယ်”
တစ်ဖက်။
တကယ်တော့ ကြားမှာ အဆင့်ရှိနိုင်တယ်။
ဆုံးဖြတ်ချက်အသေးတွေကို ဆက်ခံသူကို အပြည့်လွှဲ။
အရေးကြီးဆုံးဖြတ်ချက်တချို့မှာ အချိန်တစ်ခုအထိ တိုင်ပင်။
အန္တရာယ်ကြီးတဲ့ကိစ္စတွေမှာ နှစ်ဖက်သဘောတူထားတဲ့ စံထား။
အကြီးအကဲက—
“ငါအရာရာ မမေးတော့ဘူး”
လေ့ကျင့်။
ဆက်ခံသူက—
“အရေးကြီးတာကို မဖုံးဘူး”
လေ့ကျင့်။
ဒီလို အဆင့်လိုက်သွားနိုင်တယ်။
ဒါက သုတ်တော်တစ်ပုဒ်က သတ်မှတ်ထားတဲ့ ခေတ်သစ်စီမံခန့်ခွဲမှုနည်းမဟုတ်ဘူး။
လက်တွေ့အသုံးချသဘောပါ။
အရေးကြီးတာက—
နှစ်ဖက်စိတ်ဖိစီးမှုတက်လာတဲ့အခါ “အားလုံးငါ” သို့မဟုတ် “အားလုံးမင်း” ဆိုတဲ့ အစွန်းကို ချက်ချင်းမသွားဖို့။
ခဏရပ်ပြီး မေးသင့်တဲ့ မေးခွန်းလေးခု
စိတ်တက်လာတဲ့အခါ ဦးဇင်းတို့ မေးခွန်းလေးခု သုံးလို့ရတယ်။
“အခု ဘာဖြစ်နေတာလဲ”
အဖြစ်မှန်။
“ငါ့စိတ်ထဲ ဘာဖြစ်နေတာလဲ”
ဒေါသလား။
ကြောက်စိတ်လား။
မာနလား။
နာကျင်မှုလား။
“အခုချက်ချင်းလုပ်ရမယ့်အရာ ဘာလဲ”
အရေးပေါ်ကာကွယ်မှုရှိလား။
မရှိရင် အချိန်ယူလို့ရလား။
“ပြောပြီးနောက် ငါဘာလိုချင်တာလဲ”
ပြဿနာပြင်ချင်တာလား။
သူ့ကို နာစေချင်တာလား။
သူသဘောတူရုံလိုချင်တာလား။
ယုံကြည်မှုဆက်ထားချင်တာလား။
ဒီလေးခုကို စိတ်ဖိစီးနေချိန်မှာ တစ်ခါမေးလိုက်ရင် စကားအများကြီးပြောင်းနိုင်တယ်။
မကောင်းတဲ့စကားကြားရင် ချက်ချင်းပြန်မပစ်ဘဲ “မြေကြီးလို” စိတ်ကို ကျယ်အောင်လုပ်
ကကုစူပမသုတ်ထဲမှာ မြေကြီးကြီးကို အရောင်နဲ့ပုံဖျက်လို့ မလွယ်သလို၊ ဂင်္ဂါမြစ်ကို မီးရှူးလေးနဲ့ အပူပေးလို့ မလွယ်သလို စိတ်ကို ကျယ်ပြန့်စွာ မေတ္တာနဲ့ တည်အောင် လေ့ကျင့်ဖို့ ဥပမာများစွာ ပါတယ်။ အဆုံးထိတောင် အလွန်ပြင်းထန်တဲ့ ထိခိုက်မှုကြားမှာပင် စိတ်ကို အမုန်းမဖြစ်စေရန် မြင့်မားစွာ လေ့ကျင့်ခိုင်းထားတယ်။
ဒီအရာကို ဦးဇင်းတို့ တစ်ခါတည်းပြည့်စုံမယ်လို့ မပြောဘူး။
ဒါပေမဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ စတင်လို့ရတယ်။
အဖေက စကားတစ်ခွန်းပြောတယ်။
သားနာတယ်။
ချက်ချင်းပြန်မပစ်ဘဲ—
“သူ့စကားတစ်ခွန်းက ငါ့စိတ်တစ်ခုလုံး ဖြစ်သွားရမလား”
ပြန်မေး။
သားက စကားတစ်ခွန်းပြောတယ်။
အဖေနာတယ်။
“သားရဲ့ ဒီတစ်ခွန်းကြောင့် ငါ့မေတ္တာအကုန်ပျောက်ရမလား”
မေး။
ဒီဟာက အမှားကို ခွင့်လွှတ်ပြီး မပြောတော့ဘူးဆိုတာ မဟုတ်ဘူး။
အမှန်ကို နောက်မှ ပြော။
ဒါပေမဲ့ ကိုယ့်စိတ်ကို အရင်မီးမလောင်စေဖို့။
ခဏရပ်တာမှာ အသက်ရှူသိခြင်းကို အကူအညီအဖြစ် သုံးနိုင်တယ်
ဒီည ဦးဇင်းတို့ အလွန်နက်တဲ့ ဘာဝနာနည်းကို အလုပ်ခွင်စိတ်ဖိစီးမှုနည်းလမ်းအဖြစ် လျှော့မပြောချင်ဘူး။
ဒါပေမဲ့ အခြေခံသတိလေ့ကျင့်မှုအနေနဲ့—
စိတ်တက်လာတဲ့အခါ အသက်ရှူဝင်တာ သိ။
အသက်ရှူထွက်တာ သိ။
ခန္ဓာကိုယ်ထိုင်နေတာ သိ။
ဒီလို အခုအချိန်ကို ပြန်သိနိုင်တယ်။
ပြီးတော့ စကားမထွက်ခင် ခဏနေ။
သုံးမိနစ်လိုချင်မှလိုမယ်။
တစ်ခါတလေ သုံးချက်အသက်ရှူချိန်ပဲ။
အရေးကြီးတာက—
“စိတ်တိုတယ် → ချက်ချင်းပြော”
ဆိုတဲ့လမ်းကြောင်းကြားမှာ သတိတစ်ချက် ဝင်လာဖို့။
အတွေးအရှိန်ကို တဖြည်းဖြည်း လျှော့နိုင်တယ်
ဝိတက္ကသဏ္ဌာနသုတ်မှာ အကုသိုလ်အတွေးကို ကိုင်တွယ်ရာ နည်းအမျိုးမျိုးထဲမှာ အတွေးကို မောင်းနှင်နေတဲ့ အားကို တဖြည်းဖြည်းငြိမ်စေတဲ့အခါ မြန်မြန်လျှောက်နေသူက “ဘာလို့ မြန်မြန်လျှောက်နေတာလဲ၊ ဖြည်းဖြည်းလျှောက်မယ်” လို့ လျှော့၊ နောက်မှ ရပ်၊ ထိုင်၊ လဲလျောင်းစသဖြင့် ပိုကြမ်းတဲ့အနေအထားကနေ ပိုနူးညံ့တဲ့အနေအထားဘက် ရွှေ့တဲ့ ဥပမာကို အသုံးပြုထားတယ်။
ဒီဥပမာကို မျိုးဆက်အငြင်းပွားမှုထဲ ဆင်ခြင်ကြည့်။
စကားအရှိန်တက်နေတယ်။
အရင်—
အသံလျှော့။
ပြီးရင်—
စကားအရေအတွက်လျှော့။
ပြီးရင်—
“အခု ငါတို့နှစ်ယောက်လုံး စိတ်ပြင်းနေပြီ”
လို့ သိ။
ပြီးရင်—
ခဏနား။
ပြီးရင်—
အချက်အလက်ရေးပြီး ပြန်ထိုင်။
အရှိန်ကို တစ်ခါတည်း အတင်းချဖို့ခက်ရင် တဖြည်းဖြည်းလျှော့။
ကားမောင်းရင် အမြန်နှုန်းတက်နေချိန် ကွေ့ကောက်မယ့်နေရာမှာ ပိုနင်းတာမလုပ်ဘူးနော်။
အရှိန်လျှော့။
တည်ငြိမ်အောင်လုပ်။
ပြီးမှ ကွေ့။
ဒီယာဉ်မောင်းဥပမာဟာ ဓမ္မကို သက်သေပြတာမဟုတ်ဘူး။
နားလည်လွယ်အောင် ဥပမာပဲ။
မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုကလည်း ဘဝရဲ့ အကွေ့အကောက်ကြီးတစ်ခုပါ။
အဲဒီအချိန် အရှိန်သာတက်ပြီး သတိမရှိရင် ထိခိုက်လွယ်တယ်။
ညနေပိုင်းမှာ မေးသင့်တဲ့ မေးခွန်း—“ဒီနေ့ ငါ ဘယ်သူ့အပေါ် စိတ်ဖိစီးမှု ပစ်ချခဲ့သလဲ”
သူတော်ကောင်းတို့…
မနက်က အလုပ်ကိစ္စပူတယ်။
ညနေအိမ်ပြန်တော့ သားက ပန်းကန်မသိမ်းထားဘူး။
အဲဒီအမှားနဲ့ မညီတဲ့အတိုင်းအတာနဲ့ အော်လိုက်တယ်။
တကယ် စိတ်ဆိုးတာ ပန်းကန်ကြောင့်ပဲလား။
မဟုတ်နိုင်ဘူး။
နေ့တစ်နေ့လုံး ပူထားတာကို သားအပေါ် ပစ်ချလိုက်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
အကြီးအကဲက ဘဏ်ကိစ္စပူနေတယ်။
လူငယ်က အကြံတစ်ခု မတူဘူး။
အကြံမတူတာအတွက် လိုတာထက်ပိုကြမ်းလိုက်တယ်။
တကယ် ဒေါသက လူငယ်ကြောင့်ပဲလား။
မဟုတ်နိုင်ဘူး။
ကိုယ့်စိတ်ဖိစီးမှုအဟောင်းကို ဒီနေရာမှာ ထုတ်လိုက်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် ညတိုင်း မေး။
“ဒီနေ့ ငါ့ရဲ့ပူပန်မှုကို မဆိုင်တဲ့လူတစ်ယောက်ပေါ် ပစ်ချခဲ့သလား။”
ရှိရင် သိ။
လိုအပ်ရင် တောင်းပန်။
နောက်တစ်ခါ မဖြစ်အောင် သတိထား။
အကြီးအကဲက “ငါလွှတ်လိုက်ရင် ငါဘာဖြစ်မလဲ” ဆိုတဲ့မေးခွန်းနဲ့လည်း နေတတ်တယ်
မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုဟာ လုပ်ငန်းစီမံခန့်ခွဲမှုပဲ မဟုတ်ဘူး။
ကိုယ်ပိုင်အထောက်အထားနဲ့လည်း ဆိုင်တယ်။
နှစ်လေးဆယ်—
“ငါက ဒီလုပ်ငန်းရဲ့ခေါင်းဆောင်”
ဆိုပြီး နေခဲ့တယ်။
အခု မလွှဲရင် မသင့်တော့ဘူး။
လွှဲလိုက်တယ်။
မနက်နိုးလာတဲ့အခါ—
“အခုငါ ဘာလုပ်မလဲ”
ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒီအတွင်းဒုက္ခကို လူငယ်တွေ နားလည်ပေးနိုင်ရင် ကောင်းတယ်။
အကြီးအကဲကို—
“အာဏာမလွှတ်ချင်တဲ့လူ”
လို့ တစ်လုံးတည်း မတံဆိပ်ကပ်နဲ့။
တစ်ချို့အပိုင်းမှာ မာနပါနိုင်တယ်။
တစ်ချို့အပိုင်းမှာ ကြောက်စိတ်ပါနိုင်တယ်။
တစ်ချို့အပိုင်းမှာ ကိုယ့်ဘဝရဲ့ အဓိပ္ပာယ်တစ်ခု ပြောင်းသွားလို့ ဖြစ်နိုင်တယ်။
သူ့စိတ်ကိုလည်း နားထောင်ပေး။
ကရုဏာရှိ။
ဒါပေမဲ့ ကရုဏာဆိုပြီး လွှဲရမယ့်အရာကို ထာဝရမလွှဲဘဲ မထားနဲ့။
ကရုဏာနဲ့ နယ်နိမိတ် နှစ်ခုလုံး လိုတယ်။
ဆက်ခံသူက “ငါ့ကို အခွင့်အရေးပေးလို့ ရလဒ်ချက်ချင်းပြရမယ်” ဆိုတဲ့ဖိအားနဲ့ မနေပါနဲ့
တစ်ဖက်မှာ လူငယ်က—
“အခုငါ့အလှည့်၊ သက်သေပြမယ်”
ဆိုပြီး အရမ်းမြန်တတ်တယ်။
အဟောင်းအားလုံး ပြောင်း။
လူအားလုံး ပြောင်း။
စနစ်အားလုံး ပြောင်း။
အကြီးအကဲကို—
“အခု ကျွန်တော့်ခေတ်”
ဆိုပြီး ပြချင်တယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ကိုယ့်အရည်အချင်းကို သက်သေပြချင်တဲ့စိတ်က ဆုံးဖြတ်ချက်အရှိန်ကို တိုးစေနိုင်တယ်။
ခဏရပ်ပြီး မေး—
“ဒီပြောင်းလဲမှု တကယ်လိုလို့လား၊ ဒါမှမဟုတ် ငါ့အမှတ်အသားကို အမြန်ပြချင်လို့လား”
ဒီမေးခွန်းက လူငယ်အတွက် သိပ်အရေးကြီးတယ်။
အဟောင်းဆိုတိုင်း မကောင်းဘူးမဟုတ်ဘူး။
အသစ်ဆိုတိုင်း ကောင်းတယ်မဟုတ်ဘူး။
ဘာကို ထိန်းမလဲ။
ဘာကို ပြင်မလဲ။
ဘာကို စွန့်မလဲ။
ပညာနဲ့ခွဲ။
သာရဏီယတရားနဲ့ မျိုးဆက်နှစ်ဆက်ရဲ့ မေတ္တာ
သာရဏီယတရားဆိုင်ရာ သုတ်မှာ ကိုယ်အမူအရာ၊ နှုတ်အမူအရာ၊ စိတ်အမူအရာတို့နဲ့ မေတ္တာထားခြင်းကို မျက်နှာချင်းဆိုင်မှာရော နောက်ကွယ်မှာပါ ကျင့်သုံးခြင်း၊ ရရှိထားတာကို မျှဝေခြင်း၊ သီလနဲ့အမြင်ညီညွတ်မှုတို့ဟာ ချစ်ခင်မှု၊ လေးစားမှု၊ သဟဇာတဖြစ်မှုနဲ့ ညီညွတ်မှုဆီ ဦးတည်စေကြောင်း ဖော်ပြထားတယ်။
ဒီသဘောကို မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းရာမှာ သတိရ။
အဖေက သားရှေ့မှာ—
“သားလုပ်တာ ကောင်းပါတယ်”
ပြော။
နောက်ကွယ်မှာ—
“ဒီကလေး မဖြစ်နိုင်ပါဘူး”
ပြော။
ဒါဆို ယုံကြည်မှုတည်မလား။
သားက အဖေရှေ့မှာ—
“အဖေ့အကြံ နားထောင်ပါတယ်”
ပြော။
သူ့အဖွဲ့နဲ့နေတဲ့အခါ—
“အဖေက အခုဘာမှမသိတော့ဘူး”
ပြော။
ဒါလည်း ယုံကြည်မှုမတည်ဘူး။
မျက်နှာချင်းဆိုင်မှာရော နောက်ကွယ်မှာပါ လေးစားမှုရှိရမယ်။
အမြင်မတူလို့ရတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာမဖျက်နဲ့။
မတူတဲ့အမြင်ကို လူမသိအောင် ဖုံးမထားဘဲ သက်ဆိုင်သူနဲ့ပြော။
ဒီလိုဆိုရင် ခဏရပ်ခြင်းဟာ အတင်းအဖျင်းပြောဖို့ အချိန်မဖြစ်ဘူး။
ကိုယ့်စိတ်ကို ပြန်တည်ဖို့အချိန် ဖြစ်တယ်။
ခဏရပ်နေတဲ့အချိန်မှာ တတိယလူဆီ သွားပြီး မီးမပွားနဲ့
အဖေနဲ့သား ရန်ဖြစ်တယ်။
သားက—
“ခဏနားမယ်”
ဆိုပြီး ထွက်သွားတယ်။
ပြီးတော့ တစ်နာရီလုံး မောင်နှမတွေကို ဖုန်းဆက်ပြီး—
“အဖေက ဘယ်လိုပြောသလဲ သိလား”
ဆိုပြီး ပြောတယ်။
ဒါ ခဏရပ်တာလား။
ကိုယ်ခန္ဓာပဲ နေရာပြောင်းတာ။
စိတ်က ဆက်မီးလောင်တယ်။
အဖေလည်း အိမ်မှာ—
“သားက ငါ့ကို မရိုသေတော့ဘူး”
ဆိုပြီး လူတိုင်းကို ပြောတယ်။
နောက်ဆုံး မူလကိစ္စကို နှစ်ယောက်ပဲ သိရမယ့်အစား မိသားစုအားလုံး ပါလာတယ်။
ဒါကြောင့် ခဏရပ်တဲ့အချိန်မှာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို မေး—
“ငါစိတ်ကို ငြိမ်အောင်လုပ်နေတာလား၊ ငါ့ဘက်ကလူစုနေတာလား”
သိပ်အရေးကြီးတယ်။
လိုအပ်ရင် ပညာရှိတစ်ယောက်ဆီ တိုင်ပင်နိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က အဖြေရှာဖို့ဖြစ်ရမယ်။
တစ်ဖက်လူကို မကောင်းပြောပြီး ကိုယ့်ဒေါသကို အတည်ပြုခိုင်းဖို့ မဟုတ်ဘူး။
အမှားဝန်ခံသူနဲ့ ဝန်ခံမှုကို လက်ခံသူ နှစ်ဖက်လုံး ပညာလိုတယ်
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်မှာ ပညာရှိနှစ်မျိုးကို တိုတောင်းရှင်းလင်းစွာ ဖော်ပြထားတယ်—
မိမိ၏ ချိုးဖောက်မှုကို ချိုးဖောက်မှုအဖြစ် မြင်တတ်သူ။
တစ်ပါးသူက ချိုးဖောက်မှုကို ဖွင့်ပြလာတဲ့အခါ တရားနှင့်အညီ လက်ခံခွင့်လွှတ်တတ်သူ။
ဒီအချက်ကို မျိုးဆက်နှစ်ဆက်ကြား ခဏရပ်ခြင်းနဲ့ ဆက်ကြည့်။
အဖေ စိတ်တိုပြီး စကားလွန်သွားတယ်။
ခဏရပ်တယ်။
နောက်မှ—
“သား၊ အဖေပြောတဲ့စကား လွန်သွားတယ်။ စိုးရိမ်တာရှိပေမဲ့ ဒီလိုပြောတာ မသင့်ဘူး”
ပြောနိုင်တယ်။
ဒါ ပညာတစ်မျိုး။
သားဘက်ကလည်း—
“အဖေ ဝန်ခံပြီဆိုရင် အခုအခါတိုင်း ဒီစကားကို ပြန်ထုတ်ပြီး အဖေ့ကို အရှက်ခွဲမယ်”
ဆိုရင် ဆက်ဆံရေးပြန်မတည်ဘူး။
ရိုးသားတဲ့ဝန်ခံမှုကို တရားမျှတစွာ လက်ခံတတ်ဖို့လည်း ပညာလိုတယ်။
တစ်ဖက်မှာ သားက—
“မနေ့က ကျွန်တော်လည်း အဖေ့ကို မရိုမသေပြောမိပါတယ်”
ပြောလာရင် အဖေက—
“အခုမှ သိတယ်မဟုတ်လား”
ဆိုပြီး အနိုင်မယူနဲ့။
“ပြန်ပြောလာတာ ကောင်းတယ်။ ဦးဇင်းတို့ နှစ်ဖက်လုံး ဘာပြင်မလဲ ကြည့်ရအောင်”
ဆိုနိုင်ရင် ဆက်ဆံရေး ပြန်တည်တယ်။
“ခဏရပ်တယ်” ဆိုပြီး မဖြေရှင်းဘဲထားတာ မေတ္တာမဟုတ်ဘူး
အချို့မိသားစုမှာ အငြင်းပွားမှုတိုင်း—
“မပြောနဲ့၊ ရန်မဖြစ်နဲ့”
ဆိုပြီး ပိတ်တယ်။
အပြင်မှာ ငြိမ်တယ်။
အတွင်းမှာ မကျေနပ်မှုစုတယ်။
နှစ်တွေကြာတော့ အမွေခွဲချိန်၊ တာဝန်လွှဲချိန်မှာ အဟောင်းအားလုံး တစ်ခါတည်းထွက်တယ်။
ဒါကြောင့်—
ငြိမ်နေခြင်းတိုင်း ငြိမ်းချမ်းမှု မဟုတ်ဘူး။
ငြိမ်းချမ်းမှုမှာ အမှန်ကို ပြောနိုင်ရမယ်။
နားထောင်နိုင်ရမယ်။
ပြင်နိုင်ရမယ်။
ခဏရပ်ခြင်းက အမှန်ကို ပိုကောင်းကောင်း ပြန်ပြောဖို့ဖြစ်ရမယ်။
ဖုံးဖို့ မဟုတ်ဘူး။
စိတ်ဖိစီးချိန်မှာ ဘယ်အရာကို ချက်ချင်းမဆုံးဖြတ်သင့်သလဲ
ဒီနေရာမှာ အခြေအနေလိုက်ပဲ ဖြစ်တယ်။
ပုံသေဥပဒေ မဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမဲ့ ရေရှည်အကျိုးဆက်ကြီးတဲ့ကိစ္စတွေမှာ စိတ်ပြင်းနေချိန် ခဏရပ်ဖို့ သင့်တော်နိုင်တယ်။
ဥပမာ—
သားသမီးတစ်ယောက်ကို မိသားစုလုပ်ငန်းက အပြီးတိုင်ထုတ်မထုတ်။
အမွေခွဲဝေမှုကြီး။
လုပ်ငန်းပိုင်ဆိုင်မှု လွှဲပြောင်းမှု။
အဓိကခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်ကို အလုပ်ထုတ်မှု။
မောင်နှမအကြား ပိုင်ဆိုင်မှုအရေး။
စကားတစ်ခွန်းကြောင့် ဆက်ဆံရေးဖြတ်မဖြတ်။
အဲဒီအရာတွေကို ဒေါသအမြင့်ဆုံးအချိန်မှာ ဆုံးဖြတ်လိုက်ရင် ပြန်ပြင်ရခက်နိုင်တယ်။
အရေးပေါ်ကာကွယ်မှုလိုရင် အရင်ကာကွယ်။
ဒါပေမဲ့ ရေရှည်ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သတိပြန်ရပြီး အချက်အလက်ပြည့်စုံမှ ချဖို့ကောင်းတတ်တယ်။
တည်ထောင်သူနဲ့ ဆက်ခံသူကြား စိတ်ကူးထားတဲ့ ဖြစ်ရပ်
အခု သင်ကြားရေးအတွက် စိတ်ကူးထားတဲ့ ဥပမာတစ်ခု ကြည့်ကြရအောင်။
ဒါဟာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မဟုတ်ဘူး။
တည်ထောင်သူဖခင်က အသက်ကြီးလာပြီ။
သားကို နေ့စဉ်စီမံခန့်ခွဲမှု လွှဲပေးထားတယ်။
သားက အဖွဲ့ရဲ့ လုပ်နည်းတစ်ခု ပြောင်းတယ်။
ပြောင်းပြီး ပထမလမှာ ပြဿနာတချို့ဖြစ်တယ်။
ဖခင်က သိတယ်။
စိတ်ထဲမှာ—
“ကြည့်၊ ငါပြောသားပဲ”
ဆိုတဲ့စိတ်တက်တယ်။
အစည်းအဝေးမှာ သားရှေ့ကို စာရင်းတင်ပြီး—
“မင်းကြောင့် ဒီလိုဖြစ်တာ”
လို့ ပြောချင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ဖခင် ခဏရပ်လိုက်တယ်ဆိုပါစို့။
ကိုယ့်စိတ်ကို မေးတယ်။
“ငါအခု ဒီပြဿနာပြင်ချင်တာလား၊ ငါ့စကားမှန်ကြောင်း သက်သေပြချင်တာလား”
ဒီမေးခွန်းက သူ့စကားကို ပြောင်းစေတယ်။
အစည်းအဝေးမှာ—
“အခုစနစ်ပြောင်းပြီး ဒီအခက်အခဲတွေ့လာတယ်။ အဖေ့မှာ စိုးရိမ်ချက်ရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ အရင်ဆုံး သားရဲ့အမြင်နဲ့ အချက်အလက်ကို နားထောင်ချင်တယ်”
ဆိုတယ်။
သားဘက်မှာလည်း ခဏရပ်ဖို့လိုတယ်။
သူ့စိတ်က—
“အဖေက အခုငါ့ကို အပြစ်ပြန်ရှာပြီ”
လို့ တက်တယ်။
ချက်ချင်း—
“အရင်စနစ်လည်း ပြဿနာရှိတာပဲ”
မပြန်ဘဲ—
“ဒီပြဿနာအတွက် ကျွန်တော်သိထားတာ ရှင်းပြပါမယ်။ ကျွန်တော့်ဆုံးဖြတ်ချက်ထဲက ပြင်ရမယ့်အပိုင်းရှိရင် ယူပါမယ်”
လို့ ပြောတယ်။
ကဲ…
ပြဿနာမရှိတော့ဘူးလား။
ရှိသေးတယ်။
စာရင်းပြဿနာကို ဖြေရှင်းရဦးမယ်။
ဒါပေမဲ့ လူနှစ်ယောက်ကြား ယုံကြည်မှုပျက်သွားမယ့် ဒုတိယပြဿနာကို မဖန်တီးတော့ဘူး။
ခဏရပ်ခြင်းက မူလပြဿနာကို ပျောက်အောင် မလုပ်ဘူး။
မူလပြဿနာပေါ် အတ္တ၊ ဒေါသ၊ မာနကြောင့် အပိုပြဿနာ မတက်အောင် ကာကွယ်ပေးတယ်။
ခေါင်းဆောင်စိတ်တည်မှုက အဖွဲ့ထဲကို ကူးတယ်
ခေါင်းဆောင်က မကောင်းသတင်းကြားတာနဲ့ အော်တယ်။
လူတွေ ဘာသင်မလဲ။
ပြဿနာကို ဖုံးတတ်လာတယ်။
ခေါင်းဆောင်က—
“အခုဒီသတင်းက စိုးရိမ်စရာပါ။ အရင်ဆုံး အချက်အလက်ရှင်းကြမယ်။ ပြီးမှ ဆုံးဖြတ်မယ်”
လို့ တည်တည်ငြိမ်ငြိမ်ပြောတယ်။
လူတွေ ဘာသင်မလဲ။
ပြဿနာရှိရင် ပြောလို့ရတယ်။
ဒါကြောင့် အကြီးအကဲရဲ့ ခဏရပ်တတ်မှုဟာ သူ့စိတ်တစ်ခုတည်းအတွက် မဟုတ်ဘူး။
အဖွဲ့ရဲ့ လုံခြုံမှုကို ဖန်တီးပေးတယ်။
နောက်မျိုးဆက်ကလည်း အဲဒီပုံစံကို မြင်ပြီး သင်တယ်။
စာသင်ခန်းထဲမှာ—
“ဒေါသမထွက်နဲ့”
ပြောတာတစ်မျိုး။
မကောင်းသတင်းတကယ်ရောက်လာတဲ့အခါ အကြီးအကဲကိုယ်တိုင် ခဏရပ်ပြနိုင်တာ တစ်မျိုး။
နောက်မျိုးဆက်က ဒုတိယအရာကို ပိုမှတ်မိမယ်။
“ငါ့အချိန်မှာ ဒီလိုမဖြစ်ခဲ့ဘူး” ဆိုတဲ့စကားကို သတိထား
အကြီးအကဲတွေ စိတ်ဖိစီးရင် ဒီစကားထွက်တတ်တယ်။
“ငါ့ခေတ်မှာ ဒီလိုမဖြစ်ဘူး”
တကယ်လည်း မဖြစ်ခဲ့နိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒီစကားမှာ အန္တရာယ်ရှိတယ်။
လူငယ်ကြားတာ—
“မင်းတို့က ငါတို့ထက်ညံ့တယ်”
ဖြစ်နိုင်တယ်။
အကြီးအကဲမှာ သင်ခန်းစာပေးချင်တာရှိရင် ပိုတိကျအောင်ပြော။
“အရင်က ဦးဇင်းတို့ ဒီအန္တရာယ်ကြုံခဲ့ဖူးတယ်။ အဲဒီအခါ ဒီနည်းနဲ့ ပြင်ခဲ့တယ်။ အခုအခြေအနေတူမတူ အတူစစ်ကြည့်ရအောင်”
လို့ ပြော။
အတွေ့အကြုံကို အာဏာအဖြစ် မသုံးဘဲ အချက်အလက်အဖြစ် မျှဝေ။
ဒီလိုဆို နောက်မျိုးဆက်က နားထောင်လွယ်တယ်။
“အခုခေတ်က မတူတော့ဘူး” ဆိုတဲ့စကားကိုလည်း သတိထား
လူငယ်တွေဘက်က—
“အခုခေတ်က မတူတော့ဘူး”
ပြောတတ်တယ်။
တကယ်လည်း အခြေအနေပြောင်းတယ်။
နည်းပညာပြောင်းတယ်။
စျေးကွက်ပြောင်းတယ်။
အလုပ်လုပ်ပုံပြောင်းတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒီစကားကို—
“အကြီးအကဲရဲ့အတွေ့အကြုံအားလုံး မသက်ဆိုင်တော့ဘူး”
ဆိုတဲ့သဘောနဲ့ မသုံးနဲ့။
အခုခေတ်မတူတာ မှန်နိုင်တယ်။
လူ့လောဘ၊ မာန၊ ဒေါသ၊ မယုံကြည်မှု၊ အားနည်းချက်တွေကတော့ အားလုံးအသစ်မဟုတ်ဘူး။
သီလ၊ ရိုးသားမှု၊ တာဝန်ယူမှု၊ ကရုဏာ၊ ယုံကြည်မှုတို့ရဲ့ တန်ဖိုးလည်း မပျောက်ဘူး။
အသစ်ယူ။
အဟောင်းထဲက ပညာကိုလည်း ယူ။
ပညာရှိတဲ့မျိုးဆက်လွှဲခြင်းက “ဘယ်သူနိုင်” မဟုတ်ဘူး။
“ဘာကို ထိန်း၊ ဘာကို ပြောင်း” သိခြင်း။
မိသားစုမှာ ခဏရပ်ဖို့ သဘောတူထားတဲ့စကားတစ်ခွန်းရှိပါစေ
အေးအေးဆေးဆေးရှိတဲ့အချိန်မှာ မိသားစုတွေ သဘောတူထားလို့ရတယ်။
စိတ်အရမ်းပြင်းလာရင်—
“ခဏနားကြရအောင်”
ဆိုတဲ့စကားကို တစ်ဖက်လူက အပြစ်အဖြစ် မယူဖို့။
ဒါပေမဲ့ အဲဒီစကားနောက်မှာ ပြန်လာမယ့်အချိန် ပါရမယ်။
“ခဏနားကြရအောင်။ မိနစ်နှစ်ဆယ်နောက် ပြန်ပြောမယ်”
“ဒီညမပြောတော့ဘူး မဟုတ်ဘူး။ ညရှစ်နာရီပြန်ထိုင်မယ်”
ဒီလို။
ကလေးတွေရှေ့မှာလည်း လုပ်ပြလို့ရတယ်။
“အမေ အခုစိတ်တိုနေတယ်။ အခုဆုံးမရင် စကားလွန်နိုင်တယ်။ ဆယ်မိနစ်နောက် ပြန်ပြောမယ်”
ကလေး ဘာသင်မလဲ။
လူကြီးဆို ဘယ်တော့မှ စိတ်မတိုဘူး မသင်ဘူး။
စိတ်တိုလာရင်တောင် သတိနဲ့ ကိုင်တွယ်လို့ရတယ် လို့ သင်တယ်။
ဒီအမွေက ပိုတန်ဖိုးရှိတယ်။
လက်တွေ့လုပ်ဆောင်ရန် အဆင့်များ
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီညတရားကို နားထောင်ပြီး စိတ်အေးသွားရုံနဲ့ မပြီးကြရအောင်။
မျိုးဆက်ဟောင်း၊ မျိုးဆက်သစ်၊ မိသားစု၊ လုပ်ငန်းနဲ့ အဖွဲ့အစည်းတွေမှာ တကယ်လုပ်လို့ရတဲ့ အဆင့်တွေကို ပြောကြရအောင်။
၁။ ကိုယ့်စိတ်ဖိစီးမှုရဲ့ “ပထမလက္ခဏာ” ကို သိထားပါ
ဒေါသအရမ်းထွက်မှ သိတာ နောက်ကျတတ်တယ်။
ကိုယ့်မှာ—
အသံစမြင့်လာသလား။
စကားဖြတ်စပြောသလား။
ခန္ဓာကိုယ်တင်းလာသလား။
စာချက်ချင်းပို့ချင်လာသလား။
“အခုချက်ချင်းဆုံးဖြတ်ရမယ်” ဆိုတဲ့စိတ်တက်လာသလား။
ကိုယ့်ပထမလက္ခဏာ တစ်ခုနှစ်ခု သိထားပါ။
အဲဒါပေါ်တာနဲ့—
“အခုခဏရပ်ရမယ့်အချိန် ဖြစ်နိုင်တယ်”
သိ။
၂။ အကြီးအကဲ–ဆက်ခံသူကြား ခဏရပ်စကားကို ကြိုသဘောတူပါ
ဥပမာ—
“အခုနှစ်ယောက်လုံး စိတ်တက်နေပြီ၊ ခဏနားပြီး ပြန်လာကြမယ်”
ဆိုတဲ့စကား။
တစ်ဖက်က ပြောရင်—
“ထွက်ပြေးတယ်”
လို့ မယူဖို့ ကြိုသဘောတူ။
၃။ ခဏရပ်တိုင်း ပြန်လာမယ့်အချိန်ထားပါ
“နောက်မှ”
မလုံလောက်ဘူး။
“တစ်နာရီနောက်”
“ညရှစ်နာရီ”
“မနက်ကိုးနာရီ”
စသဖြင့် တိတိကျကျပြောပါ။
၄။ ခဏရပ်ချိန်ကို တစ်ဖက်လူအကြောင်း မကောင်းပြောဖို့ မသုံးပါနဲ့
ကိုယ့်စိတ်ကို ပြန်တည်ပါ။
လိုအပ်ရင် အချက်အလက်ရေးပါ။
အဖြေရှာဖို့ သင့်တော်တဲ့အကြံပေးတစ်ယောက်နဲ့ တိုင်ပင်နိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ လူစု၊ ဘက်စု၊ စိတ်ဆိုးမှုတိုးအောင် မလုပ်ပါနဲ့။
၅။ ပြန်လာတဲ့အခါ “မင်း” ထက် “ကိစ္စ” ကို အရင်ပြောပါ
“မင်းက အမြဲ…”
မစပါနဲ့။
“အခု ဦးဇင်းတို့ ဆွေးနွေးရမယ့်ကိစ္စက…”
လို့ စပါ။
လူနဲ့ ပြဿနာကို ခွဲပါ။
၆။ အချက်အလက်၊ အဓိပ္ပာယ်၊ ခံစားချက် သုံးခုခွဲပါ
“ဖြစ်ခဲ့တာ ဘာလဲ”
“ငါအဓိပ္ပာယ်ကောက်တာ ဘာလဲ”
“ငါခံစားနေတာ ဘာလဲ”
ခွဲပြောပါ။
ဥပမာ—
“အဖေ မနေ့က ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြန်မေးတာက အဖြစ်အပျက်။ ကျွန်တော့်စိတ်မှာ ‘မယုံဘူး’ လို့ ခံစားသွားတယ်။ အဖေတကယ် ဘာစိုးရိမ်လဲ သိချင်တယ်”
ဆိုတာမျိုး။
၇။ အရေးပေါ်ကိစ္စနဲ့ စိတ်အရေးပေါ်ကို ခွဲပါ
လူ့အသက်၊ ဘေးကင်းရေး၊ ကြီးမားတဲ့ဆက်လက်ထိခိုက်မှု စတဲ့အရာတွေကို ခဏရပ်ဆိုပြီး မနှောင့်နှေးပါနဲ့။
ဒါပေမဲ့—
“ငါအခုချက်ချင်း ပြန်ပြောချင်တယ်”
ဆိုတာကို အရေးပေါ်မဟုတ်နိုင်ကြောင်း သတိထားပါ။
၈။ စိတ်ပြင်းနေချိန် ရေရှည်ဆုံးဖြတ်ချက်ကြီးကို ဖြစ်နိုင်သမျှ ရှောင်ပါ
အရေးပေါ်မဟုတ်ရင်—
အလုပ်ထုတ်ခြင်း၊
အမွေဖြတ်ခြင်း၊
ပိုင်ဆိုင်မှုအကြီးစားပြောင်းခြင်း၊
ဆက်ဆံရေးအပြီးဖြတ်ခြင်း
စတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေကို စိတ်အေးပြီး အချက်အလက်ပြည့်မှ ပြန်ကြည့်ပါ။
၉။ အကြီးအကဲက အကြံပေးမလား၊ အမိန့်ပေးမလား ရှင်းပါ
“ဒါအဖေ့အကြံပါ”
ဆိုတာနဲ့—
“ဒါမဖြစ်မနေ လိုက်နာရမယ့်မူပါ”
ဆိုတာ မတူဘူး။
မရှင်းရင် နောက်မျိုးဆက်က အကြံတိုင်းကို ထိန်းချုပ်မှုလို ခံစားနိုင်တယ်။
၁၀။ ဆက်ခံသူက အသိပေးခြင်းနဲ့ ခွင့်တောင်းခြင်းကို ခွဲပါ
အာဏာလွှဲပြီးသားကိစ္စမှာ အရာရာခွင့်တောင်းနေဖို့ မလိုနိုင်ဘူး။
ဒါပေမဲ့—
“ဒီလိုဆုံးဖြတ်လိုက်ပါတယ်၊ အကြောင်းရင်းက ဒီလိုပါ”
ဆိုတဲ့ အသိပေးမှုက ယုံကြည်မှုကို ကာကွယ်တယ်။
၁၁။ စောဒနာသုတ်ရဲ့ ငါးချက်ကို မိသားစုမူအဖြစ် သုံးပါ
အချိန်သင့်လား။
အမှန်လား။
နူးညံ့လား။
အကျိုးရှိလား။
မေတ္တာရှိလား။
ငါးချက်ထဲ နှစ်ချက်သုံးချက်တောင် မရှိသေးရင် ခဏရပ်ပါ။
၁၂။ ပြန်လာပြီး အဆုံးမှာ “နောက်တစ်ခါ ဘာလုပ်မလဲ” တစ်ချက်သတ်မှတ်ပါ
ရန်ဖြစ်ပြီး ချစ်ချစ်ခင်ခင် ပြန်ဖြစ်ရုံနဲ့ မပြီးပါနဲ့။
နောက်တစ်ခါ တူတဲ့အခြေအနေဖြစ်ရင်—
ဘယ်သူ ဘာလုပ်မလဲ။
ဘယ်အချိန်တင်ပြမလဲ။
ဘယ်ကိစ္စကို တိုင်ပင်မလဲ။
သတ်မှတ်ပါ။
ဒါမှ ခဏရပ်ခြင်းက စနစ်ဖြစ်လာတယ်။
တစ်ပတ်စာ လက်တွေ့အစီအစဉ်
ပထမနေ့ — “ငါ့စိတ်တက်ပုံ” ကို သိသည့်နေ့
ဒီနေ့ ကိုယ့်စိတ်ဖိစီးချိန်ရဲ့ လက္ခဏာသုံးခု ရေးပါ။
ဥပမာ—
အသံမြင့်တယ်။
ချက်ချင်းပြန်ရေးချင်တယ်။
တစ်ဖက်လူစကား မကြားတော့ဘူး။
ဒီသုံးခုထဲက တစ်ခု ပေါ်တာနဲ့—
“အခုတုံ့ပြန်ဖို့မဟုတ်ဘဲ သတိပြန်ရဖို့ အရင်လိုနိုင်တယ်”
လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို သတိပေးပါ။
ညမှာ—
“ဒီနေ့ ငါ့စိတ်က ဘယ်အချိန် အမြန်ဆုံးပြေးခဲ့သလဲ”
ပြန်ကြည့်ပါ။
ဒုတိယနေ့ — “တစ်ချက်မေးပြီးမှ ပြန်ပြော” သည့်နေ့
ဒီနေ့ ကိုယ်မကြိုက်တဲ့စကားတစ်ခွန်းကြားရင် ချက်ချင်းပြန်မဖြေခင် မေးခွန်းတစ်ခု မေးပါ။
“မင်းဆိုလိုတာ ဒီလိုလား”
“ဒီအချက်ကို ဘာကြောင့် စိုးရိမ်တာလဲ”
“ဒီဆုံးဖြတ်ချက်နောက်က အကြောင်းရင်း ဘာလဲ”
တစ်ခုခု။
မေးခွန်းက ကိုယ့်စိတ်က ဖန်တီးထားတဲ့ အဓိပ္ပာယ်မှားကို လျှော့ပေးနိုင်တယ်။
တတိယနေ့ — “ခဏရပ်ပြီး ပြန်လာ” လေ့ကျင့်သည့်နေ့
ဒီနေ့ စကားလွန်တော့မယ့်အခြေအနေတစ်ခုရှိရင်—
“ဒီကိစ္စကို မရှောင်ဘူး။ ခဏနားပြီး ဘယ်အချိန်ပြန်ပြောမယ်”
ဆိုတာ သုံးကြည့်ပါ။
အရေးကြီးဆုံးက—
တကယ်ပြန်လာပါ။
ညမှာ—
“ငါခဏရပ်တာက အေးချမ်းဖို့လား၊ ရှောင်ဖို့လား”
ပြန်စစ်ပါ။
စတုတ္ထနေ့ — မျိုးဆက်ဟောင်းဘက်က နားထောင်သည့်နေ့
အကြီးအကဲဖြစ်ရင် ဒီနေ့ နောက်မျိုးဆက်တစ်ယောက်ရဲ့ အကြံကို ပထမငါးမိနစ်မှာ မပြင်ပါနဲ့။
မငြင်းပါနဲ့။
အရင်နားထောင်ပါ။
ပြီးမှ—
“အဖေ နားလည်တာ ဒီလို ဟုတ်လား”
ပြန်မေးပါ။
နောက်ဆုံးမှ ကိုယ့်အမြင်ပြော။
ညမှာ—
“နားထောင်မိလို့ ငါမသိတဲ့အရာ ဘာသိလာသလဲ”
ရေးပါ။
ပဉ္စမနေ့ — မျိုးဆက်သစ်ဘက်က အတွေ့အကြုံကို နားထောင်သည့်နေ့
ဆက်ခံသူဖြစ်ရင် အကြီးအကဲကို မေးပါ—
“ဒီလိုအခြေအနေမျိုး အရင်ကြုံဖူးလား”
“အဲဒီတုန်းက ဘာမှားခဲ့လဲ”
“ဒီကိစ္စမှာ ဆရာ့အမြင်အရ အကြီးဆုံးအန္တရာယ် ဘာလဲ”
ပြီးရင် ချက်ချင်း—
“အခုခေတ်မတူဘူး”
မပြောပါနဲ့။
အရင်မှတ်။
နောက်မှ လက်ရှိအခြေအနေနဲ့ ဘာကိုက်၊ ဘာမကိုက် ခွဲပါ။
ဆဋ္ဌမနေ့ — မိသားစု/အဖွဲ့ရဲ့ “ခဏရပ်မူ” ကို ရေးသည့်နေ့
အတူထိုင်ပြီး ရိုးရိုးလေး သဘောတူပါ။
စိတ်အရမ်းတက်ရင် ခဏရပ်ခွင့်ရှိတယ်။
ပြန်လာမယ့်အချိန် သတ်မှတ်ရမယ်။
ခဏရပ်ချိန် လူစုဘက်စု မလုပ်ရဘူး။
အရေးပေါ်ဘေးကင်းရေးကိစ္စကို မနှောင့်နှေးရဘူး။
ပြန်လာပြီး မူလကိစ္စကို ပြန်ကိုင်တွယ်ရမယ်။
ဒီငါးချက်လောက်ပဲ။
သတ္တမနေ့ — “ငါ့မာနထက် ဆက်ဆံရေးကို ရွေးခဲ့သလား” ပြန်ကြည့်သည့်နေ့
ဒီတစ်ပတ်အတွင်း—
စကားမပြောခင် ရပ်နိုင်ခဲ့တဲ့အဖြစ်တစ်ခု။
မရပ်နိုင်လို့ နောင်တရတဲ့အဖြစ်တစ်ခု။
အကြီးအကဲဆီက သင်ယူခဲ့တဲ့အရာတစ်ခု။
နောက်မျိုးဆက်ဆီက သင်ယူခဲ့တဲ့အရာတစ်ခု။
နောက်တစ်ပတ် ပြင်မယ့်အလေ့အကျင့်တစ်ခု။
ရေးပါ။
ပြီးတော့ ခဏငြိမ်ပါ။
ကိုယ့်စိတ်ကို မေး—
“ငါအမြဲနိုင်ချင်နေတာလား၊ အတူတူကောင်းချင်တာလား”
“ငါ့ကိုလေးစားရမယ်ဆိုတဲ့စိတ်နဲ့ သူ့စကားမကြားတော့တာ ရှိလား”
“ငါ့ကိုယုံရမယ်ဆိုတဲ့စိတ်နဲ့ အကြီးအကဲအမြင်အားလုံးကို ပယ်နေတာ ရှိလား”
“ငါတို့ရဲ့အောင်မြင်မှုဟာ တစ်ဖက်နိုင်ပြီး တစ်ဖက်ရှုံးရတဲ့ အောင်မြင်မှုလား”
ဒီမေးခွန်းတွေကို အဖြေမဖိပါနဲ့။
သိရုံသိ။
ခဏရပ်တတ်ခြင်းဟာ “အာဏာနည်းသွားခြင်း” မဟုတ်ဘူး
အကြီးအကဲတစ်ယောက်—
“ငါစိတ်တိုနေတယ်၊ ခဏနားပြီးမှ ပြန်ဆုံးဖြတ်မယ်”
လို့ ပြောရင် အာဏာကျသလား။
မကျဘူး။
တစ်ခါတလေ ပိုယုံကြည်ရတယ်။
ဘာကြောင့်လဲ။
ကိုယ့်စိတ်အခြေအနေကို ကိုယ်သိတယ်။
ကိုယ့်အာဏာကို ဒေါသနဲ့မသုံးဘူး။
ဒါဟာ အားနည်းတာမဟုတ်ဘူး။
ကိုယ့်ကိုယ်ကို ထိန်းနိုင်တာ။
တစ်ဖက်မှာ လူငယ်က—
“အခုကျွန်တော် စိတ်တော်တော်ခံစားနေရလို့ အကြောင်းပြန်ရင် လွန်နိုင်ပါတယ်။ ခဏနားပြီး ပြန်ဆွေးနွေးချင်ပါတယ်”
ပြောတာလည်း မရင့်ကျက်တာမဟုတ်ဘူး။
သူ့စိတ်ကို သူတာဝန်ယူတာ။
ခဏရပ်ပြီး နောက်မှ တောင်းပန်ရတဲ့အခါ တောင်းပန်ပါ
တစ်ခါတလေ ခဏရပ်ဖို့ မမှတ်မိဘူး။
စကားလွန်သွားတယ်။
အခု ဘာလုပ်မလဲ။
“ပြီးသွားပြီပဲ”
မထားနဲ့။
ပညာရှိသူက ကိုယ့်အမှားကို အမှားအဖြစ် မြင်နိုင်တယ်ဆိုတဲ့ သင်ခန်းစာကို မှတ်ပါ။
ပြန်လာပြီး—
“မနေ့က အဖေပြောတဲ့ပုံစံ မသင့်ဘူး။ အကြောင်းအရာကို ဆက်ပြောဖို့ရှိတယ်၊ ဒါပေမဲ့ စကားပုံစံလွန်သွားတယ်”
ပြော။
ဒါဟာ ကိုယ့်အမြင်ကို စွန့်တာမဟုတ်ဘူး။
စကားလွန်မှုအတွက် တာဝန်ယူတာ။
သားလည်း—
“ကျွန်တော်လည်း အဖေ့ကို စကားလွန်သွားတယ်။ ကျွန်တော့်ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ရှင်းချင်သေးပေမဲ့ မရိုမသေပြောတာတော့ မှားတယ်”
ပြောနိုင်တယ်။
ဒီလိုဆိုရင် အငြင်းပွားမှုကြားထဲမှာ သီလပြန်ဝင်လာတယ်။
ခဏရပ်ခြင်းဟာ ဆက်ခံမှုကို နှေးစေတာမဟုတ်ဘဲ ပျက်စီးမှုကို နှေးစေတယ်
လူတချို့က—
“ဒီလောက် ခဏရပ်၊ စဉ်းစား၊ နားထောင်နေရင် လုပ်ငန်း ဘယ်လိုမြန်မလဲ”
မေးနိုင်တယ်။
အရာတိုင်းကို နာရီပေါင်းများစွာ ဆွေးနွေးနေဖို့ မဆိုဘူး။
သာမန်ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သာမန်နည်းနဲ့ လုပ်။
အရေးပေါ်ကို အရေးပေါ်နည်းနဲ့ လုပ်။
ဒါပေမဲ့ အာဏာ၊ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာ၊ မိသားစုယုံကြည်မှု၊ ရေရှည်ပိုင်ဆိုင်မှု၊ ဆက်ခံမှုနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကြီးတွေမှာ စိတ်ဖိစီးမှုကို အရင်သိတာဟာ အချိန်ဖြုန်းခြင်းမဟုတ်ဘူး။
မိနစ်နှစ်ဆယ် ရပ်လိုက်လို့ နှစ်နှစ်ရန်ဖြစ်မှု ရှောင်နိုင်ရင်?
တစ်ညစဉ်းစားလိုက်လို့ ညီအစ်ကိုတစ်သက်ကွဲတာ ရှောင်နိုင်ရင်?
အစည်းအဝေးကို နာရီဝက်ရပ်လိုက်လို့ အတွေ့အကြုံရှိသူနဲ့ လူငယ်ခေါင်းဆောင်ကြား ယုံကြည်မှု မပျက်ရင်?
ဘယ်ဟာပိုနှေးသလဲ။
ဒါကြောင့်—
တချို့ခဏရပ်ခြင်းတွေဟာ အလုပ်ကို နှေးစေတာမဟုတ်ဘူး။ နောင်အမှားပြင်ရမယ့် အချိန်ကို ချွေတာတာ။
မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုမှာ ယုံကြည်မှုကို လက်ဆင့်ကမ်းရတယ်
လုပ်ငန်းလွှဲတယ်ဆိုတာ ပိုင်ဆိုင်မှုလွှဲတာပဲ မဟုတ်ဘူး။
ရာထူးလွှဲတာပဲ မဟုတ်ဘူး။
ဖောက်သည်စာရင်းလွှဲတာပဲ မဟုတ်ဘူး။
နာမည်လွှဲတာပဲ မဟုတ်ဘူး။
ယုံကြည်မှုလည်း လွှဲရတယ်။
အကြီးအကဲမှာ လူတွေရဲ့ ယုံကြည်မှုရှိတယ်။
နောက်မျိုးဆက်က အဲဒီယုံကြည်မှုကို ဆက်တည်ဆောက်ရတယ်။
ဘယ်လိုတည်မလဲ။
လူတွေအပေါ် အမြဲအော်တဲ့ခေါင်းဆောင်ဖြစ်ရင်?
သတင်းဆိုးကြားတာနဲ့ ပေါက်ကွဲရင်?
အမြင်မတူသူကို ရန်သူလိုမြင်ရင်?
ယုံကြည်မှုနဲ့ အမွေ မတည်ဘူး။
ဒါကြောင့် ခဏရပ်တတ်ခြင်းဟာ ကိုယ့်စိတ်ကျန်းမာဖို့သက်သက် မဟုတ်ဘူး။
အမွေအနှစ်ရဲ့ အရည်အသွေးကို ကာကွယ်တာ။
သစ္စာလေးပါးဆီ ပြန်ဆင်းကြရအောင်
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီည ဦးဇင်းတို့ မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှု ပြောတယ်။
အကြီးအကဲရဲ့ ကြောက်စိတ်ပြောတယ်။
နောက်မျိုးဆက်ရဲ့ မာနပြောတယ်။
စိတ်ဖိစီးမှုကြားမှာ ခဏရပ်ခြင်းပြောတယ်။
အဆုံးမှာတော့ ဓမ္မရဲ့နှလုံးသားဖြစ်တဲ့ သစ္စာလေးပါးဆီ မဖြစ်မနေ ပြန်ဆင်းရမယ်။
ဒုက္ခသစ္စာ
လက်လွှတ်ရတာ ဒုက္ခရှိတယ်။
“ငါတည်ဆောက်ခဲ့တာ နောက်လူလက်ထဲ ဘာဖြစ်မလဲ”
ပူတာ ဒုက္ခ။
နောက်မျိုးဆက်ဘက်မှာ—
“ငါ့ကို ဘယ်တော့ ယုံမလဲ”
ဆိုပြီး နေရတာ ဒုက္ခ။
အကြီးအကဲရဲ့ စကားတစ်ခွန်းကြောင့် နာတာ ဒုက္ခ။
လူငယ်ရဲ့ စကားတစ်ခွန်းကြောင့် မလေးစားခံရသလို ခံစားရတာ ဒုက္ခ။
ရန်ဖြစ်ပြီးနောက်—
“ငါဘာလို့ အဲဒီစကားပြောမိတာလဲ”
ဆိုပြီး နောင်တရတာ ဒုက္ခ။
မိသားစုလုပ်ငန်း အောင်မြင်နေပေမဲ့ အဖေနဲ့သား စကားမပြောတော့တာ ဒုက္ခ။
အမွေများပေမဲ့ မောင်နှမ မချစ်တော့တာ ဒုက္ခ။
ရာထူးလွှဲပြီးပေမဲ့ ယုံကြည်မှုမလွှဲနိုင်တာ ဒုက္ခ။
ဦးဇင်းတို့ အရင်ဆုံး ဒီဒုက္ခကို အမှန်အတိုင်း သိရမယ်။
“ကျွန်တော်တို့မိသားစုမှာ ဘာမှမဖြစ်ဘူး”
ဆိုပြီး ဖုံးမထားနဲ့။
“လုပ်ငန်းက အမြတ်ရှိတာပဲ”
ဆိုပြီး ဆက်ဆံရေးဒုက္ခကို မမြင်ချင်ယောင်မဆောင်နဲ့။
သမုဒယသစ္စာ
ဒီပူလောင်မှုရဲ့အတွင်းမှာ ဘာရှိသလဲ။
“ငါ့စကားကို နားထောင်ရမယ်”
ဆိုတဲ့ ဖမ်းဆုပ်မှု။
“ငါ့ကို ယုံရမယ်”
ဆိုတဲ့ တောင်းဆိုမှု။
“ငါတည်ဆောက်ထားတာ ငါ့နည်းအတိုင်းပဲ ဆက်ရမယ်”
ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှု။
“ငါ့ခေတ်ကို သက်သေပြရမယ်”
ဆိုတဲ့ မာန။
“သူ့ထက် ငါမှန်ရမယ်”
ဆိုတဲ့ အနိုင်လိုစိတ်။
“အာဏာလွှတ်လိုက်ရင် ငါအရေးမပါတော့ဘူး”
ဆိုတဲ့ ကြောက်စိတ်။
“ငါ့အရည်အချင်းကို သံသယဝင်မှာ မဖြစ်ရဘူး”
ဆိုတဲ့ ကြောက်စိတ်။
ဒီအတွင်းအခြေအနေတွေက စကားတစ်ခွန်းကို အလွန်ကြီးစေတယ်။
တစ်ဖက်မှာ လက်တွေ့အကြောင်းတွေလည်း ရှိတယ်။
တာဝန်မရှင်းတာ။
ဘယ်ဆုံးဖြတ်ချက် ဘယ်သူလုပ်ရမယ် မသတ်မှတ်တာ။
အမွေခွဲစနစ် မရှင်းတာ။
အကြီးအကဲ–ဆက်ခံသူ ပုံမှန်ဆွေးနွေးမှု မရှိတာ။
အချင်းချင်း သတင်းမပေးတာ။
ဒီလိုပြင်ပအခြေအနေတွေကလည်း ပဋိပက္ခကို အားပေးတယ်။
ဒါကြောင့် အရာအားလုံးကို—
“မာနကြောင့်ပဲ”
လို့ တစ်ကြောင်းနဲ့ မပြီးရဘူး။
စနစ်ပြင်စရာကိုလည်း ပြင်ရမယ်။
ဒါပေမဲ့ စနစ်ပြင်ရင်း ကိုယ့်စိတ်ထဲက တဏှာနဲ့ ဖမ်းဆုပ်မှုကိုလည်း မမေ့ရဘူး။
နိရောဓသစ္စာ
“ငါ့စကားပဲ နိုင်ရမယ်”
ဆိုတဲ့စိတ်ကို ခဏလွှတ်နိုင်တဲ့အခါ—
နားထောင်နိုင်လာတယ်။
“ဒီလုပ်ငန်းဟာ ငါ့ဟာ”
ဆိုတဲ့ဖမ်းဆုပ်မှု နည်းလာတဲ့အခါ—
နောက်မျိုးဆက်ကို နေရာပေးနိုင်လာတယ်။
“အဖေက ငါ့ကိုမယုံဘူး”
ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို ချက်ချင်းမဖမ်းတဲ့အခါ—
အဖေတကယ် ဘာပြောတာလဲ နားထောင်နိုင်လာတယ်။
“ငါ့ကို မလေးစားတော့ဘူး”
ဆိုတဲ့ စိတ်ကို ခဏမလိုက်တဲ့အခါ—
သားရဲ့ အကြောင်းပြချက်ကို ကြားနိုင်လာတယ်။
ဒေါသတက်ပေမဲ့ မပြောသေးနိုင်တဲ့အခါ—
အကုသိုလ်လမ်းကြောင်းတစ်ခု မဆက်တော့ဘူး။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒါကို နိရောဓအပြည့်အစုံနဲ့ တန်းတူမပြောရဘူး။
နိရောဓသစ္စာက တဏှာချုပ်ငြိမ်းရာ၊ လွတ်မြောက်ရာကို ဦးတည်တာ။
ဒါပေမဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ တဏှာ၊ ဒေါသ၊ မာနတို့နောက် ချက်ချင်းမလိုက်နိုင်တဲ့ အခိုက်အတန့်တွေက အပူလျော့မှုကို နည်းနည်းသိစေနိုင်တယ်။
စကားမပြောသေးဘဲ အသက်ရှူတစ်ချက်သိလိုက်တယ်။
ဒေါသအရှိန် နည်းသွားတယ်။
မိနစ်နှစ်ဆယ်နောက် ပြန်လာတယ်။
အရင်ပြောချင်တဲ့စကား မပြောချင်တော့ဘူး။
ဒီအေးသွားမှုကို သတိထား။
အဲဒီကနေ—
ဖမ်းဆုပ်မှုကို လွှတ်တဲ့လမ်းဘက် ဆက်ကျင့်။
မဂ္ဂသစ္စာ
ဒါဆို ဘယ်လိုလမ်းလျှောက်မလဲ။
မှန်ကန်တဲ့အမြင်နဲ့—
အကြီးအကဲကို ရန်သူမမြင်။
နောက်မျိုးဆက်ကိုလည်း ရန်သူမမြင်။
အမြင်မတူတာနဲ့ မချစ်တော့တာ မတူကြောင်း သိ။
စိတ်ဖိစီးမှုကို အမှန်တရားတစ်ခုလုံးလို မယူ။
မှန်ကန်တဲ့ရည်ရွယ်ချက်နဲ့—
အနိုင်ယူဖို့မဟုတ်ဘဲ နားလည်ဖို့ ရည်ရွယ်။
အဖွဲ့ကောင်းဖို့ ရည်ရွယ်။
လူတစ်ယောက်ကို ဖျက်ဖို့ မရည်ရွယ်။
မှန်ကန်တဲ့စကားနဲ့—
အချိန်သင့်၊ အမှန်၊ နူးညံ့၊ အကျိုးရှိ၊ မေတ္တာပါအောင် ပြော။
တစ်ဖက်က ကြမ်းတမ်းလာရင်တောင် ကိုယ့်နှုတ်ကို အကုသိုလ်ထဲ မလွှတ်ဖို့ လေ့ကျင့်။
မှန်ကန်တဲ့အပြုအမူနဲ့—
ဒေါသနဲ့ အာဏာမသုံး။
အရေးပေါ်ကို အချိန်မဆွဲ။
မအရေးပေါ်ကိုတော့ သတိနဲ့ ခဏရပ်နိုင်။
မှန်ကန်တဲ့အသက်မွေးမှုနဲ့—
မိသားစုလုပ်ငန်း၊ ငွေကြေး၊ ရာထူးအတွက် ရိုးသားမှုကို မရောင်း။
မှန်ကန်တဲ့အားထုတ်မှုနဲ့—
အကုသိုလ်အတွေးအရှိန်ကို လျှော့။
ဒေါသကို ထပ်ပြီးကျွေးတဲ့အတွေးကို မမွေး။
ပိုကြမ်းတဲ့အခြေအနေကနေ ပိုနူးညံ့တဲ့အခြေအနေဆီ ပြန်ရွှေ့တတ်ဖို့ လေ့ကျင့်။
မှန်ကန်တဲ့သတိနဲ့—
“အခု ငါဒေါသရှိတယ်”
သိ။
“အခု ငါကြောက်တယ်”
သိ။
“အခု ငါ့မာနနာနေတယ်”
သိ။
သိပြီး ချက်ချင်းမလိုက်။
တည်ငြိမ်သောစိတ်နဲ့—
ပြဿနာရှိလို့ လှုပ်ရှားရမယ့်အခါ လှုပ်ရှား။
ဒါပေမဲ့ စိတ်အရှိန်က ကိုယ့်အစား အရာအားလုံးမဆုံးဖြတ်စေဘဲ တည်ငြိမ်မှုကို လေ့ကျင့်။
ဒီလို မဂ္ဂအကျင့်ဟာ ဘုရားခန်းထဲမှာပဲ မနေဘူး။
အဖေနဲ့သား စကားပြောတဲ့စားပွဲဆီ ဝင်လာရမယ်။
မောင်နှမအမွေခွဲတဲ့နေရာဆီ ဝင်လာရမယ်။
လုပ်ငန်းအစည်းအဝေးဆီ ဝင်လာရမယ်။
အကြီးအကဲရာထူးလွှဲတဲ့နေ့ဆီ ဝင်လာရမယ်။
နောက်မျိုးဆက်က ဆုံးဖြတ်ချက်အသစ်ချတဲ့နေ့ဆီ ဝင်လာရမယ်။
စိတ်ဖိစီးတဲ့အချိန်မှာ မဂ္ဂမရှိရင်—
တရားဟာ တရားနာချိန်မှာပဲ ရှိသွားမယ်။
စိတ်ဖိစီးတဲ့အချိန်မှာ သတိဝင်နိုင်မှ တရားဟာ ဘဝထဲဝင်လာတယ်။
နိဂုံးချုပ်မေတ္တာ
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီညတရားကနေ တစ်ချက်ပဲ ယူသွားမယ်ဆိုရင်—
စိတ်ပူတဲ့အချိန်မှာ အမြန်ဆုံးစကားကို မရွေးပါနဲ့။ သတိပြန်ရပြီးမှ အကျိုးရှိဆုံးစကားကို ရွေးနိုင်ကြပါစေ။
မျိုးဆက်ဟောင်းတို့…
မိမိတို့တည်ဆောက်ခဲ့သောအရာများ အချိန်တန်လျှင် သင့်တော်စွာ လွှဲပေးနိုင်ကြပါစေ။
လွှဲပေးရာမှာ စိတ်မလုံခြုံမှုကြောင့် အရာရာပြန်ဖမ်းမထားကြပါနဲ့။
နောက်မျိုးဆက်မှားနိုင်တယ်ဆိုတာ သိသလို မိမိတို့လည်း မှားနိုင်ကြောင်း သိနိုင်ကြပါစေ။
မိမိအတွေ့အကြုံကို အာဏာအဖြစ် မသုံးဘဲ ပညာအဖြစ် မျှဝေနိုင်ကြပါစေ။
နောက်မျိုးဆက်ရဲ့ နည်းအသစ်ကို တွေ့တဲ့အခါ—
“ငါ့နည်းမဟုတ်လို့ မကောင်းဘူး”
လို့ ချက်ချင်းမဆုံးဖြတ်ကြပါနဲ့။
တကယ်စိုးရိမ်စရာရှိလျှင် အချိန်သင့်၊ အမှန်၊ နူးညံ့၊ အကျိုးရှိ၊ မေတ္တာနဲ့ ပြောနိုင်ကြပါစေ။
နောက်မျိုးဆက်တို့…
လွတ်လပ်ခွင့်ရလာတဲ့အခါ အကြီးအကဲအားလုံးကို ဘေးဖယ်ပစ်ရမယ့်အရာလို မမြင်ကြပါနဲ့။
အမွေရတာနဲ့အတူ ကျေးဇူးကိုလည်း မှတ်နိုင်ကြပါစေ။
အကြီးအကဲအတွေ့အကြုံထဲက အသုံးဝင်တဲ့ပညာကို ယူနိုင်ကြပါစေ။
မသက်ဆိုင်တော့တဲ့အရာကိုလည်း ရိုသေလေးစားစွာ ပြောင်းနိုင်ကြပါစေ။
“ငါ့ခေတ်”
ဆိုတဲ့မာနကြောင့် အလျင်စလို အရာအားလုံး မပြောင်းကြပါနဲ့။
အဖေ့အကြံတစ်ခွန်း၊ အမေ့အကြံတစ်ခွန်း ကြားရတဲ့အခါ—
“မယုံတာ”
လို့ ချက်ချင်းအဓိပ္ပာယ်မတပ်ဘဲ အကြောင်းရင်းကို နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။
မိဘနဲ့သားသမီးတို့…
စိတ်ဖိစီးတဲ့အချိန်မှာ တစ်ယောက်ရဲ့အားနည်းချက်ကို တစ်ယောက် လက်နက်မလုပ်ကြပါနဲ့။
“မင်းအမြဲဒီလိုပဲ”
“အဖေဘာမှမသိဘူး”
“မင်းမဖြစ်နိုင်ဘူး”
“အမေ ဝင်မပါနဲ့”
ဆိုတဲ့ တံခါးပိတ်စကားတွေကို သတိထားနိုင်ကြပါစေ။
စကားလွန်တော့မယ်ဆိုရင် ခဏရပ်နိုင်ကြပါစေ။
ဒါပေမဲ့ ပြန်လာဖို့ မမေ့ကြပါနဲ့။
ခဏရပ်ခြင်းကို အပြစ်ပေးတိတ်ဆိတ်မှု မဖြစ်စေကြပါနဲ့။
လင်မယားတို့…
မိသားစုတစ်နေ့တာပူပန်မှုကို တစ်ယောက်အပေါ်တစ်ယောက် မပစ်ချကြပါနဲ့။
“ငါ့အနိုင်”
ထက်—
“ငါတို့အေးချမ်းမှု”
ကို ပိုတန်ဖိုးထားနိုင်ကြပါစေ။
အခုချက်ချင်း ဖြေရှင်းလို့မကောင်းသေးတဲ့အခါ—
“ဒီကိစ္စကို မရှောင်ပါဘူး။ ခဏနားပြီး ပြန်လာမယ်”
ဆိုနိုင်ကြပါစေ။
ခေါင်းဆောင်တို့…
အောက်ကလူ မကောင်းသတင်းယူလာတဲ့အခါ ကိုယ့်စိတ်ကို အရင်စောင့်နိုင်ကြပါစေ။
ကိုယ့်စိတ်ကို စောင့်ရင်း အခြားသူကိုပါ မထိခိုက်စေဘဲ စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေ။
သည်းခံမှု၊ မထိခိုက်စေမှု၊ မေတ္တာနဲ့ စာနာမှုတို့ဖြင့် သူတစ်ပါးကို စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေ။
ရာထူးကြီးလေလေ စကားကို ပိုသတိထားနိုင်ကြပါစေ။
အာဏာကြီးလေလေ ဒေါသကို အမိန့်အဖြစ် မပြောင်းကြပါနဲ့။
အတွေ့အကြုံများလေလေ—
“ငါမမှားဘူး”
ဆိုတဲ့မာန မကြီးကြပါနဲ့။
လူငယ်ခေါင်းဆောင်တို့…
အသစ်ကို မြန်မြန်လုပ်နိုင်ကြပါစေ။
ဒါပေမဲ့ မြန်လွန်းလို့ လူ့နှလုံးသားကို မကျော်သွားကြပါနဲ့။
အမြန်ဆုံးဖြတ်နိုင်တာနဲ့ ပညာအရှိဆုံးဆိုတာ မတူကြောင်း သိနိုင်ကြပါစေ။
လိုတဲ့အခါ ရဲရဲဝံ့ဝံ့ဆုံးဖြတ်နိုင်ကြပါစေ။
ခဏရပ်သင့်တဲ့အခါလည်း မာနမထားဘဲ ရပ်နိုင်ကြပါစေ။
မိမိတို့ မျိုးဆက်နှစ်ဆက်ကြား—
ကိုယ်အမူအရာဖြင့် မေတ္တာရှိကြပါစေ။
နှုတ်အမူအရာဖြင့် မေတ္တာရှိကြပါစေ။
စိတ်အမူအရာဖြင့် မေတ္တာရှိကြပါစေ။
မျက်နှာချင်းဆိုင်မှာရော နောက်ကွယ်မှာပါ တစ်ယောက်၏ဂုဏ်သိက္ခာကို တစ်ယောက် စောင့်နိုင်ကြပါစေ။
ချစ်ခင်မှု၊ လေးစားမှု၊ သဟဇာတဖြစ်မှုနဲ့ ညီညွတ်မှု တိုးပွားကြပါစေ။
စကားကြမ်းကြားရတဲ့အခါ—
ကိုယ့်စိတ်ကို အမုန်းဘက် မလွှတ်ကြပါနဲ့။
မကောင်းသောစကားကို မကောင်းသောစကားနဲ့ မဖြည့်ကြပါနဲ့။
တစ်ဖက်လူ အကျိုးကို လုံးဝမေ့မသွားဘဲ မေတ္တာစိတ်ကို တဖြည်းဖြည်း လေ့ကျင့်နိုင်ကြပါစေ။
မှားသွားတဲ့အခါ—
မိမိအမှားကို အမှားအဖြစ် မြင်နိုင်သော ပညာရှိများ ဖြစ်ကြပါစေ။
တစ်ပါးသူက ရိုးသားစွာ ဝန်ခံလာတဲ့အခါ အမြဲအနိုင်ယူဖို့မဟုတ်ဘဲ တရားမျှတစွာ လက်ခံနိုင်သော ပညာရှိများ ဖြစ်ကြပါစေ။
အောင်မြင်မှုကို လက်ဆင့်ကမ်းတဲ့အခါ—
ပိုင်ဆိုင်မှုသာ လက်ဆင့်မကမ်းကြပါနဲ့။
ယုံကြည်မှုကို လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်ကြပါစေ။
ရိုးသားမှုကို လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်ကြပါစေ။
အမှန်ပြောခွင့်ကို လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်ကြပါစေ။
စိတ်တိုချိန်မှာတောင် လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို စောင့်တတ်တဲ့ယဉ်ကျေးမှုကို လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်ကြပါစေ။
လက်လွှတ်တတ်တဲ့ ပညာကို လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်ကြပါစေ။
နားထောင်တတ်တဲ့ ပညာကို လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်ကြပါစေ။
ခဏရပ်တတ်တဲ့ ပညာကို လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်ကြပါစေ။
ဒုက္ခကို သိနိုင်ကြပါစေ။
လက်လွှတ်ရခက်တဲ့ဒုက္ခကို သိနိုင်ကြပါစေ။
မယုံကြည်ခံရသလို ခံစားရတဲ့ဒုက္ခကို သိနိုင်ကြပါစေ။
မလေးစားခံရသလို ခံစားရတဲ့ဒုက္ခကို သိနိုင်ကြပါစေ။
အောင်မြင်နေတဲ့မိသားစုတောင် အတွင်းမှာ ပူလောင်နိုင်ကြောင်း သိနိုင်ကြပါစေ။
ထိုပူလောင်မှုရဲ့အောက်မှာ—
“ငါ့အတိုင်းဖြစ်ရမယ်”
“ငါ့စကားပဲမှန်ရမယ်”
“ငါ့ကိုယုံရမယ်”
“ငါ့ကိုလေးစားရမယ်”
ဆိုတဲ့ တဏှာနဲ့ ဖမ်းဆုပ်မှုတွေကို သိနိုင်ကြပါစေ။
အဲဒီဖမ်းဆုပ်မှု နည်းလာသလောက်—
နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။
လွှတ်နိုင်ကြပါစေ။
ဝန်ခံနိုင်ကြပါစေ။
ခွင့်လွှတ်နိုင်ကြပါစေ။
စိတ်အပူလျော့လာကြပါစေ။
နိရောဓသစ္စာကို လောကီအောင်မြင်မှုအာမခံချက်အဖြစ် မမှားဘဲ တဏှာချုပ်ငြိမ်းရာ၊ ကိလေသာအပူအေးရာ၊ လွတ်မြောက်ရာအဖြစ် ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်ကြပါစေ။
ထိုချုပ်ငြိမ်းရာသို့ သွားသော မဂ္ဂလမ်းကို—
မှန်ကန်တဲ့အမြင်နဲ့၊
မှန်ကန်တဲ့ရည်ရွယ်ချက်နဲ့၊
မှန်ကန်တဲ့စကားနဲ့၊
မှန်ကန်တဲ့အပြုအမူနဲ့၊
မှန်ကန်တဲ့အသက်မွေးမှုနဲ့၊
မှန်ကန်တဲ့အားထုတ်မှုနဲ့၊
မှန်ကန်တဲ့သတိနဲ့၊
တည်ငြိမ်သောစိတ်နဲ့
နေ့စဉ် မိသားစုဘဝ၊ လုပ်ငန်းဘဝ၊ မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုတို့အတွင်း လက်တွေ့ကျင့်သုံးနိုင်ကြပါစေ။
သတ္တဝါအားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။
စိတ်ဖိစီးမှုကြားမှာ သတိမပျောက်ကြပါစေနဲ့။
အလျင်ကြောင့် စကားမမှားကြပါစေနဲ့။
ဒေါသကြောင့် ချစ်ရသူကို မနာစေကြပါနဲ့။
မာနကြောင့် ပညာရှိစကားကို မပယ်ကြပါနဲ့။
ကြောက်စိတ်ကြောင့် အရာအားလုံးပြန်ဖမ်းမထားကြပါနဲ့။
လွတ်လပ်လိုစိတ်ကြောင့် ကျေးဇူးရှိသူကို မပယ်ကြပါနဲ့။
ရပ်သင့်သောအချိန်မှာ ရပ်နိုင်ကြပါစေ။
ပြန်လာသင့်သောအချိန်မှာ ပြန်လာနိုင်ကြပါစေ။
ပြောသင့်သောအမှန်ကို အချိန်သင့်၊ နူးညံ့၊ အကျိုးရှိ၊ မေတ္တာဖြင့် ပြောနိုင်ကြပါစေ။
လက်လွှတ်သင့်သောအရာကို ငြိမ်းချမ်းစွာ လက်လွှတ်နိုင်ကြပါစေ။
လက်ခံရမည့်တာဝန်ကို မာနမပါဘဲ ရင့်ကျက်စွာ လက်ခံနိုင်ကြပါစေ။
မိမိတို့၏ မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှု သည်—
အာဏာလုယူခြင်းမဖြစ်ပါစေနဲ့။
အာဏာကို အတင်းဖမ်းထားခြင်းမဖြစ်ပါစေနဲ့။
အဖေရှုံး၊ သားနိုင်သော အောင်မြင်မှုမဖြစ်ပါစေနဲ့။
အမေရှုံး၊ သမီးနိုင်သော အောင်မြင်မှုမဖြစ်ပါစေနဲ့။
မျိုးဆက်ဟောင်းပျောက်ပြီးမှ မျိုးဆက်သစ်တက်ရသော အောင်မြင်မှုမဖြစ်ပါစေနဲ့။
မျိုးဆက်ဟောင်း၏ ပညာ၊ မျိုးဆက်သစ်၏ စွမ်းအား၊ နှစ်ဖက်၏ မေတ္တာနှင့် သတိတို့ ပေါင်းစပ်ပြီး ဖြစ်ပေါ်လာသော ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှု ဖြစ်ကြပါစေ။
စိတ်ပူလာတဲ့အခါ—
ခဏရပ်။
စိတ်ကိုသိ။
အမှန်ကိုပြန်ကြည့်။
တစ်ဖက်လူကို လူတစ်ယောက်အဖြစ် ပြန်မြင်။
ပြီးမှ ပြော။
ပြီးမှ ဆုံးဖြတ်။
ပြီးမှ လုပ်။
ဒီခဏလေးထဲမှာ—
သတိဝင်ပါစေ။
သီလဝင်ပါစေ။
မေတ္တာဝင်ပါစေ။
ပညာဝင်ပါစေ။
အဲဒီခဏလေးတွေ များလာသလောက် မိသားစုများ ငြိမ်းချမ်းကြပါစေ။
လုပ်ငန်းများ ယုံကြည်မှုတည်ကြပါစေ။
မျိုးဆက်များ မကွဲကြပါစေ။
အောင်မြင်မှုသည် ပစ္စည်းဥစ္စာတိုးလာခြင်းတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘဲ ကိလေသာအပူလျော့လာခြင်း၊ ယုံကြည်မှုတိုးလာခြင်း၊ အချင်းချင်းလေးစားမှု မပျောက်ခြင်းတို့နှင့်အတူ ဖြစ်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
Sao Dhammasami
အကိုးအကားကျမ်းများ
ဒီဃနိကာယ်၊ သိင်္ဂါလသုတ် — မိဘနှင့်သားသမီးတို့၏ အပြန်အလှန်တာဝန်များ၊ မိဘဘက်မှ သားသမီးကို ကောင်းရာညွှန်ကြားခြင်း၊ အသက်မွေးပညာသင်ပေးခြင်းနှင့် သင့်တော်သောအချိန်တွင် အမွေလွှဲပေးခြင်းဆိုင်ရာ အခြေခံ။
မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ကကုစူပမသုတ် — အခြားသူတို့၏ စကားသည် အချိန်သင့်/မသင့်၊ အမှန်/မမှန်၊ နူးညံ့/ကြမ်းတမ်း စသဖြင့် ဖြစ်နိုင်သော်လည်း မိမိစိတ်ကို မပျက်စေဘဲ မကောင်းသောစကား မပြောရန်နှင့် မေတ္တာစိတ် မပျောက်စေရန် လေ့ကျင့်ခြင်း။
သံယုတ္တနိကာယ်၊ သေဒကသုတ် — မိမိကို စောင့်ရှောက်ရင်း သူတစ်ပါးကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ သူတစ်ပါးကို စောင့်ရှောက်ရာတွင် သည်းခံမှု၊ မထိခိုက်စေမှု၊ မေတ္တာနှင့် စာနာမှုတို့၏ အရေးပါမှု။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စောဒနာသုတ် — ထောက်ပြရာတွင် အချိန်သင့်ခြင်း၊ အမှန်ဖြစ်ခြင်း၊ နူးညံ့ခြင်း၊ အကျိုးရှိခြင်းနှင့် မေတ္တာစိတ်ရှိခြင်း၊ ထောက်ပြခံရသူဘက်မှလည်း အမှန်နှင့် စိတ်မလှုပ်ရှားမှုတွင် တည်ရန် သင်ကြားချက်။
မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ အဘယရာဇကုမာရသုတ် — အမှန်၊ အကျိုးရှိမှုနှင့် သင့်တော်သောအချိန်ကို ဆင်ခြင်သော စကားပြောခြင်းနှင့် သတ္တဝါတို့အပေါ် စာနာမှု။
မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ဝိတက္ကသဏ္ဌာနသုတ် — အကုသိုလ်အတွေးတို့ကို ကိုင်တွယ်ရာတွင် အတွေးပြုလုပ်မှု၏အရှိန်ကို တဖြည်းဖြည်းငြိမ်သက်စေခြင်းဆိုင်ရာ သင်ကြားချက်နှင့် မြန်မြန်လျှောက်ရာမှ ဖြည်းဖြည်းလျှောက်၊ ရပ်၊ ထိုင် စသဖြင့် ပိုနူးညံ့သောအခြေအနေဘက် ရွှေ့သောဥပမာ။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ပညာရှိနှင့်မိုက်မဲသူဆိုင်ရာသုတ် — မိမိ၏ ချိုးဖောက်မှုကို ချိုးဖောက်မှုအဖြစ် မြင်တတ်သူနှင့် တစ်ပါးသူ၏ ဝန်ခံမှုကို တရားနှင့်အညီ လက်ခံတတ်သူတို့ကို ပညာရှိအဖြစ် ဖော်ပြခြင်း။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ သာရဏီယတရားဆိုင်ရာသုတ် — ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်ဖြင့် မေတ္တာထားခြင်း၊ မျှဝေခြင်းနှင့် သီလ၊ အမြင်ဆိုင်ရာညီညွတ်မှုတို့က ချစ်ခင်မှု၊ လေးစားမှု၊ မငြင်းပွားမှု၊ သဟဇာတဖြစ်မှုနှင့် ညီညွတ်မှုကို အထောက်အကူပြုခြင်း။