ယုံကြည်မှုကို အချိန်မှန် ပြန်လည်အသိပေးခြင်းဖြင့် တည်ဆောက်ခြင်း ညနေပိုင်းတရားတော်
သာသနာနှစ် ၂၅၇၀ ခု • မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခု • ဝါခေါင်လဆုတ် ၄ ရက် •
ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ် စက်တင်ဘာလ ၁ ရက် • အင်္ဂါနေ့
“မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှု”
ယုံကြည်မှုကို အချိန်မှန် ပြန်လည်အသိပေးခြင်းဖြင့် တည်ဆောက်ခြင်း
ညနေပိုင်းတရားတော်
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီည ဦးဇင်းတို့ စဉ်းစားကြည့်ကြရမယ့် အကြောင်းတရားက သေးသေးလေးလို ထင်ရပေမဲ့ မိသားစုတစ်စု၊ လုပ်ငန်းတစ်ခု၊ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၊ မျိုးဆက်နှစ်ဆက်ကြားက ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်ပေးနိုင်သလို ဖျက်လည်းဖျက်နိုင်တဲ့ ကိစ္စတစ်ခုပါ။
အဲဒါကတော့—
ပြောသင့်တဲ့အရာကို အချိန်မှန်မှာ ပြောနိုင်ခြင်း။
မသေချာသေးတာကို မသေချာသေးဘူးလို့ ပြောနိုင်ခြင်း။
ပြောင်းလဲသွားတာကို အချိန်မီ အသိပေးနိုင်ခြင်း။
အမှားရှိတာကို နောက်ကျမသွားခင် ပြောနိုင်ခြင်း။
ကတိထားတာ မပြီးနိုင်တော့ဘူးဆိုရင် မပြီးခင် ကြိုပြောနိုင်ခြင်း။
အကြီးအကဲက ဆက်ခံသူကို လိုအပ်တဲ့အချက်ကို အချိန်သင့်တုန်း ပြောနိုင်ခြင်း။
ဆက်ခံသူကလည်း—
“အဆင်ပြေပါတယ်”
ဆိုပြီး အားလုံးဖုံးထားမနေဘဲ—
“ဒီနေရာမှာ အခက်အခဲရှိပါတယ်”
“ဒီဆုံးဖြတ်ချက် ပြောင်းလိုက်ပါတယ်”
“ဒီအန္တရာယ်ကို တွေ့ထားပါတယ်”
“ဒီနေရာမှာ ဆရာ့အကြံလိုပါတယ်”
လို့ အချိန်မီ ပြန်အသိပေးနိုင်ခြင်း။
ဒီအရာကို ဒီည ဦးဇင်းတို့ ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်တဲ့ လက်တွေ့ကျင့်စဉ် အဖြစ် စဉ်းစားကြမယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
လူနှစ်ယောက်ကြား ယုံကြည်မှု ဘာကြောင့်ပျက်တတ်သလဲ။
လိမ်လို့ပျက်တယ်။
မှန်ပါတယ်။
ကတိမတည်လို့ ပျက်တယ်။
မှန်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ တစ်ခါတလေ လိမ်တာလည်း မဟုတ်ဘူး။
မကောင်းကြံတာလည်း မဟုတ်ဘူး။
ပြောဖို့နောက်ကျသွားလို့ ပျက်တယ်။
ဒီအချက် သိပ်အရေးကြီးတယ်။
ဥပမာ—
သားသမီးတစ်ယောက်မှာ ငွေကြေးပြဿနာစလာတယ်။
အစက သေးတယ်။
“အဖေသိရင် စိတ်ပူမှာစိုးလို့”
မပြောဘူး။
နောက်တော့ အကြွေးတိုးတယ်။
“အခုမှပြောရင် ဆူမှာစိုးလို့”
ထပ်မပြောဘူး။
နောက်ဆုံး အကြီးအကျယ်ဖြစ်မှ သိရတယ်။
အဖေက—
“ပိုက်ဆံပျောက်တာထက် မင်းဘာလို့ အစကတည်းက မပြောတာလဲ”
လို့ စိတ်နာတယ်။
သူ့စိတ်ထဲမှာ ဘာပျက်သွားသလဲ။
ငွေပဲလား။
မဟုတ်ဘူး။
ယုံကြည်မှု ပါ ပျက်သွားတယ်။
အလုပ်ခွင်မှာလည်း ဒီလိုပဲ။
ပရောဂျက်တစ်ခု နောက်ကျမယ်ဆိုတာ တစ်ပတ်အလိုက သိတယ်။
တာဝန်ခံက မပြောဘူး။
“ကြိုးစားရင် ပြီးကောင်းပြီးမှာ”
လို့ ထင်တယ်။
သုံးရက်အလို—
မပြီးသေးဘူး။
“အခုမှပြောရင် အပြစ်တင်မှာ”
လို့ မပြောဘူး။
အပ်ရမယ့်နေ့ရောက်တော့မှ—
“မပြီးသေးပါဘူး”
လို့ ပြောတယ်။
ခေါင်းဆောင်က ဘာကြောင့် စိတ်ဆိုးသလဲ။
နောက်ကျတာတစ်ခုတည်းကြောင့် မဟုတ်ဘူး။
အစောကြီးသိရင် အခြားနည်းလမ်းရှာလို့ ရနိုင်တယ်။
လူထပ်ထည့်လို့ ရနိုင်တယ်။
ဖောက်သည်ကို ကြိုပြောလို့ ရနိုင်တယ်။
အစီအစဉ်ပြောင်းလို့ ရနိုင်တယ်။
အခုတော့ အချိန်မရှိတော့ဘူး။
ဒီမှာ ပြဿနာက—
အမှားဖြစ်တာထက် အမှားကို သိရတဲ့အချိန် နောက်ကျသွားတာ ဖြစ်တယ်။
ဒီသဘောကို နားလည်နိုင်ရင် ယုံကြည်မှုအကြောင်း ပိုရှင်းလာမယ်။
ယုံကြည်မှုဆိုတာ “သူဘယ်တော့မှ မမှားဘူး” လို့ ယုံတာ မဟုတ်ဘူး
ဒကာ ဒကာမတို့…
ယုံကြည်မှုကို တချို့က—
“ဒီလူ ဘယ်တော့မှ မမှားဘူး”
လို့ ယုံခြင်းနဲ့ ရောတတ်တယ်။
မဟုတ်ဘူး။
လူဆိုတာ မှားနိုင်တယ်။
အတွေ့အကြုံရှိသူလည်း မှားနိုင်တယ်။
ခေါင်းဆောင်လည်း မှားနိုင်တယ်။
ဆက်ခံသူလည်း မှားနိုင်တယ်။
လူငယ်လည်း မှားနိုင်တယ်။
အကြီးအကဲလည်း မှားနိုင်တယ်။
ဒါဆို ဘာကို ယုံရမလဲ။
တစ်ခါတလေ ယုံကြည်မှုဆိုတာ—
“မှားသွားရင် ဒီလူ ဖုံးမထားဘူး”
ဆိုတာကို ယုံရတာ။
“အခြေအနေပြောင်းရင် အချိန်မီပြောမယ်”
ဆိုတာကို ယုံရတာ။
“မသိတာကို သိသလိုမလုပ်ဘူး”
ဆိုတာကို ယုံရတာ။
“ကတိမပြည့်နိုင်တော့ရင် နောက်ဆုံးနေ့အထိ စောင့်ပြီးမှ မပြောဘူး”
ဆိုတာကို ယုံရတာ။
“သတင်းမကောင်းလည်း ငါကြားရမယ်”
ဆိုတာကို ယုံရတာ။
ဒီလိုယုံကြည်မှုက အဖွဲ့အစည်းအတွက် အလွန်တန်ဖိုးကြီးတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။
အလုပ်လုပ်တဲ့လူနှစ်ယောက် ရှိတယ်။
ပထမတစ်ယောက်က အများအားဖြင့် တော်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ပြဿနာဖြစ်ရင် ဖုံးတယ်။
နောက်ကျမှပြောတယ်။
မေးမှပြောတယ်။
မေးမထားရင် မပြောဘူး။
ဒုတိယတစ်ယောက်က ပထမလူလောက် အတွေ့အကြုံမများသေးဘူး။
ဒါပေမဲ့—
“ဒီအပိုင်းမသိသေးပါဘူး”
လို့ ပြောတတ်တယ်။
“ဒီနေ့အခြေအနေက အစီအစဉ်နဲ့ မတူတော့ပါဘူး”
လို့ ကြိုပြောတတ်တယ်။
“ကျွန်တော် ဒီဆုံးဖြတ်ချက်မှာ မှားခဲ့ပါတယ်”
လို့ ဝန်ခံတတ်တယ်။
ဘယ်သူ့ကို အချိန်ကြာလာရင် ပိုယုံမလဲ။
ဒီမေးခွန်းကို ကိုယ်တိုင်ဖြေကြည့်။
အချိန်သင့်တဲ့စကား
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် စောဒနာသုတ်မှာ တစ်ပါးသူကို အပြစ်ပြော၊ သတိပေးလိုသူက မိမိစိတ်မှာ အခြေခံငါးချက် တည်ဆောက်ထားရမယ်လို့ အရှင်သာရိပုတ္တရာ ဟောကြားထားတယ်။
အချိန်သင့်မှာ ပြောမယ်။
အမှန်ကို ပြောမယ်။
နူးညံ့စွာ ပြောမယ်။
အကျိုးရှိရာကို ပြောမယ်။
အတွင်းအမုန်းမပါဘဲ မေတ္တာစိတ်နဲ့ ပြောမယ်။
ဒီအခြေခံဟာ ပြစ်တင်ရာအတွက်သာမက ဦးဇင်းတို့ ဒီနေ့ ပြောနေတဲ့ ပြန်လည်အသိပေးမှုအကြောင်းကို စဉ်းစားရာမှာလည်း အလွန်ကောင်းတဲ့ လမ်းညွှန်သဘောပေးတယ်။ ဒါပေမဲ့ ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းတွေသုံးတဲ့ “ပြန်လည်အသိပေးစနစ်” ကို ဒီသုတ်တော်က တိုက်ရိုက်စီမံခန့်ခွဲမှုနည်းလမ်းအဖြစ် ဟောထားတယ်လို့ မဆိုလိုဘူး။ ဦးဇင်းတို့ယူသုံးတာက စကားပြောရာမှာ အချိန်၊ အမှန်၊ နူးညံ့မှု၊ အကျိုးနဲ့ မေတ္တာကို ဘယ်လိုပေါင်းရမလဲဆိုတဲ့ ဓမ္မအခြေခံပါ။
ဒီငါးချက်ကို သေချာကြည့်ပါ။
မှန်တယ်ဆိုတာနဲ့ ချက်ချင်းပြောရမယ် မဟုတ်ဘူး။
အချိန်သင့်ရမယ်။
အချိန်သင့်တယ်ဆိုပြီး မမှန်တာ ပြောလို့မရဘူး။
အမှန်ဖြစ်ရမယ်။
အမှန်ပဲဆိုပြီး လူကို နာအောင် စော်ကားလို့မရဘူး။
နူးညံ့မှုလိုတယ်။
နူးညံ့တယ်ဆိုပြီး အကျိုးမရှိတဲ့စကားနဲ့ အချိန်ဖြုန်းလို့ မရဘူး။
အကျိုးရှိရမယ်။
ပြီးတော့—
အပြင်စကားမှန်ပေမဲ့ အတွင်းမှာ “သူနာစေချင်တယ်” ဆိုတဲ့စိတ်ရှိရင် ပြန်စစ်ရမယ်။
မေတ္တာလိုတယ်။
ဒီဟာက ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်ရာမှာ အလွန်အရေးကြီးတယ်။
“စောစောပြော” ဆိုတာ သတင်းမသေချာတာကို လျင်လျင်မြန်မြန်ဖြန့်တာ မဟုတ်ဘူး
ဒီနေရာမှာ အခြားအစွန်းတစ်ဖက်ကို သတိထားရမယ်။
“အချိန်မီ အသိပေးရမယ်”
ဆိုတော့ သိသမျှ ချက်ချင်းပြောရမယ်လို့ မယူနဲ့။
အချက်အလက် မပြည့်သေးဘူး။
ကြားသတင်းပဲရှိတယ်။
တစ်ဖက်လူအကြောင်း ကိုယ်မသေချာဘူး။
ဒါကို—
“မြန်မြန်ပြောမှ ကောင်းတယ်”
ဆိုပြီး ဖြန့်လိုက်ရင် ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်တာမဟုတ်ဘူး။
ဖျက်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
အဘယရာဇကုမာရသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စကားပြောသဘောကို အမှန်ဖြစ်မှု၊ အကျိုးရှိမှုနဲ့ သင့်တော်တဲ့အချိန်တို့ ဆက်စပ်ပြီး ဖော်ပြထားတယ်။ အမှန်ပင်ဖြစ်စေကာမူ အကျိုးမရှိတဲ့စကားကို မပြော၊ အမှန်လည်းဖြစ် အကျိုးလည်းရှိတဲ့စကားကိုတော့ သင့်တော်တဲ့အချိန်သိပြီး ပြောတော်မူကြောင်း ဖော်ပြတယ်။ အဲဒီစကားပြောပုံရဲ့ အတွင်းခံဟာ သတ္တဝါတို့အပေါ် စာနာမှုဖြစ်တယ်။
ဒါကြောင့် အချိန်မီပြောခြင်းမှာ အချက်သုံးချက်လိုတယ်။
သိတာကို သိတာအတိုင်း ပြော။
မသိတာကို မသိသေးဘူးလို့ ပြော။
ခန့်မှန်းချက်ကို အတည်ပြုအချက်လို မပြော။
ဥပမာ—
“ပရောဂျက် မပြီးနိုင်တော့ဘူး”
လို့ မသေချာသေးရင်—
“အခုအချိန်မှာ နှောင့်နှေးနိုင်မယ့် အန္တရာယ်တွေ့နေပါတယ်။ မနက်ဖြန်ထိ အချက်အလက်စစ်ပြီး အခြေအနေပြန်တင်ပြပါမယ်”
လို့ ပြောလို့ရတယ်။
ကဲ… ဒီစကား ဘာကောင်းသလဲ။
မဖုံးဘူး။
ဒါပေမဲ့ မသေချာတာကို အတည်မပြောဘူး။
ပြီးတော့ နောက်တစ်ကြိမ် ဘယ်အချိန်ပြန်ပြောမယ်ဆိုတာပါ ရှင်းတယ်။
ယုံကြည်မှုက ဒီလိုနေရာမှာ တဖြည်းဖြည်းတည်လာတယ်။
တိတ်နေခြင်းက လူတွေကို အတွေးနဲ့ အပေါက်ဖြည့်စေတယ်
သူတော်ကောင်းတို့…
လူ့စိတ်မှာ ထူးခြားတာတစ်ခုရှိတယ်။
သတင်းမရှိတဲ့နေရာမှာ ငြိမ်ငြိမ်နေတတ်သလား။
အမြဲမဟုတ်ဘူး။
ကိုယ့်အတွေးနဲ့ ဖြည့်တတ်တယ်။
အဖေက သားကို လုပ်ငန်းလွှဲမယ်လို့ ပြောထားတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဘယ်နေ့လွှဲမယ် မပြောဘူး။
ဘယ်အာဏာကို လွှဲမယ် မပြောဘူး။
ဝန်ထမ်းတွေလည်း မသိဘူး။
သားက—
“အဖေ တကယ်မယုံသေးတာလား”
ထင်တယ်။
အဖေက—
“သူအဆင်သင့်မဖြစ်သေးဘူးထင်တယ်”
ဆိုပြီး တိတ်နေတယ်။
ဝန်ထမ်းက—
“သားနဲ့အဖေ သဘောမတူဘူးထင်တယ်”
လို့ ထင်တယ်။
မောင်နှမတစ်ယောက်က—
“လုပ်ငန်းအားလုံး သူ့ကိုပေးတော့မလား”
ဆိုပြီး စိတ်ပူတယ်။
ဘာဖြစ်သွားသလဲ။
အချက်အလက်မရှိတဲ့နေရာကို လူတိုင်း ကိုယ့်ကြောက်စိတ်နဲ့ ဖြည့်လာတယ်။
အဲဒီအခါ အဖြစ်မှန်ထက် အထင်တွေ ပိုများလာတယ်။
ထင်မြင်ချက်ပေါ်မှာ ရန်ဖြစ်လာတယ်။
အကြီးအကဲက—
“ဘာမှတောင် မဖြစ်သေးဘဲ ဘာလို့ ဒီလောက်စိတ်ဆိုးကြတာလဲ”
လို့ ပြောတယ်။
ဘာဖြစ်လို့လဲ။
တိတ်နေခြင်းကလည်း သတင်းတစ်မျိုး ဖြစ်သွားလို့။
ကိုယ်က ဘာမှမပြောဘူး။
တစ်ဖက်လူက ကိုယ့်တိတ်မှုကို ကိုယ်ပိုင်အဓိပ္ပာယ်ပေးတယ်။
ဒါကြောင့် မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းရာမှာ—
မဆုံးဖြတ်ရသေးတာလည်း ပြောလို့ရတယ်။
“ဒီကိစ္စကို မဆုံးဖြတ်သေးပါဘူး”
လို့။
“ဒီနေ့ဆုံးဖြတ်ချက်မရှိသေးပေမဲ့ နောက်လအတွင်း တိတိကျကျ အစီအစဉ်ထုတ်မယ်”
လို့။
“လက်ရှိမှာ မောင်ကြီးနဲ့ညီမတို့ အခန်းကဏ္ဍကို မပြောင်းသေးပါဘူး”
လို့။
ဒီလို ရှင်းပေးရင် အထင်တွေရဲ့နေရာ လျော့လာတယ်။
“ပြန်အသိပေးခြင်း” နဲ့ “ထိန်းချုပ်ခြင်း” မတူဘူး
မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းရာမှာ ဒီအချက်က သိပ်အရေးကြီးတယ်။
အကြီးအကဲက—
“အလုပ်အခြေအနေ ဘယ်လိုလဲ”
မေးတယ်။
ကောင်းတယ်။
တစ်ပတ်တစ်ကြိမ် မေးတယ်။
ကောင်းတယ်။
ဒါပေမဲ့ တစ်နာရီတစ်ခါ—
“ဘယ်ရောက်ပြီလဲ”
“ဘာလုပ်နေလဲ”
“ဘယ်သူ့ကို ဖုန်းဆက်လိုက်လဲ”
“ငါပြောတာနဲ့ ဘာလို့မတူတာလဲ”
မေးနေတယ်။
ဒါက ပြန်လည်အသိပေးစနစ်လား။
ဒါမှမဟုတ် မယုံကြည်မှုနဲ့ နောက်ကလိုက်ထိန်းနေတာလား။
တစ်ဖက်မှာလည်း—
ဆက်ခံသူက—
“အဖေက အာဏာလွှဲပေးပြီးပြီ။ ဘာမှမပြောချင်တော့ဘူး”
ဆိုတာလည်း မမှန်ဘူး။
လွှဲပေးထားတဲ့အာဏာနဲ့အတူ တာဝန်ရှိတယ်။
အရေးကြီးဆုံးဖြတ်ချက်တွေ။
အန္တရာယ်ကြီးတဲ့အခြေအနေတွေ။
သဘောတူထားတဲ့ စံနှုန်းကနေ သိသာစွာ လွဲသွားတာတွေ။
ဒါတွေကို အချိန်မီ ပြန်လည်အသိပေးရမယ်။
ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ နားလည်ရမှာ—
အသိပေးခြင်းက ခွင့်တောင်းခြင်း အမြဲမဟုတ်ဘူး။
“ဒီလိုလုပ်လိုက်ပါတယ်၊ အကြောင်းက ဒီလိုပါ”
လို့ အသိပေးတာရှိတယ်။
တိုင်ပင်ခြင်းကလည်း အာဏာအပ်ခြင်း အမြဲမဟုတ်ဘူး။
ကိုယ့်ဆုံးဖြတ်ပိုင်ခွင့်ရှိပေမဲ့ အတွေ့အကြုံလိုလို့ တိုင်ပင်တာရှိတယ်။
ဒီကွာခြားချက်ကို မရှင်းရင်—
အကြီးအကဲက မေးသမျှကို ဆက်ခံသူက “မယုံလို့ စစ်တာ” လို့ ခံစားတယ်။
ဆက်ခံသူ မပြောတာကို အကြီးအကဲက “ရိုသေမှုမရှိတော့ဘူး” လို့ ခံစားတယ်။
တကယ်တော့ ပြန်လည်အသိပေးရမယ့် အတိုင်းအတာ မသတ်မှတ်ထားလို့ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ကောင်းတဲ့ပြန်လည်အသိပေးမှုမှာ အချက်ငါးချက်
ဒကာ ဒကာမတို့…
လုပ်ငန်းခွင်၊ မိသားစု၊ အဖွဲ့အစည်းမှာ အခြေအနေတင်ပြတဲ့အခါ အလွန်ရိုးရှင်းတဲ့ အချက်ငါးချက်နဲ့ ပြောလို့ရတယ်။
တစ် — ဘာဖြစ်နေသလဲ။
အချက်အလက်။
နှစ် — အစီအစဉ်နဲ့ ဘာကွာသွားသလဲ။
ကွာခြားချက်။
သုံး — ဘာကြောင့်ကွာသလဲ။
သိထားတဲ့အကြောင်းရင်း။
လေး — အခု ဘာလုပ်နေသလဲ။
ပြင်ဆင်မှု။
ငါး — ဘယ်အချိန် နောက်တစ်ကြိမ် အသိပေးမလဲ။
နောက်ဆုံးအချက်က အလွန်အရေးကြီးတယ်။
“အခြေအနေမကောင်းဘူး”
လို့ ပြောပြီး ပျောက်သွားရင် တစ်ဖက်လူ ပိုစိတ်ပူတယ်။
“အခြေအနေမှာ ဒီပြဿနာတွေ့နေပါတယ်။ ဒီနေ့ ဒီနှစ်ချက် စစ်နေပါတယ်။ မနက်ဖြန် ညနေလေးနာရီမှာ အချက်အလက်ပြည့်စုံသလောက် ထပ်အသိပေးပါမယ်”
ဆိုရင်?
အဖြေမရသေးပေမဲ့ ယုံကြည်ရတယ်။
ဘာကြောင့်လဲ။
နောက်တစ်ဆင့် ဘယ်မှာရှိတယ် သိရလို့။
အချိန်မှန်ဆိုတာ စောလွန်းတာနဲ့ နောက်ကျလွန်းတာကြား ပညာ
စောလွန်းတယ်ဆိုတာ ဘာလဲ။
အချက်အလက်မရှိသေးဘဲ—
“အကြီးအကျယ်ပြဿနာဖြစ်ပြီ”
ဆိုပြီး လူတွေကို ထိတ်လန့်စေတယ်။
နောက်ကျလွန်းတယ်ဆိုတာ—
ပြင်ဖို့အချိန်မကျန်တော့မှ ပြောတယ်။
အချိန်မှန်ဆိုတာ—
တစ်ဖက်လူ ဆုံးဖြတ်နိုင်ဖို့လိုတဲ့အချိန် မကုန်ခင်၊ ကိုယ့်မှာ ပြောဖို့လုံလောက်တဲ့ အချက်အလက်ရပြီဆိုတဲ့အချိန် ကို ပညာနဲ့ ချိန်တာ။
ဒီဟာ သေချာပုံသေနည်းတစ်ခု မဟုတ်ဘူး။
အခြေအနေလိုက် စဉ်းစားရတယ်။
အသက်အန္တရာယ်ရှိတဲ့ကိစ္စဆို ချက်ချင်းပြောရမယ်။
ငွေကြေးဆုံးရှုံးမှုကြီး ဖြစ်နိုင်တာဆို လျင်မြန်စွာတင်ပြရမယ်။
အရေးမကြီးတဲ့ ရွေးချယ်မှုအသေးဆို နောက်ပုံမှန်အစည်းအဝေးထိ စောင့်လို့ရနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် “အချိန်သင့်” ဆိုတဲ့ ဓမ္မအခြေခံဟာ စကားပြောရာမှာ သတိနဲ့ပညာ နှစ်ခုလုံးလိုကြောင်း ပြတယ်။
ကိန္တိသုတ်—ပြဿနာဖြစ်ပြီးရင် နောက်တစ်ခါ မဖြစ်အောင် မှတ်ရမယ်
မဇ္ဈိမနိကာယ် ကိန္တိသုတ်မှာ အယူအဆနဲ့ စကားလုံးအပေါ် အငြင်းပွားမှုတွေကို ကိုင်တွယ်ပုံတွေ ဖော်ပြရာမှာ ပြဿနာဘယ်လိုဖြစ်လာတယ်ဆိုတာ သိပြီး၊ မှန်မှန်မှတ်ထားရမယ့်အရာကို မှန်မှန်မှတ်၊ မှားယွင်းခဲ့တာကို မှားယွင်းခဲ့တယ်လို့ မှတ်သားထားပြီး အဲဒီအရင်းက နောက်တစ်ကြိမ် ပြန်မဖြစ်စေဖို့ သတိထားရမယ့်သဘောကို တွေ့ရတယ်။
ဒီအချက်ကို အဖွဲ့အစည်းဘဝထဲ ပြန်သယ်ကြည့်။
ပြဿနာတစ်ခု ဖြစ်တယ်။
အစည်းအဝေးလုပ်တယ်။
“နောက်တစ်ခါ သတိထား”
ပြောတယ်။
ပြီးတော့ အားလုံးပြန်သွားတယ်။
သုံးလကြာတော့ ထပ်ဖြစ်တယ်။
ဘာကြောင့်လဲ။
ပြန်လည်အသိပေးမှုကို သင်ခန်းစာအဖြစ် မသိမ်းထားလို့။
ကောင်းတဲ့အဖွဲ့မှာ ပြဿနာပြီးသွားရင်—
ဘာဖြစ်ခဲ့သလဲ။
အစောဆုံး ဘယ်အချိန်သိနိုင်ခဲ့သလဲ။
ဘယ်အချိန်မှာ အသိပေးသင့်ခဲ့သလဲ။
ဘာကြောင့် မပြောခဲ့ကြသလဲ။
ပြောရင် အပြစ်တင်ခံရမှာကြောက်လို့လား။
ဘယ်သူ့ဆီပြောရမယ် မသိလို့လား။
မသေချာတာ ပြောလို့မရဘူးလို့ ထင်လို့လား။
ဘယ်အချက်အလက်လိုသေးသလဲ။
နောက်တစ်ခါ ဘာကို ဘယ်အချိန် ပြောမယ်။
ဒါတွေကို စနစ်ဖြစ်အောင် ပြန်သုံးသပ်ရတယ်။
ဒါမှ အမှားဟာ အရှက်မဟုတ်တော့ဘဲ ပညာဖြစ်လာတယ်။
“မကောင်းတဲ့သတင်းကို သယ်လာသူ” ကို အပြစ်ပေးတဲ့အဖွဲ့
သူတော်ကောင်းတို့…
ယုံကြည်မှုတည်ချင်ရင် ဒီအချက်ကို သတိထား။
ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် ပြဿနာလာပြောတယ်။
ခေါင်းဆောင်က—
“ဘာလို့ ဒီလိုဖြစ်အောင်လုပ်တာလဲ”
လို့ အော်တယ်။
နောက်တစ်ယောက် လာပြောတယ်။
“မင်းတို့က ပြဿနာပဲ တင်ပြတတ်တယ်”
လို့ စိတ်ဆိုးတယ်။
တတိယတစ်ယောက် ဘာသင်သွားမလဲ။
မပြောတာ ပိုလုံခြုံတယ် လို့ သင်သွားတယ်။
နောက်တစ်ခါ ပြဿနာရှိရင် ဖုံးတယ်။
ခေါင်းဆောင်က—
“ဘာကြောင့် အစကတည်းက မပြောကြတာလဲ”
မေးတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
တစ်ခါတလေ အဖြေက—
အရင်တုန်းက ပြောခဲ့သူကို ဘယ်လိုဆက်ဆံခဲ့သလဲ ဆိုတဲ့နေရာမှာ ရှိတယ်။
ဒါကြောင့် စောဒနာသုတ်ရဲ့ အခြားတစ်ဖက်ကလည်း အရေးကြီးတယ်။
ပြစ်တင်ခံရတဲ့သူဟာ အမှန်တရားနဲ့ စိတ်မလှုပ်ရှားအောင် တည်နေရမယ့်သဘောကိုလည်း ဖော်ပြထားတယ်။ ကိုယ့်မှာ တကယ်ရှိတဲ့အမှားဆို “ရှိပါတယ်” လို့ လက်ခံ၊ မရှိတာဆို “မရှိပါဘူး” လို့ အမှန်အတိုင်း ရပ်တည်ဖို့ အားပေးတယ်။
ဒီဟာက ခေါင်းဆောင်အတွက်လည်း သင်ခန်းစာပါ။
တစ်ယောက်က ကိုယ့်ကို သတိပေးလာတယ်။
အသံက သိပ်မကောင်းဘူးဆိုပါစို့။
အချိန်လည်း သိပ်မတော်ဘူး။
ဒါပေမဲ့ ပြောတာထဲမှာ အမှန်ရှိသလား။
ကိုယ်က—
“သူပြောပုံ မကြိုက်လို့”
အမှန်ကိုပါ ပယ်လိုက်မလား။
ဒါမှမဟုတ်—
“ပြောပုံကို သီးခြားပြောမယ်၊ အမှန်အချက်ကိုတော့ လက်ခံစစ်မယ်”
လို့ ခွဲနိုင်မလား။
ဒီလိုခေါင်းဆောင်ရှိတဲ့အဖွဲ့မှာ လူတွေ ပိုပြောရဲလာတယ်။
“ချီးကျူးခြင်း” လည်း အချိန်မှန်ဖြစ်ဖို့လိုတယ်
ပြန်လည်အသိပေးခြင်းဆိုတာ အမှားပြောတာပဲ မဟုတ်ဘူး။
ဒီအချက်ကို မမေ့နဲ့။
တစ်ယောက် ကောင်းတာလုပ်တယ်။
အကြီးအကဲက စိတ်ထဲမှာသိတယ်။
မပြောဘူး။
“သူ့တာဝန်ပဲ”
လို့ ထင်တယ်။
နှစ်တွေကြာတယ်။
သူထွက်တော့မှ—
“သူက တကယ်ကောင်းတဲ့လူပါ”
လို့ ပြောတယ်။
သူရှိတုန်း ဘာလို့မပြောခဲ့တာလဲ။
ကောင်းတဲ့အလုပ်ကို အချိန်မီ အသိအမှတ်ပြုတာလည်း ယုံကြည်မှုတည်တယ်။
“ဒီတစ်ခေါက် မင်းအခက်အခဲကို စောစောတင်ပြလိုက်တာ ကောင်းတယ်။ အဲဒါကြောင့် အဖွဲ့အချိန်မီ ပြင်နိုင်ခဲ့တယ်”
ဆိုတာမျိုး။
ကဲ… ဒီစကားက ဘာသင်ပေးသလဲ။
“ပြဿနာရှိရင် စောစောပြောတာကို ဒီအဖွဲ့တန်ဖိုးထားတယ်”
ဆိုတဲ့ယဉ်ကျေးမှုကို သင်ပေးတယ်။
“မမှားရင်ပဲ ချီးကျူးမယ်”
မဟုတ်ဘူး။
မှားတာကို မှန်မှန်ကိုင်တွယ်တတ်တာကိုလည်း အသိအမှတ်ပြုတယ်။
ဒါဟာ ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်မှုပါ။
သာရဏီယတရား—မျက်နှာချင်းဆိုင်ရော နောက်ကွယ်မှာပါ မေတ္တာရှိခြင်း
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် သာရဏီယတရားဆိုင်ရာသုတ်မှာ ကိုယ်အမူအရာ၊ နှုတ်အမူအရာ၊ စိတ်အမူအရာတို့နဲ့ မေတ္တာထားခြင်းကို မျက်နှာချင်းဆိုင်မှာသာမက နောက်ကွယ်မှာပါ ထားရှိခြင်း၊ ရရှိတာကို မျှဝေခြင်း၊ သီလနဲ့အမြင်ဆိုင်ရာ ညီညွတ်မှုတို့ဟာ ချစ်ခင်မှု၊ လေးစားမှု၊ သဟဇာတဖြစ်မှုနဲ့ မငြင်းပွားရေးကို အထောက်အကူပြုကြောင်း ဖော်ပြထားတယ်။
ဒီအချက်ကို ယုံကြည်မှုနဲ့ဆက်ကြည့်။
မျက်နှာချင်းဆိုင်မှာ—
“ဟုတ်ကဲ့၊ ကောင်းပါတယ်”
ပြောတယ်။
နောက်ကွယ်မှာ—
“သူက မဖြစ်နိုင်ဘူး”
ပြောတယ်။
အဲဒီလိုအဖွဲ့ ယုံကြည်မှုရမလား။
မရဘူး။
ပြန်လည်အသိပေးခြင်းရဲ့ သီလတစ်ခုက—
ပြောသင့်တဲ့စကားကို သက်ဆိုင်သူဆီ အရင်ပြော။
တခြားသူဆီ ရင်ဖွင့်ပြီး သက်ဆိုင်သူကို မပြောတာ မလုပ်နဲ့။
တစ်ယောက်ရဲ့ အမှားကို အစည်းအဝေးတစ်ခုလုံးမှာ ပြောပြီး သူ့ကို တစ်ခါမှ မပြောဘူး။
ဒါက အဆင်ပြေသလား။
အမြဲမဟုတ်ဘူး။
အချို့ကိစ္စမှာ အဖွဲ့ဆိုင်ရာအဖြစ် ပေါ်ပေါက်ရင် အများနဲ့ဆွေးနွေးရနိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ လူတစ်ယောက်ကို ပြင်စေချင်တယ်ဆိုရင် သူ့ဆီကို မရောက်တဲ့ပြန်လည်အသိပေးမှုဟာ ဘာအကျိုးရှိမလဲ။
အကြီးအကဲက နောက်မျိုးဆက်ကို မျက်နှာချင်းဆိုင် မပြောဘဲ အခြားသူဆီပဲ ပြောတဲ့အခါ
စိတ်ကူးထားတဲ့ မိသားစုလုပ်ငန်းဥပမာတစ်ခုကြည့်ရအောင်။
ဒါဟာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မဟုတ်ဘူး။ နားလည်ဖို့ သင်ကြားရေးဥပမာပဲ။
ဖခင်က သားကို လုပ်ငန်းလွှဲပေးထားတယ်ဆိုပါစို့။
သားက ဆုံးဖြတ်ချက်တချို့ ချတယ်။
ဖခင် သိပ်မကြိုက်ဘူး။
ဒါပေမဲ့ သားကို မပြောဘူး။
အရင်ဝန်ထမ်းကြီးတွေကို—
“ဒီကလေး လုပ်တာ သိပ်မြန်လွန်းတယ်”
လို့ ပြောတယ်။
အိမ်မှာ မိခင်ကို—
“ငါက လွှဲပေးလိုက်တာ စောသွားပြီထင်တယ်”
လို့ ပြောတယ်။
ညီကို—
“မင်းအစ်ကိုကို နည်းနည်းပြောဦး”
လို့ ခိုင်းတယ်။
နောက်ဆုံး သားက အခြားလူတွေဆီကနေ—
“အဖေက မင်းကို မယုံဘူးထင်တယ်”
ဆိုတာ ကြားရတယ်။
ကဲ… ဘာဖြစ်မလဲ။
သားရဲ့စိတ်မှာ အမှားကို ပြင်ချင်စိတ်ထက်—
“အဖေ ဘာလို့ ငါ့ကိုတိုက်ရိုက်မပြောတာလဲ”
ဆိုတဲ့နာကျင်မှု ပိုကြီးနိုင်တယ်။
ပြဿနာက လုပ်ငန်းဆုံးဖြတ်ချက်ထက် ယုံကြည်မှုဆီ ရောက်သွားတယ်။
ဒီမှာ ကောင်းတဲ့နည်းက—
“သား၊ ဒီဆုံးဖြတ်ချက်မှာ အဖေ့မှာ စိုးရိမ်တဲ့အချက်နှစ်ချက်ရှိတယ်။ အဖေမှားနေနိုင်လို့ အရင်သားရဲ့အကြောင်းပြချက် နားထောင်ချင်တယ်”
လို့ တိုက်ရိုက်ပြောတာ။
ကဲ… ဒီစကားမှာ ဘာရှိလဲ။
အပြစ်မတင်သေးဘူး။
ကိုယ့်စိုးရိမ်မှုကို အချက်အလက်အဖြစ်ပြောတယ်။
တစ်ဖက်လူရဲ့အမြင်ကို ဖွင့်ထားတယ်။
ဒီလိုပြောရင် ယုံကြည်မှုမပျက်ဘဲ ကွဲလွဲမှုကို ကိုင်တွယ်နိုင်တယ်။
ဆက်ခံသူကလည်း “အောင်မြင်မှပဲ ပြောမယ်” မလုပ်နဲ့
နောက်မျိုးဆက်ဘက်မှာလည်း ပြဿနာတစ်ခုရှိတယ်။
ကိုယ့်အရည်အချင်းကို သက်သေပြချင်တယ်။
အမြဲအကြံတောင်းနေရင်—
“မတတ်သေးဘူးလို့ ထင်မလား”
ကြောက်တယ်။
ဒါကြောင့် အခက်အခဲရှိလည်း မပြောဘူး။
မသေချာတာရှိလည်း မမေးဘူး။
အန္တရာယ်ရှိလည်း—
“ငါကိုယ်တိုင် ဖြေရှင်းမယ်”
ဆိုပြီး ဖုံးထားတယ်။
နောက်ဆုံး ပြဿနာကြီးတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ကိုယ်တိုင်ရပ်တည်တတ်ခြင်းနဲ့ အရာရာကို တစ်ယောက်တည်း ဖြေရှင်းရခြင်း မတူဘူး။
ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်ရဲ့ တန်ဖိုးက—
ဘယ်တော့မှ အကူအညီမတောင်းတာမဟုတ်ဘူး။
ဘယ်အချိန်မှာ မိမိကိုယ်တိုင် ဆုံးဖြတ်ရမယ်၊ ဘယ်အချိန်မှာ တိုင်ပင်ရမယ်ဆိုတာ သိခြင်း ပါ။
အကြီးအကဲကို အချိန်မီပြောတာ—
“ကျွန်တော် မတတ်ဘူး”
ဆိုတာ အမြဲမဟုတ်ဘူး။
“ဒီကိစ္စက အဖွဲ့တစ်ခုလုံးသက်ရောက်နိုင်လို့ သင့်တော်တဲ့အချိန်မှာ အသိပေးတာ”
ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒီအမြင်ပြောင်းရမယ်။
အစည်းအဝေးရှိတာနဲ့ ဆက်သွယ်မှုကောင်းပြီ မဟုတ်သေးဘူး
မဆုတ်ယုတ်စေတဲ့အခြေခံတရားတွေအကြောင်း ဖော်ပြတဲ့ သုတ်တော်တွေမှာ ပုံမှန်စုဝေးခြင်း၊ သဟဇာတစွာ စုဝေးပြီး အမှုကိစ္စဆောင်ရွက်ခြင်းနဲ့ အတွေ့အကြုံရှိသူတို့ကို နားထောင်လေးစားခြင်းတို့ကို အရေးပါတဲ့အခြေခံအဖြစ် တွေ့ရတယ်။
ဒါကို ခေတ်သစ်အစည်းအဝေးနည်းလမ်းကို ဘုရားရှင်က တိုက်ရိုက်ဟောခဲ့တယ်လို့ မပြောရဘူး။
ဒါပေမဲ့ စုဝေးခြင်းနဲ့ သဟဇာတစွာ အမှုကိစ္စဆောင်ရွက်ခြင်းကို တန်ဖိုးထားတဲ့ canonical အခြေခံကိုတော့ မြင်ရတယ်။
အဖွဲ့အစည်းမှာ အစည်းအဝေး အများကြီးရှိနိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ အဲဒီအစည်းအဝေးမှာ အမှန်ပြောလို့ ရသလား။
မသေချာတာကို မသေချာဘူးလို့ ပြောလို့ရသလား။
“ဒီအစီအစဉ် မကောင်းဘူးထင်တယ်”
လို့ အောက်ကလူ ပြောရဲသလား။
ခေါင်းဆောင်မှားတယ်ဆိုတာ ယဉ်ကျေးစွာ ထောက်ပြရဲသလား။
အန္တရာယ်ရှိတာကို အချိန်မီတင်ပြရင်—
“အဆိုးမြင်သူ”
လို့ တံဆိပ်ကပ်သလား။
ဒါတွေက ပိုအရေးကြီးတယ်။
အစည်းအဝေးအရေအတွက်ထက် အစည်းအဝေးထဲက အမှန်တရားအရည်အသွေးက ယုံကြည်မှုကို ပိုဆုံးဖြတ်နိုင်တယ်။
ယုံကြည်မှုကို “သတင်းကောင်းပေးသူ” တွေနဲ့ပဲ မတည်ဆောက်နိုင်ဘူး
ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်မှာ အန္တရာယ်တစ်ခုရှိတယ်။
သတင်းကောင်းပြောသူကို ကြိုက်တယ်။
“အဆင်ပြေပါတယ်”
“ကောင်းပါတယ်”
“မပူပါနဲ့”
“အားလုံးထိန်းထားပါတယ်”
ဆိုတဲ့စကားကို ကြားချင်တယ်။
အဲဒီအခါ လူတွေက ဘာသင်မလဲ။
ခေါင်းဆောင်ကြားချင်တဲ့စကားကို ပြောတတ်လာတယ်။
ပြဿနာကို ပေါ့ပေါ့ပြောတယ်။
အန္တရာယ်ကို လျှော့ပြောတယ်။
နောက်ဆုံး ခေါင်းဆောင်က သတင်းကောင်းတွေကြားမှာ နေပြီး အဖြစ်မှန်နဲ့ ဝေးလာတယ်။
ဒါကြောင့် ခေါင်းဆောင်က တစ်ခါတလေ လူကို ဒီလို မေးရမယ်—
“ငါ မကြားချင်ပေမဲ့ သိသင့်တဲ့အရာ ဘာရှိသလဲ။”
ဒီမေးခွန်း သိပ်ကောင်းတယ်။
“အဆင်ပြေလား”
ဆိုရင်—
“ပြေပါတယ်”
လို့ ဖြေဖို့လွယ်တယ်။
“ငါသိသင့်တဲ့ အန္တရာယ်တစ်ခု ဘာရှိသလဲ”
မေးရင် အဖြေပုံပြောင်းတယ်။
ခေါင်းဆောင်မေးပုံကလည်း ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်တယ်။
အမှန်ကို ပြောရုံနဲ့ မလုံလောက်—ဘယ်လိုပြောသလဲ
“ငါက အမှန်ပြောတာပဲ”
ဆိုပြီး ကြမ်းကြမ်းပြောတတ်တဲ့သူ ရှိတယ်။
တစ်ယောက်အလုပ်မှားတယ်။
“မင်းတော်တော်အသုံးမကျတာပဲ”
ပြောတယ်။
ကဲ… အမှန်ပြောတာလား။
အလုပ်မှားတာနဲ့ “အသုံးမကျတဲ့လူ” ဖြစ်သွားသလား။
မတူဘူး။
အချက်အလက်က—
“ဒီအစီရင်ခံစာမှာ နံပါတ်နှစ်ခု မှားနေတယ်”
ဖြစ်နိုင်တယ်။
တံဆိပ်က—
“မင်းက ပေါ့ဆတဲ့လူ”
ဖြစ်တယ်။
ကွာတယ်။
ကောင်းတဲ့ပြန်လည်အသိပေးမှုက—
လူကို မတိုက်ခိုက်ဘဲ အပြုအမူနဲ့ အဖြစ်အပျက်ကို ရှင်းတယ်။
“မင်းက အမြဲနောက်ကျတယ်”
မပြောဘဲ—
“ဒီလအတွင်း သတ်မှတ်ချိန်ထက် နောက်ကျခဲ့တာ သုံးကြိမ်ရှိတယ်။ ဒါကြောင့် နောက်လူရဲ့အလုပ် စတင်ချိန်လည်း နောက်ကျသွားတယ်။ ဘာအခက်အခဲရှိလဲ ကြည့်ရအောင်”
လို့ ပြောတယ်။
ဒီစကားမှာ—
အချက်အလက်ရှိတယ်။
အကျိုးဆက်ရှိတယ်။
နားထောင်မယ့်နေရာရှိတယ်။
တံဆိပ်မကပ်ဘူး။
ဒီလိုပြောရင် တစ်ဖက်လူ အကာအကွယ်တက်တာနည်းတယ်။
ခေါင်းဆောင်ရဲ့စကား တစ်ခါတလေ လူငယ်ရဲ့အသံထက် ပိုလေးတယ်
အကြီးအကဲတစ်ယောက်အတွက် သတိထားစရာတစ်ခု ရှိတယ်။
ကိုယ်က သာမန်စကားတစ်ကြောင်း ပြောလိုက်တယ်။
“ဒီတစ်ခေါက် သိပ်မကောင်းဘူးထင်တယ်”
ဆိုပါစို့။
ကိုယ့်အတွက် သာမန်မှတ်ချက်။
ဆက်ခံသူအတွက်—
“အဖေက ငါ့ကို မယုံတော့ဘူး”
ဆိုတဲ့အဓိပ္ပာယ် ဖြစ်သွားနိုင်တယ်။
ဘာကြောင့်လဲ။
အာဏာအလေးချိန် မတူလို့။
ဆရာတစ်ယောက်—
“ဒီလောက်တောင် မသိဘူးလား”
ပြောလိုက်တာ သူ့အတွက် မိနစ်တစ်မိနစ်။
တပည့်က နှစ်တွေမှတ်ထားနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် အာဏာရှိသူရဲ့ ပြန်လည်အသိပေးမှုမှာ ပိုသတိလိုတယ်။
စောဒနာသုတ်မှာ နူးညံ့မှုနဲ့ မေတ္တာကို ထည့်ထားတာ အလွန်အဓိပ္ပာယ်ရှိတယ်။
နူးညံ့တယ်ဆိုတာ အမှန်ကို ပျော့ပျောင်းအောင် လိမ်တာမဟုတ်ဘူး။
အမှန်ကို လူနားဝင်အောင် ပြောတာ။
အမှားပြောတဲ့အချိန် သီးသန့်ပြောမလား၊ အများရှေ့ပြောမလား
တစ်ဦးချင်းအမှားဆိုရင် လူအများရှေ့မှာ အရှက်ခွဲဖို့ မလိုတာများတယ်။
သီးသန့်ပြောလို့ရတယ်။
ဒါပေမဲ့ အဖွဲ့တစ်ခုလုံးသင်ယူရမယ့် စနစ်ဆိုင်ရာပြဿနာဆိုရင် အဖွဲ့နဲ့ပြန်သုံးသပ်ရနိုင်တယ်။
ဒီနှစ်ခုကို ခွဲရမယ်။
“ဘယ်သူမှားတယ်”
ဆိုတာ အဖွဲ့ရှေ့မှာ အမြဲပြောဖို့ မလိုဘူး။
“ဒီလိုအမှား ဘာကြောင့်ဖြစ်ပြီး နောက်တစ်ခါ ဘယ်လိုကာကွယ်မယ်”
ဆိုတာတော့ အဖွဲ့သင်ယူဖို့ လိုနိုင်တယ်။
ဒီလိုဆိုရင် လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို စောင့်ပြီး စနစ်ပညာကို မပျောက်စေဘူး။
အချိန်မှန်ပြောတာနဲ့ ချက်ချင်းတုံ့ပြန်တာ မတူဘူး
ဒေါသထွက်နေပြီ။
ချက်ချင်းသွားပြောတယ်။
“အချိန်မီပြောတာ”
လို့ ဆိုတယ်။
မဟုတ်သေးဘူး။
တစ်ခါတလေ အကောင်းဆုံး “အချိန်မှန်” ဟာ ခဏနားပြီး စိတ်ငြိမ်မှ ပြောတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
အချက်အလက်က အရေးပေါ်ဆို ချက်ချင်းသတင်းပေး။
ဒါပေမဲ့ အပြစ်တင်စကား၊ အကဲဖြတ်စကားကို စိတ်ငြိမ်မှ ပြောနိုင်တယ်။
ဥပမာ—
“ဒီပြဿနာကို အခုချက်ချင်းသိထားဖို့ လိုပါတယ်။ အချက်အလက်က ဒီလိုပါ။ တာဝန်ရှိမှုနဲ့ ဘယ်လိုပြင်မလဲဆိုတာ နောက်တစ်နာရီမှာ အေးအေးဆေးဆေး ထိုင်ဆွေးနွေးကြမယ်”
ဒီလို ခွဲလို့ရတယ်။
သတင်းကို အချိန်မီပေး။
အကဲဖြတ်မှုကို သတိနဲ့ပေး။
ဒီကွာခြားချက်က အဖွဲ့ကို ကယ်နိုင်တယ်။
ပြန်လည်အသိပေးသူဘက်မှာပဲ တာဝန်ရှိတာ မဟုတ်ဘူး
ကောင်းတဲ့စကားကို ပြောလို့လည်း နားမထောင်ရင် ဘာဖြစ်မလဲ။
ဆက်ခံသူတစ်ယောက်ကို အကြီးအကဲက အေးအေးဆေးဆေး—
“ဒီအချက်ကို ပြန်စစ်စေချင်တယ်”
ပြောတယ်။
သူက—
“အဟောင်းတွေက အမြဲဝင်စွက်ဖက်တယ်”
ဆိုပြီး ချက်ချင်းပိတ်တယ်။
အဲဒီလိုဆိုရင် ပြန်လည်အသိပေးမှုယဉ်ကျေးမှု မတည်နိုင်ဘူး။
တစ်ဖက်မှာလည်း အကြီးအကဲကို လူငယ်က—
“ဒီစနစ်မှာ ပြဿနာရှိပါတယ်”
ပြောတယ်။
အကြီးအကဲက—
“ငါဒီအလုပ်လုပ်လာတာ မင်းအသက်ထက်ကြာပြီ”
လို့ ပိတ်တယ်။
ဒါလည်း အတူတူပဲ။
ကောင်းတဲ့အဖွဲ့မှာ—
ပြောတတ်ခြင်း ရှိရမယ်။
နားထောင်တတ်ခြင်း လည်း ရှိရမယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် သင်္ဂဟသုတ်မှာ ပေးကမ်းခြင်း၊ ချစ်ဖွယ်စကား၊ အကျိုးပြုဆောင်ရွက်မှုနဲ့ သင့်တော်မျှတစွာ ဆက်ဆံခြင်းတို့ကို ဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းပေးတဲ့ အခြေခံတွေအဖြစ် ဖော်ပြထားတယ်။
စကားကောင်းကောင်းပြောရုံ မဟုတ်ဘူး။
အကျိုးဖြစ်အောင် အလုပ်လုပ်ရတယ်။
တရားမျှတမှုလည်း လိုတယ်။
ယုံကြည်မှုတည်ဖို့ တစ်ယောက်က တစ်ယောက်ရဲ့လျှို့ဝှက်ချက်ကို မဖောက်ရ
သိင်္ဂါလသုတ်မှာ မိတ်ဆွေကောင်းတွေရဲ့ လက္ခဏာတွေကို ဖော်ပြရာမှာ အခက်အခဲမှာ ကာကွယ်ပေးသူ၊ မကောင်းမှုကနေ တားပြီး ကောင်းရာကို ညွှန်သူ၊ သိသင့်တာကို ပြောပြသူ၊ မိတ်ဆွေရဲ့ လျှို့ဝှက်ချက်ကို ထိန်းသိမ်းသူ စတဲ့သဘောတွေကို တွေ့ရတယ်။
ဒါက ပြန်လည်အသိပေးမှုမှာလည်း အရေးကြီးတယ်။
တစ်ယောက်က ကိုယ့်ကို—
“ကျွန်တော် ဒီအပိုင်းမှာ အခက်အခဲရှိနေတယ်”
လို့ ယုံကြည်ပြီး ပြောတယ်။
ကိုယ်က အစည်းအဝေးတိုင်းမှာ—
“သူကတော့ မရဘူး၊ မနေ့ကတောင် ငါ့ကိုလာပြောတယ်”
ဆိုပြီး ပြောနေတယ်။
နောက်တစ်ခါ သူလာပြောမလား။
မပြောတော့ဘူး။
ယုံကြည်မှုဟာ ပြောခွင့်ရှိတာတစ်ခုတည်းနဲ့ မတည်ဘူး။
ပြောထားတာကို ဘယ်လိုကိုင်တွယ်မလဲ နဲ့လည်း တည်တယ်။
သတင်းတစ်ခုမှာ—
ဘယ်သူသိသင့်လဲ။
ဘယ်သူမသိသင့်ဘူးလဲ။
ဘယ်အပိုင်းကို အဖွဲ့သင်ယူဖို့ မျှဝေမလဲ။
ဘယ်အပိုင်းက ပုဂ္ဂိုလ်ရေးလဲ။
ဒီနယ်နိမိတ်ရှိရမယ်။
အကြီးအကဲအတွက်—“အမှားဖြစ်မှ ပြော” မဟုတ်ဘဲ ပုံမှန်ပြော
အကြီးအကဲတစ်ယောက်က ဆက်ခံသူကို ဘာမှမပြောဘူး။
အလုပ်ကောင်းနေလည်း မပြောဘူး။
သာမန်ကာလ မပြောဘူး။
အမှားကြီးဖြစ်မှ ခေါ်တယ်။
အဲဒီအခါ “အဖေနဲ့ထိုင်ပြောမယ်” ဆိုတာကို သားက ကြားတာနဲ့ ကြောက်လာတယ်။
ဘာဖြစ်လို့လဲ။
စကားပြောခြင်း = အပြစ်တင်ခြင်း ဖြစ်နေပြီ။
ကောင်းတဲ့အဖွဲ့မှာ ပုံမှန်ပြန်လည်အသိပေးမှု ရှိရမယ်။
အမှားရှိမှ မဟုတ်ဘူး။
“ဒီတစ်လ ဘာကောင်းခဲ့လဲ။”
“ဘယ်နေရာမှာ အခက်အခဲရှိလဲ။”
“အဖေ့ဘက်က ဘာကူညီရမလဲ။”
“သားက အဖေ့ဘက်က ဝင်စွက်ဖက်လွန်းတယ်လို့ ခံစားတာ ရှိလား။”
ဒီလိုမေး။
အဲဒီအခါ ပြန်လည်အသိပေးမှုက ကြောက်စရာမဟုတ်တော့ဘူး။
ပုံမှန်ဆက်ဆံရေးဖြစ်လာတယ်။
ဆက်ခံသူအတွက်—“ကောင်းတာပဲ တင်ပြ” မလုပ်နဲ့
အကြီးအကဲကို သတင်းပေးတဲ့အခါ ဆက်ခံသူက ရလဒ်ကောင်းပဲ ပြတယ်။
ရောင်းအားတက်တာပြတယ်။
အမြတ်တက်တာပြတယ်။
အောင်မြင်မှုတင်ပြတယ်။
အန္တရာယ် မပြောဘူး။
ဝန်ထမ်းတိုင်ကြားမှု မပြောဘူး။
မပြီးသေးတာ မပြောဘူး။
ဒါက အစီရင်ခံတာလား၊ ပုံရိပ်တင်ပြတာလား ပြန်စစ်ရမယ်။
ယုံကြည်မှုတည်ချင်ရင် သတင်းကောင်းနဲ့ မကောင်းသတင်း နှစ်ခုလုံး စီးဆင်းရမယ်။
“ဒီလရောင်းအား ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဝန်ထမ်းအလှည့်အပြောင်း များလာတာကို စိုးရိမ်ပါတယ်”
လို့ ပြောနိုင်ရမယ်။
“ဒီစီမံချက် အောင်မြင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကုန်ကျစရိတ်က မျှော်မှန်းထားတာထက် ကျော်နေပါတယ်”
လို့ ပြောနိုင်ရမယ်။
ဒါက ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်ရဲ့ ရိုးသားမှု။
ယုံကြည်မှုကို ပျက်စေတဲ့ ပြန်လည်အသိပေးမှုပုံစံများ
သူတော်ကောင်းတို့… ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြန်စစ်ဖို့ အချို့ပုံစံတွေ ကြည့်ကြရအောင်။
တစ် — လူအများရှေ့ အရှက်ခွဲခြင်း။
ပြင်စေချင်တာထက် အနိုင်ယူချင်စိတ် ပိုပါလာတတ်တယ်။
နှစ် — အရင်ကအမှားအားလုံး ပြန်ဆွဲထုတ်ခြင်း။
ဒီကိစ္စကို ပြောရင်း—
“မင်းက အရင်နှစ်ကလည်း…”
“မင်းအမြဲတမ်း…”
ဖြစ်သွားတယ်။
အခုကိစ္စက ပျောက်တယ်။
သုံး — လူကို တံဆိပ်ကပ်ခြင်း။
“မင်းက ပေါ့ဆတယ်”
“မင်းက တာဝန်မယူတတ်ဘူး”
အစား—
ဘယ်အပြုအမူက ဘာအကျိုးဆက်ဖြစ်တယ်ကို ပြော။
လေး — နောက်ကျမှ ပြောခြင်း။
စိတ်ထဲမှာ လနဲ့ချီ စုထားပြီး တစ်နေ့ပေါက်ကွဲတယ်။
တစ်ဖက်လူက—
“အစကတည်းက ဘာလို့မပြောတာလဲ”
ဖြစ်တယ်။
ငါး — တတိယလူကတစ်ဆင့် ပြောခြင်း။
“သူ့ကို ပြောလိုက်ပါ”
“မင်းအမေက ပြောတာ…”
“ဝန်ထမ်းတွေက မင်းအကြောင်း…”
ဒီလိုလုပ်ရင် အထင်မှားမှုတိုးတယ်။
ခြောက် — ဖြေရှင်းခွင့်မပေးခြင်း။
ကိုယ်ပြောပြီး အပြီးသတ်သွားတယ်။
တစ်ဖက်လူရှင်းပြခွင့်မရှိဘူး။
ခုနစ် — ကောင်းတာ ဘယ်တော့မှ မပြောခြင်း။
အမှားပဲမြင်တဲ့လူဆီမှာ တစ်ဖက်လူက တဖြည်းဖြည်း စိတ်ပိတ်လာတယ်။
ဒီပုံစံတွေ ကိုယ့်မှာ ဘာရှိသလဲ ပြန်ကြည့်။
အင်ဂျင်နီယာစနစ်တစ်ခုရဲ့ ဥပမာ
ဒီနေရာမှာ လောကပညာဆိုင်ရာ ဥပမာတစ်ခု သုံးကြည့်ရအောင်။
ဒါဟာ ဓမ္မကို သက်သေပြဖို့ မဟုတ်ဘူး။
နားလည်လွယ်အောင် ဥပမာမျှသာပါ။
စက်တစ်ခုမှာ အပူချိန်တိုင်းတဲ့ကိရိယာရှိတယ်ဆိုပါစို့။
စက်ပူနေတယ်။
ဒါပေမဲ့ အပူချိန်သတင်းက ထိန်းချုပ်သူဆီ မရောက်ဘူး။
ဘာဖြစ်မလဲ။
စက်က အန္တရာယ်ရှိတဲ့အဆင့်ထိ ပူသွားနိုင်တယ်။
တိုင်းတာချက်ရှိပေမဲ့ ပြန်လည်သတင်းမရောက်ရင် ထိန်းချုပ်လို့ မရဘူး။
တစ်ဖက်မှာ တိုင်းတာကိရိယာက မှားနေတယ်ဆိုရင်?
အခြေအနေမမှန်တဲ့သတင်းရမယ်။
ဒါနဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်လည်းမှားမယ်။
အဖွဲ့အစည်းမှာလည်း ဥပမာယူလို့ရတယ်။
အခြေအနေအမှန်ကို အချိန်မီ ပြန်မရရင်—
ခေါင်းဆောင်က မှန်ကန်တဲ့ဆုံးဖြတ်ချက် ချဖို့ခက်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ဦးဇင်း ထပ်ပြောမယ်—
ဒီဥပမာက ဓမ္မကို သိပ္ပံက သက်သေပြတယ်ဆိုတာ မဟုတ်ဘူး။
အချိန်မီ၊ မှန်ကန်တဲ့ အချက်အလက်ပြန်ရောက်မှုရဲ့ လက်တွေ့တန်ဖိုးကို နားလည်စေဖို့ အတုယူခြင်းသာ ဖြစ်တယ်။
မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းရာမှာ သဘောတူထားသင့်တဲ့ “အသိပေးရမယ့်အချိန်”
ဒီအချက်က အလွန်လက်တွေ့ကျတယ်။
အကြီးအကဲနဲ့ ဆက်ခံသူ တစ်ကြိမ်ထိုင်ပြီး အနည်းဆုံး ဒီလိုခွဲကြည့်ပါ။
နေ့စဉ်အသေးစားဆုံးဖြတ်ချက်
အသိပေးရန်မလိုဘဲ ဆက်ခံသူကိုယ်တိုင်လုပ်။
အရေးကြီးပေမဲ့ ပုံမှန်ကိစ္စ
အပတ်စဉ်ပြန်တင်ပြ။
ငွေကြေးပမာဏကြီးတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်
ကြိုတင်တိုင်ပင်။
နာမည်ဂုဏ်သိက္ခာ၊ ဥပဒေ၊ ဘေးကင်းရေးနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့အန္တရာယ်
ချက်ချင်းအသိပေး။
သဘောတူထားတဲ့စီမံချက်ကနေ သိသိသာသာ လွဲသွားခြင်း
မစောင့်ဘဲ အချိန်မီအသိပေး။
မသေချာသေးပေမဲ့ အန္တရာယ်ကြီးနိုင်တဲ့အချက်
“မသေချာသေး” ဆိုတဲ့အဆင့်နဲ့တောင် အရင်အသိပေး။
ဒီလိုစနစ်ထားရင်—
ဆက်ခံသူက အရာရာခွင့်တောင်းရတဲ့ ကလေးမဖြစ်ဘူး။
အကြီးအကဲကလည်း အမှောင်ထဲမှာ ထားခံရတဲ့သူမဖြစ်ဘူး။
ဒါဟာ ယုံကြည်မှုအတွက် အလွန်ကောင်းတဲ့ ဟန်ချက်။
ဘယ်အချိန်မှာ “ချက်ချင်း” ပြောသင့်သလဲ
လူ့ဘေးကင်းရေးအန္တရာယ်။
ဥပဒေဆိုင်ရာ ကြီးမားတဲ့ပြဿနာ။
အဖွဲ့ရဲ့ဂုဏ်သိက္ခာကို အကြီးအကျယ် ထိခိုက်နိုင်တဲ့အချက်။
ငွေကြေးအလွန်ကြီးတဲ့ ဆုံးရှုံးမှု ဖြစ်နိုင်ခြေ။
လိမ်လည်မှု သို့မဟုတ် မရိုးသားမှု သံသယရှိတဲ့ကိစ္စ။
လူတစ်ဦးအပေါ် အကြမ်းဖက်မှု၊ ထိခိုက်မှုအန္တရာယ်။
ဒီလိုကိစ္စတွေမှာ—
“နောက်အစည်းအဝေးမှ ပြောမယ်”
လို့ အချိန်မဆွဲသင့်ဘူး။
အချက်အလက် မပြည့်သေးရင်တောင်—
“ဒီလိုအန္တရာယ်ဖြစ်နိုင်တဲ့ အချက်တွေ့ထားပါတယ်။ အတည်ပြုနေဆဲပါ”
ဆိုပြီး သင့်တော်တဲ့တာဝန်ရှိသူကို အချိန်မီအသိပေးရမယ်။
ဒါက ပွင့်လင်းမှုတစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး။
တာဝန်ယူမှုပါ။
ဘယ်အရာကို ပုံမှန်အချိန်မှာ ပြောလို့ရသလဲ
အရေးမကြီးတဲ့ လုပ်ငန်းတိုးတက်မှု။
သေးငယ်တဲ့ အစီအစဉ်ပြောင်းလဲမှု။
အကြံပြုချက်။
လေ့ကျင့်ရေးလိုအပ်ချက်။
အဖွဲ့အတွင်း အလေ့အကျင့်ဆိုင်ရာ ပြင်စရာအသေးတွေ။
ဒီလိုအရာတွေကို နေ့တိုင်းလှမ်းပြောနေမယ့်အစား ပုံမှန်အစည်းအဝေးမှာ စုဆွေးနွေးလို့ရတယ်။
ဒီလိုခွဲထားရင် အသိပေးမှုအရမ်းများပြီး လူတွေ ပင်ပန်းတာလည်း လျော့တယ်။
အရေးကြီးတာနဲ့ မအရေးကြီးတာကို ခွဲတတ်တာလည်း ပညာပါ။
လက်တွေ့လုပ်ဆောင်ရန် အဆင့်များ
ကဲ… ဒကာ ဒကာမတို့၊ ဒီတရားကို တကယ်အသုံးချဖို့ အောက်ကအဆင့်တွေကို စတင်နိုင်ပါတယ်။
၁။ “ဘယ်အရာကို ဘယ်အချိန်ပြောရမယ်” စာရင်းလုပ်ပါ
မိသားစုဖြစ်ဖြစ်၊ လုပ်ငန်းဖြစ်ဖြစ် အချက်သုံးအုပ်စုခွဲပါ—
ချက်ချင်းအသိပေးရမည့်အရာ
ပုံမှန်ပြန်လည်အသိပေးရမည့်အရာ
ကိုယ်တိုင်ဆုံးဖြတ်ပြီးနောက် မှတ်တမ်းတင်ရုံဖြင့် လုံလောက်သည့်အရာ
မရှင်းတာကို ရှင်းအောင်လုပ်ပါ။
၂။ ပြန်လည်အသိပေးမယ့်အခါ အချက်ငါးချက်နဲ့ ပြောပါ
ဘာဖြစ်နေသလဲ။
အစီအစဉ်နဲ့ ဘာကွာသလဲ။
အကြောင်းရင်း ဘာသိထားသလဲ။
အခု ဘာလုပ်နေသလဲ။
နောက်တစ်ကြိမ် ဘယ်အချိန် အသိပေးမလဲ။
ဒီလိုပြောရင် စကားရှည်မသွားဘဲ အဓိကအချက်ရောက်တယ်။
၃။ မသေချာတာကို “မသေချာသေး” လို့ အမည်တပ်ပါ
“ပြဿနာဖြစ်ပြီ”
လို့ အတည်မပြောခင်—
“ပြဿနာဖြစ်နိုင်တဲ့ အချက်တွေ့ထားတယ်”
လို့ ပြောနိုင်တယ်။
အမှန်ကို မလွန်စေပါနဲ့။
၄။ အမှားတင်ပြသူကို ချက်ချင်း မအော်ပါနဲ့
ပထမဆုံး မေးပါ—
“ဘယ်လိုဖြစ်ခဲ့သလဲ။”
“အခုအန္တရာယ် ဘယ်လောက်ရှိသလဲ။”
“အရင်ဆုံး ဘာလုပ်ဖို့လိုသလဲ။”
လူကို စိတ်ဆိုးတာနောက်မှ စဉ်းစားလို့ရတယ်။
အရေးပေါ်ပြဿနာကို အရင်ထိန်းပါ။
၅။ လူကို မပြောဘဲ လူအကြောင်း အခြားသူတွေဆီ မပြောပါနဲ့
သက်ဆိုင်သူနဲ့ တိုက်ရိုက်ပြောနိုင်တဲ့ကိစ္စဆို အရင်တိုက်ရိုက်ပြောပါ။
လုံခြုံရေး၊ ဥပဒေ၊ စီမံခန့်ခွဲမှုအရ သင့်တော်တဲ့ အခြားလမ်းကြောင်းလိုရင် သီးခြားစဉ်းစားပါ။
၆။ ကောင်းတာကိုလည်း အချိန်မီပြောပါ
“ဒီအပတ် အခက်အခဲကို စောစောတင်ပြတာ ကောင်းတယ်။”
“ဒီဆုံးဖြတ်ချက်မှာ အဖွဲ့အမြင်ကို မေးတာ ကောင်းတယ်။”
“မသေချာတာကို မသေချာဘူးလို့ ပြောတာ ကောင်းတယ်။”
ဒီလို အသိအမှတ်ပြုပါ။
၇။ ပြောမယ့်စကားကို စောဒနာသုတ်အခြေခံငါးချက်နဲ့ စစ်ပါ
အချိန်သင့်သလား။
အမှန်လား။
နူးညံ့သလား။
အကျိုးရှိသလား။
မေတ္တာရှိသလား။
၈။ နားထောင်သူအနေနဲ့ အရင်မကာကွယ်ပါနဲ့
တစ်ယောက်က ကိုယ့်အမှားကို ပြောလာရင်—
ချက်ချင်းဆင်ခြေမပေးပါနဲ့။
“ကျွန်တော် နားလည်တာ မှန်မမှန် ပြန်ပြောကြည့်မယ်”
ဆိုပြီး အရင်နားလည်အောင်လုပ်ပါ။
ပြီးမှ ဖြေပါ။
၉။ အမှားကြီးဖြစ်ပြီးတိုင်း “ဘယ်အချိန်ပြောသင့်ခဲ့လဲ” ပြန်စစ်ပါ
ဘာဖြစ်ခဲ့သလဲတင်မက—
ဘယ်အချိန်သိခဲ့သလဲ။
ဘယ်အချိန်ပြောခဲ့သလဲ။
ကြားက ဘာကြောင့်နှောင့်နှေးခဲ့သလဲ။
နောက်တစ်ကြိမ် ဘယ်လိုပြင်မလဲ။
မှတ်တမ်းထားပါ။
၁၀။ အကြီးအကဲ–ဆက်ခံသူ ပုံမှန်စကားပြောချိန်ထားပါ
ပြဿနာရှိမှ မတွေ့ပါနဲ့။
တစ်ပတ်တစ်ကြိမ် သို့မဟုတ် သင့်တော်တဲ့ကာလတစ်ခု သတ်မှတ်ပါ။
အဲဒီအချိန်မှာ—
ဘာကောင်းသလဲ။
ဘာစိုးရိမ်သလဲ။
ဘာဆုံးဖြတ်ထားသလဲ။
ဘာအကူအညီလိုသလဲ။
နှစ်ဖက်ပြောပါ။
၁၁။ “အမှန်ပြောတာ အန္တရာယ်ရှိတယ်” ဆိုတဲ့ယဉ်ကျေးမှုကို ပြင်ပါ
အမှားပြောလာသူကို ချက်ချင်းအရှက်ခွဲတာ လျှော့ပါ။
အမှန်ကို စောစောပြောတာကို အသိအမှတ်ပြုပါ။
မရိုးသားတာနဲ့ မှားတာကို ခွဲပါ။
မှားပေမဲ့ ရိုးသားစွာတင်ပြသူနဲ့ တမင်ဖုံးသူကို တစ်မျိုးတည်းမဆက်ဆံပါနဲ့။
၁၂။ “နောက်တစ်ကြိမ် ဘယ်အချိန်ပြန်ပြောမယ်” ဆိုတာ မပျက်စေနဲ့
ဒီအချက် လွယ်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ယုံကြည်မှုကို အရမ်းတည်စေတယ်။
“သောကြာနေ့ ပြန်ပြောမယ်”
ဆိုရင် သောကြာနေ့ ပြော။
မပြီးသေးလည်း—
“မပြီးသေးပါဘူး၊ အခုအခြေအနေက ဒီလိုပါ”
လို့ ပြော။
တိတ်မနေပါနဲ့။
တစ်ပတ်စာ လက်တွေ့အစီအစဉ်
ဒီတစ်ပတ်မှာ ယုံကြည်မှုကို စကားကြီးနဲ့ မတည်ဆောက်ကြရအောင်။
တစ်နေ့တစ်ခု အလေ့အကျင့်သေးသေးလေးနဲ့ စကြမယ်။
ပထမနေ့ — “နောက်ကျနေတဲ့စကား” ကို ရှာသည့်နေ့
ဒီနေ့ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ—
“ပြောသင့်တာရှိပေမဲ့ မပြောရသေးဘူး”
ဆိုတဲ့ကိစ္စတွေကို စာရင်းရေးပါ။
အများကြီးမလိုဘူး။
အရေးကြီးဆုံးတစ်ခုရွေးပါ။
ပြီးတော့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို မေး—
ဘာကြောင့် မပြောသေးတာလဲ။
ကြောက်လို့လား။
အရှက်ရလို့လား။
အပြစ်တင်ခံရမှာစိုးလို့လား။
အချက်အလက်မပြည့်လို့လား။
အချိန်မတော်လို့လား။
အကြောင်းရင်းကို သိပါ။
သင့်တော်တဲ့အချိန်ဖြစ်နေပြီဆိုရင် ဒီနေ့ စပြောပါ။
ဒုတိယနေ့ — “မသေချာတာကို မှန်မှန်ပြော” သည့်နေ့
ဒီနေ့ တစ်ခုခုမသေချာရင်—
“မသိဘူး”
“မသေချာသေးဘူး”
“စစ်ပြီးမှ ပြန်ပြောမယ်”
ဆိုတဲ့ စကားသုံးခွန်းထဲက တစ်ခွန်းကို ရိုးရိုးသားသား သုံးကြည့်ပါ။
အတတ်နိုင်ဆုံး အဖြေတစ်ခုခု ပေးချင်တဲ့အလေ့အကျင့်ကို သတိထားပါ။
ညနေမှာ မေး—
“မသိတာကို မသိဘူးလို့ ပြောရတာကြောင့် ယုံကြည်မှုကျသွားသလား၊ ဒါမှမဟုတ် ပိုတည်လာသလား။”
တတိယနေ့ — ကောင်းတာကို အချိန်မီ အသိအမှတ်ပြုသည့်နေ့
အဖွဲ့ထဲက တစ်ယောက်ကို ရွေးပါ။
အထွေထွေ—
“ကောင်းတယ်”
မပြောပါနဲ့။
တိတိကျကျပြောပါ။
“မနေ့က ပြဿနာကို စောစောပြောလိုက်တာ ကောင်းတယ်။”
“ဖောက်သည်မကျေနပ်တာကို ဖုံးမထားဘဲ တင်ပြတာ ကောင်းတယ်။”
“မင်းမသေချာတာကို မေးလိုက်တာကြောင့် အမှားတစ်ခု ရှောင်နိုင်ခဲ့တယ်။”
ဒီလိုပြောပါ။
စတုတ္ထနေ့ — နားထောင်မယ့်နေ့
တစ်ယောက်က ကိုယ့်ကို ပြန်လည်အသိပေးတဲ့အခါ ပထမငါးမိနစ်အတွင်း ဆင်ခြေမပေးဖို့ လေ့ကျင့်ပါ။
အရင်နားထောင်။
ပြီးရင်—
“မင်းပြောတာကို ငါနားလည်တာ ဒီလိုဟုတ်လား”
လို့ ပြန်စစ်ပါ။
ဒီနေ့ရဲ့ လေ့ကျင့်မှုက မှန်ဖို့မဟုတ်ဘဲ နားလည်ဖို့ ပါ။
ပဉ္စမနေ့ — နောက်တစ်ကြိမ် အသိပေးမယ့်အချိန်ကို တိတိကျကျ ပြောသည့်နေ့
မပြီးသေးတဲ့အလုပ်တစ်ခုရှိရင်—
“ပြီးရင်ပြောမယ်”
မပြောပါနဲ့။
“မနက်ဖြန် ညနေသုံးနာရီမှာ အခြေအနေပြန်ပြောမယ်”
လို သတ်မှတ်ပါ။
ပြီးတော့ ကတိတည်ပါ။
မပြီးလည်း ပြန်ပြောပါ။
ဒီအလေ့အကျင့်က ယုံကြည်မှုကို အလွန်အားကောင်းစေတယ်။
ဆဋ္ဌမနေ့ — အကြီးအကဲနဲ့ နောက်မျိုးဆက် စကားဝိုင်းနေ့
အကြီးအကဲ–ဆက်ခံသူဖြစ်စေ၊ မိဘ–သားသမီးဖြစ်စေ၊ ခေါင်းဆောင်–တာဝန်ခံဖြစ်စေ မိနစ်သုံးဆယ်ထိုင်ပါ။
မေးခွန်းလေးခုသာ မေးပါ။
ဒီတစ်ပတ် ဘာကောင်းခဲ့သလဲ။
ဘာစိုးရိမ်စရာရှိသလဲ။
ငါသိသင့်ပေမဲ့ မသိသေးတဲ့အရာ ဘာရှိသလဲ။
နောက်တစ်ပတ်မှာ ငါ့ဘက်က ဘာပြောင်းပေးသင့်သလဲ။
ပြောပြီး ငြင်းမနေပါနဲ့။
အရင်နားထောင်ပါ။
သတ္တမနေ့ — ယုံကြည်မှုစာရင်း ပြန်ကြည့်သည့်နေ့
စာရွက်တစ်ရွက်ယူပါ။
အချက်လေးချက်ရေးပါ။
ဒီတစ်ပတ် ငါ အချိန်မီပြောနိုင်ခဲ့တဲ့ အရာတစ်ခု။
နောက်ကျမှ ပြောမိတဲ့ အရာတစ်ခု။
တစ်ယောက်က ငါ့ကို အမှန်ပြောလို့ ကျေးဇူးတင်ရမယ့် အရာတစ်ခု။
နောက်တစ်ပတ် ငါပြောင်းမယ့် ဆက်သွယ်မှုအလေ့အကျင့်တစ်ခု။
ပြီးရင် မိနစ်အနည်းငယ် စိတ်ကို ငြိမ်အောင်ထားပါ။
“အမှန်ကို အချိန်မှန် ပြောတတ်ပါစေ။”
“အမှန်ကြားရတဲ့အခါလည်း စိတ်မပူပန်ဘဲ နားထောင်တတ်ပါစေ။”
“ငါ့စကားကြောင့် တစ်ဖက်လူရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာ မပျက်ပါစေနဲ့။”
“ငါ့တိတ်နေမှုကြောင့်လည်း အခြားသူ မလိုအပ်ဘဲ စိုးရိမ်ရတာ မဖြစ်ပါစေနဲ့”
လို့ ကိုယ့်စိတ်ကို သတိပေးပါ။
ယုံကြည်မှုတည်ဆောက်တာ မြန်မြန်မရဘူး
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီနေ့ကစပြီး အချိန်မီပြောရုံနဲ့ မနက်ဖြန် ယုံကြည်မှုအကုန်ပြန်ရမလား။
အမြဲမဟုတ်ဘူး။
ယုံကြည်မှုက အထူးသဖြင့် တစ်ခါပျက်ထားရင် အချိန်ယူနိုင်တယ်။
“နောက်ကစပြီး ပြောမယ်”
လို့ ကတိပေးတာတစ်ခုတည်းနဲ့ မပြီးဘူး။
တစ်ကြိမ်တည်။
နှစ်ကြိမ်တည်။
သုံးကြိမ်တည်။
အစီအစဉ်ပြောင်းရင် ပြော။
မပြီးရင် ပြော။
မှားရင် ပြော။
မသိရင် ပြော။
ကတိထားတဲ့အချိန်ပြန်ပြော။
အဲဒီလို အကြိမ်ကြိမ်ဖြစ်လာတဲ့အခါ တစ်ဖက်လူရဲ့စိတ်ထဲမှာ—
“ဒီလူပြောရင် ယုံလို့ရတယ်”
ဆိုတဲ့အသိ တဖြည်းဖြည်းတည်လာတယ်။
ယုံကြည်မှုဟာ မိန့်ခွန်းကြီးတစ်ပုဒ်နဲ့ မတည်ဘူး။
သေးသေးလေး ကတိတည်မှုတွေ စုပေါင်းပြီး တည်တယ်။
ယုံကြည်မှုကို ခွင့်လွှတ်မှုနဲ့ ပြန်တည်ရင်လည်း စနစ်လိုတယ်
တစ်ယောက်က အရင်က အမှားဖုံးခဲ့တယ်။
အခုဝန်ခံတယ်။
“နောက်မလုပ်တော့ဘူး”
ပြောတယ်။
ကရုဏာနဲ့ လက်ခံနိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ယုံကြည်မှုကို ချက်ချင်းအရင်အတိုင်း ပြန်ပေးဖို့ မလိုနိုင်ဘူး။
အချိန်တစ်ခုအတွင်း ပိုမိုရှင်းလင်းတဲ့ ပြန်လည်အသိပေးမှုထားနိုင်တယ်။
အပတ်စဉ်ပြန်တင်ပြ။
အရေးကြီးဆုံးဖြတ်ချက်မှာ နှစ်ယောက်စစ်။
အချိန်တန်ရင် ပြန်သုံးသပ်။
ဒါဟာ အပြစ်ပေးတာမဟုတ်ဘူး။
ယုံကြည်မှုကို ပြန်တည်ဆောက်ဖို့ လမ်းပေးတာ။
ကရုဏာနဲ့ တာဝန်ယူမှု နှစ်ခုလုံးရှိတယ်။
“အဖေ့ကို မပြောရဲဘူး” ဆိုတဲ့ မျိုးဆက်သစ်ကို နားထောင်ပါ
အကြီးအကဲတို့ သတိထားပါ။
သားသမီး၊ ဆက်ခံသူ၊ လူငယ်တစ်ယောက်က—
“ဆရာ့ကို မပြောရဲဘူး”
ဆိုရင် ချက်ချင်း—
“ငါက ဘာလုပ်ထားလို့လဲ”
ဆိုပြီး ကိုယ့်ကို ကာကွယ်မနေပါနဲ့။
သူဘာကြောင့် မပြောရဲတာလဲ နားထောင်ပါ။
အရင်တုန်းက ပြောရင် အော်ခံရလို့လား။
အမြဲပြောတာကို ပယ်ချခံရလို့လား။
မေးခွန်းမေးရင် “ဒါတောင် မသိဘူးလား” လို့ အရှက်ခွဲခံရလို့လား။
အကြံကွဲရင် မရိုမသေလို သတ်မှတ်ခံရလို့လား။
ကိုယ့်ရည်ရွယ်ချက်က ကောင်းနိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ကိုယ့်ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ တစ်ဖက်လူခံစားရတဲ့အကျိုးဆက် တူချင်မှတူမယ်။
ဒီနေရာမှာ ကောင်းတဲ့ခေါင်းဆောင်က—
“နောက်တစ်ခါ မင်းပြောရဲအောင် ငါ ဘာပြောင်းရမလဲ”
မေးတယ်။
ဒီမေးခွန်းက အာဏာကို ပျော့စေတာမဟုတ်ဘူး။
ယုံကြည်မှုကို အားကောင်းစေတာ။
“သားက ငါ့ကို ဘာမှမပြောတော့ဘူး” ဆိုတဲ့ အကြီးအကဲကိုလည်း နားလည်
တစ်ဖက်မှာ ဆက်ခံသူတို့လည်း အကြီးအကဲရဲ့စိတ်ကို နားလည်ပေးဖို့လိုတယ်။
နှစ်ပေါင်းသုံးဆယ်၊ လေးဆယ် တည်ဆောက်လာတယ်။
နေ့တိုင်းအရာအားလုံးသိတယ်။
အခု တာဝန်လွှဲလိုက်ပြီ။
နေ့စဉ်သတင်း မသိတော့ဘူး။
စိတ်ထဲမှာ လွတ်သွားသလို ခံစားရတယ်။
စိုးရိမ်တယ်။
ဒါကို—
“အဖေက အာဏာလောဘကြီးတာပဲ”
လို့ တစ်ကြောင်းနဲ့ မပြီးသင့်ဘူး။
တစ်ချို့အပိုင်း အတ္တပါနိုင်တယ်။
တစ်ချို့အပိုင်း စိုးရိမ်မှုပါနိုင်တယ်။
တစ်ချို့အပိုင်း ကိုယ့်ဘဝတစ်ခုလုံးနဲ့ ချိတ်ထားတဲ့အရာကို လွှတ်ရခက်တာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် ဆက်ခံသူက—
“နေ့စဉ်အသေးစိတ်ကို မတင်တော့ဘူး။ ဒါပေမဲ့ သောကြာနေ့တိုင်း အရေးကြီးတဲ့အချက်ငါးချက် စုတင်ပြမယ်”
လို့ စနစ်ချထားနိုင်တယ်။
ဒီလိုဆိုရင် အကြီးအကဲကို အရာရာထိန်းချုပ်ခွင့်ပြန်ပေးတာမဟုတ်ဘဲ စိတ်ချရတဲ့ သတင်းစီးဆင်းမှု ပေးတာ။
ကရုဏာနဲ့ နယ်နိမိတ်နှစ်ခုလုံး ပါတယ်။
ကတိမပြည့်တော့မယ့်အခါ ဘယ်အချိန်ပြောမလဲ
ဒီမေးခွန်းက နေ့စဉ်ဘဝမှာ အရမ်းအသုံးဝင်တယ်။
လူတစ်ယောက်ကို—
“တနင်္လာနေ့ပေးမယ်”
လို့ ကတိထားတယ်။
သောကြာနေ့ကတည်းက တနင်္လာနေ့ မဖြစ်နိုင်တော့ဘူးဆိုတာ သိတယ်။
ဘယ်နေ့ပြောမလဲ။
တနင်္လာနေ့ညမှာလား။
မဟုတ်ဘူးနော်။
သိတာနဲ့ တတ်နိုင်သမျှ အစောကြီးပြော။
“တနင်္လာနေ့ပေးမယ်လို့ ပြောထားပေမဲ့ အခုအခြေအနေကြောင့် မမီနိုင်တော့ပါဘူး။ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့ထိလိုပါတယ်”
ဆိုရင် တစ်ဖက်လူ အစီအစဉ်ပြန်ချနိုင်တယ်။
ဒါဟာ ရိုးရှင်းပေမဲ့ ယုံကြည်မှုရဲ့ အဓိက။
ကတိပျက်တာကို တစ်ခါတလေ လူခွင့်လွှတ်တတ်တယ်။ ဖုံးထားတာကို ပိုခက်ခဲတတ်တယ်။
အမှန်ကို အချိန်မီပြောရင်း ကိုယ့်အတ္တကိုလည်း လေ့ကျင့်ရတယ်
ဘာကြောင့် မပြောရဲတာလဲ။
အများကြီးက အတ္တနဲ့ဆိုင်တယ်။
“ငါမှားတယ်လို့ သူတို့သိသွားမယ်”
“ငါမတတ်ဘူးလို့ ထင်မယ်”
“ငါ့ဂုဏ်ကျမယ်”
“ငါ့ရာထူးထိခိုက်မယ်”
ဒီလိုစိတ်တွေရှိတယ်။
ဒါကြောင့် ပြန်လည်အသိပေးခြင်းဟာ စီမံခန့်ခွဲမှုနည်းပညာတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။
အတွင်းစိတ်ကျင့်စဉ်တစ်ခုလည်း ဖြစ်တယ်။
အမှားကို အမှားအဖြစ် ပြောနိုင်ဖို့ အတ္တလျှော့ရတယ်။
မသိတာကို မသိဘူးလို့ ပြောနိုင်ဖို့ မာနလျှော့ရတယ်။
တစ်ဖက်လူရဲ့ထောက်ပြချက်ကို နားထောင်နိုင်ဖို့ ကိုယ့်အမြင်ကို လွှတ်ထားရတယ်။
ဒီနေရာကနေ ဓမ္မနဲ့ တကယ်ထိလာတယ်။
သစ္စာလေးပါးဆီ ပြန်ဆင်းကြရအောင်
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီည ဦးဇင်းတို့ စကားအကြောင်းပြောတယ်။
အချိန်မှန်အသိပေးမှုအကြောင်း ပြောတယ်။
အဖွဲ့အစည်းယုံကြည်မှုအကြောင်း ပြောတယ်။
မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုအကြောင်း ပြောတယ်။
အဆုံးမှာတော့ သစ္စာလေးပါးဆီ ပြန်ဆင်းရမယ်။
ဒုက္ခသစ္စာ
မပြောရသေးတဲ့စကား ရင်ထဲမှာ စုထားရတာ ဒုက္ခ။
သတင်းမရလို့ ခန့်မှန်းနေရတာ ဒုက္ခ။
“ဘာဖြစ်နေလဲ မသိဘူး”
ဆိုပြီး စိုးရိမ်နေရတာ ဒုက္ခ။
အမှားဖြစ်နေမှန်းသိပေမဲ့ အပြစ်တင်ခံရမှာကြောက်လို့ မပြောရဲတာ ဒုက္ခ။
အကြီးအကဲက ဆက်ခံသူကို မယုံ။
ဆက်ခံသူက အကြီးအကဲကို မပြောရဲ။
ဝန်ထမ်းက ခေါင်းဆောင်ကို အမှန်မပြောရဲ။
ခေါင်းဆောင်က နောက်ဆုံးမှ ပြဿနာသိရ။
ဒီလိုအဖွဲ့မှာ အပြင်မှာ အလုပ်လည်ပတ်နေသော်လည်း အတွင်းမှာ ပူလောင်မှုရှိတယ်။
ဒါ ဒုက္ခ။
စကားမှားတစ်ခွန်းကြောင့် ပေါ်တဲ့ဒုက္ခရှိတယ်။
အချိန်မှန် မပြောခဲ့တဲ့စကားကြောင့် ပေါ်တဲ့ဒုက္ခလည်း ရှိတယ်။
ဒါကို သိရမယ်။
သမုဒယသစ္စာ
ဘာကြောင့် မပြောရဲသလဲ။
ကိုယ့်ဂုဏ်မပျက်ချင်တဲ့ တဏှာ။
အမှားမရှိတဲ့လူလို မြင်စေချင်တဲ့ ဖမ်းဆုပ်မှု။
အာဏာကို မလွှတ်ချင်တဲ့စိတ်။
အပြစ်တင်ခံရမှာကြောက်တဲ့စိတ်။
“သူငါ့ကို မကြိုက်တော့ဘူး”
ဆိုတဲ့ ချစ်ခင်ခံချင်မှုအပေါ် စွဲလမ်းမှု။
“ငါ့အမြင်ပဲမှန်တယ်”
ဆိုတဲ့ မာန။
တစ်ဖက်မှာလည်း—
ပြန်လည်အသိပေးရမယ့်စနစ်မရှိတာ။
တာဝန်မရှင်းတာ။
ဘယ်သူ့ဆီပြောရမယ် မသိတာ။
ပြောသူကို အပြစ်ပေးတဲ့ယဉ်ကျေးမှု။
အမှားနဲ့ မရိုးသားမှုကို မခွဲတတ်တာ။
ဒီလိုအခြေအနေတွေလည်း ဒုက္ခကို အားပေးတယ်။
ဒါကြောင့် အားလုံးကို “လောဘကြောင့်” တစ်လုံးတည်း မလျှော့ရဘူး။
အတွင်းစိတ်ရော ပြင်ပစနစ်ရော ကြည့်ရမယ်။
နိရောဓသစ္စာ
“ငါအမြဲမှန်နေရမယ်”
ဆိုတဲ့ဖမ်းဆုပ်မှု လျော့လာရင်—
“ဒီအချက်မှာ ကျွန်တော်မှားပါတယ်”
ပြောနိုင်လာတယ်။
“သူငါ့ကို မကြိုက်တော့မှာစိုးတယ်”
ဆိုတဲ့စွဲလမ်းမှု လျော့လာရင်—
အကျိုးရှိတဲ့ အမှန်ကို နူးညံ့စွာ ပြောနိုင်လာတယ်။
“အရာရာ ငါသိရမယ်”
ဆိုတဲ့အာဏာဖမ်းဆုပ်မှု လျော့လာရင်—
အကြီးအကဲက နောက်မျိုးဆက်ကို ယုံကြည်ပြီး လွှတ်ပေးနိုင်လာတယ်။
“ငါ့ဟာငါ ဖြေရှင်းရမယ်”
ဆိုတဲ့ မာနလျော့လာရင်—
ဆက်ခံသူက လိုအပ်တဲ့အချိန် အကူအညီတောင်းနိုင်လာတယ်။
အမှန်စကားဟာ ကြောက်စရာမဖြစ်တော့ဘူး။
သတင်းမကောင်းလာရင် အော်ဟစ်ရမယ့်အရာမဟုတ်တော့ဘူး။
အတူဖြေရှင်းရမယ့် အချက်အလက်ဖြစ်လာတယ်။
ဒီလို စွဲလမ်းမှုလျော့သလောက် စိတ်အပူလျော့တယ်။
ဒါက နိရောဓဘက်ကို ဦးတည်တဲ့ အေးချမ်းမှု။
မဂ္ဂသစ္စာ
ဘယ်လိုကျင့်မလဲ။
မှန်ကန်တဲ့အမြင်နဲ့—
အမှားဖြစ်ခြင်းနဲ့ မရိုးသားခြင်းကို ခွဲမယ်။
အချိန်မီအမှန်ပြောသူကို တန်ဖိုးထားမယ်။
မှန်ကန်တဲ့ရည်ရွယ်ချက်နဲ့—
အနိုင်ယူဖို့ မပြောဘူး။
ပြင်နိုင်ဖို့ ပြောမယ်။
နှစ်ဖက်အကျိုးအတွက် ပြောမယ်။
မှန်ကန်တဲ့စကားနဲ့—
အချိန်သင့်၊ အမှန်၊ နူးညံ့၊ အကျိုးရှိ၊ မေတ္တာပါအောင် ပြောမယ်။
မှန်ကန်တဲ့အပြုအမူနဲ့—
အမှားကို ဖုံးမထားဘူး။
လျှို့ဝှက်သင့်တာကို မဖောက်ဘူး။
မသေချာတာကို အတည်မပြောဘူး။
မှန်ကန်တဲ့အသက်မွေးမှုနဲ့—
အဖွဲ့ရဲ့ယုံကြည်မှုကို ကိုယ့်အကျိုးအတွက် မလှည့်စားဘူး။
မှန်ကန်တဲ့အားထုတ်မှုနဲ့—
ဒေါသနဲ့ ချက်ချင်းတုံ့ပြန်ချင်စိတ်ကို ထိန်းမယ်။
တိတ်ပြီး ဖုံးထားချင်စိတ်ကိုလည်း ကျော်မယ်။
မှန်ကန်တဲ့သတိနဲ့—
“အခုငါ ဘာကြောင့် မပြောရဲတာလဲ”
“ဘာကြောင့် နားမထောင်ချင်တာလဲ”
“အတ္တနာနေတာလား”
ကိုယ့်စိတ်ကို ကြည့်မယ်။
တည်ငြိမ်တဲ့စိတ်နဲ့—
အမှန်တစ်ခု ကြားရတဲ့အခါ ချက်ချင်းမပေါက်ကွဲဘဲ စစ်ဆေး၊ နားထောင်၊ ပြင်မယ်။
ဒီလိုကျင့်ရင် ဓမ္မဟာ မိသားစုစကားဝိုင်းထဲ ဝင်လာမယ်။
လုပ်ငန်းအစည်းအဝေးထဲ ဝင်လာမယ်။
မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုထဲ ဝင်လာမယ်။
နိဂုံးချုပ်မေတ္တာ
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီည တရားကနေ တစ်ချက်ပဲ ယူသွားမယ်ဆိုရင်—
ပြောသင့်တဲ့ အမှန်ကို မနှောင့်နှေးစေကြပါနဲ့။
ဒါပေမဲ့ အလျင်စလို မမှန်တာ မပြောကြပါနဲ့။
အချိန်သင့်ကို သိကြပါစေ။
အမှန်ကို သိကြပါစေ။
နူးညံ့မှုရှိကြပါစေ။
အကျိုးရှိရာကို ရွေးကြပါစေ။
မေတ္တာစိတ် မပျောက်ကြပါစေနဲ့။
အကြီးအကဲတို့…
ဆက်ခံသူမှားမှာစိုးလို့ တိတ်တိတ်နောက်ကွယ်မှာ မပြောကြပါနဲ့။
ပြင်နိုင်သေးတဲ့အချိန်မှာ မျက်နှာချင်းဆိုင် အေးအေးဆေးဆေး ပြောနိုင်ကြပါစေ။
ကောင်းတာကိုလည်း အချိန်မီ ချီးကျူးနိုင်ကြပါစေ။
မတူတဲ့အမြင်ကို နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။
“ငါ့အတွေ့အကြုံရှိတယ်” ဆိုတဲ့စိတ်နဲ့ လူငယ်အသံကို မပိတ်ကြပါစေနဲ့။
ဆက်ခံသူတို့…
လွတ်လပ်ခွင့်ရလာတာနဲ့ သတင်းစီးဆင်းမှုကို မပိတ်ကြပါနဲ့။
အောင်မြင်တာကိုသာ မတင်ပြဘဲ အန္တရာယ်ကိုလည်း အချိန်မီပြောနိုင်ကြပါစေ။
မသိတာကို မသိသေးဘူးလို့ ပြောရဲကြပါစေ။
မှားတာကို မှားပါတယ်လို့ ဝန်ခံရဲကြပါစေ။
အကြံလိုတဲ့အခါ မာနမထားဘဲ တိုင်ပင်ရဲကြပါစေ။
မိဘနဲ့သားသမီးတို့…
တစ်ယောက်ရဲ့အမှားကို အခြားသူတွေကြား ဖြန့်မယ့်အစား တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် တိုက်ရိုက်ပြောနိုင်ကြပါစေ။
လင်မယားတို့…
စိတ်ထဲမှာ လနဲ့ချီစုထားပြီး တစ်နေ့ပေါက်ကွဲတာထက် အခက်အခဲသေးတုန်း နူးညံ့စွာ ပြောနိုင်ကြပါစေ။
ဆရာနဲ့တပည့်တို့…
မေးခွန်းမေးသူကို အရှက်မခွဲကြပါစေနဲ့။
မသိတာကို မေးရဲတဲ့ပတ်ဝန်းကျင် တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။
အလုပ်ရှင်နဲ့ အလုပ်လုပ်သူတို့…
မကောင်းတဲ့သတင်းကို သယ်လာသူကို ရန်သူလို မမြင်ကြပါစေနဲ့။
အမှန်ကို စောစောသိရခြင်းဟာ ပြင်နိုင်ဖို့ အခွင့်အရေးဖြစ်ကြောင်း နားလည်နိုင်ကြပါစေ။
မိမိတို့အဖွဲ့တွင်—
စကားကောင်းရှိကြပါစေ။
အမှန်ရှိကြပါစေ။
မေတ္တာရှိကြပါစေ။
လျှို့ဝှက်သင့်တာကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြပါစေ။
အကျိုးပြုဆောင်ရွက်မှုရှိကြပါစေ။
မျှတသောဆက်ဆံမှုရှိကြပါစေ။
မျက်နှာချင်းဆိုင်မှာတစ်မျိုး၊ နောက်ကွယ်မှာတစ်မျိုး မဖြစ်ကြပါစေနဲ့။
ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်ဖြင့် အချင်းချင်းမေတ္တာထားနိုင်ကြပါစေ။
အဖွဲ့အစည်းများတွင် ပုံမှန်တွေ့ဆုံနိုင်ကြပါစေ။
တွေ့ဆုံခြင်းက အပြစ်တင်ပွဲ မဖြစ်ပါစေနဲ့။
သဟဇာတဖြစ်စွာ ဆွေးနွေးနိုင်ကြပါစေ။
အတွေ့အကြုံရှိသူတို့ကို နားထောင်လေးစားသလို လူငယ်တို့၏ အမှန်တင်ပြမှုကိုလည်း နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။
အမှားတစ်ခု ဖြစ်လာတိုင်း—
“ဘယ်သူ့အပြစ်လဲ”
ဆိုတာတစ်ခုတည်း မရှာကြပါနဲ့။
“ဒီအမှားကို ဘယ်အချိန် သိခဲ့သလဲ”
“ဘယ်အချိန် ပြောသင့်ခဲ့သလဲ”
“ဘာကြောင့် မပြောရဲခဲ့ကြသလဲ”
“နောက်တစ်ကြိမ် ဘယ်လိုပြင်မလဲ”
လို့ ပြန်မေးနိုင်ကြပါစေ။
ပြဿနာရဲ့အရင်းကို သင်ခန်းစာအဖြစ် မှတ်သားပြီး ထပ်မဖြစ်အောင် ပြုပြင်နိုင်ကြပါစေ။
မိမိတို့ရဲ့ ယုံကြည်မှုသည်—
“သူဘယ်တော့မှ မမှားဘူး”
ဆိုတဲ့ မတည်မြဲနိုင်သောယုံကြည်မှု မဖြစ်ပါစေနဲ့။
“သူမှားရင် ဖုံးမထားဘူး”
“သူမသိရင် မသိဘူးလို့ ပြောမယ်”
“သူ့ကတိပြောင်းရင် အချိန်မီ အသိပေးမယ်”
“သူ့စကားကို အမှန်အတိုင်း ယုံလို့ရတယ်”
ဆိုတဲ့ ခိုင်မာသောယုံကြည်မှု ဖြစ်ကြပါစေ။
တစ်နေ့ မျိုးဆက်ဟောင်းက လက်လွှတ်ရမယ့်အချိန် ရောက်လာမယ်။
တစ်နေ့ မျိုးဆက်သစ်က တာဝန်ယူရမယ့်အချိန် ရောက်လာမယ်။
အဲဒီအခါ—
တစ်ဖက်က မယုံကြည်လို့ အရာရာထိန်းမထားပါစေနဲ့။
တစ်ဖက်က လွတ်လပ်ချင်လို့ အရာရာဖုံးမထားပါစေနဲ့။
သင့်တော်တဲ့နယ်နိမိတ်ရှိကြပါစေ။
သင့်တော်တဲ့ သတင်းစီးဆင်းမှုရှိကြပါစေ။
အချိန်မှန်ပြောနိုင်ကြပါစေ။
အချိန်မှန်နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။
အချိန်မှန်ပြင်နိုင်ကြပါစေ။
ဒီလိုမျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုသည် အာဏာလက်ဆင့်ကမ်းရုံ မဟုတ်ဘဲ—
ယုံကြည်မှုလက်ဆင့်ကမ်းခြင်း၊
အမှန်တရားလက်ဆင့်ကမ်းခြင်း၊
တာဝန်ယူမှုလက်ဆင့်ကမ်းခြင်း၊
အချင်းချင်းလေးစားတတ်သော ယဉ်ကျေးမှုလက်ဆင့်ကမ်းခြင်း
ဖြစ်ကြပါစေ။
ဒုက္ခကို သိနိုင်ကြပါစေ။
ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်းကို သိနိုင်ကြပါစေ။
“ငါအမြဲမှန်ရမယ်၊ ငါ့ဂုဏ်မကျရဘူး၊ သူငါ့ကို မစိတ်ဆိုးရဘူး” ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှုတွေကြောင့် အမှန်စကားကို မနှောင့်နှေးကြပါစေနဲ့။
အတ္တလျော့သလောက် အမှန်ပြောရ ပိုလွယ်လာကြပါစေ။
ဒေါသလျော့သလောက် အမှန်နားထောင်ရ ပိုလွယ်လာကြပါစေ။
ဖမ်းဆုပ်မှုလျော့သလောက် မျိုးဆက်တစ်ဆက်က တစ်ဆက်ကို ငြိမ်းချမ်းစွာ လက်လွှဲနိုင်ကြပါစေ။
အမှန်၊ မေတ္တာ၊ သတိ၊ ပညာနှင့် တာဝန်ယူမှုတို့ဖြင့် မဂ္ဂအကျင့်ကို နေ့စဉ်စကားများထဲ လက်တွေ့ကျင့်သုံးနိုင်ကြပါစေ။
သတ္တဝါအားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။
အချင်းချင်း သံသယကြောင့် ပူလောင်ရခြင်းမှ ကင်းကြပါစေ။
မပြောရသေးသောစကားများကြောင့် ရင်ထဲပူနေရခြင်းမှ ကင်းကြပါစေ။
ပြောသင့်သည်ကို အချိန်သင့်ပြောနိုင်သော သတ္တိရှိကြပါစေ။
ကြားသင့်သည်ကို စိတ်တည်ငြိမ်စွာ နားထောင်နိုင်သော ပညာရှိကြပါစေ။
ယုံကြည်မှု ပျက်နေသောမိသားစုများ ပြန်လည်နီးကပ်လာကြပါစေ။
ယုံကြည်မှု အားနည်းနေသော အဖွဲ့အစည်းများ အမှန်တရားနှင့် မေတ္တာတို့ဖြင့် ပြန်လည်တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။
မျိုးဆက်ဟောင်းနှင့် မျိုးဆက်သစ်တို့သည်—
တိတ်ဆိတ်မှုကြောင့် တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် မခန့်မှန်းကြဘဲ၊
ရိုးသားစွာ ပြောနိုင်၊
နူးညံ့စွာ နားထောင်နိုင်၊
အချိန်မီ ပြင်ဆင်နိုင်ပြီး၊
ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှုကို အတူတကွ ဆက်ခံနိုင်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
Sao Dhammasami
အကိုးအကားကျမ်းများ
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စောဒနာသုတ် — သတိပေးပြောဆိုရာတွင် အချိန်သင့်ခြင်း၊ အမှန်ဖြစ်ခြင်း၊ နူးညံ့ခြင်း၊ အကျိုးရှိခြင်းနှင့် မေတ္တာစိတ်ရှိခြင်း။
မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ အဘယရာဇကုမာရသုတ် — အမှန်၊ အကျိုးရှိမှုနှင့် သင့်တော်သောအချိန်ကို ဆင်ခြင်သော စကားပြောခြင်း။
မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ကိန္တိသုတ် — ကွဲလွဲမှု၏အရင်းကို သိရှိပြီး မှားယွင်းမှုကို ထပ်မဖြစ်စေရန် မှတ်သားပြုပြင်ခြင်းဆိုင်ရာ သဘော။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ သာရဏီယတရားဆိုင်ရာသုတ် — ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်ဖြင့် မေတ္တာထားခြင်း၊ မျှဝေခြင်း၊ သဟဇာတဖြစ်ခြင်းနှင့် မငြင်းပွားမှုဆိုင်ရာ အခြေခံများ။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ သင်္ဂဟသုတ် — ပေးကမ်းခြင်း၊ ချစ်ဖွယ်စကား၊ အကျိုးပြုဆောင်ရွက်မှုနှင့် သင့်တော်မျှတစွာ ဆက်ဆံခြင်း။
ဒီဃနိကာယ်၊ သိင်္ဂါလသုတ် — မိတ်ဆွေကောင်း၏ ကာကွယ်ပေးခြင်း၊ သိသင့်ရာကို ပြောပြခြင်းနှင့် လျှို့ဝှက်ချက်ကို ထိန်းသိမ်းခြင်းဆိုင်ရာ အခြေခံများ။
ဒီဃနိကာယ်နှင့် အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ မဆုတ်ယုတ်စေသောတရားများ — ပုံမှန်စုဝေးခြင်း၊ သဟဇာတစွာ အမှုကိစ္စဆောင်ရွက်ခြင်းနှင့် အတွေ့အကြုံရှိသူတို့ကို နားထောင်လေးစားခြင်းဆိုင်ရာ အခြေခံများ။