သမ္မာဒိဋ္ဌိနှင့် လုပ်ငန်းစိတ်ကူး
ဗုဒ္ဓသာသနာနှစ် — ၂၅၇၀ ခုနှစ်
ရက် ၀၀၂ — မနက်တရား
သမ္မာဒိဋ္ဌိနှင့် လုပ်ငန်းစိတ်ကူး
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီကနေ့ မနက်ပိုင်းမှာ ဦးဇင်းတို့ စဉ်းစားနာယူကြမယ့်အကြောင်းက “သမ္မာဒိဋ္ဌိနှင့် လုပ်ငန်းစိတ်ကူး” ဆိုတဲ့အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။
မနေ့က လုပ်ငန်းတစ်ခုကို ဘာကြောင့်လုပ်မလဲဆိုတဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကို ကြည့်ခဲ့ကြတယ်။ ပြဿနာတစ်ခုနဲ့ ကိုယ့် Business Idea ကို ဘယ်လိုချိတ်မလဲဆိုတာ စဉ်းစားခဲ့ကြတယ်။ အောင်မြင်ချင်မှုနဲ့ လောဘကိုလည်း ခွဲကြည့်ခဲ့ကြတယ်။
ဒီနေ့တော့ အဲဒီအရာအားလုံးထက် ရှေ့ကို နောက်တစ်လှမ်းသွားမယ်။
ကိုယ့်မှာ Idea ရှိတယ်။
ရည်ရွယ်ချက်လည်း ကောင်းတယ်။
ပညာလည်း တတ်တယ်။
ငွေလည်း ရှိတယ်။
လူတွေလည်း လုပ်ပေးနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့်—
ကိုယ်မြင်နေတဲ့အမြင်ကိုယ်တိုင် မှားနေခဲ့ရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ။
အဲဒါက ဒီနေ့မေးခွန်းပါ။
လူတစ်ယောက်က မှားတဲ့အဖြေထုတ်လို့သာ ရှုံးတာမဟုတ်ဘူး။
တစ်ခါတလေ မေးခွန်းကတည်းက မှားနေလို့ ရှုံးတယ်။
တစ်ခါတလေ မေးခွန်းမှန်ပေမယ့် အခြေအနေကို မြင်တဲ့မျက်မှန် မှားနေလို့ ရှုံးတယ်။
တစ်ခါတလေ Data မှန်တယ်။
ဒါပေမယ့် အဓိပ္ပာယ်ဖော်တာမှားတယ်။
တစ်ခါတလေ Customer ရဲ့ စကားမှန်တယ်။
ဒါပေမယ့် ကိုယ်ကြားချင်တာပဲ ကြားတယ်။
တစ်ခါတလေ Market မမှားဘူး။
ကိုယ့်အယူအဆပဲ မှားတယ်။
ဒါကြောင့် ဒကာ ဒကာမတို့…
လုပ်ငန်းမစခင် ပထမဆုံး ငွေရှာဖို့သာ မလိုဘူး။
အမြင်ကို စစ်ဖို့ လိုတယ်။
ကိုယ်မြင်နေတာ အမှန်နဲ့နီးသလား။
ကိုယ်ထင်နေတာကို အမှန်လို့ယူထားသလား။
ကိုယ့်အကြိုက်ကြောင့် Data ကို ဘက်လိုက်ကြည့်သလား။
လိုချင်စိတ်ကြောင့် အန္တရာယ်ကို သေးသွားအောင်မြင်သလား။
ကြောက်စိတ်ကြောင့် အခွင့်အရေးကို ကြီးလွန်းအောင် မြင်သလား။
လူများပြောတာကို အမှန်ဆိုပြီး လိုက်သလား။
ဒီမေးခွန်းတွေဟာ Founder တစ်ယောက်အတွက် အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။
ဗုဒ္ဓဓမ္မဘက်မှာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ ဟာ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးထဲက ပထမဆုံးအင်္ဂါဖြစ်ပါတယ်။ သံယုတ္တနိကာယ် ၄၅.၈ မှာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကို ဒုက္ခကိုသိခြင်း၊ ဒုက္ခဖြစ်ပေါ်ရာအကြောင်းကိုသိခြင်း၊ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းမှုကိုသိခြင်း၊ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းရာလမ်းကိုသိခြင်းအဖြစ် ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒီအဓိပ္ပာယ်ကို စီးပွားရေးနည်းပညာတစ်ခုအဖြစ် ပြောင်းသုံးလို့မရပေမယ့် အရေးကြီးတဲ့ သတိပေးချက်တစ်ခုတော့ ရပါတယ်—မှန်ကန်တဲ့လုပ်ဆောင်မှု မတိုင်မီ အဖြစ်မှန်ကို မှန်ကန်စွာ သိမြင်ဖို့ လိုတယ် ဆိုတာပါ။[၁] (SuttaCentral)
ဒကာ ဒကာမတို့…
သမ္မာဒိဋ္ဌိဆိုတာ “အကောင်းမြင်စိတ်” တစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။
တစ်ချို့က Positive Thinking ကို သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့ ရောတတ်တယ်။
“ငါလုပ်ရင်ဖြစ်မှာပါ”
“အောင်မြင်မယ်”
“အကောင်းပဲတွေး”
ဒါဟာ စိတ်အားပေးမှုအတွက် ကောင်းနိုင်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် အကောင်းမြင်တာတိုင်း မှန်မြင်တာ မဟုတ်ဘူး။
လမ်းရှေ့မှာ ချောက်ရှိနေတာကို—
“ကောင်းကောင်းပဲတွေးမယ်၊ ချောက်မရှိဘူး”
ဆိုတာ သမ္မာဒိဋ္ဌိမဟုတ်ဘူး။
Debt ကြီးနေတယ်။
Cash flow ကျနေတယ်။
Customer ထွက်နေတယ်။
Quality complaint တက်နေတယ်။
ပြီးတော့—
“Positive ဖြစ်ပါ၊ အားလုံးကောင်းသွားမယ်”
ဆိုတာ လုံလောက်တဲ့အမြင်မဟုတ်ဘူး။
သမ္မာဒိဋ္ဌိရဲ့ သဘောက အဆင်မပြေတဲ့အရာကို မမြင်ချင်ယောင်ဆောင်ခြင်းမဟုတ်ဘူး။
ရှိတာကို ရှိတဲ့အတိုင်း ကြည့်ရဲခြင်း ပါ။
အရှုံးရှိရင် အရှုံးလို့ သိ။
အမြတ်ရှိရင် အမြတ်လို့ သိ။
အန္တရာယ်ရှိရင် အန္တရာယ်လို့ သိ။
မသိသေးရင် မသိသေးဘူးလို့ သိ။
အယူအဆပဲရှိရင် အယူအဆလို့ သိ။
ဒါက ပညာရဲ့ စတင်ရာပါ။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ်မှာ အရှင်သာရိပုတ္တရာက သမ္မာဒိဋ္ဌိကို မျက်နှာပြင်ပေါ်မှာ “မှန်ကန်တဲ့အယူအဆတစ်ခုကို ယုံပါ” လို့ ရိုးရိုးမထားဘဲ အကုသိုလ်ကို သိခြင်း၊ အကုသိုလ်အမြစ်ကို သိခြင်း၊ ကုသိုလ်ကို သိခြင်း၊ ကုသိုလ်အမြစ်ကို သိခြင်းအပါအဝင် အကြောင်း–အကျိုး၊ ဖြစ်ပေါ်မှု–ချုပ်ငြိမ်းမှုကို အကြိမ်ကြိမ် လေ့လာကြည့်ရတဲ့အမြင်အဖြစ် ရှင်းထားပါတယ်။[၂] (SuttaCentral)
ဒီမှာ Business Owner တစ်ယောက်အတွက် အလွန်တန်ဖိုးရှိတဲ့ စိတ်ကူးတစ်ခု ထွက်လာတယ်။
Result ကိုသာ မကြည့်နဲ့။ Root ကိုပါကြည့်။
Profit က Result။
ဘယ်လိုနည်းနဲ့ ရလာတာလဲ။
Customer trust ကြောင့်လား။
လှည့်စားမှုကြောင့်လား။
Quality ကြောင့်လား။
ဝန်ထမ်းကို မတရားဖိအားပေးထားလို့လား။
Cost ကို Supplier ဆီ မတရားတွန်းပို့ထားလို့လား။
Profit တူနိုင်တယ်။
Root မတူနိုင်ဘူး။
ဒီနေ့ အမြတ်ကောင်းတာကိုကြည့်ပြီး—
“လုပ်နည်းမှန်တယ်”
လို့ ချက်ချင်းမယူနဲ့။
တစ်ခါတလေ မှားတဲ့စနစ်တစ်ခုလည်း အချိန်တိုအတွင်း အမြတ်ပေးတတ်တယ်။
Customer ကို လိမ်တာလည်း ခဏအမြတ်ရတတ်တယ်။
ဝန်ထမ်းကို အလွန်အကျွံဖိတာလည်း ခဏ Productivity တက်တတ်တယ်။
Quality လျှော့တာလည်း ခဏ Margin ကောင်းတတ်တယ်။
ဒါပေမယ့် အမြစ်က မကောင်းရင် သက်ရောက်မှုက နောက်မှ ပြန်ပေါ်တတ်တယ်။
ဒါကြောင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိရှိတဲ့ Owner က—
“ရလဒ်ကောင်းလား”
တစ်ခုတည်း မမေးဘူး။
“ရလဒ်ကို ဖြစ်စေတဲ့အကြောင်းကောင်းလား” ပါ မေးတယ်။
ဒီအချက်က နက်တယ်။
လုပ်ငန်းကို ယနေ့အမြတ်နဲ့ တိုင်းတာတာတစ်ခု။
ငါးနှစ်ကြာပြီး ကောင်းကျိုးရှိမရှိ တိုင်းတာတာတစ်ခု။
ကိုယ့်သီလကို မပျက်စေဘူးလားဆိုတာ တိုင်းတာတာတစ်ခု။
လူအများကို ဘယ်လိုသက်ရောက်စေသလဲဆိုတာ တိုင်းတာတာတစ်ခု။
ဒီလို အလွှာများစွာမြင်ရတယ်။
“ကိုယ်မြင်တာ” နဲ့ “အမှန်ဖြစ်တာ” ကြားမှာ နေရာတစ်ခုရှိတယ်
ဒကာ ဒကာမတို့…
သူတော်ကောင်းတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။
လူတစ်ယောက် Red Color ကားတစ်စီးဝယ်ချင်နေတယ်ဆိုပါစို့။
ကားမဝယ်ခင် လမ်းပေါ်မှာ အနီရောင်ကား သိပ်မမြင်ဘူး။
ဝယ်ဖို့ဆုံးဖြတ်ပြီးနောက်—
လမ်းလျှောက်လည်း အနီကားတွေ့တယ်။
ကားစီးလည်း အနီကားတွေ့တယ်။
Parking ထဲလည်း အနီကားတွေ့တယ်။
အနီကားတွေ မနေ့ကမှ ပေါ်လာတာလား။
မဟုတ်ဘူး။
စိတ်က အခု အဲဒီအရာကို အာရုံပိုပေးနေတာ။
Business Idea ရှိတဲ့ Founder လည်း ဒီလိုဖြစ်တတ်တယ်။
ကိုယ်လုပ်ချင်တဲ့ Product ရှိပြီဆိုတော့—
အဲဒီ Product လိုအပ်ကြောင်း ပြောတဲ့ Comment တွေကို ပိုမြင်တယ်။
မလိုဘူးပြောတဲ့ Comment ကို လျှော့မြင်တယ်။
ဝယ်မယ်ပြောတဲ့လူကို မှတ်မိတယ်။
မဝယ်ဘူးပြောတဲ့လူကို—
“သူက target customer မဟုတ်ဘူး”
လို့ ထားလိုက်တယ်။
ဒီလိုနဲ့ Data ကို Data အတိုင်းမကြည့်တော့ဘူး။
ကိုယ်ယုံချင်တာကို ထောက်ခံတဲ့ Data ကိုသာ အားပေးတယ်။
ဒီနေရာမှာ သမ္မာဒိဋ္ဌိလေ့ကျင့်မှုဟာ—
“ငါထင်တာ မှန်မမှန် ဘယ်လိုသက်သေက ပြောင်းလဲပေးနိုင်မလဲ”
ဆိုတဲ့မေးခွန်းမေးနိုင်ခြင်းပါ။
ကိုယ့်အယူအဆမှန်ကြောင်း သက်သေပဲ မရှာနဲ့။
မှားကြောင်းပြနိုင်တဲ့ သက်သေကိုပါ ရှာ။
ဒါက လုပ်ငန်းပညာလည်း ဖြစ်တယ်။
မာနလျှော့တဲ့ ဓမ္မလေ့ကျင့်မှုလည်း ဖြစ်တယ်။
သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့ အယူအဆစွဲခြင်း မတူဘူး
သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၁၅၊ ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က လောကဟာ အများအားဖြင့် “ရှိတယ်” “မရှိဘူး” ဆိုတဲ့ အစွန်းနှစ်ဖက်ပေါ်မှာ မှီနေတတ်ကြောင်း၊ အဖြစ်ပေါ်လာမှုနဲ့ ချုပ်ငြိမ်းမှုကို ပညာနဲ့မြင်ရင် အဲဒီအစွန်းနှစ်ဖက်မှာ မဖက်တော့ကြောင်း ရှင်းပြထားပါတယ်။ အဲဒီသုတ်ရဲ့ မူရင်းအဓိပ္ပာယ်ဟာ Business Decision Theory မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမယ့် ကိုယ့်လုပ်ငန်းအမြင်ထဲမှာ “အောင်မယ်/မအောင်ဘူး”၊ “ကောင်းတယ်/ဆိုးတယ်” ဆိုတဲ့ နှစ်မျိုးတည်းနဲ့ ဖြတ်တောက်မကြည့်ဖို့ အတုယူသတိပြုနိုင်ပါတယ်။[၃] (SuttaCentral)
တစ်ချို့ Founder က—
“ဒီ Idea အောင်မြင်မယ်”
ဆိုပြီး ဖက်တယ်။
တစ်ချို့က—
“ဒီနိုင်ငံမှာ ဘာ Business မှ မရဘူး”
လို့ အခြားအစွန်းကို ဖက်တယ်။
နှစ်ဖက်စလုံးကို ပြန်စစ်ရမယ်။
အမှန်က—
အချို့ Customer အတွက် အလုပ်ဖြစ်နိုင်တယ်။
အချို့ Customer အတွက် မဖြစ်နိုင်ဘူး။
အချို့ဒေသမှာဖြစ်နိုင်တယ်။
အချို့ဒေသမှာ မဖြစ်နိုင်ဘူး။
ဒီနှစ်မှာ အလုပ်ဖြစ်နိုင်တယ်။
နှစ်နှစ်နောက် မဖြစ်နိုင်ဘူး။
Product က မမှားဘူး။
Price Model မှားနေနိုင်တယ်။
Idea မမှားဘူး။
Distribution မှားနေနိုင်တယ်။
Market မမှားဘူး။
Founder assumption မှားနေနိုင်တယ်။
ဒီလို nuance မြင်နိုင်တာဟာ ပညာပါ။
Business မှာ အစွန်းအထင်းစကားတွေ အန္တရာယ်ရှိတယ်။
“လူတိုင်းလိုတယ်။”
“ဘယ်သူမှမလိုဘူး။”
“ဒီဟာက အမြဲတမ်းအလုပ်ဖြစ်တယ်။”
“ဒီနည်းက ဘယ်တော့မှမဖြစ်ဘူး။”
“ဝန်ထမ်းအားလုံး ပျင်းတယ်။”
“Customer အားလုံး ဈေးသက်သာတာပဲလိုတယ်။”
“လူငယ်တွေ အကုန် ဒီလိုပဲ။”
ဒါတွေမှာ များသောအားဖြင့် အမြင်ရဲ့ အစွန်းအထင်းရှိတယ်။
သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့ လုပ်ငန်းစိတ်ကူး စစ်မယ်ဆိုရင်—
“အခြေအနေအလိုက် ဘာဖြစ်နေတာလဲ” လို့ မေးရမယ်။
လုပ်ငန်းစိတ်ကူးဟာ အဖြစ်မှန်ကို လွဲစေတဲ့မျက်မှန် မဖြစ်ရဘူး
ဥပမာတစ်ခု စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။
ဒီအဖြစ်အပျက်ဟာ သင်ကြားရေးအတွက် ဖန်တီးထားတဲ့ hypothetical case သာ ဖြစ်ပါတယ်။
လူငယ်တစ်ယောက်က ကော်ဖီဆိုင်ဖွင့်ချင်တယ်။
ဘာကြောင့်လဲ။
သူက ကော်ဖီကြိုက်တယ်။
Design ကြိုက်တယ်။
လှပတဲ့ဆိုင်တွေကို ကြိုက်တယ်။
အွန်လိုင်းမှာ ကော်ဖီဆိုင်ပုံတွေနဲ့ Content တွေကိုလည်း မြင်ရတယ်။
သူ့စိတ်ထဲမှာ—
“ဒီမြို့မှာ Premium Coffee Culture တက်လာတော့မယ်”
ဆိုတဲ့အမြင် တည်လာတယ်။
ဒီအမြင် မှန်နိုင်တယ်။
မှားနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် သူဘာလုပ်သလဲ။
ဆိုင်နေရာငှားတယ်။
Decoration လုပ်တယ်။
စက်ဝယ်တယ်။
နာမည်ကြီးအောင် Branding လုပ်တယ်။
မဖွင့်ခင် ငွေအများကြီးကုန်သွားတယ်။
နောက်မှ Customer လာတော့ သိရတယ်—
အဲဒီဧရိယာမှာ မနက်အလုပ်သွားတဲ့လူများတယ်။
သူတို့လိုတာ Instagram-worthy place မဟုတ်ဘူး။
မြန်မြန်ရတဲ့ Coffee နဲ့ Breakfast။
Parking အဆင်ပြေဖို့။
Takeaway မြန်ဖို့။
ဈေးနှုန်းမလွန်ဖို့။
ဒါဆို Idea လုံးဝမှားသလား။
မဟုတ်သေးဘူး။
အမြင်မပြည့်စုံတာ။
Owner က “Coffee shop” ကို မြင်တယ်။
Customer က “မနက်အချိန်သက်သာစေမယ့် အစားအသောက်ဝန်ဆောင်မှု” ကို ရှာတယ်။
နှစ်ဖက်က မြင်တဲ့ပြဿနာမတူဘူး။
ဒီမှာ သမ္မာဒိဋ္ဌိလိုတယ်။
“ငါက ကော်ဖီကြိုက်လို့ လူတွေကလည်း ကြိုက်မယ်” မဟုတ်ဘူး။
“ငါမြင်တဲ့ Market Trend ကို လူတိုင်းမြင်မယ်” မဟုတ်ဘူး။
ကိုယ်နဲ့ လောကကို မရောဘဲကြည့်ရတယ်။
ဒီလို အလွဲတွေကို သိလာတဲ့အခါ အရှက်မရပါနဲ့။
အမှားသိလာတာ ရှုံးတာမဟုတ်ဘူး။
အမှားကို မမြင်ချင်တာမှ အန္တရာယ်ရှိတာ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိက ဆုံးဖြတ်ချက်အားလုံးရှေ့မှာ ရှိတယ်
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၇၊ မဟာစတ္တာရီသကသုတ်မှာ “သမ္မာဒိဋ္ဌိသည် ရှေ့ကသွားတယ်” ဆိုတဲ့ဖွဲ့စည်းပုံကို ရှင်းပြပါတယ်။ မဂ္ဂင်အခြားအင်္ဂါတွေကိုပါ သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့ သိမြင်ခွဲခြားရပါတယ်။[၄] (SuttaCentral)
လုပ်ငန်းဘဝထဲမှာ ဒါကို analogy အဖြစ် ကြည့်မယ်ဆိုရင်—
Direction မှားရင် Speed တိုးတာက ပိုအန္တရာယ်ရှိတယ်။
ကားက လမ်းမှားနေတယ်ဆိုပါစို့။
တစ်နာရီ ၂၀ ကီလိုမီတာနဲ့ မှားရင် ပြန်လာရလွယ်တယ်။
တစ်နာရီ ၁၂၀ ကီလိုမီတာနဲ့ မှားရင် ဘယ်လောက်ဝေးသွားမလဲ။
Business မှာလည်း—
အမြင်မှားပြီး Funding ကြီးရင် ပိုဝေးသွားနိုင်တယ်။
အမြင်မှားပြီး Staff ၅၀၀ ခန့်ရင် ပိုကြီးတဲ့ပြဿနာ ဖြစ်လာတယ်။
အမြင်မှားပြီး Marketing ပိုတိုးရင် မကောင်းတဲ့အရာကို ပိုမြန်မြန် လူများဆီရောက်စေတယ်။
အမြင်မှားပြီး Technology ပိုကောင်းရင် အမှားကို ပိုထိရောက်စွာ လုပ်သွားနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့်—
Efficiency မတိုင်မီ Direction ကို စစ်ရမယ်။
“ပိုမြန်အောင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ” မမေးခင်—
“မှန်တဲ့ဘက်ကို သွားနေတာလား” ကို မေးရမယ်။
“Scale ဘယ်လိုလုပ်မလဲ” မမေးခင်—
“Scale လုပ်သင့်တဲ့အရာလား” ကို မေးရမယ်။
“Marketing ဘယ်လိုတိုးမလဲ” မမေးခင်—
“တကယ်အကျိုးရှိတဲ့ Product လား” ကို မေးရမယ်။
“Staff ကို ဘယ်လိုပိုလုပ်ခိုင်းမလဲ” မမေးခင်—
“Process ကိုယ်တိုင်မှန်လား” ကို မေးရမယ်။
ဒီအရာက Business မှာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကို တိုက်ရိုက်တူတယ်လို့ မပြောပါဘူး။
ဒါပေမယ့် “အမြင်ရှေ့၊ လုပ်ဆောင်ချက်နောက်” ဆိုတဲ့ ပညာဟာ အလွန်အသုံးဝင်ပါတယ်။
တစ်ခုခု မဖြစ်သေးရင် “ပိုကြိုးစား” တစ်ခုတည်းက အဖြေမဟုတ်ဘူး
သူတော်ကောင်းတို့…
လုပ်ငန်းတွေမှာ တစ်ခါတလေ ပြဿနာတက်ရင်—
“ပိုကြိုးစားကြ!”
ဆိုတာနဲ့ ဖြေရှင်းတတ်တယ်။
Sales ကျတယ်။
ပိုဖုန်းခေါ်။
Production ကျတယ်။
ပိုအလုပ်လုပ်။
Customer complaint များတယ်။
ပိုမြန်မြန်ဖြေ။
ဒါတွေ တချို့အခါ မှန်တယ်။
ဒါပေမယ့် တချို့အခါ လုပ်ရမယ့်အရာက—
ပိုကြိုးစားတာမဟုတ်ဘဲ အမြင်ပြောင်းတာ။
Sales ကျတာ Salespeople ပျင်းလို့မဟုတ်ဘဲ Product-market mismatch ဖြစ်နိုင်တယ်။
Production နည်းတာ ဝန်ထမ်းမကောင်းလို့မဟုတ်ဘဲ machine bottleneck ဖြစ်နိုင်တယ်။
Customer complaint များတာ service staff မကောင်းလို့မဟုတ်ဘဲ policy ကိုယ်တိုင် ရှုပ်နေလို့ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဝန်ထမ်းထွက်တာ loyalty မရှိလို့မဟုတ်ဘဲ leadership environment မကောင်းလို့ ဖြစ်နိုင်တယ်။
အဲဒီတော့—
Effort မတိုးခင် Diagnosis စစ်။
အမြင်မှန်မှ အားထုတ်မှုက အကျိုးရှိမယ်။
ဒါဟာ နောက်နေ့တွေမှာ သမ္မာဝါယာမအကြောင်း နာယူရင် ပိုရှင်းလာမယ်။
အကြောင်းမမြင်ရင် လူကို အပြစ်တင်တတ်တယ်
ဒကာ ဒကာမတို့…
အမြင်မှားတာရဲ့ အန္တရာယ်တစ်ခုက—
System Problem ကို Person Problem လို့ ယူတတ်ခြင်း ပါ။
ဥပမာ—
Warehouse မှာ ပစ္စည်းမှားထုတ်တာ မကြာခဏဖြစ်တယ်။
Manager က—
“ဒီ Staff တွေ သေချာမလုပ်ဘူး”
လို့ ပြောတယ်။
ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် အခြားအကြောင်းရှိနိုင်တယ်။
Label တူနေလား။
Lighting မကောင်းဘူးလား။
Shelf code ရှုပ်နေလား။
Training မလုံလောက်ဘူးလား။
အလုပ်ဝန်အရမ်းများလား။
Software မှားပြသလား။
ဒီအကြောင်းတွေကို မကြည့်ဘဲ လူကိုပဲ အပြစ်တင်ရင်—
လူပြောင်းတယ်။
ပြဿနာမပြောင်းဘူး။
နောက်ဝန်ထမ်းလည်း အမှားထပ်ဖြစ်တယ်။
အဲဒီတော့ Manager က—
“ဒီခေတ်ဝန်ထမ်းတွေ မကောင်းဘူး”
လို့ Generalize လုပ်တယ်။
အမှန်မှာ System မကောင်းတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒီနေရာမှာ သမ္မာဒိဋ္ဌိဟာ တရားဟောဆရာတွေအတွက်ပဲ မဟုတ်ဘူး။
Leader တစ်ယောက်အတွက်လည်း ကိုယ့်အယူအဆကို အမြဲစစ်ရတဲ့ သဘောတရားဖြစ်ပါတယ်။
ကိုယ့်စိတ်ထဲက အကြောင်းကိုလည်း သိရမယ်
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၉၊ ဒွေဓာဝိတက္ကသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဘုရားမဖြစ်မီ ဘုရားလောင်းဘဝမှာ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ အတွေးတွေကို နှစ်မျိုးခွဲကြည့်ခဲ့ပုံ ရှင်းထားပါတယ်။ ကာမအတွေး၊ ဗျာပါဒအတွေး၊ ညှဉ်းပန်းလိုတဲ့အတွေးတို့ဟာ မိမိ၊ သူတစ်ပါး၊ နှစ်ဦးစလုံးကို ထိခိုက်စေနိုင်တယ်လို့ ဆင်ခြင်ပြီး စွန့်လွှတ်ခဲ့ကြောင်း၊ ဆန့်ကျင်ဘက် ကောင်းမွန်တဲ့အတွေးဘက်ကို မွေးမြူခဲ့ကြောင်း ဖော်ပြပါတယ်။[၅] (SuttaCentral)
လုပ်ငန်းစိတ်ကူးတစ်ခုကိုလည်း ဒီနည်းနဲ့ စိတ်ဘက်က စစ်နိုင်တယ်။
ဒီ Idea ရဲ့နောက်မှာ ဘာရှိသလဲ။
လောဘများလား။
မေတ္တာပါလား။
သူများကို ကျော်တက်ချင်တာလား။
တကယ်အသုံးဝင်တာ ဖန်တီးချင်တာလား။
ပြိုင်ဘက်ကို ဖျက်ချင်တာလား။
လူတွေရဲ့ဘေးကို လျှော့ချင်တာလား။
အပြင်က Idea တူနိုင်တယ်။
အတွင်းက စိတ်မတူနိုင်ဘူး။
ဥပမာ—
လူနှစ်ယောက် သင်တန်းဖွင့်တယ်။
တစ်ယောက်က—
“လူတွေကို တကယ်တတ်စေချင်တယ်၊ တရားမျှတတဲ့ဈေးနဲ့ သင်မယ်”
ဆိုတယ်။
တစ်ယောက်က—
“Certificate ရမယ်လို့ကြော်ငြာပြီး တတ်မတတ်မပူဘူး၊ Enrollment များရင်ပြီးရော”
ဆိုတယ်။
အပြင်က နှစ်ယောက်စလုံး Education Business။
အမြစ်မတူဘူး။
ဒါကြောင့် Business Idea ကို စစ်တဲ့အခါ—
“ကောင်းမကောင်း” ကို Product category နဲ့တင် မဆုံးဖြတ်ဘူး။
ရည်ရွယ်ချက်၊ နည်းလမ်း၊ သက်ရောက်မှု သုံးခုလုံး ကြည့်ရမယ်။
သမ္မာဒိဋ္ဌိက “ငါမှန်တယ်” ဆိုတဲ့စိတ် မဟုတ်ဘူး
ဒီနေရာ အရေးကြီးတယ်။
“ငါက သမ္မာဒိဋ္ဌိရှိတယ်”
ဆိုပြီး သူများထက် အယူဝါဒမာန်တက်လာရင် ပြန်စစ်ရမယ်။
သမ္မာဒိဋ္ဌိဟာ—
“ငါ့အမြင်ပဲမှန်တယ်”
ဆိုတဲ့ အတ္တတည်ဆောက်ရာ မဟုတ်ဘူး။
အမှန်နဲ့ ကိုက်မကိုက် စစ်နိုင်ရာ ဖြစ်တယ်။
ဒီအတွက် Leader တစ်ယောက်မှာ ပြင်နိုင်စွမ်း လိုတယ်။
မနေ့က ဆုံးဖြတ်ချက်မှားခဲ့တယ်။
ဒီနေ့ Data အသစ်ရတယ်။
ပြင်။
အရှက်မရှိဘူး။
မနေ့က Strategy မကောင်းဘူး။
ပြင်။
“ငါ CEO ဖြစ်လို့ ငါပြောတာအမှန်” မလုပ်နဲ့။
Position က Evidence မဟုတ်ဘူး။
အသက်ကြီးတာက Evidence မဟုတ်ဘူး။
Founder ဖြစ်တာက Evidence မဟုတ်ဘူး။
ပိုက်ဆံရှိတာက Evidence မဟုတ်ဘူး။
Follower များတာက Evidence မဟုတ်ဘူး။
အမှန်ဆိုတာ အာဏာကြောင့် အမှန်ဖြစ်တာမဟုတ်ဘူး။
ဒီစိတ်ထားက Organization ကိုလည်း ကယ်တင်တယ်။
Staff က အမှန်ပြောနိုင်တဲ့ Culture ဖြစ်လာတယ်။
အမှားဖုံးမထားတော့ဘူး။
Problem ကို စောစောသိတယ်။
CEO ရဲ့ Idea ကို “မဖြစ်နိုင်ပါဘူး” လို့ ပြောရဲတယ်။
ဒါက မလေးစားတာ မဟုတ်ဘူး။
Truth-friendly organization ဖြစ်တာ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့ Risk ကို ကြည့်ခြင်း
တစ်ချို့ Founder က အလွန်အကောင်းမြင်တယ်။
“Risk မပြောနဲ့၊ Negative ဖြစ်တယ်”
ဆိုတယ်။
ဒါဟာ အန္တရာယ်ရှိတယ်။
Risk မြင်တာ အဆိုးမြင်တာမဟုတ်ဘူး။
Risk ကို မမြင်တာက အမှန်မမြင်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
လေယာဉ်ပျံသန်းမယ့် Pilot က မုန်တိုင်းရှိမရှိ စစ်တာ Negative Thinking မဟုတ်ဘူး။
Engineer က Bridge load စစ်တာ Fear မဟုတ်ဘူး။
Doctor က Side effect စစ်တာ Pessimism မဟုတ်ဘူး။
Business Owner က—
Cash reserve ဘယ်လောက်လဲ။
Supplier တစ်ဦးပေါ် အလွန်မှီနေသလား။
Customer တစ်ဦးက Revenue ရဲ့ အများစုလား။
Contract Risk ရှိလား။
Technology failure ရှိရင် ဘာဖြစ်မလဲ။
Key staff ထွက်ရင် စနစ်ရပ်မလား။
ဒါတွေ စစ်တာ သတိရှိတာ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိဟာ မျှော်လင့်ချက်ကို မသတ်ဘူး။
မျှော်လင့်ချက်ကို အဖြစ်မှန်ပေါ်မှာ တည်ပေးတယ်။
အမြင်မှန်ရင် ကိုယ်ကျင့်တရားပါ ပြောင်းလာတယ်
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၀၊ အပဏ္ဏကသုတ်မှာ အမြင်တစ်ခုဟာ သီးခြားအယူအဆတစ်ခုအဖြစ်ပဲ မနေဘဲ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်အကျင့်နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး နောက်ဆက်တွဲကောင်းကျိုး၊ မကောင်းကျိုးများ ရှိလာပုံ ရှင်းထားပါတယ်။ အမြင်မှားရင် အပြုအမူမှားဘက်ကို လမ်းဖွင့်နိုင်သလို၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိက ကောင်းမွန်တဲ့အကျင့်တွေ ပေါ်ပေါက်ဖို့ အခြေအနေဖြစ်လာနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ဖွဲ့စည်းပုံကို မြင်ရပါတယ်။[၆] (SuttaCentral)
Business မှာလည်း အမြင်က Policy ဖြစ်လာတယ်။
Founder က—
“Customer ဆိုတာ ငွေရင်းမြစ်”
လို့ပဲ မြင်တယ်ဆိုရင် သူ့ Policy တစ်မျိုးထွက်မယ်။
“Customer ဆိုတာ အကူအညီလိုတဲ့ လူတစ်ယောက်လည်းဖြစ်တယ်”
လို့မြင်ရင် Policy တစ်မျိုးထွက်မယ်။
“Staff ဆိုတာ Cost”
လို့ပဲမြင်ရင် ဘာဖြစ်မလဲ။
အနည်းဆုံးလစာပေးပြီး အများဆုံးအလုပ်ယူချင်မယ်။
“Staff ဆိုတာ အဖွဲ့အစည်းကိုအတူတည်ဆောက်တဲ့ လူ”
လို့မြင်ရင် Training၊ Safety၊ Fairness ကို ထည့်စဉ်းစားမယ်။
“Supplier ဆိုတာ ဈေးနှိမ်ဖို့ပါတနာ”
လို့မြင်ရင် တစ်မျိုး။
“Supplier နဲ့ ရေရှည်အပြန်အလှန်ရှင်သန်ရမယ်”
လို့မြင်ရင် တစ်မျိုး။
ဒါကြောင့်—
Policy အပေါ်မှာ View ရှိတယ်။
Decision အပေါ်မှာ View ရှိတယ်။
Culture အပေါ်မှာ View ရှိတယ်။
View မစစ်ဘဲ Behavior ကိုပဲပြင်ရင် အရင်းမပြင်ရသေးဘူး။
Business Idea ကို “မြတ်နိုး” ပေမယ့် “မစွဲ” နဲ့
သူတော်ကောင်းတို့…
Idea ကို ချစ်ရမလား။
ချစ်နိုင်တယ်။
မချစ်ရင်လည်း လုပ်အားမထွက်ဘူး။
Passion ရှိနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့်—
Passion နဲ့ Attachment မတူဘူး။
Passion က—
“ကောင်းအောင်လုပ်မယ်”
Attachment က—
“ငါ့ Idea မှန်မှဖြစ်မယ်”
Passion က—
“Feedback ယူပြီး ပြင်မယ်”
Attachment က—
“မကြိုက်သူက မနားလည်လို့”
Passion က—
“လုပ်ငန်းအကျိုးရှိရင် ဆက်မယ်”
Attachment က—
“ငါစထားတာမို့ မဖြစ်ဖြစ် ဆက်မယ်”
Passion က အားပေးတယ်။
Attachment က မျက်စိပိတ်တယ်။
ဒီကွာခြားချက်ကို Founder အများကြီး သတိထားရမယ်။
တစ်ခါတလေ အရှုံးများနေပြီ။
Market က မပြောတော့ဘူး။
Customer မလာတော့ဘူး။
Data က ဆက်မသွားသင့်ကြောင်းပြနေတယ်။
ဒါပေမယ့်—
“နှစ်နှစ်ရင်းနှီးထားပြီးပြီ”
“ငါ့နာမည်နဲ့ လုပ်ထားတာ”
“လူတွေရှေ့မှာ ရပ်လိုက်ရင် ရှက်မယ်”
ဆိုတဲ့စိတ်နဲ့ ဆက်သွားတယ်။
အဲဒီအချိန် Business Decision ကို Data မမောင်းတော့ဘူး။
အတ္တက မောင်းနေပြီ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိဟာ—
“ငါဘယ်လောက် ရင်းနှီးထားလဲ”
တစ်ခုတည်းမကြည့်ဘဲ—
“အခုအခြေအနေမှာ မှန်ကန်တာ ဘာလဲ”
လို့ မေးနိုင်စေတယ်။
အမှားဝန်ခံနိုင်တာဟာ ခေါင်းဆောင်မှုပါ
လူတော်တော်များများ Founder ဖြစ်ရင် အမြဲသိနေရမယ်လို့ ထင်တယ်။
မဟုတ်ဘူး။
Founder ရဲ့ အရေးကြီးတဲ့ စကားတစ်ကြောင်းက—
“ဒီအချက်ကို ကျွန်တော် မသိသေးဘူး”
ဆိုတာဖြစ်နိုင်တယ်။
မသိတာကို မသိဘူးလို့သိတာက အမှန်နဲ့နီးတယ်။
မသိတာကို သိသလိုပြောတာ အဝေးသွားတယ်။
Business meeting တစ်ခုမှာ မေးကြည့်—
“ဒီဆုံးဖြတ်ချက်အတွက် ငါတို့ တကယ်သိတာ ဘာလဲ။”
“ငါတို့ ယူဆထားတာ ဘာလဲ။”
“ခန့်မှန်းတာ ဘာလဲ။”
“အခုထိ မသိတာ ဘာလဲ။”
ဒီလေးမျိုးကို ခွဲလိုက်ရင် အမြင်ရှင်းလာတယ်။
ဥပမာ—
“Customer ၆၀ ရာခိုင်နှုန်းက ဒီ Feature ကြိုက်တယ်”
Data ရှိလား။
ရှိရင် သိတာ။
“ဒါကြောင့် ဝယ်ကြမယ်”
ဒါက အခုထိ assumption ဖြစ်နိုင်တယ်။
“Competitor မလုပ်သေးဘူး”
သိတာ။
“ဒါကြောင့် Market gap ဖြစ်တယ်”
assumption ဖြစ်နိုင်တယ်။
“လူတွေ စိတ်ဝင်စားတယ်”
သိတာ။
“ပိုက်ဆံပေးမယ်”
အခုထိ မသိနိုင်သေးဘူး။
ဒီလို ခွဲနိုင်တာက ပညာ။
အမြင်က မျက်မှန်ဆိုရင် စိတ်က မှန်ကို အရောင်ဆိုးတတ်တယ်
ဒကာ ဒကာမတို့…
အဖြစ်မှန်ကို စိတ်က လိုသလိုပြင်ကြည့်တတ်တာရှိတယ်။
ကိုယ်ကြောက်နေရင် အန္တရာယ်ကြီးမြင်တယ်။
ကိုယ်လောဘကြီးနေရင် အမြတ်ကြီးမြင်တယ်။
ကိုယ်မနာလိုနေရင် ပြိုင်ဘက်ရဲ့အောင်မြင်မှုကို မသန့်ရှင်းဘူးလို့ မြင်တတ်တယ်။
ကိုယ်မာနတက်နေရင် Feedback ကို မလေးစားမှုလို့ မြင်တတ်တယ်။
ကိုယ်အလွန်ချစ်နေရင် အားနည်းချက်ကို မမြင်တတ်ဘူး။
အဲဒါကြောင့် လုပ်ငန်းပညာတတ်တာတင်မလုံလောက်ဘူး။
စိတ်ကိုလည်း သိရမယ်။
Decision မချခင်—
“အခု ငါ့စိတ်ဘယ်လိုဖြစ်နေလဲ”
မေး။
ဒေါသထွက်နေသလား။
ကြောက်နေသလား။
အလွန်ပျော်ပြီး အန္တရာယ်မမြင်တော့ဘူးလား။
အရှက်ရနေလို့ prove လုပ်ချင်နေလား။
အမြတ်မြန်မြန်ရချင်လို့ risk လျှော့မြင်နေသလား။
စိတ်အခြေအနေကို သိပြီးမှ ဆုံးဖြတ်။
တစ်ခါတလေ ချက်ချင်းဆုံးဖြတ်ဖို့ မလိုဘူး။
အရေးမကြီးရင် တစ်ညအိပ်။
နောက်နေ့ ပြန်ကြည့်။
Emotion အေးတဲ့အခါ အမြင်က ပိုရှင်းတတ်တယ်။
သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့ Right Livelihood ချိတ်နေတယ်
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၇ မှာ သမ္မာဒိဋ္ဌိဟာ သမ္မာအာဇီဝအပါအဝင် လမ်းကြောင်းအခြားအင်္ဂါတွေကို မှန်/မှားခွဲသိရာမှာ ရှေ့ကထားထားပါတယ်။[၄] (SuttaCentral)
ဒါကြောင့်—
သမာအာဇီဝရှိချင်ရင် အမြင်က မှန်ဖို့လိုတယ်။
လူကို Product လို့ မြင်နေပြီး ဘယ်လိုမေတ္တာပါတဲ့ Company ဖြစ်မလဲ။
ဝန်ထမ်းကို Cost လို့ပဲ မြင်ပြီး ဘယ်လိုတရားမျှတတဲ့ HR ဖြစ်မလဲ။
Profit ကို Success တစ်မျိုးတည်းလို့ မြင်ပြီး ဘယ်လို Ethics ကို ထိန်းမလဲ။
Growth ကို အဆုံးမရှိတိုးရမယ့်အရာလို့ မြင်ပြီး ဘယ်လို ရောင့်ရဲမှုရှိမလဲ။
အဲဒီတော့—
Ethics ကို Policy မှာမစခင် View မှာ စရတယ်။
ငွေဟာ ဘာလဲ။
လူဟာ ဘာလဲ။
အလုပ်ဟာ ဘာလဲ။
အောင်မြင်မှုဟာ ဘာလဲ။
ရှုံးနိမ့်မှုဟာ ဘာလဲ။
အဲဒီအမြင်တွေက အပြုအမူကို တည်ဆောက်တယ်။
“Customer မှားတယ်” မပြောခင် ကိုယ့်အမြင်စစ်
စီးပွားရေးလုပ်သူတော်တော်များများ ကြုံတဲ့အရာတစ်ခု—
Product ကောင်းတယ်လို့ ကိုယ်ထင်တယ်။
Customer မဝယ်ဘူး။
ပထမဆုံး ဘာပြောသလဲ—
“Customer တွေ နားမလည်သေးဘူး။”
ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် အခြားဖြစ်နိုင်မှုတွေရှိတယ်။
Price မမှန်တာလား။
Timing မမှန်တာလား။
Channel မမှန်တာလား။
Problem မပြင်းတာလား။
Trust မလုံလောက်တာလား။
Product တကယ်မကောင်းတာလား။
Customer ရဲ့အခြေအနေကို ကိုယ်မသိတာလား။
ဒီလို မေးရတယ်။
အမြင်မှန်ချင်ရင် alternative explanation ရှာရတယ်။
ကိုယ့် explanation တစ်ခုတည်းကို Truth လို့ မယူနဲ့။
“ပြိုင်ဘက်မှားတယ်” မပြောခင် ကိုယ့်သင်ခန်းစာရှာ
ပြိုင်ဘက်အောင်မြင်တယ်။
ကိုယ်မအောင်မြင်ဘူး။
လောဘ၊ မနာလိုမှုဝင်ရင်—
“သူက အောက်လမ်းသုံးလို့”
“သူက Advertising ကြီးလို့”
“သူက connections ရှိလို့”
အဲဒီလိုပဲ မြင်တတ်တယ်။
တစ်ချို့အခါ အမှန်ဖြစ်နိုင်တယ်။
သက်သေမရှိဘဲ မပြောရဘူး။
တစ်ချို့အခါ သူက ကိုယ့်ထက်—
ပိုနားထောင်တတ်လို့။
Quality ပိုကောင်းလို့။
ပိုရိုးသားလို့။
Process ပိုကောင်းလို့။
Customer ကို ပိုနားလည်လို့။
ဖြစ်နိုင်တယ်။
သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့ဆို—
ပြိုင်ဘက်ကို အပြစ်တင်ဖို့မတိုင်မီ—
“ငါသင်ယူရမယ့်အရာ ဘာရှိလဲ”
လို့မေးတယ်။
ဒါက မနိမ့်ကျဘူး။
ပညာပါ။
“ငါတို့အရင်က ဒီလိုလုပ်လာတာ” ဆိုတာ အမှန်ရဲ့ သက်သေမဟုတ်ဘူး
လူတော်တော်များများ Organization ထဲမှာ—
“နှစ်ပေါင်းနှစ်ဆယ် ဒီလိုလုပ်လာတာ”
ဆိုတာကို Reason အဖြစ်သုံးတယ်။
Tradition ဟာ အတွေ့အကြုံရှိတယ်။
လေးစားရမယ်။
ဒါပေမယ့်—
အရင်ကလုပ်ခဲ့တာကြောင့် အခုလည်း မှန်ရမယ် ဆိုတာ သက်သေမဟုတ်ဘူး။
Environment ပြောင်းတယ်။
Technology ပြောင်းတယ်။
Customer ပြောင်းတယ်။
Law ပြောင်းတယ်။
Scale ပြောင်းတယ်။
အရင်က လူ ၅ ယောက်နဲ့ လုပ်တဲ့ Process ကို လူ ၅၀၀ နဲ့လုပ်လို့ မရနိုင်ဘူး။
အရင်က Manual ledger နဲ့ရပေမယ့် အခု Data size ကြီးလာရင် System လိုနိုင်တယ်။
အရင်က Owner တစ်ယောက်လုံးကိုင်လို့ရပေမယ့် Organization ကြီးလာရင် delegation လိုတယ်။
သမ္မာဒိဋ္ဌိရဲ့ စိတ်က—
“အရင်က မှန်ခဲ့တယ်”
နဲ့—
“အခုလည်း မှန်သလား”
ကို ခွဲမေးတယ်။
ဒါပေမယ့် အသစ်ဆိုတာတိုင်းလည်း မမှန်ဘူး
တစ်ဖက်မှာ—
အဟောင်းဆိုတိုင်း မမှန်ဘူးလို့ မယူရသလို—
အသစ်ဆိုတိုင်းလည်း မမှန်ဘူး။
Trend ဖြစ်လို့ လိုက်။
AI ဖြစ်လို့ ထည့်။
Blockchain ဖြစ်လို့ ထည့်။
App ဖြစ်လို့လုပ်။
Influencer သုံးလို့လုပ်။
ဒီလိုဆို ပြန်ပြီး အမြင်မစစ်ဘဲ ဖက်တာပဲ။
Technology ဟာ Tool။
Problem မရှိဘဲ Tool ကို Solution မလုပ်နဲ့။
Technology အသစ်ဆိုတာ customer value မဖြစ်မနေ ဖြစ်စေမှာမဟုတ်ဘူး။
သမ္မာဒိဋ္ဌိက—
“အသစ်လား အဟောင်းလား”
ထက်—
“မှန်ကန်သလား၊ သင့်တော်သလား၊ အကျိုးရှိသလား”
ကို ကြည့်တယ်။
လုပ်ငန်းအတွက် သမ္မာဒိဋ္ဌိ စစ်ဆေးချက် ခုနစ်ချက်
ကဲ… ဒကာ ဒကာမတို့။
ဒီနေ့ကစပြီး Business Idea တစ်ခုရှိရင် စာရွက်တစ်ရွက်ယူပြီး အောက်က မေးခွန်းတွေ ဖြေကြည့်ပါ။
ပထမ — ငါတကယ်သိတာ ဘာလဲ။
Data ရှိတဲ့အရာရေး။
ဒုတိယ — ငါထင်တာ ဘာလဲ။
Assumption ကို သီးခြားရေး။
တတိယ — ငါမသိသေးတာ ဘာလဲ။
Unknown ကို ဝန်ခံ။
စတုတ္ထ — ငါ့အယူအဆမှားကြောင်း ဘာအရာက ပြနိုင်သလဲ။
Disconfirming evidence ကို ကြိုသတ်မှတ်။
ပဉ္စမ — ဒီ Idea က ငါ့အတွက်၊ သူတစ်ပါးအတွက်၊ နှစ်ဦးစလုံးအတွက် ထိခိုက်မှုရှိသလား။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၉ ရဲ့ “မိမိ၊ သူတစ်ပါး၊ နှစ်ဖက်စလုံးအပေါ် ထိခိုက်မှု” ကို ဆင်ခြင်တဲ့အခြေခံကို ဒီနေရာမှာ စိတ်စစ်ကိရိယာအဖြစ် အသုံးချနိုင်တယ်။[၅] (SuttaCentral)
ဆဋ္ဌမ — အမြတ်ရလာရင်ပဲ မှန်တယ်လို့ယူနေတာလား။
နည်းလမ်းပါ စစ်။
သတ္တမ — အခြေအနေပြောင်းရင် ငါ့အမြင်ကို ပြင်နိုင်မလား။
ဒီခုနစ်ချက် ရိုးရိုးသားသားဖြေနိုင်ရင် Business Idea ကို ပိုကြည်လင်စွာ မြင်လာမယ်။
သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့ လုပ်ငန်းဆုံးဖြတ်ချက်သုံးမျိုး
ဦးဇင်းတို့ လက်တွေ့အရ သုံးမျိုးခွဲကြည့်ရအောင်။
တစ်မျိုး — Go Decision
Data လုံလောက်တယ်။
Ethics ကိုက်တယ်။
Problem ရှင်းတယ်။
Risk လက်ခံနိုင်တယ်။
စနိုင်တယ်။
နှစ်မျိုး — Test Decision
အခုထိ မသေချာဘူး။
အကြီးကြီးမစနဲ့။
သေးသေးစမ်း။
Pilot လုပ်။
Prototype လုပ်။
Customer တချို့နဲ့ စမ်း။
Data ပြန်ယူ။
သုံးမျိုး — Stop Decision
လူကို ထိခိုက်တယ်။
မရိုးသားရင်မှ အမြတ်ထွက်မယ်။
Demand မရှိဘူး။
Risk မခံနိုင်ဘူး။
ကိုယ့်ကျွမ်းကျင်မှုမလုံလောက်ဘူး။
အဲဒီအခါ မစတာလည်း ပညာ။
အခု “မစ” ဆိုတဲ့အရာကို ရှုံးနိမ့်မှု မယူပါနဲ့။
တစ်ခါတလေ မစသင့်တာ မစခြင်းက အကောင်းဆုံးဆုံးဖြတ်ချက်။
လုပ်ငန်းရှင်ရဲ့ အကြီးဆုံးမျက်မှန် — ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်
သူတော်ကောင်းတို့…
လူတွေကို လေ့လာတယ်။
Market ကို လေ့လာတယ်။
Competitor ကို လေ့လာတယ်။
Technology ကို လေ့လာတယ်။
ဒါပေမယ့် ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မလေ့လာရင် မပြည့်စုံသေးဘူး။
ငါဘာကို အလွန်ကြိုက်သလဲ။
ငါဘာကို မမြင်ချင်သလဲ။
ငါဘယ် Feedback ကို ခံမရဘူး။
ငါဘာကို သက်သေပြချင်နေသလဲ။
ငါဘာကြောင့် အလျင်လိုနေသလဲ။
ငါ့ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဒေါသက မောင်းသလား။
ကြောက်စိတ်က မောင်းသလား။
Recognition လိုချင်စိတ်က မောင်းသလား။
ဒီလို မေးနိုင်တာဟာ Founder self-awareness ပါ။
ဒါက Psychology proof မဟုတ်ဘူး။
ဗုဒ္ဓဘာသာအရလည်း စိတ်အခြေအနေ၊ အကုသိုလ်အမြစ်နဲ့ ကုသိုလ်အမြစ်ကို ခွဲသိဖို့ အရေးကြီးကြောင်း မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉ က ထင်ရှားစွာဖော်ပြထားပါတယ်။[၂] (SuttaCentral)
အမြင်မှားရင် လုပ်ငန်းက အကျိုးရှိပေမယ့် ဘဝပျက်နိုင်တယ်
တစ်ချို့လူတွေ Business Success ကို ဘဝအောင်မြင်မှုနဲ့ အတူတူမြင်တယ်။
ဒါလည်း အမြင်ပြန်စစ်ရမယ်။
Company က တိုးတက်တယ်။
ဒါပေမယ့် မိသားစုပျက်တယ်။
Company က Profit ကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် လိမ်ညာရတယ်။
Company က နာမည်ကြီးတယ်။
ဒါပေမယ့် စိတ်မအေးဘူး။
Company က ကြီးတယ်။
ဒါပေမယ့် ကိုယ်မရှိရင် စနစ်လုံးဝမလည်ဘူး။
အဲဒီတော့ ဘာကို အောင်မြင်မှုလို့ ခေါ်မလဲ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိက Success Definition ကိုပါ စစ်ခိုင်းတယ်။
ငွေတိုးခြင်းက အောင်မြင်မှုတစ်မျိုး။
သီလမပျက်ခြင်းက အောင်မြင်မှုတစ်မျိုး။
လူတွေအကျိုးရှိခြင်းက အောင်မြင်မှုတစ်မျိုး။
စနစ်ကောင်းတည်ခြင်းက အောင်မြင်မှုတစ်မျိုး။
ကိုယ်မရှိလည်း organization က ကောင်းကောင်းလည်ခြင်းက အောင်မြင်မှုတစ်မျိုး။
ကိုယ့်စိတ်ပညာတိုးခြင်းကလည်း အောင်မြင်မှုတစ်မျိုး။
အဲဒီတော့ Measurement တစ်ခုတည်းနဲ့ ဘဝကို မတိုင်းနဲ့။
Founder တစ်ယောက်အတွက် “မြင်တတ်ခြင်း” ဟာ Skill တစ်ခု
လူတော်တော်များများ Entrepreneurship ဆိုတာ—
Risk ယူတတ်ခြင်း။
Sell တတ်ခြင်း။
Network တတ်ခြင်း။
Finance သိခြင်း။
Leadership သိခြင်း။
လို့မြင်တယ်။
ဟုတ်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် အခြေခံမှာ—
အဖြစ်မှန်ကို ကိုယ်လိုချင်သလို မပြင်ဘဲ မြင်တတ်ခြင်း လိုတယ်။
အဲဒါမရှိရင် ကျန် Skill တွေက အမှားကို မြန်မြန်လုပ်ဖို့ အားဖြစ်သွားနိုင်တယ်။
Sales တော်တယ်။
မကောင်းတဲ့ Product ကိုလည်း ရောင်းတတ်တယ်။
Marketing တော်တယ်။
လူ့အားနည်းချက်ကိုလည်း အသုံးချတတ်တယ်။
Finance တော်တယ်။
မမျှတတဲ့ Cost cutting ကိုလည်း တတ်တယ်။
Technology တော်တယ်။
အသုံးမဝင်တဲ့စနစ်ကိုလည်း ကြီးအောင်လုပ်တတ်တယ်။
ဒါကြောင့် Knowledge မတိုင်မီ Wisdom လိုတယ်။
Power မတိုင်မီ View လိုတယ်။
မနက်တိုင်း သမ္မာဒိဋ္ဌိ စိတ်စစ်ခြင်း
ဒကာ ဒကာမတို့…
မနက် Office ဝင်မယ့်အခါ တစ်မိနစ်ပဲယူပါ။
အခု ကိုယ်လုပ်မယ့် အရေးကြီးဆုံးအလုပ်တစ်ခုကို စဉ်းစား။
ပြီးရင် မေးပါ။
“ဒီအလုပ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး ငါဘာကို အမှန်လို့ယူထားသလဲ။”
ပြီးတော့—
“ဒါကို ဘယ်လိုသိတာလဲ။”
ပြီးတော့—
“ငါမှားနိုင်တဲ့နေရာ ဘာလဲ။”
ပြီးတော့—
“ငါ့ရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်က မိမိ၊ သူတစ်ပါး၊ နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ဘယ်လိုသက်ရောက်မလဲ။”
နောက်ဆုံး—
“ဒီအလုပ်ကို ပညာ၊ မေတ္တာ၊ ရိုးသားမှုနဲ့ ဘယ်လိုလုပ်မလဲ။”
ဒီငါးမေးခွန်းက တစ်မိနစ်ထက်နည်းနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် Decision quality ကို ပြောင်းနိုင်တယ်။
Feedback ကို စိတ်ဒဏ်ရာမဟုတ်ဘဲ မှန်တစ်ချပ်လို အသုံးပြု
တစ်ချို့ Founder တွေ Feedback မကြိုက်ဘူး။
ဘာလို့လဲ။
Product ကို ဝေဖန်တာကို ကိုယ့်ကို ဝေဖန်တာလို့ ယူတယ်။
Strategy ကို မေးခွန်းထုတ်တာကို Authority ကို စိန်ခေါ်တာလို့ ယူတယ်။
ဒါက အတ္တနဲ့ Idea ရောသွားတာ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့ဆို—
“ငါ” နဲ့ “ငါ့အယူအဆ” ကို ခွဲနိုင်ရမယ်။
Idea မှားလို့ ငါ့လူ့တန်ဖိုးမကျဘူး။
Strategy ပြင်လို့ ငါမရှုံးဘူး။
Feedback ကြောင့် Product ကောင်းလာရင် အကျိုးရှိတယ်။
ဒါကြောင့် Organization ထဲမှာ တစ်ယောက်ယောက်ကို မေးပါ—
“ငါမမြင်တာ ဘာရှိလဲ။”
ဒီမေးခွန်းက Leader ကို ကယ်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် Feedback တိုင်းကို လိုက်ရမယ်လို့ မဆိုဘူး။
Feedback ကိုလည်း စစ်ရမယ်။
အထောက်အထားရှိလား။
လူတစ်ယောက်အမြင်လား။
ပုံမှန် pattern လား။
သူ့အကျိုးစီးပွားပါလား။
သမ္မာဒိဋ္ဌိဆိုတာ ဘာပြောပြောယုံတာမဟုတ်ဘူး။
ဘာပြောပြော ပယ်တာလည်းမဟုတ်ဘူး။
စစ်ပြီး ယူတတ်ခြင်း။
အမြင်ရဲ့ အကျိုးကို နေ့စဉ်ကြည့်
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၀ မှာ အမြင်က အခြားအပြုအမူတွေကို လိုက်ပါလာစေနိုင်ပုံကို အလေးထားပါတယ်။[၆] (SuttaCentral)
ဒီသဘောကို ကိုယ့်အလုပ်ထဲပြန်ကြည့်။
“လူတွေကို မယုံရဘူး”
ဆိုတဲ့ View ရှိရင်—
Control အရမ်းများတယ်။
Micromanage လုပ်တယ်။
Delegation မရဘူး။
လူတွေမကြီးထွားဘူး။
ပြီးတော့ Owner က—
“ကြည့်၊ လူတွေကို မယုံရတာမှန်တာပဲ”
ဆိုတယ်။
အမှန်တော့ သူ့ View က System ကို ဖန်တီးထားတာဖြစ်နိုင်တယ်။
“Customer က ဈေးပဲကြည့်တယ်”
ဆိုတဲ့ View ရှိရင်—
Quality၊ service၊ trust ကို မတိုးတက်တော့ဘူး။
Price ပဲချတယ်။
အနိမ့်ဈေး Customer ပဲ ရလာတယ်။
နောက်တော့—
“Customer က ဈေးပဲကြည့်တာ သက်သေပြီ”
ဆိုတယ်။
ကိုယ့် View က ကိုယ့်လောကကို ဖန်တီးပေးတဲ့အပိုင်းရှိတယ်။
ဒါကြောင့် View ကို စစ်ရတယ်။
လောကကို အစွန်းနှစ်ဖက်နဲ့ မမြင်ရ
ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ်က အစွန်းနှစ်ဖက်ကို မဖက်ဖို့ အလွန်နက်ရှိုင်းစွာ သင်ပေးတယ်။[၃] (SuttaCentral)
လုပ်ငန်းအတွက် analogy အနေနဲ့—
“ငါအောင်မြင်တယ်” / “ငါကျရှုံးတယ်”
နှစ်မျိုးတည်းမကြည့်။
Project တစ်ခုကျရှုံးလို့ လူတစ်ယောက်လုံးကျရှုံးတာမဟုတ်ဘူး။
Project တစ်ခုအောင်မြင်လို့ သူ့ဆုံးဖြတ်ချက်အားလုံးမှန်တာမဟုတ်ဘူး။
Quarter တစ်ခု Profit ကျလို့ Business Model တစ်ခုလုံးမဖြစ်နိုင်တာ မဟုတ်ဘူး။
Quarter တစ်ခု Profit တက်လို့ Model အမြဲကောင်းမယ်လို့လည်း မဆိုနိုင်ဘူး။
အဖြစ်အပျက်ကို အခြေအနေနဲ့ ကြည့်ရတယ်။
ဒီလိုမြင်နိုင်ရင်—
မာနနည်းတယ်။
စိတ်ပျက်မှုလည်း လျော့တယ်။
Learning ပိုဖြစ်တယ်။
သမ္မာဒိဋ္ဌိက တစ်ခါရပြီးပြီးတာမဟုတ်ဘူး
ဒီနေ့မြင်တာ မှန်နိုင်တယ်။
နောက်တစ်နှစ် အခြေအနေပြောင်းရင် မမှန်တော့နိုင်ဘူး။
Business မှာလည်း View ကို update လုပ်ရတယ်။
Customer behavior ပြောင်းတယ်။
Technology ပြောင်းတယ်။
လူ့လိုအပ်ချက်ပြောင်းတယ်။
စီးပွားရေးအခြေအနေ ပြောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် ဓမ္မဘက်က မပြောင်းသင့်တဲ့အရာတွေရှိတယ်—
မလိမ်ရ။
မခိုးရ။
မထိခိုက်ရ။
တာဝန်ယူရ။
စိတ်အကုသိုလ်ကို စစ်ရ။
ဒါတွေ အခြေခံ။
Strategy ပြောင်းနိုင်တယ်။
သီလကို မရောင်းရဘူး။
Product ပြောင်းနိုင်တယ်။
Mission ကို ပြန်ရေးနိုင်တယ်။
Business model ပြောင်းနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် သမာအာဇီဝကို မစွန့်ရဘူး။
ဒီနေရာက Buddhist Entrepreneur ရဲ့ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ balancing point ပါ။
အမြင်မှန်ရင် ရှုံးနိမ့်မှုကိုလည်း သင်ခန်းစာအဖြစ်မြင်တယ်
သူတော်ကောင်းတို့…
Failure ကို ဘယ်လိုမြင်လဲက အရေးကြီးတယ်။
“Failure = ငါမတော်ဘူး”
ဆိုရင် စိတ်ပျက်တယ်။
“Failure = ဒီအယူအဆထဲမှာ မကိုက်တဲ့အရာတစ်ခု သိလာတယ်”
ဆိုရင် သင်ယူတယ်။
ဒါပေမယ့် “Failure ကောင်းတယ်” လို့ အလွန်အကျွံ romanticize လည်း မလုပ်ရဘူး။
အရှုံးက အရှုံးပဲ။
လူတွေ အလုပ်လက်မဲ့ဖြစ်နိုင်တယ်။
ငွေဆုံးနိုင်တယ်။
Supplier ထိခိုက်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် Failure ကို မချီးကျူးဘဲ—
စနစ်တကျ သင်ယူရမယ်။
ဘာ assumption မှားလဲ။
ဘာ warning sign လွတ်သွားလဲ။
ဘာကို ထပ်မလုပ်ရဘူး။
ဘယ်လို control ထည့်မလဲ။
ဒါက အမြင်ပြန်ပြင်ခြင်း။
သမ္မာဒိဋ္ဌိရဲ့ အဆုံးက “ငါ့ Business” မဟုတ်ဘူး
ဒီတရားကို Business အတွက်ပြောပေမယ့် ဓမ္မရဲ့အဆုံးကို Business Success ထဲမှာ ပိတ်မထားရဘူး။
သမ္မာဒိဋ္ဌိဟာ—
ပိုကောင်းတဲ့ CEO ဖြစ်ဖို့တင် မဟုတ်ဘူး။
ပိုကောင်းတဲ့ Manager ဖြစ်ဖို့တင် မဟုတ်ဘူး။
ပိုအမြတ်ရဖို့တင် မဟုတ်ဘူး။
နောက်ဆုံး—
ဒုက္ခကို အမှန်အတိုင်းသိဖို့။
ဒုက္ခဖြစ်ပေါ်ရာကို သိဖို့။
ချုပ်ငြိမ်းနိုင်မှုကို သိဖို့။
ချုပ်ငြိမ်းရာလမ်းကို သိဖို့။
ဒီအထိ ရောက်ရတယ်။ သံယုတ္တနိကာယ် ၄၅.၈ က သမ္မာဒိဋ္ဌိကို သစ္စာလေးပါးသိခြင်းနဲ့ တိုက်ရိုက်ဖော်ပြထားပါတယ်။[၁] (SuttaCentral)
အခု ဒီနေ့တရားကို အဲဒီသစ္စာလေးပါးနဲ့ ပြန်ဆင်းကြည့်ကြစို့။
ဒုက္ခသစ္စာ
လုပ်ငန်းစိတ်ကူးကို ကိုယ့်အတ္တနဲ့ ပေါင်းထားရင် ဒုက္ခရှိတယ်။
Feedback တစ်ခုပဲရရင် နာတယ်။
Customer မဝယ်ရင် ကိုယ့်ကို မလေးစားတာလို ခံစားတယ်။
ပြိုင်ဘက်အောင်မြင်ရင် ကိုယ်ကျရှုံးတာလို ခံစားတယ်။
ကိုယ့်အမြင်ကို အမှန်လို့ဖက်ထားတော့ အခြေအနေပြောင်းတဲ့အခါ ပူလောင်တယ်။
Business ကလည်း မတည်မြဲဘူး။
Market ကလည်း မတည်မြဲဘူး။
လူ့အကြိုက်လည်း ပြောင်းတယ်။
Technology လည်း ပြောင်းတယ်။
ဒီအပြောင်းအလဲကို မမြင်ဘဲ—
“ငါထင်တာ အမြဲမှန်ရမယ်”
လို့ဖက်ထားရင် ဒုက္ခတိုးတယ်။
ဒါကို မြင်ရမယ်။
သမုဒယသစ္စာ
ဒီဒုက္ခနောက်မှာ ဘာရှိသလဲ။
တဏှာ။
“ငါ့ Idea အောင်ရမယ်”
ဆိုတဲ့တဏှာ။
“ငါမှန်ရမယ်”
ဆိုတဲ့အမြင်စွဲ။
“ငါမရှုံးရဘူး”
ဆိုတဲ့မာန။
“ငါ့ဟာ”
ဆိုတဲ့ဖက်တွယ်မှု။
အချက်အလက်မကိုက်လည်း စွဲနေတယ်။
Feedback မကိုက်လည်း ပယ်တယ်။
တစ်ခါတလေ စီးပွားရေးအကြောင်းရင်းက ရှုပ်ထွေးတယ်။
ဒါတွေကို တဏှာတစ်ခုတည်းနဲ့ လျှော့မပြောရဘူး။
ဒါပေမယ့် အတွင်းစိတ်ပူလောင်မှုကို ကြည့်ရင်—
တဏှာ၊ အစွဲနဲ့ အဝိဇ္ဇာက အားပေးနေတာ မြင်ရတယ်။
နိရောဓသစ္စာ
အမြင်စွဲခြင်းကို လျှော့နိုင်ရင် စိတ်အေးတယ်။
“ငါမှားနိုင်တယ်”
လို့ ဝန်ခံနိုင်ရင် အေးတယ်။
Idea ပျက်ပေမယ့် ကိုယ့်လူ့တန်ဖိုး မပျက်ဘူးလို့ သိရင် အေးတယ်။
အမြတ်ကျလို့ သီလမရောင်းရင် အေးတယ်။
မသိတာကို မသိဘူးလို့ ပြောနိုင်ရင် အေးတယ်။
သူတစ်ပါးအောင်မြင်တာ မြင်ပြီး—
“ငါဘာသင်ယူမလဲ”
လို့ မေးနိုင်ရင် အေးတယ်။
ဒါဟာ လောကီ Business adjustment ကို နိရောဓသစ္စာလို့ ဆိုတာမဟုတ်ဘူး။
သို့သော် အစွဲနည်းရာ၊ အဝိဇ္ဇာလျော့ရာ၊ တဏှာအေးရာ ဆီ ဦးတည်နိုင်တဲ့ စိတ်လေ့ကျင့်မှုဖြစ်တယ်။
မဂ္ဂသစ္စာ
ဒီနေရာမှာ သမ္မာဒိဋ္ဌိက ပထမ။
အဖြစ်မှန်ကို မှန်ကန်စွာမြင်ဖို့ ကြိုးစားမယ်။
ပြီးတော့ သမ္မာသင်္ကပ္ပ—
သူတစ်ပါးကို မထိခိုက်တဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ထားမယ်။
သမ္မာဝါစာ—
Data ကို မလှည့်ဘူး။
Customer ကို မလိမ်ဘူး။
Staff ကို အမှန်ဖုံးမထားဘူး။
သမ္မာကမ္မန္တ—
လုပ်ငန်းလုပ်ရာမှာ ထိခိုက်မှုကို စောင့်ကြည့်မယ်။
သမ္မာအာဇီဝ—
ဝင်ငွေရတဲ့နည်းကို စစ်မယ်။
သမ္မာဝါယာမ—
မှားတဲ့အမြင်ပြန်ဝင်လာရင် ပြင်မယ်။
သမ္မာသတိ—
ကိုယ့်စိတ်ကို ကြည့်မယ်။
“အခု ငါ့အမြင်ကို လောဘက ဆေးဆိုးနေလား၊ ဒေါသက ဆေးဆိုးနေလား၊ ကြောက်စိတ်က ဆေးဆိုးနေလား”
လို့ သိနေမယ်။
သမ္မာသမာဓိ—
စိတ်တည်အောင်ထားပြီး အလျင်စလို မဆုံးဖြတ်ဘူး။
ဒီလိုဆိုရင် မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးဟာ ဘုရားခန်းထဲမှာသာ မဟုတ်ဘဲ နေ့စဉ်ဘဝထဲ စတင်လေ့ကျင့်ရာ ဖြစ်လာမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့ကစပြီး ကိုယ့် Business Idea တစ်ခုကို အောက်က စာကြောင်းလေးကြောင်းနဲ့ စစ်ကြည့်ပါ။
“ငါသိတာ…”
“ငါထင်တာ…”
“ငါမသိသေးတာ…”
“ငါမှားနေတယ်ဆိုတာ ပြနိုင်တဲ့သက်သေ…”
ဒီလေးကြောင်း ရိုးသားစွာရေးနိုင်ရင် ပညာတစ်ဆင့်တိုးတယ်။
ပြီးတော့ ဒီမေးခွန်းတစ်ခုထပ်မေးပါ—
“ဒီ Idea ကို အကောင်အထည်ဖော်လိုက်ရင် ငါ့စိတ် ပိုလောဘကြီးလာမလား၊ ပိုမေတ္တာရှိလာမလား၊ လူတွေ ပိုထိခိုက်လာမလား၊ ပိုအကျိုးရှိလာမလား။”
တစ်ခါတလေ အဖြေရှင်းမနေဘူး။
ရပါတယ်။
မသေချာရင်—
သေးသေးစမ်း။
နားထောင်။
Data ယူ။
ပြင်။
ဒါပေမယ့် မသေချာတာကို သေချာသလို မပြောနဲ့။
ဒီဟာဟာ စီးပွားရေးပညာရဲ့ အကျင့်တစ်ခုလည်းဖြစ်တယ်။
ဓမ္မဘက်က အမှန်တရားကို လေးစားတဲ့အကျင့်တစ်ခုလည်း ဖြစ်တယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ကုမ္ပဏီကြီးတည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။
ဒါပေမယ့် မှားတဲ့အမြင်ကို ကြီးအောင် မတည်ဆောက်မိကြပါစေနဲ့။
Idea ကောင်းကောင်း ရကြပါစေ။
ဒါပေမယ့် ကိုယ့် Idea ကို အမှန်ထက် ပိုချစ်မိသူ မဖြစ်ကြပါစေနဲ့။
Data များများရကြပါစေ။
ဒါပေမယ့် ကိုယ်ကြိုက်တဲ့ Data ပဲ ရွေးကြည့်သူ မဖြစ်ကြပါစေနဲ့။
အာဏာရှိကြပါစေ။
ဒါပေမယ့် အာဏာကြောင့် ကိုယ့်အမြင်ကို အမှန်သတ်မှတ်မိသူ မဖြစ်ကြပါစေနဲ့။
Feedback ကြားနိုင်ကြပါစေ။
မသိတာကို မသိဘူးလို့ ဝန်ခံနိုင်ကြပါစေ။
သိပြီးသားကိုလည်း အခြေအနေပြောင်းရင် ပြန်စစ်နိုင်ကြပါစေ။
ကိုယ့်အမြင်မှားတာကို တွေ့တဲ့နေ့မှာ စိတ်မကျဘဲ—
“အမှန်နဲ့ နီးလာပြီ”
လို့ သိနိုင်ကြပါစေ။
အောင်မြင်မှုကိုလည်း အမှန်မြင်နိုင်ကြပါစေ။
ရှုံးနိမ့်မှုကိုလည်း အမှန်မြင်နိုင်ကြပါစေ။
လာဘ်၊ အယသ၊ ချီးမွမ်း၊ ကဲ့ရဲ့၊ အမြတ်၊ အရှုံးတို့အောက်မှာ ကိုယ့်စိတ်ကို မဆုံးရှုံးကြပါစေနဲ့။
နေ့စဉ်အလုပ်လုပ်ရင်း—
အကုသိုလ်ကို အကုသိုလ်လို့ သိကြပါစေ။
အကုသိုလ်အမြစ်ကိုလည်း သိကြပါစေ။
ကုသိုလ်ကို ကုသိုလ်လို့ သိကြပါစေ။
ကုသိုလ်အမြစ်ကိုလည်း သိကြပါစေ။
ဒုက္ခကို ဒုက္ခလို့ သိကြပါစေ။
ဒုက္ခဖြစ်ရာကို သိကြပါစေ။
ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းနိုင်မှုကို မျက်နှာမလွှဲဘဲ မြင်ကြပါစေ။
အဲဒီချုပ်ငြိမ်းမှုဆီ သွားရာ သမ္မာမဂ်ကို နေ့စဉ်ဘဝထဲမှာ လေ့ကျင့်နိုင်ကြပါစေ။
ကိုယ့်လုပ်ငန်းအမြင်က ပညာနဲ့ပြည့်ပါစေ။
ကိုယ့်ရည်ရွယ်ချက်က မေတ္တာနဲ့ပြည့်ပါစေ။
ကိုယ့်စကားက အမှန်တရားနဲ့ပြည့်ပါစေ။
ကိုယ့်အသက်မွေးမှုက သီလနဲ့ပြည့်ပါစေ။
ကိုယ့်အားထုတ်မှုက သတိနဲ့ပြည့်ပါစေ။
ကိုယ့်အောင်မြင်မှုက သူတစ်ပါးအကျိုးနဲ့ တွဲပါစေ။
ကိုယ့်ဘဝက ငွေကြေးတိုးတက်မှုသာမက ပညာတိုးတက်မှု၊ သီလတိုးတက်မှု၊ စိတ်လွတ်လပ်မှုတိုးတက်မှုပါ ရရှိနိုင်ကြပါစေ။
သတ္တဝါအပေါင်း ဘေးရန်ကင်းကြပါစေ။
သတ္တဝါအပေါင်း ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။
မှားသောအမြင်မှ တဖြည်းဖြည်း ဝေးကွာ၍ သမ္မာဒိဋ္ဌိအလင်းဖြင့် မိမိတို့၏ ဘဝ၊ အလုပ်၊ အသက်မွေးမှုနှင့် စိတ်ကို မှန်ကန်စွာ ဦးဆောင်နိုင်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
Sao Dhammasami
ကျမ်းကိုးမှတ်စု
[၁] သံယုတ္တနိကာယ် ၄၅.၈၊ ဝိဘင်္ဂသုတ် — မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ခွဲခြားဖော်ပြပြီး သမ္မာဒိဋ္ဌိကို ဒုက္ခ၊ ဒုက္ခသမုဒယ၊ ဒုက္ခနိရောဓနှင့် ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီပဋိပဒါတို့ကို သိခြင်းအဖြစ် ရှင်းပြထားသည်။ ဤတရားတွင် သမ္မာဒိဋ္ဌိ၏ အဓိက canonical definition အဖြစ် အသုံးပြုထားသည်။ (SuttaCentral)
[၂] မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၊ သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ် — အရှင်သာရိပုတ္တရာက အကုသိုလ်၊ အကုသိုလ်အမြစ်၊ ကုသိုလ်၊ ကုသိုလ်အမြစ်တို့ကို သိခြင်းအပါအဝင် အာဟာရ၊ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်၊ ဘဝ၊ ဝေဒနာ၊ ဖဿ၊ ဝိညာဏ၊ သင်္ခါရနှင့် အဝိဇ္ဇာစသည့် ဖြစ်စဉ်တို့၏ ဖြစ်ပေါ်ရာ၊ ချုပ်ငြိမ်းရာနှင့် လမ်းကို သိခြင်းတို့ဖြင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိကို အဆင့်ဆင့် ရှင်းပြထားသည်။ (SuttaCentral)
[၃] သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၁၅၊ ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ် — “ရှိခြင်း/မရှိခြင်း” ဟူသော အစွန်းနှစ်ဖက်၌ မဖက်ဘဲ ဖြစ်ပေါ်မှုနှင့် ချုပ်ငြိမ်းမှုကို ပညာဖြင့် မြင်ခြင်းကို သမ္မာဒိဋ္ဌိနှင့် ဆက်စပ်ဖော်ပြထားသည်။ လုပ်ငန်းအခြေအနေများကို နှစ်ဖက်အစွန်းဖြင့်သာ မဖြတ်တောက်ရန် ဤတရားတွင် analogy အဖြစ် သတိယူထားပြီး မူရင်းသုတ်ကို Business Theory အဖြစ် မသတ်မှတ်ထားပါ။ (SuttaCentral)
[၄] မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၇၊ မဟာစတ္တာရီသကသုတ် — သမ္မာဒိဋ္ဌိကို အခြားမဂ္ဂင်များနှင့် ဆက်စပ်၍ “ရှေ့က” အရေးပါသည့် အင်္ဂါအဖြစ် ဖော်ပြထားပြီး မှား/မှန်သော ရည်ရွယ်ချက်၊ စကား၊ အပြုအမူနှင့် အသက်မွေးမှုတို့ကို သိမြင်ခွဲခြားမှုနှင့် ဆက်စပ်ထားသည်။ (SuttaCentral)
[၅] မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၉၊ ဒွေဓာဝိတက္ကသုတ် — ကာမ၊ ဗျာပါဒနှင့် ဝိဟိံသာဆိုင်ရာ အတွေးများကို တစ်ဖက်၊ နေက္ခမ္မ၊ အဗျာပါဒနှင့် အဝိဟိံသာဆိုင်ရာ အတွေးများကို တစ်ဖက်ထား၍ မိမိ၊ သူတစ်ပါးနှင့် နှစ်ဖက်စလုံးအပေါ် သက်ရောက်မှုကို ဆင်ခြင်ထားပုံ ဖော်ပြသည်။ လုပ်ငန်းစိတ်ကူး၏ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် သက်ရောက်မှုကို ပြန်စစ်ရာတွင် canonical reflection anchor အဖြစ် အသုံးပြုထားသည်။ (SuttaCentral)
[၆] မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၀၊ အပဏ္ဏကသုတ် — အမြင်နှင့် ဆက်စပ်၍ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်အကျင့်တို့၏ အကျိုးဆက်၊ မှန်ကန်သောအမြင်နှင့် ကောင်းမွန်သောအကျင့်တို့၏ ဆက်နွယ်မှုကို ရှင်းပြထားသည်။ လုပ်ငန်းအဖွဲ့အစည်း၏ အခြေခံအမြင်က ဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် အပြုအမူကို ဘယ်လိုသက်ရောက်စေနိုင်ကြောင်း ဆင်ခြင်ရာတွင် အသုံးပြုထားသည်။ (SuttaCentral)
ကျမ်းစာရင်း
မဇ္ဈိမနိကာယ်။ သမ္မာဒိဋ္ဌိသုတ်, မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉။ အရှင်သာရိပုတ္တရာ၏ သမ္မာဒိဋ္ဌိရှင်းလင်းချက်။ SuttaCentral တွင် ဘိက္ခုဗောဓိနှင့် သုဒ္ဓါသဘိက္ခု ဘာသာပြန်များကို တိုက်ဆိုင်ကြည့်ရှုထားသည်။ (SuttaCentral)
မဇ္ဈိမနိကာယ်။ ဒွေဓာဝိတက္ကသုတ်, မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၉။ အတွေးနှစ်မျိုးခွဲခြားမှုနှင့် မိမိ/သူတစ်ပါး/နှစ်ဦးစလုံးအပေါ် ထိခိုက်မှုဆိုင်ရာ ဆင်ခြင်ချက်။ SuttaCentral တွင် ဘိက္ခုဗောဓိနှင့် သုဒ္ဓါသဘိက္ခု ဘာသာပြန်များကို တိုက်ဆိုင်ကြည့်ရှုထားသည်။ (SuttaCentral)
မဇ္ဈိမနိကာယ်။ အပဏ္ဏကသုတ်, မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၀။ အမြင်၊ အကျင့်နှင့် အကျိုးဆက်ဆိုင်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံ။ SuttaCentral တွင် ဘိက္ခုဗောဓိနှင့် အိုင်.ဘီ. ဟော်နာ ဘာသာပြန်များကို တိုက်ဆိုင်ကြည့်ရှုထားသည်။ (SuttaCentral)
မဇ္ဈိမနိကာယ်။ မဟာစတ္တာရီသကသုတ်, မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၇။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၏ ရှေ့ဆောင်အခန်းကဏ္ဍနှင့် မဂ္ဂင်အင်္ဂါများ၏ ဆက်နွယ်မှု။ ဘိက္ခုဗောဓိ ဘာသာပြန်၊ SuttaCentral. (SuttaCentral)
သံယုတ္တနိကာယ်။ ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ်, သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၁၅။ အစွန်းနှစ်ဖက်ကို မဖက်ဘဲ ဖြစ်ပေါ်မှုနှင့် ချုပ်ငြိမ်းမှုကို မြင်သည့် သမ္မာဒိဋ္ဌိဆိုင်ရာ အခြေခံ။ SuttaCentral တွင် ဘိက္ခုသုဇာတောနှင့် သုဒ္ဓါသဘိက္ခု ဘာသာပြန်များကို တိုက်ဆိုင်ကြည့်ရှုထားသည်။ (SuttaCentral)
သံယုတ္တနိကာယ်။ ဝိဘင်္ဂသုတ်, သံယုတ္တနိကာယ် ၄၅.၈။ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး၏ အဓိပ္ပာယ်ဖော်ပြချက်၊ အထူးသဖြင့် သမ္မာဒိဋ္ဌိနှင့် သမ္မာသင်္ကပ္ပ။ SuttaCentral တွင် ဘိက္ခုဗောဓိနှင့် ဘိက္ခုသုဇာတော ဘာသာပြန်များကို တိုက်ဆိုင်ကြည့်ရှုထားသည်။ (SuttaCentral)