“တိုးတက်မှု၊ ချဲ့ထွင်မှုနှင့် လူမှုတာဝန်” — အချက်အလက်မပြည့်စုံချိန်တွင် ရိုးသားစွာ ရပ်တည်ခြင်း

 သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ခုနှစ်

မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆုတ် ၉ ရက်

ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၆ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့

မနက်ပိုင်း တရားတော်

“တိုးတက်မှု၊ ချဲ့ထွင်မှုနှင့် လူမှုတာဝန်” — အချက်အလက်မပြည့်စုံချိန်တွင် ရိုးသားစွာ ရပ်တည်ခြင်း

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ‑ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန‑ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ‑ဂေါပန‑ပရိဟာရ‑ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။

ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။

နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။

စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

ဒကာ ဒကာမတို့ရေ… ဒီနေ့မနက် ဦးဇင်းတို့ နာယူကြမယ့် အကြောင်းအရာက “တိုးတက်မှု၊ ချဲ့ထွင်မှုနဲ့ လူမှုတာဝန်” ဆိုတဲ့ အကြောင်းအရာကို “အချက်အလက်မပြည့်စုံချိန်မှာ ဘယ်လိုရိုးသားစွာ ရပ်တည်မလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းနဲ့ တွဲပြီး ကြည့်ကြမှာပါ။ တိုးတက်ချင်တာ မကောင်းဘူးလား။ ကောင်းပါတယ်။ အဖွဲ့အစည်းကြီးလာချင်တာ မကောင်းဘူးလား။ ကောင်းပါတယ်။ လုပ်ငန်းတွေ ချဲ့ထွင်ချင်တာ၊ လူပိုများများကို အကျိုးပြုချင်တာလည်း ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ တိုးတက်ချင်စိတ်က အမှန်ကို ကျော်သွားရင်၊ ချဲ့ထွင်ချင်စိတ်က မသိသေးတာကို သိသလို ပြောခိုင်းလာရင်၊ လူမှုတာဝန်ဆိုတဲ့ စကားလုံးက အမှန်မပြည့်စုံတဲ့ ကြော်ငြာစကားဖြစ်သွားရင် အဲဒီတိုးတက်မှုဟာ အပြင်မှာကြီးလာပြီး အတွင်းမှာ အခြေမခိုင်တော့ဘူး။

တကယ်တော့ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ ခက်ခဲဆုံးစကားတစ်ခွန်းက “ဒီအချက်ကို အခုထိ မသိသေးပါဘူး” ဆိုတဲ့ စကားပါ။ မသိတာကို မသိဘူးလို့ ပြောရတာ ဘာကြောင့်ခက်သလဲ။ အထင်သေးမှာကြောက်လို့။ ခေါင်းဆောင်မတော်ဘူးလို့ ထင်မှာကြောက်လို့။ အလှူရှင်၊ ဖောက်သည်၊ အဖွဲ့ဝင်၊ အများပြည်သူက ယုံကြည်မှုကျသွားမယ်လို့ ကြောက်လို့။ ပြိုင်ဘက်ထက်နောက်ကျသွားမယ်လို့ ကြောက်လို့။ ဒီကြောက်စိတ်နဲ့ပဲ ခန့်မှန်းချက်ကို အတည်ပြုချက်လို ပြောမိတတ်တယ်။ ကြားသတင်းကို အစီရင်ခံချက်လို တင်မိတတ်တယ်။ ဆုံးဖြတ်မထားသေးတာကို ဆုံးဖြတ်ပြီးသားလို ကြေညာမိတတ်တယ်။

ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ အမှန်တရားကို ပြောတာဆိုတာ ကိုယ်သိသမျှအကုန်ပြောခြင်းမဟုတ်ဘူးနော်။ သိတာကို သိတယ်လို့၊ မသိတာကို မသိသေးဘူးလို့၊ စစ်ဆေးဆဲကို စစ်ဆေးဆဲလို့၊ ခန့်မှန်းတာကို ခန့်မှန်းတယ်လို့ မှန်ကန်တဲ့အဆင့်အတန်းနဲ့ ပြောနိုင်ခြင်းကလည်း ရိုးသားမှုပါ။ ဒီအချက်က ဒီနေ့တရားရဲ့ အဓိကအရိုးပါပဲ။

ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ပိဋကတ်မူကို မူလပါဠိသက်သေအဖြစ်ထားပြီး သက်ဆိုင်ရာသုတ်တော်များကို ပြန်လည်စစ်ဆေးထားပါတယ်။  အဘယရာဇကုမာရသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စကားပြောပုံကို မှန်ကန်မှုတစ်ခုတည်းနဲ့ မတိုင်းဘဲ အကျိုးရှိမှု၊ အချိန်သင့်မှုတို့နဲ့ပါ ချိန်ဆတော်မူထားပါတယ်။ မမှန်တဲ့စကားကို နှစ်သက်စရာဖြစ်တယ်ဆိုပြီး မပြောဘူး။ မှန်ပေမယ့် အကျိုးမရှိရင်လည်း မပြောဘူး။ မှန်ကန်ပြီး အကျိုးရှိရင်တောင် အချိန်ကို သိပြီး ပြောတော်မူတယ်ဆိုတဲ့ သဘောပါ။  ဒီသဘောကို အဖွဲ့အစည်းဘဝထဲ ယူလာရင် “အခုကြေညာရမလား၊ စစ်ဆေးပြီးမှကြေညာရမလား၊ ဘယ်အချက်ကို အတည်ပြုလို့ရပြီလဲ၊ ဘယ်အချက်က စောင့်ရဦးမလဲ” ဆိုတာ စဉ်းစားရမယ်။

အဲဒီတော့ “ရိုးသားမှု” ဆိုတာ ချက်ချင်းပြောလိုက်ခြင်းနဲ့ မတူဘူး။ စကားမြန်တာနဲ့ မှန်တာ မတူဘူး။ သတင်းအရင်တက်တာနဲ့ တာဝန်ရှိတာ မတူဘူး။ ခေတ်သစ်လူမှုကွန်ရက်ပေါ်မှာ အရင်တင်နိုင်သူက အာရုံစိုက်မှုရတတ်ပေမယ့် ဓမ္မအမြင်မှာတော့ အရင်တင်တာထက် အမှန်အတိုင်းတင်တာ ပိုအရေးကြီးပါတယ်။ အမှန်အတိုင်းဆိုတာလည်း “အခုလက်ရှိ အတည်ပြုနိုင်သလောက်” လို့ နယ်နိမိတ်ထားတတ်ရမယ်။

ကေသမုတ္တိသုတ်မှာ ကာလာမတို့က ဘယ်ဆရာက အမှန်ပြောတာလဲဆိုပြီး သံသယဖြစ်နေကြတဲ့အခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သူတို့ရဲ့ သံသယကို အပြစ်မတင်ဘူး။ ရှုပ်ထွေးစရာရှိတဲ့နေရာမှာ သံသယဖြစ်တာ သင့်လျော်တယ်လို့ အသိအမှတ်ပြုတော်မူပြီး ကြားသတင်း၊ အစဉ်အလာ၊ လက်ဆင့်ကမ်းမှု၊ အတွေးအခေါ်၊ ယုတ္တိသဘော၊ ဆရာကိုလေးစားလို့ ယုံခြင်းတို့တစ်ခုတည်းနဲ့ ဆုံးဖြတ်မထားဖို့ လမ်းညွှန်တော်မူတယ်။  ဒီနေရာက ဦးဇင်းတို့အတွက် အလွန်အရေးကြီးတယ်။ အချက်အလက်မပြည့်စုံတာကို မရှက်ရဘူး။ မပြည့်စုံသေးတာကို ပြည့်စုံသလို ပြောတာကိုပဲ ရှက်တတ်ရမယ်။

အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု တိုးတက်လာတဲ့အခါ အချက်အလက်လမ်းကြောင်းပိုရှုပ်လာတယ်။ တစ်ဦးကပြောတာကို တစ်ဦးဆင့်ကူးတယ်။ ဌာနတစ်ခုက အကြမ်းစာရင်းပေးတယ်။ အခြားဌာနက အတည်ပြုပြီးသားလို့ နားလည်တယ်။ အစည်းအဝေးမှာ “ဖြစ်နိုင်ပါတယ်” လို့ ပြောတာကို အပြင်မှာ “ဖြစ်တော့မယ်” လို့ သတင်းတင်လိုက်တယ်။ အဲဒီမှာ လိမ်ညာချင်လို့ လိမ်တာမဟုတ်ဘဲ အချက်အလက်အဆင့်ကို မခွဲတတ်လို့ မှားသွားတတ်တယ်။

ဒါကြောင့် လက်တွေ့မှာ အချက်အလက်ကို လေးမျိုးခွဲထားလို့ရတယ်။ ပထမ — အတည်ပြုပြီးသောအချက်။ စာချုပ်၊ မှတ်တမ်း၊ တိုက်ရိုက်စစ်ဆေးမှု၊ တာဝန်ရှိသူအတည်ပြုချက်ရှိတဲ့အချက်။ ဒုတိယ — ခန့်မှန်းချက်။ လက်ရှိအချက်အလက်ပေါ်မှာ အခြေခံပြီး ဖြစ်နိုင်ချေကိုတွက်ထားတာ။ တတိယ — စစ်ဆေးဆဲအချက်။ အရင်းမြစ်တစ်ခုနှစ်ခုရှိပေမယ့် အပြီးမသတ်နိုင်သေးတာ။ စတုတ္ထ — မသိသေးသောအချက်။ မသိသေးတာကို “မသိသေး” လို့ တိတိကျကျရေးထားရမယ်။ ဒီလေးမျိုးကို မရောထွေးဘူးဆိုရင် အဖွဲ့အစည်းမှာ အမှန်တရားရဲ့အသက်ရှူပေါက် ပွင့်လာတယ်။

ဥပမာတစ်ခုအနေနဲ့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ လုပ်ငန်းတစ်ခုက မြို့သစ်တစ်မြို့မှာ ဆိုင်ခွဲဖွင့်ချင်တယ်ဆိုပါစို့။ ကနဦးစစ်တမ်းအရ ဖောက်သည်စိတ်ဝင်စားမှုရှိတယ်။ ဒါပေမယ့် မြေအငှားစရိတ် မသေချာသေးဘူး၊ လိုင်စင်အခြေအနေ စစ်ဆေးဆဲ၊ လုပ်သားရရှိနိုင်မှုကိုလည်း အပြည့်မသိသေးဘူး။ အဲဒီအချိန် ခေါင်းဆောင်က “အောင်မြင်မှာသေချာပြီ၊ လာမယ့်လဖွင့်မယ်” လို့ ပြောလိုက်ရင် အဖွဲ့က အဲဒီစကားကိုအခြေခံပြီး ငွေသုံး၊ လူခန့်၊ ကြော်ငြာ၊ ပစ္စည်းမှာလုပ်သွားမယ်။ နောက်မှ အချက်တစ်ခုမကိုက်တော့ တစ်ဖွဲ့လုံးထိခိုက်မယ်။ ဒါက အမှားတစ်ခုတည်း မဟုတ်တော့ဘူး။ မပြည့်စုံတဲ့အချက်ကို အတည်ပြုချက်လို ပြောခဲ့မှုက တခြားသူတွေရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကိုပါ မမှန်စေခဲ့တာ ဖြစ်သွားတယ်။

အဲဒီနေရာမှာ ရိုးသားတဲ့ခေါင်းဆောင်က ဘယ်လိုပြောမလဲ။ “စိတ်ဝင်စားမှုအချက်အလက်က အားကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမယ့် လိုင်စင်၊ အငှားစရိတ်၊ လုပ်သားရရှိနိုင်မှု သုံးချက်က မပြီးသေးပါဘူး။ ဒါကြောင့် အပြီးသတ်ဖွင့်မယ်လို့ မကြေညာသေးဘဲ စမ်းသပ်ကာလတစ်ခုလုပ်ပြီး အဲဒီသုံးချက်ကို သတ်မှတ်ရက်အတွင်း စစ်မယ်” လို့ ပြောမယ်။ ဒီစကားက စိတ်လှုပ်ရှားစရာနည်းနိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် ယုံကြည်လို့ရတယ်။ ရိုးသားမှုဆိုတာ အလှဆုံးစကားမဟုတ်ဘူး။ နောက်မှ ပြန်ရှင်းစရာအနည်းဆုံးစကားပါ။

တိုးတက်မှုနဲ့ လူမှုတာဝန်ကို တွဲကြည့်ရင် သိင်္ဂါလသုတ်က အရေးကြီးတယ်။ အဲဒီမှာ မိဘ၊ ဆရာ၊ မိသားစု၊ မိတ်ဆွေ၊ အလုပ်ရှင်နဲ့ အလုပ်သမား၊ သာသနာ့ပုဂ္ဂိုလ်တို့အကြား အပြန်အလှန်တာဝန်တွေကို ချိတ်ဆက်ပေးထားတယ်။  အဓိပ္ပာယ်က “ကိုယ့်အောင်မြင်မှုကို ကိုယ်တစ်ယောက်တည်းပိုင်တယ်” ဆိုတဲ့အမြင်က နည်းလွန်းတယ်။ လုပ်ငန်းတစ်ခု ချဲ့ထွင်လာရင် ဝန်ထမ်းပေါ် သက်ရောက်တယ်။ ပေးသွင်းသူပေါ် သက်ရောက်တယ်။ ဖောက်သည်ပေါ် သက်ရောက်တယ်။ အနီးပတ်ဝန်းကျင်ပေါ် သက်ရောက်တယ်။ ကိုယ်ကြေညာတဲ့သတင်းကလည်း သူတို့ရဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်ပေါ် သက်ရောက်တယ်။ ဒါကြောင့် သတင်းပေးမှုကိုတောင် လူမှုတာဝန်တစ်ခုအနေနဲ့ မြင်ရမယ်။

တစ်ခါတလေ “ငါက လိမ်မပြောဘူး၊ အမှန်ပဲပြောတာ” လို့ ဆိုတတ်တယ်။ ဒါပေမယ့် အမှန်ကို အစိတ်အပိုင်းတစ်ခုသာ ရွေးပြောပြီး လက်ခံသူကို မှားယွင်းနားလည်စေမယ်ဆိုရင်လည်း ဓမ္မအရ ကိုယ့်စိတ်ကို ပြန်ကြည့်ရမယ်။ အကျိုးရှိစေမလား။ အပြည့်အစုံနားလည်ဖို့လိုတဲ့ အချက်ကို ချန်ထားသလား။ ကိုယ့်အကျိုးအတွက် တစ်ဖက်ကို မြင်သာအောင်၊ တစ်ဖက်ကို မှိန်အောင် ပြောမိသလား။ ဒီလိုမေးခွန်းတွေက ရိုးသားမှုကို စကားတစ်ခွန်းကနေ စနစ်တစ်ခုဖြစ်အောင် ပြောင်းပေးတယ်။

သင်္ဂဟသုတ်မှာ လူမှုဆက်ဆံရေးကို ထောက်ပံ့တည်ငြိမ်စေတဲ့ အချက်လေးပါးအဖြစ် ပေးကမ်းခြင်း၊ ချစ်ဖွယ်စကားပြောခြင်း၊ အကျိုးပြုလုပ်ဆောင်ခြင်း၊ သင့်တင့်ညီမျှစွာ ဆက်ဆံခြင်းတို့ကို ဟောထားပါတယ်။  ဒီလေးချက်ကို လုပ်ငန်းချဲ့ထွင်မှုထဲ ထည့်ကြည့်ပါ။ ပေးကမ်းခြင်းဆိုတာ အလှူတင်မဟုတ်ဘူး၊ အခွင့်အလမ်းမျှဝေခြင်းလည်း ပါတယ်။ ချစ်ဖွယ်စကားဆိုတာ ချိုသာတာတင်မဟုတ်ဘူး၊ မလှည့်စားဘဲ ဂုဏ်သိက္ခာနဲ့ပြောခြင်းပါ။ အကျိုးပြုလုပ်ဆောင်ခြင်းဆိုတာ ပုံရိပ်ကောင်းဖို့မဟုတ်ဘူး၊ တကယ်အသုံးဝင်တဲ့အလုပ် လုပ်ပေးခြင်းပါ။ သင့်တင့်ညီမျှစွာ ဆက်ဆံခြင်းဆိုတာ ကိုယ့်နီးစပ်သူအတွက် တစ်မျိုး၊ အခြားသူအတွက်တစ်မျိုး မဖြစ်အောင် သတိထားခြင်းပါ။

ဒီတော့ လူမှုတာဝန်ရှိတဲ့ အဖွဲ့အစည်းဆိုတာ လှူဒါန်းမှုဓာတ်ပုံတင်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းလောက်မဟုတ်ဘူး။ ဝန်ထမ်းကို မမှန်တဲ့မျှော်လင့်ချက်မပေးဘူး။ အလုပ်ရမယ်လို့ မသေချာသေးရင် မသေချာသေးကြောင်းပြောတယ်။ ဖောက်သည်ကို ပစ္စည်းပို့ရက် မသေချာသေးရင် “ဒီရက်မှာသေချာရမယ်” လို့ မပြောဘူး။ အလှူရှင်ကို လုပ်ငန်းတိုးတက်မှုက ခန့်မှန်းချက်သာဖြစ်ရင် ခန့်မှန်းချက်လို့ပဲ တင်ပြတယ်။ အများပြည်သူကို သုတေသနရလဒ် အပြီးမထွက်သေးရင် “စစ်ဆေးဆဲ” လို့ တင်ပြတယ်။ ဒါတွေက လူမှုတာဝန်ရဲ့ အခြေခံပါ။

ဒီဃဇာဏုသုတ်မှာ လောကီဘဝကောင်းကျိုးအတွက် အလုပ်အကိုင်မှာ လုံ့လဝီရိယရှိခြင်း၊ ရရှိထားတာကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ မိတ်ဆွေကောင်းရှိခြင်း၊ ဝင်ငွေထွက်ငွေညီမျှစွာနေတတ်ခြင်းတို့ကို ဖော်ပြထားပါတယ်။ နောက်ဘဝအကျိုးအတွက်တော့ သဒ္ဓါ၊ သီလ၊ စာဂ၊ ပညာတို့ကို ချိတ်ဆက်ထားတယ်။  ဒီသုတ်ကို ဦးဇင်းတို့ လုပ်ငန်းတိုးတက်မှုနဲ့ကြည့်တဲ့အခါ “တိုးတက်ရင်အကုန်ကောင်းတယ်” လို့ မယူရဘူး။ အလုပ်ကြိုးစားရမယ်၊ ရရှိတာထိန်းရမယ်၊ ညီမျှမှုရှိရမယ်၊ သီလနဲ့ပညာပါရမယ်။ တိုးတက်မှုက သီလကိုစားသွားရင် တိုးတက်မှုမပြည့်စုံဘူး။

သူတော်ကောင်းတို့… ရိုးသားမှုကို စနစ်တစ်ခုလုပ်ချင်ရင် အစည်းအဝေးတိုင်းမှာ မေးခွန်းလေးငါးခု ထားလို့ရတယ်။ “အခုကြားနေရတာ ဘယ်အဆင့်လဲ။ အတည်ပြုပြီးလား။ ခန့်မှန်းချက်လား။ ဘယ်သူက စစ်မလဲ။ ဘယ်နေ့ပြန်တင်ပြမလဲ။ မှားရင် ဘယ်သူတွေထိခိုက်မလဲ।” ဒီမေးခွန်းတွေဟာ ရှုပ်စေဖို့မဟုတ်ဘူး။ အဖွဲ့အစည်းရဲ့ အမြန်နှုန်းကို တာဝန်ယူနိုင်တဲ့အမြန်နှုန်းဖြစ်အောင် ထိန်းပေးတာ။

အထူးသဖြင့် မပြန်လည်ပြင်နိုင်လောက်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေမှာ ပိုသတိထားရမယ်။ အဆောက်အဦကြီးဆောက်မယ်၊ အကြွေးကြီးယူမယ်၊ လူအများကြီးခန့်မယ်၊ ဌာနတစ်ခုလုံးပိတ်မယ်၊ အများပြည်သူကို အရေးကြီးကြေညာချက်ထုတ်မယ်ဆိုရင် “အချက်အလက်မပြည့်စုံသေးတာကို ဘယ်လောက်ခံနိုင်မလဲ” ဆိုတာ ထပ်စစ်ရမယ်။ ပြန်ပြင်ရလွယ်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ဆိုရင် စမ်းသပ်လို့ရတယ်။ ပြန်ပြင်ရခက်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ဆိုရင် စစ်ဆေးမှုအဆင့်ပိုမြင့်ရမယ်။ ဒီဟာက ဓမ္မကို စီမံခန့်ခွဲမှုပညာက သက်သေပြတာမဟုတ်ဘူးနော်။ လက်တွေ့ဆုံးဖြတ်ချက်ထဲမှာ သမ္မာဝါစာ၊ အပ္ပမာဒနဲ့ ပညာကို သုံးနိုင်အောင် ဥပမာချိတ်ပေးတာပါ။

တစ်ခါတလေ ခေါင်းဆောင်တွေက “မသိသေးဘူး” လို့ ပြောရင် အာဏာကျသွားမယ်ထင်တတ်တယ်။ တကယ်တော့ အမြဲသိသလိုပြောပြီး နောက်မှ မကြာခဏပြန်ပြင်ရတဲ့ ခေါင်းဆောင်ကို လူတွေက ပိုပြီးမယုံတော့ဘူး။ “ဒီအပိုင်းကို သိတယ်၊ ဒီအပိုင်းကို မသိသေးဘူး၊ ဒီအပိုင်းကို စစ်နေတယ်” လို့ တိတိကျကျ ပြောတတ်သူကိုပဲ နောက်ဆုံးမှာ ယုံကြည်လာတတ်တယ်။ ယုံကြည်မှုဟာ အမှားမရှိခြင်းကနေ မဖြစ်ဘူး။ အမှားကို ဖုံးမထားခြင်း၊ မသိတာကို မဖန်တီးခြင်း၊ ပြင်ရမယ့်အခါ ပြင်နိုင်ခြင်းကနေ ဖြစ်တယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့… တိုးတက်မှုကို တာဝန်ယူနိုင်အောင် နောက်ထပ်တစ်ချက် ခွဲကြည့်ရအောင်။ ဆုံးဖြတ်ချက်တိုင်းဟာ တူညီတဲ့အလေးချိန် မရှိဘူး။ စမ်းကြည့်ပြီး မကိုက်ရင် ပြန်ရုပ်သိမ်းလို့ရတဲ့ အလုပ်တစ်ခုရှိတယ်။ တစ်ခါဆုံးဖြတ်ပြီးရင် လူအများရဲ့ဘဝ၊ ငွေကြေး၊ ဂုဏ်သိက္ခာ၊ အလုပ်အကိုင်နဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ပေါ် အကြီးအကျယ်သက်ရောက်နိုင်တဲ့ အလုပ်တစ်ခုလည်းရှိတယ်။ ဒါကြောင့် အချက်အလက်မပြည့်စုံမှုကို ခံနိုင်ရည်က ဆုံးဖြတ်ချက်အမျိုးအစားနဲ့ ကိုက်ရမယ်။ လွယ်လွယ်ပြန်ပြင်နိုင်တဲ့နေရာမှာ စမ်းသပ်မှုသေးသေးလုပ်နိုင်တယ်။ ပြန်ပြင်ရခက်တဲ့နေရာမှာတော့ စစ်ဆေးချက်ကို ပိုတင်းကျပ်ရမယ်။ ဒီအချက်ကို သိထားရင် “အမြန်ဆုံးလုပ်ရမယ်” ဆိုတဲ့ဖိအားနဲ့ “အမှန်ဆုံးလုပ်ရမယ်” ဆိုတဲ့တာဝန်ကြားမှာ ချိန်ညှိနိုင်လာတယ်။

အဲဒီတော့ အစည်းအဝေးထဲမှာ ဆုံးဖြတ်ချက်တင်လာတဲ့အခါ စကားလုံးတစ်လုံးပဲ မမေးနဲ့။ “ဟုတ်လား” ဆိုတာတင် မမေးနဲ့။ “ဘယ်အချက်က သေချာပြီလဲ၊ ဘယ်အချက်က မသေချာသေးလဲ၊ မသေချာမှုက ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဘယ်လောက်ထိခိုက်နိုင်လဲ၊ မှားသွားရင် ဘယ်သူက ကုန်ကျစရိတ်ခံရမလဲ၊ ဘယ်အချိန်မှာ ပြန်ကြည့်မလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေထားပါ။ မေးခွန်းများတာဟာ ဆုံးဖြတ်ချက်မချရဲတာ မဟုတ်ဘူး။ သေချာစွာမေးပြီး လိုသလောက်ဆုံးဖြတ်နိုင်ခြင်းက ပညာနဲ့ဝီရိယကို အတူသုံးတာပါ။

တချို့အဖွဲ့တွေမှာ အမှားဖြစ်ပြီးနောက် “ဘယ်သူမှားလဲ” ကို အရင်ရှာတတ်တယ်။ ရိုးသားမှုကို အဲဒီလိုပဲ တည်ဆောက်ရင် လူတွေက မသေချာတာကို ဝန်ခံမယ့်အစား ဖုံးထားတတ်တယ်။ “မသိသေးဘူး” လို့ ပြောလိုက်တာနဲ့ အပြစ်တင်မယ်ဆိုရင် နောက်တစ်ခါ မသိတာကို သိသလိုပြောမယ့်စနစ်ကို ကိုယ်တိုင်ဖန်တီးထားတာနဲ့တူတယ်။ ဒါကြောင့် အမှားကို နှစ်မျိုးခွဲကြည့်ရမယ်။ ရိုးရိုးသားသား စစ်ဆေးကြိုးစားပြီး အချက်အလက်မလုံလောက်မှုကြောင့် ဖြစ်လာတဲ့ အမှားတစ်မျိုးရှိတယ်။ သိသိကြီးနဲ့ ဖုံးကွယ်ခြင်း၊ ပြောင်းလဲပြောခြင်း၊ မသိတာကို အတည်ပြုတင်ပြခြင်းလို တာဝန်မဲ့မှုတစ်မျိုးရှိတယ်။ နှစ်ခုကို တစ်မျိုးတည်းအပြစ်မပေးသင့်ဘူး။ မဟုတ်ရင် အဖွဲ့ထဲမှာ အမှန်မပြောရဲတဲ့ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်လာမယ်။

လူမှုတာဝန်ဆိုတဲ့စကားကိုလည်း ပုံရိပ်ကောင်းအောင် လှူဒါန်းမှုတစ်ခုလုပ်တာလောက်နဲ့ မပြီးစေချင်ဘူး။ ကိုယ်ချဲ့ထွင်လိုက်တဲ့လုပ်ငန်းကြောင့် ဘယ်သူ့အချိန်ပိုကုန်သလဲ။ ဘယ်သူ့အလုပ်ဝန်ပိုလာသလဲ။ ဘယ်သူက အကျိုးအမြတ်ရပြီး ဘယ်သူက အန္တရာယ်ပိုခံရသလဲ။ အများပြည်သူကို ပေးထားတဲ့သတင်းက သူတို့ရဲ့ငွေကြေးဆုံးဖြတ်ချက်၊ အလုပ်ရွေးချယ်မှု၊ မျှော်လင့်ချက်အပေါ် သက်ရောက်သလား။ ဒါတွေကိုကြည့်မှ လူမှုတာဝန်က စာတန်းတစ်ကြောင်းကနေ လက်တွေ့တာဝန်ဖြစ်လာတယ်။ အဖွဲ့အစည်းကြီးလာတာနဲ့အမျှ ကိုယ်ပြောတဲ့စကားရဲ့ အကျိုးသက်ရောက်မှုလည်း ကြီးလာတယ်။ အဲဒီအခါ စကားအပေါ်သီလက ပိုလိုလာတယ်။

တိုးတက်မှုကို တိုင်းတဲ့အခါလည်း “ဘယ်လောက်များလာလဲ” တစ်ချက်တည်း မကြည့်ကြနဲ့။ ဝင်ငွေတိုးလား၊ လူတိုးလား၊ အဆောက်အဦတိုးလားဆိုတာနဲ့အတူ ယုံကြည်မှုတိုးလား၊ အမှားတွေ့ရင် ပြောနိုင်တဲ့လုံခြုံမှုတိုးလား၊ အချက်အလက်ရဲ့အရင်းမြစ်ကို ပြန်ရှာနိုင်မှုတိုးလား၊ ဆုံးဖြတ်ချက်မှတ်တမ်းကောင်းလာလား၊ ထိခိုက်သူကို နားထောင်နိုင်မှုတိုးလားဆိုတာပါ ကြည့်ရမယ်။ အပြင်အရွယ်အစားကြီးလာပြီး အတွင်းအမှန်တရားသေးလာတာကို ဓမ္မအမြင်နဲ့ တိုးတက်မှုလို့ ခေါ်ဖို့ခက်တယ်။

ဒီအတွက် လက်တွေ့အလုပ်ပေးတစ်ခု လုပ်ကြည့်ပါ။ မိမိအဖွဲ့မှာ လာမယ့်သုံးလအတွင်း ဆုံးဖြတ်ရမယ့် အရေးကြီးကိစ္စတစ်ခု ရွေးပါ။ စာရွက်ကို လေးကွက်ခွဲပြီး “အတည်ပြုပြီး”, “ခန့်မှန်း”, “စစ်ဆေးဆဲ”, “မသိသေး” လို့ ရေးပါ။ အချက်တစ်ခုချင်းစီကို သက်ဆိုင်ရာကွက်ထဲ ထည့်ပါ။ ပြီးရင် မသိသေးတဲ့အချက်တိုင်းနောက်မှာ “ဘယ်သူစစ်မလဲ၊ ဘယ်နေ့ပြန်လာမလဲ၊ မသိသေးလည်း အခုဘာဆုံးဖြတ်လို့ရလဲ” ဆိုတာ ရေးပါ။ အဲဒီစာရွက်ကို အစည်းအဝေးပြီးရင် ပစ်မထားပါနဲ့။ နောက်အကြိမ်ပြန်ယူပြီး ဘာပြောင်းသွားလဲကြည့်ပါ။ ဒီလိုလုပ်ရင် မသေချာမှုဟာ အရှက်ရစရာမဟုတ်တော့ဘဲ စီမံရတဲ့အလုပ်တစ်ခု ဖြစ်လာတယ်။

နောက်ထပ် အရေးကြီးတာက ပြင်ဆင်ချက်ထုတ်ရဲခြင်းပါ။ မနေ့ကပြောခဲ့တာ ဒီနေ့စစ်ပြီး မှားနေတယ်ဆိုရင် “မနေ့က သတင်းအရ ဒီလိုတင်ပြခဲ့ပါတယ်၊ ယနေ့စစ်ဆေးချက်အရ ဒီအချက်ကို ပြင်ဆင်ပါတယ်” လို့ ရိုးရှင်းစွာပြောနိုင်ရမယ်။ ပြင်လိုက်ရင် ဂုဏ်ကျမယ်ထင်ပြီး မပြင်ဘဲထားတာက နောက်ပိုင်း ယုံကြည်မှုကို ပိုပျက်စေတယ်။ အမှန်ကိုချစ်သူဟာ ကိုယ့်စကားမှားခဲ့တယ်ဆိုတာကိုလည်း အမှန်အတိုင်း ပြောနိုင်ရမယ်။ ကိုယ့်အရင်စကားကို ကာကွယ်ဖို့ အမှန်ကိုကွေးရင် အမှန်ရဲ့ကျွန်မဟုတ်တော့ဘဲ ကိုယ့်မာနရဲ့ကျွန်ဖြစ်သွားတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့… အချက်အလက်မပြည့်စုံချိန်မှာ ရိုးသားစွာရပ်တည်ခြင်းက စကားလုံးသေးသေးတစ်ခုပဲဖြစ်နိုင်တယ်—“မသိသေးပါဘူး”။ ဒါပေမယ့် အဲဒီစကားနောက်မှာ စစ်ဆေးမယ့်တာဝန်၊ ပြန်လာမယ့်အချိန်၊ ထိခိုက်သူကို မပစ်ထားတဲ့စိတ်၊ မှားရင်ပြင်မယ့်သတ္တိ မပါရင် မပြည့်စုံသေးဘူး။ “မသိသေး” ဆိုတာ အလုပ်ရပ်တာ မဟုတ်ဘူး။ အမှန်ကိုမဖန်တီးဘဲ ဆက်ရှာမယ်ဆိုတဲ့ ကတိတစ်ခု ဖြစ်ရမယ်။

မိသားစုထဲမှာလည်း ဒီတရားသုံးလို့ရတယ်။ သားသမီးအနာဂတ်အကြောင်း “ဒီဘာသာယူရင် မဖြစ်မနေအောင်မြင်မယ်” လို့ မပြောဘဲ “ဒီလမ်းမှာ အခွင့်အလမ်းတွေရှိတယ်၊ ဒါပေမယ့် မသေချာချက်တွေလည်း ရှိတယ်၊ သင့်အားသာချက်နဲ့ စိတ်ဝင်စားမှုကို ထပ်ကြည့်ရမယ်” လို့ ပြောနိုင်တယ်။ ကျန်းမာရေးကိစ္စမှာလည်း ဆရာဝန်မဟုတ်ဘဲ အတည်ပြုချက်မရှိတာကို ရောဂါအမည်တပ်မပြောသင့်ဘူး။ လူမှုကွန်ရက်မှာလည်း မသေချာတဲ့သတင်းကို “ကြားသိရသလောက်၊ အတည်ပြုဆဲ” လို့ နယ်နိမိတ်မထားနိုင်ရင် မတင်တာက ပိုကောင်းတယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့… အချက်အလက်မပြည့်စုံချိန်မှာ စိတ်ထဲက ဘာဖြစ်သလဲဆိုတာလည်း ကြည့်ရမယ်။ မသေချာမှုကို လူ့စိတ်က မကြိုက်ဘူး။ အဆုံးသတ်တစ်ခုလိုချင်တယ်။ အဖြေတစ်ခုလိုချင်တယ်။ “မသိသေး” ဆိုတဲ့နေရာမှာ စိတ်က မနေနိုင်တော့ “ဖြစ်မှာပဲ” လို့ တစ်ဖက်တည်းဆုံးဖြတ်ချင်တယ်။ အဲဒီအခါ လောဘက “ကြီးရမယ်” လို့ တွန်းတယ်။ ဒေါသက “မတားနဲ့” လို့ တွန်းတယ်။ မောဟက “မသေချာတာကို သေချာတယ်” လို့ ဖုံးတယ်။ ဒီစိတ်သုံးမျိုးကို မသိရင် အချက်အလက်စနစ်ကောင်းထားလည်း ကိုယ်တိုင်ပဲ ကျော်သွားနိုင်တယ်။

ဒါကြောင့် အလုပ်မစခင် မေးခွန်းသုံးခု လေ့ကျင့်ပါ။ “ကိုယ်သိတာဘာလဲ။ ကိုယ်မသိသေးတာဘာလဲ။ ကိုယ်သိချင်လို့ ယုံချင်နေတာဘာလဲ।” တတိယမေးခွန်းက အရေးကြီးတယ်နော်။ ကိုယ်လိုချင်တဲ့ရလဒ်နဲ့ ကိုက်လို့ ယုံချင်တာရှိတတ်တယ်။ ဈေးကွက်ချဲ့ချင်လို့ အကောင်းသတင်းကိုပဲ ယုံချင်တယ်။ စီမံကိန်းကိုမကြိုက်လို့ မကောင်းသတင်းကိုပဲ ယုံချင်တယ်။ အဲဒီတော့ ရိုးသားမှုဆိုတာ အခြားသူကိုသာ အမှန်ပြောတာမဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်စိတ်က ကိုယ့်ကို လှည့်စားနေတာကိုလည်း ဖမ်းမိဖို့ပါ။

အဖွဲ့အစည်းတိုင်းမှာ “အမှန်ပြောလို့ အပြစ်မဖြစ်တဲ့နေရာ” တစ်ခုရှိရမယ်။ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်က “ဒီကိန်းဂဏန်း မသေချာသေးပါဘူး” လို့ ပြောလို့ အထက်လူကြီးက စိတ်ဆိုးမယ်ဆိုရင် နောက်တစ်ခါ သူက မသေချာတာကို သေချာသလို ပြောလာမယ်။ အဖွဲ့မှာ အမှန်တရားပျောက်တာ လူမကောင်းလို့တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး။ အမှန်ပြောရင် ဒဏ်ခံရတဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်ကြောင့်လည်း ပျောက်တတ်တယ်။ ဒါကြောင့် ခေါင်းဆောင်ရဲ့တာဝန်က “သတင်းကောင်းယူလာသူ” ကိုပဲ ချီးကျူးတာမဟုတ်ဘဲ “မသေချာချက်ကို စောစောပြောပေးသူ” ကိုလည်း တန်ဖိုးထားဖို့ပါ။

ဒီနေရာမှာ လက်တွေ့အလုပ်ပေးတစ်ခု လုပ်ကြည့်ပါ။ မနက်အလုပ်စခါနီး စာရွက်တစ်ရွက်မှာ ကော်လံလေးခုဆွဲပါ။ “အတည်ပြု”, “ခန့်မှန်း”, “စစ်ဆေးဆဲ”, “မသိသေး” လို့ရေးပါ။ ကိုယ့်နေ့အတွက် အရေးကြီးဆုံးအချက်ငါးခုကို ဒီလေးကော်လံထဲ ထည့်ကြည့်ပါ။ အစည်းအဝေးဝင်ရင် ကိုယ်ပြောမယ့်အချက်က ဘယ်ကော်လံထဲကလဲ သိထားပါ။ တစ်ယောက်ယောက်မေးလာရင် ကော်လံမပြောင်းဘဲ ပြောပါ။ ခန့်မှန်းတာကို အတည်ပြုကော်လံထဲ မရွှေ့ပါနဲ့။ အဲဒီလေ့ကျင့်မှုက သီလကို စာရွက်ပေါ်မှာ လက်တွေ့ဖြစ်စေတယ်။

နောက်တစ်ခုက ဆုံးဖြတ်ချက်မချခင် “အမှားဖြစ်ရင် ဘယ်သူပေးဆပ်ရမလဲ” လို့ မေးပါ။ ကိုယ်ပဲပေးဆပ်ရမယ်ဆိုရင် ကိုယ်စွန့်စားလို့ရနိုင်တယ်။ ဝန်ထမ်း၊ ဖောက်သည်၊ အလှူရှင်၊ အသိုင်းအဝိုင်းက ပေးဆပ်ရမယ်ဆိုရင် ကိုယ့်ယုံကြည်မှုတစ်ခုတည်းနဲ့ မလုံလောက်တော့ဘူး။ လူမှုတာဝန်ဆိုတာ ဒီနေရာမှာ စတယ်။ တခြားသူက အကျိုးဆက်ခံရမယ်ဆိုရင် ကိုယ့်အချက်အလက်စံနှုန်းကို မြှင့်ရမယ်။

“ဒါဆို အချက်အလက်ပြည့်စုံမှ လုပ်ရမလား” လို့ မေးနိုင်တယ်။ မဟုတ်ပါဘူး။ လောကမှာ အချက်အလက်ရာနှုန်းပြည့် ပြည့်စုံတာ ရှားတယ်။ ဓမ္မကလည်း အကြောက်တရားနဲ့ မလှုပ်မရှားနေဖို့ သင်တာမဟုတ်ဘူး။ အရေးကြီးတာက မပြည့်စုံမှုကို သိပြီး လုပ်တာနဲ့ မပြည့်စုံမှုကို ဖုံးပြီး လုပ်တာ ကွာတယ်။ “ဒီဆုံးဖြတ်ချက်မှာ မသေချာချက်ဒီလောက်ရှိတယ်၊ ဒါကြောင့် အရွယ်သေးစမ်းမယ်၊ သတ်မှတ်ကာလပြန်ကြည့်မယ်၊ အန္တရာယ်ရှိရင် ရပ်မယ်” ဆိုတာ ပညာနဲ့လုပ်တာ။ “အောင်မြင်မှာသေချာတယ်” လို့ မသိဘဲပြောပြီး အကုန်ထည့်တာက မောဟနဲ့လုပ်တာ။

တိုးတက်မှုရဲ့ တကယ့်အဓိပ္ပာယ်ကိုလည်း ပြန်သတ်မှတ်ရမယ်။ အရွယ်အစားကြီးတာတစ်ခုတည်း တိုးတက်မှုမဟုတ်ဘူး။ အမှန်ကို ပိုခံနိုင်လာတာလည်း တိုးတက်မှု။ အမှားကို ပိုမြန်မြန်ပြင်နိုင်လာတာလည်း တိုးတက်မှု။ ဝန်ထမ်းတွေ “မသိသေး” လို့ လုံခြုံစွာပြောနိုင်လာတာလည်း တိုးတက်မှု။ ဖောက်သည်နဲ့ အများပြည်သူကို မျှော်လင့်ချက်မှန်အောင် ပြောနိုင်လာတာလည်း တိုးတက်မှု။ အဖွဲ့အစည်းကြီးလာပြီး အမှန်ပြောခွင့်သေးသွားရင် အဲဒါကို ဓမ္မအမြင်နဲ့ တိုးတက်မှုလို့ မခေါ်ချင်ဘူး။

ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့… အခု စိတ်ထဲမှာ ကိုယ့်ဘဝကို ပြန်ကြည့်ပါ။ ကိုယ်အမြန်အောင်မြင်ချင်လို့ မသေချာတာကို သေချာသလို ပြောဖူးသလား။ ကိုယ့်မျက်နှာမပျက်ချင်လို့ မသိတာကို အဖြေတစ်ခု ဖန်တီးဖူးသလား။ တစ်ယောက်ယောက်က “မသေချာသေးပါဘူး” လို့ ပြောတဲ့အခါ အားနည်းတယ်လို့ သတ်မှတ်ဖူးသလား။ ဒီနေ့ကစပြီး ဒီသဘောကို ပြောင်းကြည့်ပါ။ “မသိသေး” လို့ မှန်မှန်ပြောနိုင်သူဟာ အမှန်ကို လေးစားသူဖြစ်နိုင်တယ်။ “စစ်ပြီးမှပြောမယ်” လို့ ပြောနိုင်သူဟာ နှေးတာမဟုတ်ဘူး၊ တာဝန်ယူတာဖြစ်နိုင်တယ်။

အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ ရိုးသားမှုကို ကြေညာစာတန်းနဲ့ မတည်ဆောက်နိုင်ဘူး။ အစည်းအဝေးမှာ မေးခွန်းမေးခွင့်၊ အစီရင်ခံစာမှာ မသေချာချက်ရေးခွင့်၊ အထက်လူကြီးကို မှားနိုင်တယ်လို့ ပြောခွင့်၊ အမှားတွေ့ရင် ပြန်ပြင်ခွင့်၊ လူမှုကွန်ရက်မှာ ပြင်ဆင်ချက် ထုတ်ခွင့်၊ ကြေညာချက်မတိုင်ခင် စစ်ဆေးခွင့်—ဒီလိုလုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေက ရိုးသားမှုကို အသက်ပေးတယ်။ သီလဆိုတာ စိတ်ကောင်းရှိရုံမဟုတ်ဘူး။ စိတ်ကောင်းကို ထိန်းပေးမယ့် အလေ့အကျင့်လည်း လိုတယ်။

အခု သစ္စာလေးပါးနဲ့ ဒီတရားကို ပြန်ချုပ်ကြည့်ရအောင်။ မသေချာမှုရှိနေတဲ့လောကမှာ သေချာမှုပုံစံ ဖန်တီးပြီး အမြဲမှန်နေချင်တာက စိတ်ကို ပင်ပန်းစေတယ်။ မမှန်တဲ့ကြေညာချက်နောက်က ပြန်ရှင်းရခြင်း၊ ယုံကြည်မှုကျခြင်း၊ အခြားသူတွေ ဆုံးဖြတ်ချက်မှားခြင်းတို့ဟာ ဒီအကြောင်းအရာထဲက ဒုက္ခသဘောပါ။ ဒီဒုက္ခရဲ့ အကြောင်းတရားဘက်မှာ တိုးတက်မှုကို မက်မောလွန်ခြင်း၊ အထင်ကြီးခံချင်ခြင်း၊ မသိသေးတဲ့အခြေအနေကို မခံနိုင်ခြင်း၊ အမှားဝန်မခံချင်ခြင်းတို့ ရှိတတ်တယ်။ ဒါဟာ သမုဒယဘက်က ကြည့်ရမယ့်အရာပါ။

နိရောဓဘက်ကို ကြည့်ရင် မသိတာကို မသိဘူးလို့ ပြောနိုင်တဲ့အခါ စိတ်က အလွန်ပေါ့သွားတယ်။ အမှန်မဟုတ်တဲ့ပုံရိပ်ကို ကာကွယ်နေရတဲ့အလုပ် လျော့သွားတယ်။ ကိုယ့်အဖွဲ့လည်း အမှန်ကို စောစောတွေ့နိုင်တယ်။ မမှန်သေချာမှုကို လွှတ်လိုက်တာနဲ့ အေးချမ်းမှုတစ်မျိုး ရလာတယ်။ ဒီအေးချမ်းမှုက လုပ်ငန်းအောင်မြင်မယ်လို့ အာမခံတာမဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမယ့် မုသားနဲ့ မောဟကြောင့် ထပ်တိုးလာမယ့်ဒုက္ခကို လျော့နိုင်တယ်။

မဂ္ဂဘက်မှာတော့ သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့ အချက်အလက်ကို အဆင့်ခွဲမြင်ပါ။ သမ္မာသင်္ကပ္ပနဲ့ ကိုယ့်အကျိုးတစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ အခြားသူတွေထိခိုက်မှုကိုပါ စဉ်းစားပါ။ သမ္မာဝါစာနဲ့ မှန်ကန်၊ အကျိုးရှိ၊ အချိန်သင့်စွာ ပြောပါ။ သမ္မာကမ္မန္တနဲ့ မသေချာချက်ကို ဖုံးပြီး သူတစ်ပါးထိခိုက်စေမယ့်လုပ်ရပ် ရှောင်ပါ။ သမ္မာအာဇီဝနဲ့ တိုးတက်မှုကို သီလနဲ့ညှိပါ။ သမ္မာဝါယာမနဲ့ ခန့်မှန်းချက်ကို အတည်ပြုချက်အဖြစ် လွယ်လွယ်မရွှေ့မိအောင် ကြိုးစားပါ။ သမ္မာသတိနဲ့ ကိုယ့်စိတ်က ဘာကြောင့် အမြန်ဆုံးဖြတ်ချင်နေတာလဲ သိပါ။ သမ္မာသမာဓိနဲ့ မသေချာမှုကြားမှာ စိတ်ကို တည်ငြိမ်စေပါ။

ဒါကြောင့် ဒီနေ့မနက်ကစပြီး အလုပ်တစ်ခုတည်း လုပ်ကြည့်ပါ။ ကိုယ်မသိသေးတဲ့အရာတစ်ခုကို ရှာပြီး “ဒီအချက်ကို မသိသေးပါဘူး၊ ဘယ်လိုစစ်မယ်ဆိုတာတော့ သိပါတယ်” လို့ မှန်မှန်ပြောကြည့်ပါ။ အဲဒီစကားက ကိုယ့်ဂုဏ်ကို လျော့မသွားစေပါဘူး။ တကယ်တော့ ကိုယ့်ရဲ့ သီလ၊ ပညာနဲ့ တာဝန်ယူမှုကို မြင်သာစေပါတယ်။ တိုးတက်မှုကြီးလာသလောက် အမှန်တရားကိုလည်း ကြီးအောင် ထိန်းနိုင်ကြပါစေ။ ချဲ့ထွင်မှုများလာသလောက် လူမှုတာဝန်ကိုလည်း ကျယ်အောင် ထိန်းနိုင်ကြပါစေ။

ဤတရားနာယူခြင်း၊ ဆင်ခြင်ခြင်း၊ လက်တွေ့ကျင့်သုံးခြင်းကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုအစုစုကို မိဘဆရာသမားများ၊ ကျေးဇူးရှင်များ၊ အလှူရှင်များ၊ တရားနာပရိသတ်များနှင့် သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှပေးဝေပါ၏။ အားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာကျန်းမာချမ်းသာ၍ မမှန်သောစကား၊ မမှန်သောဆုံးဖြတ်ချက်၊ မောဟကြောင့်ဖြစ်သော အရှုပ်အထွေးတို့မှ ကင်းဝေးကြပါစေ။ အမှန်ကို သိသလောက် အမှန်အတိုင်းပြောနိုင်ကြပါစေ။ မသိသေးတာကို မသိသေးဘူးလို့ သတ္တိရှိရှိ ရပ်တည်နိုင်ကြပါစေ။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

စ၀်ဓမ္မသာမိ (ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက)

ကျမ်းကိုးစာရင်း

ဝိပဿနာသုတေသနဌာန။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ပိဋကတ် ဒစ်ဂျစ်တယ်မူ။ https://www.tipitaka.org/

ဒစ်ဂျစ်တယ်သုတ်ရင်းမြစ်။မဇ္ဈိမနိကာယ် ၅၈။ https://suttacentral.net/mn58/en/bodhi

ဒစ်ဂျစ်တယ်သုတ်ရင်းမြစ်။အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၅။ https://suttacentral.net/an3.65/en/bodhi

ဒစ်ဂျစ်တယ်သုတ်ရင်းမြစ်။ဒီဃနိကာယ် ၃၁။ https://suttacentral.net/DN31/en/sujato

ဒစ်ဂျစ်တယ်သုတ်ရင်းမြစ်။အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၃၂။ https://suttacentral.net/an4.32/en/bodhi

ဒစ်ဂျစ်တယ်သုတ်ရင်းမြစ်။အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၅၄။ https://suttacentral.net/an8.54/en/sujato