သတိရှိသော စွန့်ဦးတီထွင်မှု

 သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ခုနှစ်

မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ တော်သလင်းလဆန်း ၇ ရက်

ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၁၈ ရက်၊ သောကြာနေ့

သတိရှိသော စွန့်ဦးတီထွင်မှု

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ‑ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန‑ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ‑ဂေါပန‑ပရိဟာရ‑ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။

ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။

နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။

စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

ဒကာ ဒကာမတို့ရေ… ဒီနေ့မနက် ဦးဇင်းတို့ ပြောကြားနာယူကြမယ့် ခေါင်းစဉ်က “သတိရှိသော စွန့်ဦးတီထွင်မှု” ပါ။ စွန့်ဦးတီထွင်တယ်ဆိုတာ အရောင်းဆိုင်တစ်ဆိုင်ဖွင့်တာ၊ ကုမ္ပဏီတစ်ခုထောင်တာ၊ အက်ပ်တစ်ခုရေးတာလောက်နဲ့ မပြီးပါဘူး။ လူတစ်စုရဲ့ တကယ့်လိုအပ်ချက်ကို မြင်ရမယ်၊ ကိုယ်လုပ်မယ့်အလုပ်က ဘယ်သူ့အတွက် အကျိုးရှိမလဲ သိရမယ်၊ လုပ်ငန်းကြီးလာတဲ့အခါ ကိုယ့်စိတ်က ဘယ်လိုပြောင်းသွားနိုင်သလဲ သတိထားရမယ်။ “အခွင့်အရေးတွေ့တာနဲ့ လိုက်” ဆိုတဲ့စိတ်တစ်ခုတည်းနဲ့တော့ ဓမ္မအမြင်အရ ပြည့်စုံတဲ့ စွန့်ဦးတီထွင်မှု မဖြစ်သေးဘူးနော်။

တစ်ခါတလေ လူငယ်တစ်ယောက်က စီးပွားရေးစမယ်ဆိုပြီး ရင်ခုန်နေတာမြင်ရတယ်။ အိုင်ဒီယာကောင်းတယ်။ အင်အားလည်းရှိတယ်။ မိတ်ဆွေတွေကလည်း အားပေးတယ်။ ဒါပေမယ့် ဦးဇင်းတို့ မေးရမယ့်မေးခွန်းက “စတင်ရဲသလား” တစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။ “သတိရှိရှိ စတင်နိုင်သလား” ဆိုတာ ပိုအရေးကြီးတယ်။ ကိုယ့်အလုပ်ရဲ့အကျိုးနဲ့ အန္တရာယ်ကို နှစ်ဖက်လုံးမြင်နိုင်သလား။ အမြတ်နဲ့ တာဝန်ကို အတူတကွ ထိန်းနိုင်သလား။ ကိုယ်အောင်မြင်ချင်တာကြောင့် တစ်ပါးသူရဲ့ နစ်နာမှုကို မမြင်သလို ဖြစ်သွားမလား။ ဒီမေးခွန်းတွေက စွန့်ဦးတီထွင်မှုကို စိတ်ဓာတ်ပြင်းပြမှုကနေ ပညာပါသော လုပ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်လာအောင် ကူညီပေးတယ်။

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ ပထမဆုံး ခွဲသိရမှာက “သတ္တိ” နဲ့ “အလျင်လိုမှု” မတူဘူးဆိုတာပါ။ သတ္တိရှိသူက အန္တရာယ်ကို သိပြီးမှ လှမ်းတယ်။ အလျင်လိုသူက အန္တရာယ်ကို မကြည့်ချင်ဘဲ လှမ်းတယ်။ သတ္တိရှိသူက မသိတာကို မသိဘူးလို့ ဝန်ခံတတ်တယ်။ အလျင်လိုသူက ယုံကြည်ချက်ကို အချက်အလက်နေရာမှာထားတတ်တယ်။ သတ္တိရှိသူက စမ်းသပ်ပြီး သင်ယူတယ်။ အလျင်လိုသူက မိမိအိုင်ဒီယာကို ချစ်လွန်းလို့ ဆန့်ကျင်သံကို မကြားချင်ဘူး။ အဲဒီကွာခြားချက်လေးကို နားလည်ထားမှ “သတိရှိသော စွန့်ဦးတီထွင်မှု” ဆိုတဲ့ စကားဟာ အသက်ဝင်လာမယ်။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၅၄ မှာ အိမ်ရှင်ဘဝနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့ ပစ္စုပ္ပန်အကျိုးချမ်းသာကို လေးမျိုးခွဲပြထားတယ်။ မိမိအသက်မွေးဝမ်းကျောင်းအလုပ်ကို ကျွမ်းကျင်စွာ သိပြီး ကြိုးစားအားထုတ်နိုင်ခြင်း၊ ရရှိထားတဲ့အရာကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းနိုင်ခြင်း၊ မိတ်ကောင်းဆွေကောင်းနဲ့ ပေါင်းသင်းနိုင်ခြင်း၊ ဝင်ငွေထွက်ငွေကို မျှတစွာ သုံးစွဲနိုင်ခြင်းတို့ပါ။ ဒီအချက်တွေကို စွန့်ဦးတီထွင်သူရဲ့ ဘဝနဲ့ ချိတ်ကြည့်ရင် “အိုင်ဒီယာရှိတာ” တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ “အလုပ်ကိုသိခြင်း၊ ရရှိထားတာကိုမပျက်စီးအောင်ထိန်းခြင်း၊ မိတ်ကောင်းကိုရွေးခြင်း၊ ငွေကိုမျှတစွာထိန်းခြင်း” အားလုံးကို တစ်ပြိုင်နက်ကြည့်ရမယ်လို့ နားလည်နိုင်ပါတယ်။ 

ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့… လုပ်ငန်းတစ်ခုစတဲ့အခါ “အရောင်းဖြစ်မလား” ဆိုတာကိုပဲ စဉ်းစားတတ်တယ်။ ဒါပေမယ့် “ကိုယ်က ဒီလုပ်ငန်းကို လုပ်တတ်သလား” ဆိုတာက အရင်မေးရမယ့်မေးခွန်းပါ။ လုပ်ငန်းတစ်ခုကို စိတ်ဝင်စားတာနဲ့ ကျွမ်းကျင်တာ မတူဘူး။ လုပ်ငန်းတစ်ခုကို ကြည့်ပြီး အမြတ်ရှိမယ်ထင်တာနဲ့ အဲဒီလုပ်ငန်းရဲ့ အရည်အသွေး၊ ဥပဒေ၊ လူမှုထိခိုက်မှု၊ ငွေစီးဆင်းမှု၊ ဖောက်သည်အပြုအမူ၊ လုံခြုံရေးကို သိထားတာ မတူဘူး။ မသိသေးရင် သင်ယူရမယ်။ မကျွမ်းသေးရင် စမ်းလုပ်ရမယ်။ ကိုယ့်ထက်သိသူကို မေးရမယ်။ ဒီစိတ်ထားဟာ အရှက်မဟုတ်ဘူး၊ ပညာရဲ့ အစပါ။

“အားထုတ်မှု” ဆိုတဲ့စကားလည်း ရှင်းအောင်ပြောချင်တယ်။ ဓမ္မမှာ အားထုတ်မှုဆိုတာ အလွန်အကျွံ လောင်ကျွမ်းသွားအောင် အလုပ်လုပ်တာကို မဆိုလိုဘူး။ မျှတတဲ့အားထုတ်မှု လိုတယ်။ လုပ်ငန်းရှင်တစ်ယောက်က တစ်ညလုံးမအိပ်ဘဲ အလုပ်လုပ်ပြီး နောက်နေ့မှာ ဆုံးဖြတ်ချက်မှားနေရင် အဲဒါကို “အလုပ်ကြိုးစားတယ်” လို့ပဲ ချီးမွမ်းလို့ မရဘူး။ ကိုယ်ခန္ဓာ၊ စိတ်၊ မိသားစု၊ အဖွဲ့ဝင်တွေရဲ့ အခြေအနေကို မကြည့်ဘဲ အလျင်လိုတဲ့ အားထုတ်မှုက နောက်ပိုင်းမှာ မျက်နှာဖုံးပြတ်တတ်တယ်။ အားထုတ်မှုမှာ သတိနဲ့ ပညာ ပါရမယ်။

နောက်တစ်ချက်က ရရှိထားတဲ့အရာကို ကာကွယ်ထိန်းသိမ်းခြင်းပါ။ စွန့်ဦးတီထွင်သူက အသစ်ရဖို့ပဲ မကြည့်ရဘူး။ ရှိပြီးသား ယုံကြည်မှု၊ နာမည်ကောင်း၊ ဝန်ထမ်းကျွမ်းကျင်မှု၊ ငွေကြေး၊ ဖောက်သည်အချက်အလက်၊ လိုင်စင်၊ ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ ဆက်ဆံရေးတို့ကိုလည်း ထိန်းရမယ်။ စတင်တုန်းက လူဆယ်ယောက်ယုံကြည်ထားတာကို ကြီးလာတဲ့အခါ လူတစ်ထောင်ရဲ့ ယုံကြည်မှုဖြစ်လာနိုင်တယ်။ အဲဒီယုံကြည်မှုက ငွေထက်တောင် ပိုနုနယ်တတ်ပါတယ်။ တစ်ကြိမ်လိမ်ရင် တစ်နှစ်တည်ဆောက်ထားတာ ပျက်နိုင်တယ်။

မိတ်ကောင်းဆွေကောင်းဆိုတာလည်း စီးပွားရေးမှာ အရေးကြီးပါတယ်။ ကိုယ့်ကို အမြဲချီးမွမ်းတဲ့သူကို မိတ်ကောင်းလို့ မဆိုနိုင်ဘူး။ “ဒီဟာက မမှန်သေးဘူး” လို့ ပြောရဲသူ၊ “အချက်အလက်မရှိသေးဘူး” လို့ တားရဲသူ၊ “ဒီစာချုပ်က လူတစ်ဖက်အပေါ် မမျှတဘူး” လို့ သတိပေးရဲသူ၊ “ဒီကြော်ငြာက အလွန်အကျွံကတိပေးထားတယ်” လို့ အမှန်ပြောရဲသူဟာ လုပ်ငန်းရှင်အတွက် တန်ဖိုးကြီးတဲ့ မိတ်ကောင်း ဖြစ်တတ်တယ်။ စတင်ခါစမှာ မိတ်ကောင်းကို ရွေးတတ်ခြင်းက ငွေရှာတတ်ခြင်းထက် မနည်းအရေးကြီးပါတယ်။

ဝင်ငွေထွက်ငွေ မျှတခြင်းမှာလည်း သတိရမယ်။ လုပ်ငန်းစတင်တဲ့အခါ အမြတ်ကို မမြင်ခင် ကုန်ကျစရိတ်ကို မြင်ရတယ်။ အရင်းအနှီးက ပျောက်လွယ်တယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ “ပိုထည့်ရင် ပြန်ရမယ်” ဆိုတဲ့စိတ်က လောဘနဲ့ ကြောက်ရွံ့မှုနှစ်မျိုးပေါင်းလာတတ်တယ်။ စိတ်မတည်ရင် ဆုံးရှုံးသွားတာကို ပြန်ယူချင်လို့ ပိုကြီးတဲ့အန္တရာယ်ထဲ ဝင်တတ်တယ်။ ဒါကြောင့် စတင်မယ့်ငွေ၊ လစဉ်အသုံးစရိတ်၊ အရေးပေါ်အရန်၊ ရပ်တန့်ရမယ့်အမှတ်ကို မစခင်ကတည်းက ရှင်းထားတာက သတိရှိခြင်းဖြစ်တယ်။

ဒီနေရာမှာ မေးကြည့်ပါ—“ရပ်တန့်ရမယ့်အမှတ်” ကို ဘာကြောင့် စမချင်းရေးထားရမှာလဲ။ အလုပ်ထဲဝင်ပြီးသွားရင် ကိုယ့်ဆုံးဖြတ်ချက်နဲ့ ကိုယ်စွဲလမ်းလာတတ်လို့ပါ။ ငွေထည့်ပြီးသွားတော့ “ဒီလောက်ထည့်ပြီးပြီ၊ ဘယ်လိုပဲဖြစ်ဖြစ် ဆက်ရမယ်” ဆိုတဲ့စိတ်လာတတ်တယ်။ နာမည်ကြေညာပြီးသွားတော့ “မပြန်နိုင်တော့ဘူး” ထင်တတ်တယ်။ လူတွေကိုပြောပြီးသွားတော့ မျက်နှာမပျက်ချင်တော့ဘူး။ အဲဒီအခါ စီးပွားရေးဆုံးဖြတ်ချက်က အချက်အလက်မဟုတ်ဘဲ အတ္တကို ကာကွယ်တဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်ဖြစ်သွားတတ်တယ်။

သူတော်ကောင်းတို့… စွန့်ဦးတီထွင်မှုမှာ ပထမဆုံးလိုအပ်တာ အမြတ်မဟုတ်ဘူး။ “ကိုယ်လုပ်မယ့်အလုပ်က သမ္မာအာဇီဝနဲ့ ကိုက်သလား” ဆိုတဲ့မေးခွန်းပါ။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၇၇ မှာ အိမ်ရှင်ဗုဒ္ဓဘာသာဝင် မလုပ်သင့်တဲ့ ကုန်သွယ်မှုငါးမျိုးကို သတ်မှတ်ထားတယ်—လက်နက်၊ သတ္တဝါ၊ အသား၊ မူးယစ်စေသောအရာနဲ့ အဆိပ်အတောက်ဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်မှုတို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီစာရင်းကို ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းအားလုံးရဲ့ အသေးစိတ်မူဝါဒအဖြစ် တိုက်ရိုက်မကူးရပါဘူး။ ဒါပေမယ့် “အမြတ်ရတာတင်မဟုတ်ဘဲ အသက်မွေးမှုရဲ့ အကျင့်စာရိတ္တကို စစ်ရမယ်” ဆိုတဲ့ နယ်နိမိတ်က အလွန်ရှင်းပါတယ်။ 

တချို့လူက “တရားနဲ့ စီးပွားရေးက သီးခြားပါ” လို့ ထင်တတ်တယ်။ ငွေရှာတာက ငွေရှာတာ၊ သီလက ဘုရားကျောင်းမှာပဲဆိုရင် လုပ်ငန်းခွင်က နေ့တစ်နေ့ရဲ့ အများဆုံးအချိန်ကို ယူထားတဲ့နေရာဖြစ်နေတာကို မေ့သွားတယ်။ ဦးဇင်းတို့ရဲ့ စကား၊ ဆုံးဖြတ်ချက်၊ ကတိ၊ စာချုပ်၊ ထုတ်ကုန်၊ ဝန်ဆောင်မှု၊ ဝန်ထမ်းဆက်ဆံရေး—ဒီအရာတွေအားလုံးဟာ လုပ်ရပ်တွေပါ. အဲဒီအရာတွေမှာ ကုသိုလ်အကုသိုလ် မဆိုင်ဘူးလို့ ခွဲလို့မရဘူး။

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၇ မှာ သမ္မာအာဇီဝကို တစ်ခုတည်းခွဲထားတာမဟုတ်ဘဲ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိတို့နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ရှင်းပြထားတယ်။ မှားယွင်းတဲ့အသက်မွေးမှုကို မှားယွင်းမှန်း သိခြင်း၊ မှန်ကန်တဲ့အသက်မွေးမှုကို ရွေးဖို့ အားထုတ်ခြင်း၊ အဲဒီလမ်းမှာ သတိရှိခြင်း—ဒီသဘောကို စီးပွားရေးဘက်က နားလည်ရင် “လုပ်ငန်းစတယ်” ဆိုတာ အမြတ်စီမံချက်ရေးတာတင် မဟုတ်ဘဲ စိတ်ရင်း၊ လုပ်နည်းနဲ့ သက်ရောက်မှုတို့ကိုပါ စစ်ဆေးရတဲ့အလုပ် ဖြစ်လာတယ်။ 

ဥပမာတစ်ခုအနေနဲ့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ လူငယ်သုံးယောက်က အွန်လိုင်းအစားအသောက်ဝန်ဆောင်မှုတစ်ခု စမယ်ဆိုပါစို့။ သူတို့မြင်တဲ့အခွင့်အရေးက “လူတွေ အချိန်မရှိဘူး၊ အိမ်အရောက်စားစရာလိုတယ်” ဆိုတာ။ အိုင်ဒီယာက မဆိုးဘူး။ ဒါပေမယ့် သတိရှိတဲ့ စွန့်ဦးတီထွင်သူဆိုရင် ပထမနေ့မှာ ငွေချေးပြီး မီးဖိုကြီးဝယ်မလား။ ဒါမှမဟုတ် ပထမဆုံး လူဆယ်ယောက်၊ လူနှစ်ဆယ်နဲ့ စမ်းပြီး လိုအပ်ချက်အမှန်ကို နားထောင်မလား။

ဒီဥပမာမှာ ဒုတိယလမ်းက နှေးသလိုထင်ရတယ်။ တကယ်တော့ အမှားကြီးမဖြစ်မီ အမှားသေးသေးနဲ့ သင်ယူနေတာပါ။ ဖောက်သည်တွေက ဈေးနှုန်းကိုကြိုက်ပေမယ့် ပို့ချိန်မကြိုက်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။ အစားအသောက်ကောင်းပေမယ့် ထုပ်ပိုးမှုကြောင့် အမှိုက်များတယ်လို့ ပြောနိုင်တယ်။ ပို့ဆောင်သူအတွက် အလုပ်ချိန်မမျှတတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။ ကောင်းတဲ့အိုင်ဒီယာတစ်ခုကို ကောင်းတဲ့စနစ်တစ်ခုဖြစ်အောင် အပြင်လောကရဲ့ အသံနဲ့ ပြန်ညှိရတယ်။

အဲဒီအခါ အရေးကြီးတဲ့ မေးခွန်းလေးသုံးခုရှိတယ်။ “ဘယ်သူ့ပြဿနာကို ဖြေရှင်းနေတာလဲ။” “တကယ်သူတို့က အဲဒီပြဿနာကို အရေးကြီးတယ်လို့ခံစားကြသလား။” “ကိုယ်ပေးမယ့်ဖြေရှင်းချက်က သူတို့ရဲ့ပြဿနာကို တကယ်လျော့စေသလား။” ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို မဖြေဘဲ “ကိုယ့်အိုင်ဒီယာအရမ်းကောင်းတယ်” ဆိုတာနဲ့ စလို့မရဘူး။ သတိရှိသော စွန့်ဦးတီထွင်မှုမှာ ကိုယ့်အိုင်ဒီယာကို ချစ်တာထက် အမှန်တရားကို ချစ်ဖို့ လိုပါတယ်။

အမှန်တရားကို ချစ်တယ်ဆိုတာ ကိုယ့်ကို လှည့်ပတ်မနေတဲ့ အချက်အလက်ကို လက်ခံနိုင်တာပါ။ စမ်းသပ်ပြီး ဖောက်သည်တွေ မဝယ်ဘူးဆိုရင် သူတို့ကို အပြစ်တင်မလား။ “လူတွေ နားမလည်ကြဘူး” လို့ပဲ ပြောမလား။ ဒါမှမဟုတ် “ငါတို့ယူဆချက် တစ်နေရာမှာ မှားနေပြီ” လို့ ပြန်ကြည့်မလား။ ဒီနေရာမှာ မာနနဲ့ ပညာက ကွဲတယ်။ မာနက ကိုယ့်အိုင်ဒီယာကို ကာကွယ်တယ်။ ပညာက အမှန်ကို ကာကွယ်တယ်။

လုပ်ငန်းစတင်တဲ့အခါ လူမှုတာဝန်ကို နောက်မှထည့်မယ့် အပိုင်းလို့ မထင်ပါနဲ့။ “အရင်အမြတ်ရှာ၊ နောက်မှကောင်းမှုလုပ်မယ်” ဆိုတဲ့စဉ်းစားပုံမှာ ပြဿနာရှိတတ်တယ်။ ကိုယ့်လုပ်ငန်းရဲ့ ဗဟိုပုံစံကိုယ်တိုင်က လူကို ထိခိုက်နေမယ်ဆိုရင် အပြင်က အလှူနည်းနည်းနဲ့ မဖြူစင်နိုင်ဘူး။ လုပ်ငန်းမော်ဒယ်ထဲကတည်းက ရိုးသားမှု၊ လုံခြုံမှု၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်၊ ဝန်ထမ်းဂုဏ်သိက္ခာ၊ ဖောက်သည်အခွင့်အရေးတို့ကို စဉ်းစားထားရမယ်။

ဒီမှာ “လူမှုတာဝန်” ဆိုတဲ့စကားကို ကြီးကြီးမားမား မယူပါနဲ့။ ဆိုင်သေးသေးလေးတစ်ဆိုင်လည်း လူမှုတာဝန်ရှိတယ်။ အစားအသောက်ရောင်းရင် သန့်ရှင်းမှုအတွက် တာဝန်ရှိတယ်။ အွန်လိုင်းဆိုင်ဆိုရင် ပစ္စည်းအချက်အလက်မှန်ဖို့ တာဝန်ရှိတယ်။ သင်တန်းပေးရင် မပေးနိုင်တဲ့ရလဒ်ကို အာမခံမပြောဖို့ တာဝန်ရှိတယ်။ အချက်အလက်စုဆောင်းရင် ကိုယ်ရေးကိုယ်တာကို ထိန်းဖို့ တာဝန်ရှိတယ်။ စီးပွားရေးတစ်ခုရဲ့ အရွယ်အစားသေးလို့ ကိုယ်ကျင့်တရားတာဝန်သေးသွားတာ မဟုတ်ဘူး။

ဒီဃနိကာယ် ၃၁ မှာ အိမ်ရှင်ဘဝအတွက် အလုပ်ကြိုးစားမှု၊ မိတ်ဆွေရွေးချယ်မှု၊ ပစ္စည်းဥစ္စာပျက်စီးစေတတ်တဲ့ လမ်းတွေကနေ ရှောင်ကြဉ်ခြင်းနဲ့ စည်းစိမ်ကို အသုံးပြုပုံကို တာဝန်ရှိစွာ အကြံပေးထားတယ်။ စည်းစိမ်ကို စုဆောင်းပြီးနောက် မိမိအသုံးပြုမှု၊ လုပ်ငန်းထဲ ပြန်သွင်းမှုနဲ့ အရေးပေါ်အတွက် သိမ်းဆည်းမှုကို ခွဲစဉ်းစားဖို့လည်း ညွှန်ပြထားပါတယ်။ ဒီကို ခေတ်သစ်ဘတ်ဂျက်ရာခိုင်နှုန်းတစ်ခုအဖြစ် မယူရဘူး။ သဘောတရားကတော့ “ရလာသမျှကို ချက်ချင်းမသုံး၊ အလုပ်အတွက်ပြန်ရင်းနှီး၊ မမျှော်လင့်တဲ့အခြေအနေအတွက် အရန်ထား” ဆိုတဲ့ မျှတမှုပါ။ 

ဒကာ ဒကာမတို့… စတင်တဲ့နေ့မှာ စီးပွားရေးကို ငွေဝင်အောင် လုပ်ရမယ်ဆိုတာ မှန်တယ်။ ဒါပေမယ့် ငွေဝင်သလောက် ငွေထွက်ကို မသိရင် ပြဿနာ။ အမြတ်စာရင်းရှိပေမယ့် ငွေမကျန်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။ ရောင်းအားကောင်းပေမယ့် အကြွေးတင်နေတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။ ထို့ကြောင့် မနက်တိုင်း “ရောင်းအားဘယ်လောက်” လို့ပဲ မေးဘဲ “လက်ကျန်ငွေဘယ်လောက်၊ ပေးရန်ဘယ်လောက်၊ လက်ခံရန်ဘယ်လောက်၊ ရက်သုံးဆယ်အတွင်း အရေးပေါ်ဘာရှိနိုင်လဲ” လို့ မေးတတ်ရမယ်။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၆၂ မှာ အိမ်ရှင်တစ်ယောက်ရဲ့ ချမ်းသာခြင်းလေးမျိုးကို ရှင်းပြထားတယ်—တရားသဖြင့်ရရှိထားတဲ့ ဥစ္စာရှိခြင်းကြောင့်ချမ်းသာမှု၊ အဲဒီဥစ္စာကို သုံးစွဲကာ ကုသိုလ်ပြုနိုင်ခြင်းကြောင့်ချမ်းသာမှု၊ ကြွေးကင်းခြင်းကြောင့်ချမ်းသာမှု၊ ကိုယ်နှုတ်စိတ်ဖြင့် အပြစ်ကင်းခြင်းကြောင့်ချမ်းသာမှုတို့ပါ။ စွန့်ဦးတီထွင်သူအတွက် ဒီနောက်ဆုံးအချက်က အထူးသတိပေးတယ်။ ငွေရှိတာကို အောင်မြင်မှုလို့ခေါ်နိုင်ပေမယ့် လိပ်ပြာမလုံရင် အဲဒီအောင်မြင်မှု အပြည့်မဟုတ်သေးဘူး။ 

အခု ဦးဇင်းတို့ လက်တွေ့ကျကျ စဉ်းစားကြည့်ကြမယ်။ လုပ်ငန်းတစ်ခုစမယ်ဆိုရင် ပထမစာရွက်မှာ “အိုင်ဒီယာ” မရေးခင် “လူ” ကိုရေးပါ။ ဘယ်သူ့အတွက်လဲ။ သူက ဘယ်အခြေအနေမှာ ဒီပြဿနာနဲ့ကြုံနေရတာလဲ။ ပြဿနာမဖြေရှင်းဘဲထားရင် ဘာဖြစ်မလဲ။ လက်ရှိ သူဘာနည်းလမ်းသုံးနေသလဲ။ ကိုယ်ပေးမယ့်အရာကို မသုံးနိုင်တဲ့ အတားအဆီးဘာလဲ။ ဒီမေးခွန်းတွေမဖြေဘဲ အမှတ်တံဆိပ် လုပ်တာ၊ နာမည်ရွေးတာ၊ ရုံးငှားတာက တစ်ခါတလေ အဓိကအလုပ်ကို ရှောင်နေတာဖြစ်တတ်တယ်။

ဒုတိယစာရွက်မှာ “သက်သေ” ကိုရေးပါ။ ကိုယ်ထင်တာကို သက်သေလို့ မယူပါနဲ့။ ဖောက်သည်စကား၊ ကြည့်ရှုထားတဲ့အပြုအမူ၊ လက်တွေ့စမ်းသပ်မှု၊ ပေးချေလိုစိတ်၊ ပြန်လာအသုံးပြုမှု၊ တိုင်ကြားချက်—အဲဒီအရာတွေက သက်သေပါ။ “လူတွေကြိုက်မယ်” ဆိုတာ ယူဆချက်။ “လူသုံးဆယ်စမ်းပြီး နှစ်ဆယ်က ပြန်လာသုံးတယ်” ဆိုတာ အချက်အလက်။ ဒီနှစ်ခုကို ခွဲတတ်ရင် စတင်မှုက ပညာဆန်လာတယ်။

တတိယစာရွက်မှာ “နယ်နိမိတ်” ကိုရေးပါ။ ဘယ်အလုပ်ကို မလုပ်ဘူးလဲ။ ဘယ်ကတိကို မပေးဘူးလဲ။ ဘယ်လိုဖောက်သည်အချက်အလက်ကို မစုဘူးလဲ။ ဝန်ထမ်းကို ဘယ်လိုဖိအားမပေးဘူးလဲ။ အမြတ်ရစရာရှိပေမယ့် ဘယ်လိုပစ္စည်းကို မရောင်းဘူးလဲ။ စတင်မီကတည်းက ကိုယ်ကျင့်တရားနယ်နိမိတ်ရေးထားရင် လုပ်ငန်းကြီးလာတဲ့အချိန်မှာ လောဘနဲ့ဖျက်လို့ ခက်သွားတယ်။

စတုတ္ထစာရွက်မှာ “ဆုံးရှုံးနိုင်သမျှ” ကိုရေးပါ။ ငွေဘယ်လောက်ဆုံးရှုံးနိုင်လဲ။ အချိန်ဘယ်လောက်ပေးနိုင်လဲ။ ကိုယ့်ကျန်းမာရေးဘယ်လောက်ထိခိုက်နိုင်လဲ။ မိသားစုတာဝန်ကို ဘယ်လောက်အထိ ထိခိုက်မလဲ။ အဖွဲ့ဝင်ရဲ့ အလုပ်အကိုင်ဘေးကင်းမှုကို ဘယ်လိုကာကွယ်မလဲ။ စွန့်ဦးတီထွင်မှုဆိုတာ အန္တရာယ်ကို မကြောက်တာမဟုတ်ဘူး။ ခံနိုင်တဲ့အန္တရာယ်ကို သိပြီး အရင်ကန့်သတ်ထားတာပါ။

ငါးမြောက်စာရွက်မှာ “အချိန်သတ်မှတ်ထားတဲ့ စမ်းသပ်မှု” ကိုရေးပါ။ သုံးလအတွင်း ဘာကို သိချင်တာလဲ။ ဘယ်လောက်ငွေနဲ့ စမ်းမလဲ။ ဘာရလဒ်ရရင် ဆက်မလဲ။ ဘာရလဒ်ရရင် ပြင်မလဲ။ ဘာရလဒ်ရရင် ရပ်မလဲ။ စမ်းသပ်မှုဆိုတာ အောင်မြင်ကြောင်း သက်သေပြဖို့ မဟုတ်ဘူး။ မှားနေတယ်ဆိုရင် မြန်မြန်သိဖို့ပါ။ ဒီစိတ်ထားရှိရင် မအောင်မြင်တဲ့စမ်းသပ်မှုတောင် အကျိုးရှိတယ်။

ခြောက်မြောက်စာရွက်မှာ “သက်ဆိုင်သူ” ကိုရေးပါ။ ဖောက်သည်တစ်ယောက်တည်း မဟုတ်ဘူး။ ဝန်ထမ်း၊ ပေးသွင်းသူ၊ အိမ်နီးချင်း၊ ပတ်ဝန်းကျင်၊ မိသားစု၊ အာဏာပိုင်၊ အားနည်းသောအုပ်စု—ဘယ်သူတွေက ကိုယ့်ဆုံးဖြတ်ချက်ကြောင့် အကျိုးသက်ရောက်မလဲ။ မမြင်ရတဲ့သူကို ထည့်စဉ်းစားနိုင်တာက ကရုဏာရှိသော စွန့်ဦးတီထွင်မှုပါ။

ခုနစ်မြောက်စာရွက်မှာ “စိတ်အခြေအနေ” ကိုရေးပါ။ ဒီအလုပ်စချင်တာ ဘာကြောင့်လဲ။ အကျိုးရှိတဲ့ပြဿနာကို ဖြေရှင်းချင်လို့လား။ နာမည်ကြီးချင်လို့လား။ သူများအောင်မြင်တာမြင်ပြီး မခံနိုင်လို့လား။ လက်ရှိအလုပ်ကို စိတ်ပျက်ပြီး ထွက်ပြေးချင်လို့လား။ အကြွေးကို တစ်ခါတည်းပြန်ဆပ်ချင်လို့လား။ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူရဲ့ ဖိအားကြောင့်လား။ ရည်ရွယ်ချက်ကို သတိနဲ့ကြည့်မထားရင် အပြင်က လုပ်ငန်းအစီအစဉ် ကောင်းပေမယ့် အတွင်းက မီးက အလုပ်ကို လောင်စေနိုင်တယ်။

ဒီအချက်ခုနစ်ချက်ကို လုပ်လိုက်ရင် ချက်ချင်းအောင်မြင်မယ်လို့ ဦးဇင်း မကတိပေးဘူး။ ဘုရားရှင်ရဲ့တရားကလည်း စီးပွားရေးအမြတ်အာမခံချက် မဟုတ်ဘူး။ ဓမ္မက ကိုယ့်စိတ်နဲ့ ကိုယ့်လုပ်ရပ်ကို မှန်ကန်အောင် လမ်းညွှန်ပေးတယ်။ စျေးကွက်ရလဒ်က အခြေအနေများစွာအပေါ် မူတည်တယ်။ ဒါကို ခွဲပြောနိုင်မှ ဓမ္မနဲ့ စီးပွားရေးကို အထင်ကြီးစကားတွေနဲ့ မရောထွေးဘဲ သန့်သန့်ရှင်းရှင်း အသုံးချနိုင်မယ်။

စတင်ဖို့ ငွေမရှိသေးတဲ့သူလည်း စွန့်ဦးတီထွင်စိတ်ကို လေ့ကျင့်လို့ရတယ်။ မိမိနေရာမှာ ပြဿနာတစ်ခုမြင်ပြီး အလဟဿသုံးနေတဲ့အချိန်ကို လျှော့ပေးနိုင်တယ်။ စာရွက်ပုံစံတစ်ခု ပြင်ပေးနိုင်တယ်။ အဖွဲ့ထဲ လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခု ရိုးရှင်းပေးနိုင်တယ်။ ရပ်ကွက်ထဲ ပြန်သုံးနိုင်တဲ့ပစ္စည်းစနစ်တစ်ခု စမ်းနိုင်တယ်။ စွန့်ဦးတီထွင်မှုဟာ “ကုမ္ပဏီရှိမှ” စတာမဟုတ်ဘူး။ ပြဿနာကိုမြင်၊ တာဝန်ယူ၊ စမ်းသပ်၊ သင်ယူ၊ အကျိုးရှိအောင်ပြုပြင်တဲ့စိတ်က စတင်တဲ့နေရာပါ။

တချို့က “အခွင့်အရေးဆိုတာ တစ်ခါပဲလာတယ်၊ အများကြီးစဉ်းစားရင်လွတ်မယ်” လို့ ပြောတတ်ကြတယ်။ တစ်ခါတလေ မှန်နိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် အခွင့်အရေးအမည်နဲ့ မသေချာမှုကို ဖုံးမထားရဘူး။ အချိန်ကန့်သတ်ထားတယ်ဆိုရင် စမ်းသပ်မှုကိုလည်း အချိန်ကန့်သတ်ပြီး လုပ်နိုင်တယ်။ “အခုချက်ချင်း ငွေအားလုံးထည့်” နဲ့ “ဘာမှမလုပ်ဘဲ နှစ်နှစ်စဉ်းစား” ကြားမှာ ပညာရှိတဲ့အလယ်လမ်းတွေ အများကြီးရှိတယ်။

ဥပမာတစ်ခု ထပ်စဉ်းစားကြည့်ပါ။ သင်တန်းစင်တာတစ်ခု ဖွင့်ချင်တယ်။ မိမိယုံကြည်ချက်က လူငယ်တွေ အင်္ဂလိပ်စာအရမ်းလိုတယ်ဆိုတာ။ ဒါပေမယ့် စင်တာကြီးငှား၊ ဆရာတွေအများကြီးခန့်၊ တစ်နှစ်စာသင်ရိုးတည်ဆောက်မီ အုပ်စုသေးသေးနဲ့ သုံးပတ်စာ စမ်းသင်လို့ရတယ်။ သင်တန်းသားတွေ ဘာအခက်အခဲရှိလဲ၊ ဘယ်အချိန်တက်နိုင်လဲ၊ အခကြေးငွေဘယ်လောက်ခံနိုင်လဲ၊ သင်ယူမှုတိုးတက်မှုကို ဘယ်လိုတိုင်းမလဲ သိလာမယ်။ အဲဒီအသိက ခန့်မှန်းချက်ထက် ပိုတန်ဖိုးရှိတယ်။

ဒီနေရာမှာ အောင်မြင်မှုကို တိုင်းတာပုံလည်း ပြောင်းရမယ်။ ပထမလမှာ အမြတ်မရတာကြောင့် မအောင်မြင်တာ မဟုတ်နိုင်ဘူး။ ကိုယ့်ယူဆချက်မှားတာကို မျက်နှာပျက်မနေဘဲ သိနိုင်ခဲ့တယ်ဆိုရင် အဲဒါက သင်ယူမှုအောင်မြင်ချက်။ ဖောက်သည်ကို မလိမ်ဘဲ “မပေးနိုင်သေးဘူး” လို့ ရိုးသားစွာပြောနိုင်ခဲ့တယ်ဆိုရင် အဲဒါက သီလအောင်မြင်ချက်။ အဖွဲ့ဝင်ကို အလုပ်ပိမသွားအောင် စနစ်ပြင်နိုင်ခဲ့တယ်ဆိုရင် အဲဒါက လူမှုတာဝန်အောင်မြင်ချက်။

စွန့်ဦးတီထွင်သူအတွက် “မလုပ်ခြင်း” လည်း တစ်ခါတလေ မှန်ကန်တဲ့ဆုံးဖြတ်ချက် ဖြစ်နိုင်တယ်။ အိုင်ဒီယာက အမြတ်ရှိပေမယ့် လူထိခိုက်မှုများရင် မလုပ်တာက ပညာ။ ကိုယ့်ကျွမ်းကျင်မှုမလုံလောက်သေးရင် စောင့်ပြီးသင်ယူတာက ပညာ။ ငွေရင်းက မိသားစုရဲ့ မဖြစ်မနေနေထိုင်မှုကို ဖျက်ရမယ်ဆိုရင် အရွယ်လျှော့တာက ပညာ။ အချိန်မမှန်သေးရင် ရပ်ထားတာကလည်း စွန့်ဦးတီထွင်စိတ်ပျက်တာ မဟုတ်ဘူး။

“လူကောင်းဆိုရင် စီးပွားရေးမတက်ဘူး” လို့ တချို့ထင်တတ်ကြတယ်။ ဒါက အရမ်းအန္တရာယ်ရှိတဲ့ အယူအဆပါ။ ရိုးသားမှုက စီးပွားရေးမသိတာကို မဆိုလိုဘူး။ ကရုဏာရှိတာက ဈေးမတွက်တတ်တာမဟုတ်ဘူး။ သီလရှိတာက စာချုပ်မခိုင်ရဘူးလို့ မဆိုလိုဘူး။ အပြန်အလှန်အားဖြင့် စီးပွားရေးကျွမ်းကျင်တာကလည်း လူကို အနိုင်ယူတတ်ဖို့ မဆိုလိုဘူး။ ပညာရှိတဲ့လုပ်ငန်းမှာ ကျွမ်းကျင်မှုနဲ့ သီလ တစ်ဖက်စီ မဖြစ်သင့်ဘူး။

ဒကာ ဒကာမတို့… စျေးနှုန်းသတ်မှတ်တဲ့အခါလည်း သတိလိုတယ်။ ဈေးသက်သာပေးတိုင်း ကရုဏာမဟုတ်ဘူး။ ဈေးလွန်တင်တိုင်းလည်း အမြတ်ရှာတတ်တာမဟုတ်ဘူး။ ဝန်ထမ်းလစာ၊ ကုန်ကြမ်း၊ အရည်အသွေး၊ အခွန်၊ အရေးပေါ်အရန်၊ ဖောက်သည်တန်ဖိုး အားလုံးကို မျှတစွာကြည့်ပြီး တည်တံ့နိုင်တဲ့ဈေး သတ်မှတ်ရတယ်။ ကိုယ်တိုင်ရှင်သန်မရတဲ့ဝန်ဆောင်မှုဟာ ရေရှည် လူမှုအကျိုးပေးလို့ မရဘူး။

တစ်ဖက်မှာ အမြတ်ကိုသာ အများဆုံးလုပ်ဖို့ ကြည့်ရင် လူတွေဟာ နံပါတ်ဖြစ်သွားတတ်တယ်။ ဖောက်သည်က “ဝယ်ယူသူအဖြစ် ပြောင်းလဲလာမှု” တစ်ခု၊ ဝန်ထမ်းက “ကုန်ကျစရိတ်” တစ်ခု၊ ပေးသွင်းသူက “ဈေးလျှော့ခြင်း” တစ်ခုလို ဖြစ်သွားတတ်တယ်။ ဓမ္မအမြင်ကတော့ လူတစ်ယောက်ကို လုပ်ငန်းရဲ့ နံပါတ်တစ်ခုအဖြစ် မမြင်ဖို့ ပြန်သတိပေးတယ်။ သူ့မှာလည်း မိသားစုရှိတယ်၊ ကြောက်ရွံ့မှုရှိတယ်၊ မျှော်လင့်ချက်ရှိတယ်၊ နာကျင်မှုရှိတယ်။ ဒီကိုမြင်ရင် ဆုံးဖြတ်ချက်အရသာ ပြောင်းသွားတယ်။

ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူရှိလာတဲ့အခါ သတိပိုလိုတယ်။ သူက မြန်မြန်ကြီးချင်နိုင်တယ်။ ကိုယ်ကလည်း အခွင့်အရေးမပျောက်ချင်ဘူး။ အဲဒီအခါ “ကြီးလာတာ = ကောင်းလာတာ” လို့ မတန်းတူထားပါနဲ့။ ဝန်ဆောင်မှုအရည်အသွေးကျသွားရင် ကြီးလာတာက ပြဿနာကြီးလာတာပါ။ အဖွဲ့ယဉ်ကျေးမှုမတည်ခင် လူအများခန့်ရင် အရှုပ်အထွေးပွားတယ်။ တာဝန်ခွဲမရှင်းခင် ရုံးခွဲဖွင့်ရင် အမှားကို မိတ္တူကူးသလို ဖြစ်တတ်တယ်။

ဒါကြောင့် တိုးချဲ့မီ “ဒီအရာကို နည်းနည်းကြီးအောင်လုပ်ရင် ဘာပြဿနာ ပိုကြီးလာမလဲ” လို့မေးပါ။ ပြဿနာတစ်ခုကို ဖြေရှင်းနေတယ်ထင်ပေမယ့် တိုးချဲ့ခြင်းကြောင့် ပြဿနာအသစ်ဖန်တီးနေတာလား။ ဥပမာ လျင်မြန်စွာပို့ချင်လို့ ပို့ဆောင်သူတွေကို မလုံခြုံတဲ့အရှိန်နဲ့မောင်းစေမလား။ ဈေးသက်သာအောင်လုပ်ချင်လို့ အရည်အသွေးနိမ့်ကုန်ကြမ်းသုံးမလား။ အမြတ်တိုးချင်လို့ ဖောက်သည်မသိအောင် အခကြေးငွေထည့်မလား။ ဒီမေးခွန်းတွေက လုပ်ငန်းကျဆင်းစေဖို့ မဟုတ်ဘူး၊ ရေရှည်ယုံကြည်မှုကို ကာကွယ်ဖို့ပါ။

လက်တွေ့အလုပ်ပေးတစ်ခု လုပ်ကြည့်ပါ။ ကိုယ်စိတ်ဝင်စားတဲ့လုပ်ငန်းတစ်ခုကို ရွေးပါ။ စာရွက်တစ်ရွက်ကို နှစ်ခြမ်းခွဲပါ။ ဘယ်ဘက်မှာ “အခွင့်အရေး” လို့ရေးပြီး အကျိုးတွေ ရေးပါ။ ညာဘက်မှာ “တာဝန်” လို့ရေးပြီး ထိခိုက်နိုင်သူ၊ အန္တရာယ်၊ အကျင့်စာရိတ္တနယ်နိမိတ်၊ ငွေကြေးနယ်နိမိတ်တွေ ရေးပါ။ ဘယ်ဘက်စာရင်းရှည်ပြီး ညာဘက်ဗလာနေတယ်ဆိုရင် လုပ်ငန်းစမချင်း လိုသေးတယ်။

နောက်တစ်ရွက်မှာ “သိပြီးသား / ယူဆထားတာ / စမ်းသပ်ရမယ့်အရာ” ဆိုပြီး ကော်လံသုံးခုခွဲပါ။ ဒီလေ့ကျင့်ခန်းက စိတ်ကို အလွန်တည်ငြိမ်စေတယ်။ သိပြီးသားကို ယုံကြည်ချက်နဲ့ မရောတော့ဘူး။ “လူတွေ ဒီလိုလိုချင်မယ်” ဆိုတာ ယူဆချက်ဆိုတာ မြင်ရတယ်။ ယူဆချက်ဆိုတာ မရှက်ရဘူး။ မစမ်းဘဲ အမှန်လိုသုံးတာပဲ အန္တရာယ်ရှိတာ။

ထို့နောက် “စမ်းသပ်မှုအသေးဆုံး” ကို ရေးပါ။ လုပ်ငန်းတစ်ခုလုံးမတည်ဆောက်ဘဲ အဓိကယူဆချက်ကို ဘယ်လိုစမ်းမလဲ။ ရောင်းမယ့်ပစ္စည်းကို အရင်အများကြီးထုတ်မယ့်အစား နမူနာလုပ်လို့ရသလား။ ဆိုင်ဖွင့်မယ့်အစား ပွဲတစ်ခုမှာ စမ်းရောင်းလို့ရသလား။ အွန်လိုင်းစနစ်အပြည့်ရေးမယ့်အစား လူကိုယ်တိုင်လုပ်ပြီး လိုအပ်ချက်ကိုစမ်းလို့ရသလား။ ငွေမထည့်ခင် မေးမြန်းမှုနဲ့ စမ်းလို့ရသလား။

တရားနာပရိသတ်တို့… စမ်းသပ်တယ်ဆိုတာ လူကို လှည့်စားတာ မဟုတ်ရဘူး။ စမ်းသပ်မှုမှာလည်း သီလရှိရမယ်။ ဖောက်သည်ကို “အပြီးသတ်ထုတ်ကုန်” လို့ မပြောဘဲ စမ်းသပ်အဆင့်ဆိုတာ ရှင်းပြရမယ်။ ငွေယူမယ်ဆိုရင် ပေးမယ့်တန်ဖိုးကို ပြောရမယ်။ အချက်အလက်စုမယ်ဆိုရင် လိုအပ်သလောက်သာ စုရမယ်။ စမ်းသပ်မှုကြောင့် လူနစ်နာနိုင်ရင် နည်းလမ်းပြောင်းရမယ်။ ပညာနဲ့ သီလ ခွဲထားလို့မရဘူး။

လုပ်ငန်းရှင်တစ်ယောက်အတွက် အမှားလုပ်ရမယ့်အခွင့်အရေးကိုလည်း စနစ်တကျ ဖန်တီးရတယ်။ “အမှားမဖြစ်ရ” ဆိုတဲ့ယဉ်ကျေးမှုမှာ လူတွေ အမှားဖုံးတတ်တယ်။ “အမှားဖြစ်လို့ရတယ်” ဆိုပြီး လက်လွတ်ထားရင်လည်း အရည်အသွေးပျက်တယ်။ မှန်ကန်တာက “အန္တရာယ်သေးတဲ့ စမ်းသပ်မှုမှာ အမှားကနေသင်ယူ၊ လူကိုထိခိုက်နိုင်တဲ့နေရာမှာ ကြိုတင်ကာကွယ်” ဆိုတဲ့ခွဲခြားမှုပါ။

ဒီအချက်က စွန့်ဦးတီထွင်မှုနဲ့ သတိရဲ့ ဆက်စပ်မှုပါ။ သတိဆိုတာ အားလုံးကို နှေးအောင်လုပ်တာမဟုတ်ဘူး။ ဘာကို မြန်နိုင်တယ်၊ ဘာကို မမြန်ရဘူး ခွဲသိနိုင်အောင်လုပ်တာ။ ဖောက်သည်တုံ့ပြန်မှုကို မြန်မြန်ရနိုင်တယ်။ အမှားအသေးကို မြန်မြန်ပြင်နိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် လူဘေးကင်းရေးစစ်ဆေးမှုကို မဖြတ်သင့်ဘူး။ ငွေကြေးအတည်ပြုချက်ကို မဖျက်သင့်ဘူး။ အကြောင်းအရာအမှန်စစ်တာကို မလျှော့သင့်ဘူး။

အဖွဲ့ထဲမှာလည်း နေ့တိုင်း မေးခွန်းတစ်ခုထားပါ—“ဒီနေ့ ဘာသင်ယူခဲ့သလဲ”။ “ဘယ်လောက်ရောင်းရလဲ” တစ်ခုတည်း မမေးပါနဲ့။ ရောင်းမရတဲ့အကြောင်းရင်း ဘာသင်ယူခဲ့သလဲ။ ဖောက်သည်မေးခွန်းက ဘာကိုဖော်ပြသလဲ။ လုပ်ငန်းစဉ်ဘယ်နေရာမှာ လူပင်ပန်းသလဲ။ ဘယ်ယူဆချက်မှားသလဲ။ ဒီမေးခွန်းတွေက အဖွဲ့ကို အောင်မြင်မှုအလှဆင်မှုကနေ အမှန်တရားသင်ယူမှုဆီ ရွှေ့ပေးတယ်။

နေ့စဉ်ပြန်ကြည့်တဲ့အခါ စိတ်ကိုပါ စစ်ပါ။ ဒီနေ့ ငါဝမ်းမြောက်တာက ဖောက်သည်အကျိုးရှိလို့လား၊ ကိုယ့်နာမည်ချီးမွမ်းခံရလို့လား။ ဒီနေ့ စိတ်ဆိုးတာက အလုပ်မဖြစ်လို့လား၊ ကိုယ့်အကြံကို မလက်ခံလို့လား။ ဒီနေ့ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို မြန်မြန်ချတာက အခွင့်အရေးအတွက်လား၊ အရှုံးကြောက်လို့လား။ ဒီလိုစစ်ရင် စီးပွားရေးဆုံးဖြတ်ချက်ထဲက လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟကို မြင်လာမယ်။

ဦးဇင်းတို့ အလွန်သတိထားရမယ့်အချက်က “အောင်မြင်မှု” လို့ ခေါ်တဲ့စကားပါ။ အောင်မြင်မှုကို အမြတ်နဲ့ပဲတိုင်းမယ်ဆိုရင် တစ်နေ့မှာ မူဝါဒပျက်နိုင်တယ်။ အမြတ်၊ လူမှုအကျိုး၊ အဖွဲ့ကျန်းမာရေး၊ ဖောက်သည်ယုံကြည်မှု၊ ဥပဒေလိုက်နာမှု၊ ပတ်ဝန်းကျင်ထိခိုက်မှု၊ ကိုယ်ကျင့်တရား—အနည်းဆုံး ဒီမျက်နှာများစွာနဲ့ ကြည့်ရမယ်။ အမြတ်က မလိုတာမဟုတ်ဘူး။ အမြတ်တစ်ခုတည်းက အားလုံးမဟုတ်တာပါ။

အကြမ်းဖျဉ်းပြောရရင် သတိရှိသော စွန့်ဦးတီထွင်မှုမှာ “မြင်—မေး—စမ်း—စစ်—ပြင်—မျှဝေ—တာဝန်ယူ” ဆိုတဲ့ လမ်းကြောင်းရှိတယ်။ ပြဿနာကို မြင်။ မေးခွန်းမေး။ အသေးစားစမ်း။ အချက်အလက်စစ်။ မှားရင်ပြင်။ အဖွဲ့နဲ့သင်ယူမှုမျှဝေ။ လူနဲ့ပတ်ဝန်းကျင်အပေါ် သက်ရောက်မှုကို တာဝန်ယူ။ ဒီလမ်းကြောင်းက စတင်သူကို ရဲရင့်စေသလို မာနမကြီးအောင်လည်း ထိန်းပေးတယ်။

အခု ဒီတရားကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ပြန်သုံးသပ်ကြည့်ရအောင်။ စတင်ချင်စိတ်၊ အောင်မြင်ချင်စိတ်က မကောင်းတာမဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမယ့် အလျင်လိုမှု၊ အရှုံးကြောက်မှု၊ ကိုယ့်အိုင်ဒီယာစွဲလမ်းမှု၊ လူကိုနံပါတ်လိုမြင်မှု၊ အမြတ်အတွက် သီလနယ်နိမိတ်ကျော်မှုဖြစ်လာတဲ့အခါ ဒုက္ခပေါ်လာတယ်။ အကြွေးဖိအား၊ အဖွဲ့ပဋိပက္ခ၊ ယုံကြည်မှုပျက်ခြင်း၊ စိတ်မငြိမ်ခြင်း၊ မိသားစုနစ်နာခြင်းတို့က ဒီဒုက္ခရဲ့ ပုံစံတွေပါ။

သမုဒယကို ကြည့်မယ်ဆိုရင် “မြန်မြန်ကြီးရမယ်”, “သူများထက်နိုင်ရမယ်”, “ငါ့အိုင်ဒီယာမှန်ရမယ်”, “အရှုံးကို ချက်ချင်းပြန်ယူရမယ်”, “လူတွေ ငါ့ကိုအောင်မြင်တယ်လို့ မြင်ရမယ်” ဆိုတဲ့ တဏှာနဲ့ ဥပါဒါန်တွေက အားပေးနေတတ်တယ်။ အပြင်က စီးပွားရေးပြဿနာတစ်ခုဖြစ်ပေမယ့် အတွင်းက စွဲလမ်းမှုကြောင့် ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပိုဆိုးစေနိုင်တယ်။

နိရောဓဆိုတာ လုပ်ငန်းပိတ်ပစ်ဖို့ မဟုတ်ဘူး။ စွဲလမ်းမှုက လျော့သွားတဲ့အခါ အိုင်ဒီယာမှားတာကို လက်ခံနိုင်တယ်။ မသိတာကို မသိဘူးလို့ ပြောနိုင်တယ်။ မကိုက်ညီတဲ့လုပ်ငန်းကို ရပ်နိုင်တယ်။ ဖောက်သည်အသံကို မာနမခံဘဲ နားထောင်နိုင်တယ်။ ငွေနည်းနည်းဆုံးရှုံးပြီး အမှားကြီးကို ရှောင်နိုင်တယ်။ အဲဒီစိတ်အေးမှုက လုပ်ငန်းဆုံးဖြတ်ချက်ကိုလည်း ရှင်းလင်းစေတယ်။

မဂ္ဂဘက်မှာ သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့ အကျိုးအန္တရာယ်ကို နှစ်ဖက်မြင်ပါ။ သမ္မာသင်္ကပ္ပနဲ့ မဟာမေတ္တာကရုဏာကို ရည်ရွယ်ချက်ထဲထည့်ပါ။ သမ္မာဝါစာနဲ့ ကြော်ငြာ၊ စာချုပ်၊ အဖွဲ့ဆက်သွယ်မှုကို မှန်မှန်ပြောပါ။ သမ္မာကမ္မန္တနဲ့ လူမထိခိုက်တဲ့လုပ်ရပ်ကို ရွေးပါ။ သမ္မာအာဇီဝနဲ့ အသက်မွေးမှုနယ်နိမိတ်ကို စောင့်ပါ။ သမ္မာဝါယာမနဲ့ အမှားကိုပြင်ဖို့ ကြိုးစားပါ။ သမ္မာသတိနဲ့ ကိုယ့်စိတ်ရဲ့ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟကို ကြည့်ပါ။ သမ္မာသမာဓိနဲ့ စိတ်တည်တည် ဆုံးဖြတ်နိုင်အောင် လေ့ကျင့်ပါ။

ဒီနေ့မနက်ကစပြီး စွန့်ဦးတီထွင်မှုကို “ရဲရဲလုပ်” ဆိုတဲ့စကားတစ်ခုတည်းနဲ့ မထားပါနဲ့။ “ရဲရဲလုပ်၊ ဒါပေမယ့် မှန်မှန်ကြည့်။ မြန်မြန်သင်ယူ၊ ဒါပေမယ့် အလျင်မလို။ အမြတ်ရှာ၊ ဒါပေမယ့် လူကိုမပျက်စေ။ တိုးချဲ့၊ ဒါပေမယ့် တာဝန်ကိုတိုးချဲ့ပါ” ဆိုတဲ့ စိတ်ထားကို ထားကြပါ။ အဲဒီအခါ စီးပွားရေးက ကိုယ့်လောဘကို ပွားစေတဲ့နေရာမဟုတ်ဘဲ ပညာ၊ သီလနဲ့ ကရုဏာကို လက်တွေ့စမ်းသပ်တဲ့နေရာ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

ဤတရားနာယူခြင်း၊ ဆင်ခြင်ခြင်းနှင့် လက်တွေ့ကျင့်သုံးခြင်းတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုအစုစုကို မိဘဆရာသမားများ၊ ကျေးဇူးရှင်များ၊ တရားနာပရိသတ်အပေါင်း၊ ရိုးသားသောအသက်မွေးမှုဖြင့် မိသားစုနှင့် လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းကို ထောက်ပံ့နေကြသူများ၊ အလုပ်သစ်စတင်ရန် ကြိုးပမ်းနေကြသူများအားလုံးနှင့် သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှဝေပါတယ်။ အကျိုးရှိသောအလုပ်ကို သတ္တိနဲ့စတင်နိုင်ကြပြီး သတိနဲ့ထိန်းနိုင်ကြပါစေ။ အမြတ်ရလဒ်ထက် အပြစ်ကင်းသောစိတ်ကို ပိုတန်ဖိုးထားနိုင်ကြပါစေ။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

 စ၀်ဓမ္မသာမိ (ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက)

ကျမ်းကိုးစာရင်း

ဝိပဿနာသုတေသနဌာန။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ပိဋကတ် ဒစ်ဂျစ်တယ်မူ။ https://www.tipitaka.org/

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၅၄။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူနှင့် SuttaCentral ဘာသာပြန်မူ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးချက်။ https://suttacentral.net/an8.54/en/sujato

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၇၇။ https://suttacentral.net/an5.177/en/sujato

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၇။ https://suttacentral.net/mn117/en/sujato

ဒီဃနိကာယ် ၃၁။ https://suttacentral.net/dn31/en/sujato

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၆၂။ https://suttacentral.net/an4.62/en/sujato