မေးခွန်းကောင်းဖြင့် ပြဿနာအမြစ်ကို ရှာဖွေခြင်း ညနေပိုင်းတရားတော်
သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ခုနှစ် • မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ် • ဝါခေါင်လဆုတ် ၆ ရက် •
ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ စက်တင်ဘာလ ၃ ရက် • ကြာသပတေးနေ့
“မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှု”
မေးခွန်းကောင်းဖြင့် ပြဿနာအမြစ်ကို ရှာဖွေခြင်း
ညနေပိုင်းတရားတော်
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီည ဦးဇင်းတို့ စကားတစ်ခွန်းနဲ့ စကြရအောင်။
ပြဿနာတစ်ခုကို မြန်မြန်ရှင်းချင်ရင် “ဘယ်သူ့အပြစ်လဲ” လို့မေးတာ လွယ်တယ်။ ပြဿနာကို တကယ်မပြန်ဖြစ်စေချင်ရင် “ဘာကြောင့် ဒီအခြေအနေ ထပ်ဖြစ်နေတာလဲ” လို့မေးဖို့ ပိုခက်တယ်။
လူ့သဘောက ပြဿနာပေါ်လာရင် အရင်ဆုံး လူရှာတတ်တယ်။
ကုန်ပစ္စည်းပို့တာမှားတယ်—ဘယ်သူမှားလဲ။
ဖောက်သည်တိုင်တယ်—ဘယ်ဝန်ထမ်းလုပ်တာလဲ။
ငွေစာရင်းလွဲတယ်—ဘယ်သူ့အပြစ်လဲ။
သားသမီးနဲ့ မိဘအမြင်ကွာတယ်—ဘယ်သူခေါင်းမာတာလဲ။
လုပ်ငန်းလွှဲပေးပြီးနောက် အဆင်မပြေဘူး—အဖေက မလွှတ်နိုင်လို့လား၊ သားက မတတ်လို့လား။
ဒီမေးခွန်းတွေ လုံးဝမမေးရဘူးလို့ မဆိုပါဘူး။ တာဝန်ရှိသူကို သိရမယ့်အချိန်ရှိတယ်။ အမှားလုပ်ရပ်ကို တာဝန်ယူရမယ့်အချိန်ရှိတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒကာ ဒကာမတို့… လူတစ်ယောက်ကို တွေ့သွားတာနဲ့ ပြဿနာအမြစ်ကို တွေ့သွားပြီလို့ မယူရဘူး။
ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်ကို ပြောင်းလိုက်တယ်။ နှစ်လနောက် တူညီတဲ့အမှားကို နောက်တစ်ယောက် ထပ်လုပ်တယ်။
မန်နေဂျာတစ်ယောက်ကို ဆူတယ်။ နောက်နှစ် ရုံးခွဲအသစ်မှာ တူညီတဲ့ပြဿနာ ပြန်ပေါ်တယ်။
အဖေက သားကို “ဒီအမှား မလုပ်နဲ့” လို့ပြောတယ်။ သားက မလုပ်တော့ဘူး။ နောက်မျိုးဆက်ရောက်တော့ အကြောင်းမသိလို့ ထပ်လုပ်တယ်။
ဒီလိုအချိန်မှာ ဦးဇင်းတို့ သဘောပေါက်ရမယ်။
လူကို ပြောင်းတာနဲ့ အကြောင်းကို မပြောင်းရသေးနိုင်ဘူး။
ဒီညတရားရဲ့ အဓိကမေးခွန်းက ဒီတစ်ခုပဲ။
ပြဿနာပေါ်လာတဲ့အခါ လူကိုပဲရှာမလား၊ အကြောင်းကို ရှာမလား။
သူတော်ကောင်းတို့…
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၆.၆၃ မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ထိုးထွင်းသိမြင်ဖို့ အလွန်စနစ်ကျတဲ့ပုံစံတစ်ခု ဟောထားတယ်။ အရာတစ်ခုကို သိရုံနဲ့ မပြီးဘူး။ အဲဒီအရာရဲ့ ဖြစ်ပေါ်ရာအကြောင်း၊ အမျိုးမျိုးကွဲပြားပုံ၊ အကျိုးဆက်၊ ချုပ်ငြိမ်းရာနဲ့ ချုပ်ငြိမ်းရာကို ရောက်စေတဲ့လမ်း ကိုပါ သိရမယ်လို့ ကာမ၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ အာသဝ၊ ကံနဲ့ ဒုက္ခတို့ကို ခွဲပြီး ဟောထားတယ်။ ဒုက္ခအတွက်လည်း ဒုက္ခကို သိရမယ်၊ ဒုက္ခရဲ့အကြောင်းကို သိရမယ်၊ ကွဲပြားပုံနဲ့ အကျိုးဆက်ကို သိရမယ်၊ ချုပ်ငြိမ်းမှုနဲ့ ချုပ်ငြိမ်းရာလမ်းကို သိရမယ်လို့ ဖော်ပြထားတယ်။
ဒီဟောချက်ကို ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းပြဿနာဖြေရှင်းနည်းလို့ တိုက်ရိုက်မပြောရပါဘူး။ မူရင်းဟောချက်က ဓမ္မအတွင်း ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းအတွက်ပါ။
ဒါပေမဲ့ ဒီညခေါင်းစဉ်အတွက် အလွန်တန်ဖိုးရှိတဲ့ ဆင်ခြင်နည်းတစ်ခု ရတယ်။
ပြဿနာတစ်ခုကို ကြည့်တဲ့အခါ—
“ဘာဖြစ်နေတာလဲ” တစ်ခုပဲ မမေးနဲ့။
“ဘာကြောင့် ဖြစ်လာတာလဲ” မေး။
“ဘယ်လိုပုံစံတွေနဲ့ ပြန်ပေါ်နေတာလဲ” မေး။
“ဒီဟာရဲ့ အကျိုးဆက်က ဘာလဲ” မေး။
“တကယ်ရပ်သွားပြီဆို ဘယ်လိုအခြေအနေကို မြင်ရမလဲ” မေး။
“ရပ်သွားဖို့ ဘာအလေ့အကျင့်၊ ဘာပြင်ဆင်မှု၊ ဘာလမ်းလိုသလဲ” မေး။
ဒီမေးခွန်းခြောက်ခုကို ဦးဇင်းတို့ လုပ်ငန်းစနစ်အဖြစ် ဘုရားရှင်က တိုက်ရိုက်သတ်မှတ်ပေးထားတယ်လို့ မဆိုပါဘူး။ ဒီဟာက ကျမ်းတော်ရဲ့ အကြောင်း–အကျိုး–ချုပ်ငြိမ်း–လမ်းဆိုတဲ့ အခြေခံကို လောကီဘဝမှာ သတိရှိရှိ အသုံးချစဉ်းစားတဲ့နည်းပါ။
ကဲ… ဥပမာတစ်ခု။ ဒီကနေစပြီး ပြောမယ့် လုပ်ငန်းနဲ့ မိသားစုအခြေအနေတွေဟာ သင်ကြားရေးအတွက် စိတ်ကူးထားတဲ့ ဥပမာများဖြစ်ပြီး ဖြစ်ရပ်မှန်သမိုင်း မဟုတ်ပါဘူး။
ဖောက်သည်တိုင်ကြားမှု အမြဲနောက်ကျတယ်ဆိုပါစို့။
“ဘယ်သူမဖြေဘူးလဲ” ဆိုတာတစ်ခုပဲ မေးရင် လူတစ်ယောက်ထွက်လာမယ်။
ဒါပေမဲ့ “ဘာကြောင့် နောက်ကျနေတာလဲ” မေးလိုက်ရင် အဖြေတခြားထွက်လာနိုင်တယ်။
တိုင်ကြားမှုကို ဘယ်သူလက်ခံရမယ် မရှင်းတာလား။
ရုံးခွဲက ဗဟိုရုံးဆီ လွှဲရတာ အဆင့်များလွန်းတာလား။
ဆုံးဖြတ်ခွင့်မရှိလို့ စောင့်နေရတာလား။
ဖောက်သည်ကို ဘယ်အချိန်အတွင်း ပြန်ဖြေရမယ်ဆိုတဲ့စံ မရှိတာလား။
လူမလုံလောက်တာလား။
တိုင်ကြားမှုတက်လာရင် အပြစ်ခံရမှာကြောက်လို့ ဝန်ထမ်းတွေ စောစောမတင်ရဲတာလား။
အခု တွေ့ပြီနော်။
တူညီတဲ့ဒုက္ခတစ်ခုအောက်မှာ အကြောင်းအများကြီး ရှိနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် အဖွဲ့ကြီးလာလေလေ မေးခွန်းကောင်းရဲ့တန်ဖိုး ပိုကြီးလာတယ်။
အကြီးအကဲက အရာအားလုံး မမြင်နိုင်တော့ဘူး။ မေးခွန်းက အဖွဲ့ထဲက အချက်တွေကို စုလာစေတယ်။
ဒါပေမဲ့ မေးခွန်းကောင်းဆိုတာ “ဘာကြောင့်၊ ဘာကြောင့်၊ ဘာကြောင့်” လို့ တစ်ယောက်ကို တရားခံလို ဖိမေးတာ မဟုတ်ဘူး။
အဲဒီလိုမေးရင် မေးခွန်းက ပညာရှာတာမဟုတ်တော့ဘူး။ အပြစ်ဝန်ခံချက်ရှာတာ ဖြစ်သွားနိုင်တယ်။
ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့… သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၁၇ မှာ အဝတ်မဝတ်သော ကဿပက မြတ်စွာဘုရားကို ဒုက္ခဟာ ကိုယ်တိုင်လုပ်တာလား၊ အခြားသူလုပ်တာလား၊ နှစ်ဖက်လုံးလား၊ အကြောင်းမဲ့ပဲ ဖြစ်တာလားဆိုပြီး မေးတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အဲဒီအဆုံးစွန်ဖော်ပြချက်တွေကို မလက်ခံဘဲ အလယ်လမ်းဖြင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ်အကြောင်းကို သင်ကြားတော်မူတယ်။
ဒီဟောချက်ကို “လုပ်ငန်းပြဿနာမှာ ဘယ်သူမှ တာဝန်မရှိဘူး” လို့ လွဲမယူရဘူးနော်။ ကျမ်းတော်ဟာ ဒုက္ခဖြစ်ပေါ်မှုကို ကိုယ်တစ်ခု၊ သူတစ်ခုဆိုတဲ့ အစွန်းနှစ်ဖက်နဲ့ မဖမ်းဘဲ အကြောင်းအခြေအနေတွေရဲ့ ဆက်စပ်ဖြစ်ပေါ်မှုကို သင်ကြားတာပါ။
ဦးဇင်းတို့ လောကီဘက်မှာ ဥပမာအဖြစ် ယူမယ်ဆိုရင်—
ပြဿနာတစ်ခုကို “ဒီလူပဲ အားလုံးလုပ်တာ” လို့ အလွယ်မဖမ်းဘဲ ဘယ်အခြေအနေတွေ ပေါင်းပြီး ဒီအမှားကို ဖြစ်စေသလဲ ကြည့်ဖို့ သတိပေးတယ်။
သားက စီမံခန့်ခွဲမှုတာဝန်ယူပြီးနောက် အမြတ်ကျတယ်ဆိုပါစို့။
အဖေက—
“သားမတတ်လို့”
ဆိုတယ်။
သားက—
“အဖေက အဟောင်းစနစ်ပဲချန်ထားလို့”
ဆိုတယ်။
အခု နှစ်ဖက်စလုံး တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် အကြောင်းအရင်းအဖြစ် ထိုးတင်နေတယ်။
မေးခွန်းကို ပြောင်းကြည့်။
“အမြတ်ကျတာ ဘယ်အချိန်က စလဲ”
“အဲဒီအချိန် ဘာတွေ တပြိုင်နက်ပြောင်းသွားလဲ”
“ဖောက်သည်အမျိုးအစား ပြောင်းသွားလား”
“ဈေးနှုန်း၊ ကုန်ကျစရိတ်၊ လူအင်အား၊ ပို့ဆောင်မှု၊ ထုတ်ကုန်အရည်အသွေးထဲက ဘာတွေပြောင်းလဲသလဲ”
“မျိုးဆက်လွှဲချိန်မှာ အရေးကြီးဖောက်သည်ဆက်ဆံရေး ဘယ်သူ့ဆီလွှဲခဲ့သလဲ”
“အဖေသိတဲ့ မရေးထားတဲ့အချက်တွေ ဘာကျန်ခဲ့လဲ”
“သားပြောင်းလိုက်တဲ့နည်းထဲမှာ မထင်ထားတဲ့ အကျိုးဆက် ဘာပေါ်လဲ”
အခု စကားက “အဖေမှား/သားမှား” ကနေ “အခြေအနေတွေ ဘယ်လိုပေါင်းသွားလဲ” ဆီ ရောက်လာတယ်။
ဒီဟာ လူကို တာဝန်ကင်းစေတာ မဟုတ်ဘူး။
တာဝန်ယူမှုကို ပိုတိကျစေတယ်။
လူတစ်ယောက်က အချက်သိပြီး မလုပ်ခဲ့ရင် သူ့တာဝန်ရှိတယ်။
ဒါပေမဲ့ လူတိုင်းအပြောင်းအလဲဖြစ်လည်း အမှားထပ်ဖြစ်နေတယ်ဆိုရင် စနစ်အကြောင်းလည်း စစ်ရမယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီနေရာမှာ “အမြစ်” ဆိုတဲ့စကားကို သတိထားရမယ်။ လူတွေက ပြဿနာတစ်ခုမှာ အမြစ်တစ်ခုတည်း ရှိမယ်လို့ ထင်တတ်တယ်။
တကယ်တော့ လောကီအဖွဲ့အစည်းအများစုမှာ အကြောင်းတစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ အကြောင်းများစွာ ပေါင်းနိုင်တယ်။
ဥပမာ အလုပ်သမားတစ်ယောက် အမှားလုပ်တယ်။
လေ့ကျင့်မှုမလုံလောက်တာ ပါနိုင်တယ်။
ညွှန်ကြားချက် မရှင်းတာ ပါနိုင်တယ်။
အလုပ်ဝန်ပိုတာ ပါနိုင်တယ်။
စက်ပစ္စည်းပုံစံ မကောင်းတာ ပါနိုင်တယ်။
အလျင်လိုအောင် မျှော်မှန်းထားတဲ့ ဆုကြေးစနစ်ပါနိုင်တယ်။
အမှားကို စောစောပြောရင် အပြစ်ပေးတတ်တဲ့ယဉ်ကျေးမှု ပါနိုင်တယ်။
ဒီအရာတွေထဲက တစ်ခုကိုပြင်ရုံနဲ့ အားလုံးမပြေချင်မှ ပြေမယ်။
ဒါကြောင့် “အမြစ်ရှာတယ်” ဆိုတာ တရားခံတစ်ယောက်ရှာတာ မဟုတ်ဘူး။ အမှားကို ဖြစ်စေ၊ ဆက်ဖြစ်စေ၊ ထပ်ဖြစ်စေတဲ့ အခြေအနေတွေကို ခွဲသိတာ လို့ ဦးဇင်းတို့ နားလည်ကြရအောင်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၃၈ မှာ သာတိမည်သောရဟန်းက ဝိညာဏ်နဲ့ပတ်သက်ပြီး မှားယွင်းယူထားတဲ့အခါ အခြားရဟန်းတွေက သူ့အယူကို မေးမြန်း၊ ပြန်မေး၊ အကြောင်းပြချက်ထုတ်ဖော်စေပြီး မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံ တင်ပြကြတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ကလည်း “အကြောင်းမရှိဘဲ ဝိညာဏ် မဖြစ်ပေါ်ဘူး” ဆိုတဲ့ အခြေအနေပေါ်မူတည်ဖြစ်ပေါ်မှုကို ရှင်းပြပြီး ထပ်မံစိစစ်တော်မူတယ်။
ဒီမှာ ဦးဇင်းတို့ သင်ယူစရာနှစ်ချက်ရှိတယ်။
ပထမ—ယူထားတဲ့အမြင်ကို မေးခွန်းနဲ့ စစ်ရတယ်။
“မင်းဒီလိုထင်တာ ဘာအပေါ်အခြေခံလဲ”
“ဒီအချက်နဲ့ ဒီအချက် ဆက်သလား”
“အခြေအနေမရှိရင်လည်း ဖြစ်နိုင်သလား”
ဒီလို အကြောင်းကို ထုတ်ဖော်ရတယ်။
ဒုတိယ—မေးခွန်းက အရှက်ခွဲဖို့ မဟုတ်ဘူး။ မှားနေတဲ့နားလည်မှုကို ပြန်ရှင်းဖို့ ဖြစ်ရမယ်။
အလုပ်ခွင်မှာ မေးခွန်းကို လက်နက်လုပ်ရင် လူတွေ မေးခွန်းကြောက်သွားတယ်။
အစည်းအဝေးမှာ အကြီးအကဲက ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်ကို—
“မင်းဘာကြောင့် ဒီလောက်တောင် မစဉ်းစားတာလဲ”
လို့မေးတယ်ဆိုပါစို့။
ဒါက အဖြေရှာတဲ့မေးခွန်းလား။
အများအားဖြင့် မဟုတ်ဘူး။ “မင်းမစဉ်းစားဘူး” ဆိုတဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်ကို မေးခွန်းပုံစံနဲ့ ပစ်တာပဲ။
အဲဒီအစား—
“ဆုံးဖြတ်ချိန်မှာ မင်းလက်ထဲ ဘာအချက်အလက်ရှိခဲ့လဲ”
“ဘယ်အချက်မရှိခဲ့လဲ”
“ဒီအမှားကို အဲဒီအချိန်မှာ မြင်ဖို့ ဘာကတားထားလဲ”
“နောက်တစ်ခါ ဒီအခြေအနေပြန်လာရင် ဘာတစ်ချက်ထပ်လိုမလဲ”
ဒီလိုမေးရင် အဖြေထွက်နိုင်တယ်။
မေးခွန်းရဲ့အသံတောင် ပြောင်းသွားတယ်။
“မင်းဘာဖြစ်တာလဲ” ကနေ “ဘာဖြစ်သွားတာလဲ” ဆီ ပြောင်း။
“ဘယ်သူ့အပြစ်လဲ” ကနေ “ဘယ်အခြေအနေတွေ ပါသလဲ” ဆီ ပြောင်း။
“ဘာကြောင့် မလုပ်တာလဲ” ကနေ “ဘာက လုပ်မရအောင် တားထားလဲ” ဆီ ပြောင်း။
ဒီလိုမေးတာနဲ့ တာဝန်ပျောက်မသွားဘူး။ တာဝန်ကို အကြောင်းနဲ့ ဆက်ကြည့်လို့ ပိုမှန်လာတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
မေးခွန်းကောင်းမှာ အစဉ် ရှိရတယ်။ အရာအားလုံးကို တစ်ချိန်တည်းမမေးဘူး။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၄၄ မှာ ဥပါသကာဝိသာခနဲ့ ဘိက္ခုနီဓမ္မဒိန္နာတို့ရဲ့ ဆွေးနွေးမေးမြန်းမှုကို ကြည့်ရင် မေးခွန်းတွေဟာ တစ်ချက်ပြီးတစ်ချက် နက်သွားတယ်။ “ဒီဟာဘာလဲ” လို့ အဓိပ္ပာယ်မေးတယ်။ နောက် “ဘာက ဖြစ်ပေါ်စေသလဲ” မေးတယ်။ “ဘာက ချုပ်ငြိမ်းစေသလဲ” မေးတယ်။ “ဘယ်လမ်းက ချုပ်ငြိမ်းရာသို့ရောက်စေသလဲ” မေးတယ်။ ပြီးတော့ ချိတ်ဆက်မှုနဲ့ ခွဲခြားမှုတွေကို ဆက်မေးတယ်။
ဒီဟောချက်ကို အစည်းအဝေးပုံစံအဖြစ် မကူးသုံးရဘူး။ ဒါပေမဲ့ မေးခွန်းတစ်ခု နက်လာပုံကို ဦးဇင်းတို့ သင်ယူနိုင်တယ်။
ပြဿနာဖြစ်ရင် အရင်ဆုံး—
“ဘာဖြစ်နေတာလဲ”
ကို တိတိကျကျ ရှင်း။
ဒီအဆင့်မှာ အပြစ်မထည့်သေးနဲ့။
“မောင်ဖြူက အမြဲဂရုမစိုက်လို့ ပို့တာမှားတယ်” မရေးနဲ့။
“အော်ဒါ ၁၀၀ ထဲက ၈ ခုမှာ လိပ်စာမကိုက်ဘူး” ဆိုတဲ့ မြင်ရတဲ့အချက် ကို အရင်ပြော။
ပြီးမှ—
“ဘယ်အခြေအနေမှာ ပိုဖြစ်သလဲ”
ညအလုပ်ချိန်မှာလား။
လူအသစ်ဝင်တဲ့အခါလား။
အော်ဒါများတဲ့နေ့လား။
လိပ်စာကို ဖုန်းကနေ လက်ဖြင့်ပြန်ကူးတဲ့အခါလား။
ဒီလိုမေး။
ပြီးမှ—
“ဘာတွေက ဆက်ဖြစ်စေသလဲ”
အမှားတွေ့ပြီးလည်း စနစ်မပြင်လို့လား။
အစီရင်ခံရင် ဆူခံရလို့ ဖုံးထားတာလား။
သင်တန်းမရှိလို့လား။
အလုပ်ပုံစံက လူတစ်ယောက်ရဲ့မှတ်ဉာဏ်ပေါ် မှီနေလို့လား။
ပြီးမှ—
“ဒီပြဿနာ ရပ်သွားပြီဆိုတာ ဘယ်လိုသိမလဲ”
အမှားမရှိတော့တာလား။
အမှားပေါ်လာချိန်တိုတောင်းလာတာလား။
ဖောက်သည်တိုင်ကြားမှုလျော့တာလား။
လုပ်ငန်းအဆင့်တစ်ခုအတွင်းမှာပဲ ဖမ်းမိတာလား။
ဒီဟာ မရှင်းရင် ပြဿနာပြေ/မပြေ တိုင်းလို့မရဘူး။
နောက်ဆုံး—
“အဲဒီရပ်တန့်မှုကို ရောက်ဖို့ ဘာလုပ်မလဲ”
တာဝန်ရှင်းမလား။
လုပ်ထုံးပြင်မလား။
လေ့ကျင့်မလား။
လုပ်ငန်းပမာဏလျှော့ပြီး စမ်းမလား။
အရေးကြီးအဆင့်မှာ ထပ်စစ်မလား။
သတိပေးသူကို အပြစ်မပေးတဲ့ယဉ်ကျေးမှု တည်ဆောက်မလား။
ဒီလို နောက်ဆုံးမှာ လမ်းထွက်လာတယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၆.၆၃ ရဲ့ “အရာ–အကြောင်း–ကွဲပြားပုံ–အကျိုးဆက်–ချုပ်ငြိမ်းမှု–လမ်း” ဆိုတဲ့ခွဲခြားပုံကို တကယ်ဆင်ခြင်ရင် မေးခွန်းကောင်းဟာ အပြစ်ရှာတဲ့အလုပ်ကနေ ထိုးထွင်းသိမြင်တဲ့အလုပ်ဆီ ရွှေ့ပေးတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒါပေမဲ့ မေးခွန်းကောင်းလို့ဆိုပြီး မေးခွန်းအများကြီး မေးရုံနဲ့ ပညာဖြစ်သွားတာ မဟုတ်ဘူး။
တချို့မေးခွန်းက အရေးကြီးပေမဲ့ အခုမဟုတ်သေးဘူး။
တချို့မေးခွန်းက စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းပေမဲ့ ပြဿနာကို မလျော့စေဘူး။
တချို့မေးခွန်းက အဖြေမသိလည်း လက်ရှိဖြေရှင်းရမယ့်အလုပ်ကို လုပ်နိုင်တယ်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၃ မှာ မာလုင်္ကျာပုတ္တက အဖြေမပေးထားတဲ့ အယူအဆမေးခွန်းတွေကို မဖြေဘူးဆိုရင် သာသနာ့ဘဝကို မဆက်တော့ဘူးလို့ တောင်းဆိုတဲ့အခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အဲဒီမေးခွန်းတွေဟာ လွတ်မြောက်ရေးအတွက် အကျိုးမရှိဘူးလို့ ရှင်းပြပြီး၊ အကျိုးရှိတဲ့ ဒုက္ခ၊ ဒုက္ခဖြစ်ရာအကြောင်း၊ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းမှုနဲ့ ချုပ်ငြိမ်းရာလမ်းကို ဟောတော်မူထားတယ်။ အဆိပ်လူးမြှားထိထားသူက မြှားထုတ်မယ့်အစား မြှားပစ်သူရဲ့အမည်၊ အရပ်၊ လက်နက်အသေးစိတ်အားလုံး သိမှ ကုမယ်လို့ စောင့်နေမယ်ဆိုရင် အသက်ဆုံးနိုင်တဲ့ ဥပမာနဲ့လည်း အရေးမကြီးတဲ့မေးခွန်းကြောင့် အရေးကြီးတာ မနှောင့်နှေးစေဖို့ သတိပေးထားတယ်။
ဒီဟာ ပြဿနာအမြစ်ရှာတဲ့အခါ အရမ်းအရေးကြီးတယ်။
“အမြစ်ရှာမယ်” ဆိုပြီး အရေးပေါ်အခြေအနေမှာ အစည်းအဝေးဆယ်ခါထိုင်နေရင်လည်း မကောင်းဘူး။
မီးလောင်နေရင် ပထမ မီးငြိမ်း။
ဖောက်သည်ထိခိုက်နိုင်တဲ့ပစ္စည်းထွက်နေတယ်ဆိုရင် ပထမ ရပ်တန့်ကာကွယ်။
ဝန်ထမ်းဘေးကင်းရေးအန္တရာယ်ရှိရင် ပထမ ဘေးကင်းအောင်လုပ်။
ပြီးမှ အမြစ်ကို ဆက်ရှာ။
ဒီနေရာမှာ မေးခွန်းနှစ်မျိုးခွဲထား။
အခုချက်ချင်း ဒုက္ခမတိုးအောင် ဘာလုပ်ရမလဲ။
ပြီးတော့—
နောက်တစ်ခါ မပြန်ဖြစ်အောင် ဘာကြောင့်ဖြစ်တာလဲ။
နှစ်ခုလုံးလိုတယ်။
တစ်ဖက်ကိုပဲရွေးရင် မပြည့်ဘူး။
အရေးပေါ်ကိုပဲ ဖြေရှင်းပြီး အမြစ်မပြင်ရင် ပြန်ဖြစ်မယ်။
အမြစ်ရှာမယ်ဆိုပြီး လက်ရှိထိခိုက်မှုကို မရပ်ရင် လူတွေ ပိုဒုက္ခရောက်မယ်။
ဒါကြောင့် မေးခွန်းကောင်းဆိုတာ အချိန်ကောင်းလည်း သိရတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုမှာ အထူးသဖြင့် မေးခွန်းကောင်းတစ်ခုက အဖေ့အတွေ့အကြုံကို အမိန့် အဖြစ်မဟုတ်ဘဲ အကြောင်းပြချက် အဖြစ် လက်ဆင့်ကမ်းပေးနိုင်တယ်။
သားက—
“အဖေ၊ ဒီဖောက်သည်အမျိုးအစားကို ဘာကြောင့် အကြွေးမပေးဘူးလဲ”
မေးတယ်။
အဖေက—
“အဖေပြောတာလုပ်”
ဆိုရင် မူပဲလက်ဆင့်ကမ်းတယ်။ ပညာမရောက်ဘူး။
အဖေက—
“အရင်က ဒီအခြေအနေတွေမှာ ငွေပြန်မရတဲ့ပြဿနာထပ်ထပ်ဖြစ်လို့ ဦးဇင်းတို့ ဒီစံထားခဲ့တာ။ ဒါပေမဲ့ အခုနည်းလမ်းအသစ်နဲ့ အန္တရာယ်လျှော့လို့ရသလား ပြန်စစ်လို့ရတယ်”
လို့ပြောရင် ဘာရသွားလဲ။
အကြောင်းရသွားတယ်။
နယ်နိမိတ်ရသွားတယ်။
ပြောင်းလို့ရ/မရ စဉ်းစားလမ်းရသွားတယ်။
ဒါဟာ မေးခွန်းကောင်းရဲ့တန်ဖိုး။
တစ်ဖက်မှာ အကြီးအကဲလည်း နောက်မျိုးဆက်ကို မေးရမယ်။
“မင်းဒီနည်းသစ်ကို ဘာကြောင့်ရွေးတာလဲ”
ဒါကို “မယုံဘူး” ဆိုတဲ့အသံနဲ့ မမေးနဲ့။
“အဖေမမြင်သေးတာကို နားလည်ချင်တယ်” ဆိုတဲ့စိတ်နဲ့ မေး။
သားက အချက်အလက်ရှင်းပြမယ်။
အဖေက မေး—
“ဘယ်အချက်မှားနေရင် မင်းဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြောင်းမလဲ”
ဒီမေးခွန်းက အရမ်းကောင်းတယ်။
ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ကိုယ့်အမြင်ကို တကယ်စိစစ်ထားသလား သိရတယ်။
“ဘာဖြစ်ဖြစ် မပြောင်းဘူး” ဆိုရင် အဲဒါ အမြင်မဟုတ်တော့ဘဲ ဖမ်းဆုပ်မှုဖြစ်နေလား ပြန်ကြည့်ရမယ်။
အဖေ့ကိုလည်း သားမေးလို့ရတယ်—
“အဖေ့စိုးရိမ်ချက်ကို ဘယ်အချက်ပြောင်းသွားရင် အဖေ လက်ခံနိုင်မလဲ”
ဒီလိုဆို အငြင်းပွားမှုက တံခါးပိတ်မနေတော့ဘူး။ စမ်းသပ်လို့ရတဲ့အချက် ထွက်လာတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
တစ်ခါတလေ ပြဿနာအမြစ်က “ဘာဖြစ်တယ်” ထဲမှာ မရှိဘဲ “ဘာကို ဆက်ထိန်းထားတယ်” ထဲမှာ ရှိတယ်။
ဥပမာ ဝန်ထမ်းတွေ အမှားဖုံးတယ်။
မေး—
“ဘာကြောင့် ဖုံးတာလဲ”
“ဆူခံရမှာကြောက်လို့”
ထွက်လာတယ်။
နောက်ထပ်မေး—
“ဘာကြောင့် ဆူခံရမှာ ဒီလောက်ကြောက်တာလဲ”
“အရင်က အမှားပြောသူကို လူရှေ့မှာ အရှက်ခွဲဖူးလို့”
ထွက်လာတယ်။
အခု ပြဿနာအမြစ်က အမှားလုပ်သူတစ်ယောက် မဟုတ်တော့ဘူး။
အမှားကို စောစောပြောရင် ဆုံးရှုံးမယ်ဆိုတဲ့ ယုံကြည်ချက်ကို အဖွဲ့ယဉ်ကျေးမှုက ထိန်းပေးနေတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါကို ပြင်မယ်ဆို “အမှားမလုပ်နဲ့” ဆိုတာတင် မလုံလောက်တော့ဘူး။
“အမှားစောစောတင်ပြရင် အပြစ်ပေးမယ့်အစား မြန်မြန်ကာကွယ်” ဆိုတဲ့ ယဉ်ကျေးမှု ပြန်တည်ရမယ်။
အမြစ်ရှာတဲ့မေးခွန်းက ဒီလို ဆက်ဖြစ်စေတဲ့အခြေအနေ ကို ရှာပေးတယ်။
ဒီနေရာမှာ သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၂၃ ရဲ့ အကြောင်းဆက်စပ်မှုသဘောကို ဆင်ခြင်လို့ရတယ်။ ဒီသုတ်မှာ ဒုက္ခဟာ အကြောင်းရှိတယ်လို့ နောက်ပြန်ဆက်စပ်ပြသလို၊ ဒုက္ခကပင် သဒ္ဓါအတွက် အခြေအနေဖြစ်ပြီး အဆင့်ဆင့် ဝမ်းမြောက်မှု၊ ပီတိ၊ ငြိမ်သက်မှု၊ သုခ၊ သမာဓိ၊ အမှန်အတိုင်းသိမြင်မှုကနေ လွတ်မြောက်မှုဆီ တိုးသွားနိုင်တဲ့ အကြောင်းဆက်တစ်ခုကိုလည်း ဖော်ပြထားတယ်။
ဒီဟာ လုပ်ငန်းအကြောင်းကို သက်သေပြတာ မဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဦးဇင်းတို့အတွက် ဆင်ခြင်ချက်တစ်ခု ရတယ်။
မေးခွန်းကောင်းဟာ “အရင်က ဘာဖြစ်လို့” လို့ နောက်ပြန်ကြည့်တာတင်မဟုတ်ဘူး။ “အခုကစပြီး ဘာအခြေအနေဖန်တီးရင် ကောင်းတဲ့လမ်းဆက်ဖြစ်မလဲ” လို့ ရှေ့ကိုလည်း မေးရတယ်။
ပြဿနာအမြစ်သိပြီးနောက်—
“ဘယ်သူမှားတယ်” လို့ ပြီးမသွားနဲ့။
“အခု ဘာကောင်းတဲ့အခြေအနေ ထည့်မလဲ” မေး။
လေ့ကျင့်မှုလား။
တာဝန်ရှင်းလင်းမှုလား။
ဖောက်သည်နဲ့ တိုက်ရိုက်ပြန်အတည်ပြုမှုလား။
အမှားစောစောပြောနိုင်တဲ့လမ်းလား။
စစ်ဆေးချက်တစ်ခုလား။
မမျှတတဲ့မက်လုံးကို ပြင်တာလား။
သဘောတူညီချက်မှတ်တမ်းလား။
နောက်မျိုးဆက်ကို အကြောင်းအရင်းကိုပါ လွှဲတာလား။
အခု ပြဿနာရှာဖွေမှုက ဖျက်ဆီးမှုမဟုတ်တော့ဘူး။ အနာဂတ်တည်ဆောက်မှု ဖြစ်လာတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ နားလည်လွယ်တဲ့ နေ့စဉ်ဥပမာတစ်ခု ပြောမယ်။ ဒါဟာ ဓမ္မကို သက်သေပြတဲ့ဥပမာ မဟုတ်ပါဘူး။
အိမ်ကြမ်းပြင်မှာ ရေစိုနေတယ်ဆိုပါစို့။
ဦးဇင်းတို့ အဝတ်နဲ့သုတ်တယ်။ ခြောက်သွားတယ်။
မနက်ဖြန် ပြန်စိုတယ်။ ထပ်သုတ်တယ်။
နောက်နေ့ ပြန်စိုတယ်။
ဒီအခါ မေးခွန်းပြောင်းရမယ်။
“ကြမ်းပြင်ကို ဘယ်သူမသုတ်တာလဲ” မဟုတ်ဘူး။
“ရေ ဘယ်ကဝင်နေတာလဲ”
ပိုက်ယိုတာလား။
မိုးရေဝင်တာလား။
ရေခဲသေတ္တာက ယိုတာလား။
အဲဒီအကြောင်း မပြင်ရင် သုတ်တာက လက်ရှိအကျိုးဆက်ကိုပဲ ကိုင်တွယ်တာ။
လုပ်ငန်းမှာလည်း တစ်ခါတလေ ဦးဇင်းတို့ ရေသုတ်နေကြတာ များတယ်။
ဖောက်သည်တိုင်ရင် လျော်ကြေးပေးတယ်။
ဝန်ထမ်းထွက်ရင် အသစ်ခန့်တယ်။
အော်ဒါမှားရင် ပြန်ပို့တယ်။
အငြင်းပွားရင် အလယ်ကဝင်ဖြေတယ်။
ဒါတွေ လိုတယ်။
ဒါပေမဲ့ ထပ်ထပ်ဖြစ်နေရင် “ရေဘယ်ကဝင်နေလဲ” မေးရမယ်။
တူညီတဲ့ဒုက္ခ ထပ်ဖြစ်နေခြင်းဟာ မေးခွန်းအသစ်မေးဖို့ အချက်ပြသံ ဖြစ်နိုင်တယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီည မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုဆိုတဲ့အကြောင်းနဲ့ အထူးချိတ်ရမယ့်အချက် ရှိတယ်။
မျိုးဆက်ဟောင်းက အများကြီးသိတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီအရာတွေထဲက တချို့ဟာ အဖြေ အနေနဲ့ပဲ လက်ဆင့်ကမ်းတတ်တယ်။
“ဒီလိုလုပ်”
“ဒီလူနဲ့ မလုပ်နဲ့”
“ဒီဖောက်သည်ကို သတိထား”
“ဒီကိစ္စမှာ အကြွေးမပေးနဲ့”
အဖြေတွေ ရတယ်။
ဒါပေမဲ့ “ဘာကြောင့်” မသိရင် နောက်မျိုးဆက်က အခြေအနေပြောင်းတဲ့နေ့မှာ မသိတော့ဘူး။
မူဟောင်းကို လိုက်ရမလား။ ပြင်ရမလား။ မသိဘူး။
ဒါကြောင့် မျိုးဆက်လွှဲရာမှာ အဖြေတင် မလွှဲနဲ့။
အဖြေကို မွေးဖွားပေးခဲ့တဲ့ မေးခွန်းကိုပါ လွှဲ။
“ဒီမူကို ဘာအန္တရာယ်ကနေ ကာကွယ်ဖို့ထားတာလဲ”
“ဘယ်အခြေအနေမှာ ဒီမူ မလိုတော့နိုင်လဲ”
“ဘယ်အချက်ကို မဖြစ်မနေ ထိန်းရမလဲ”
“ဘယ်အရာက ပြောင်းလို့ရလဲ”
“ဒီအကြောင်းကို နောက်တစ်ခါ ဘယ်အချိန် ပြန်စစ်ရမလဲ”
ဒီမေးခွန်းတွေကို လွှဲပေးရင် နောက်မျိုးဆက်က အဖြေကို ကိုးကွယ်မနေတော့ဘူး။ အကြောင်းကို သိပြီး အခြေအနေအသစ်မှာ ပညာနဲ့ ပြန်ဆုံးဖြတ်နိုင်တယ်။
ဒါ ငြိမ်းချမ်းတဲ့အောင်မြင်မှုအတွက် အရေးကြီးတယ်။
အဖေမရှိတော့လို့ စနစ်ရပ်မသွားဘူး။
တည်ထောင်သူမရှိတော့လို့ မူရဲ့အကြောင်း ပျောက်မသွားဘူး။
လူပြောင်းသွားလည်း ပြဿနာကို မေးခွန်းနဲ့ ပြန်ရှာတတ်တဲ့အလေ့အကျင့် ကျန်တယ်။
အဲဒါက ပစ္စည်းထက် တန်ဖိုးကြီးတဲ့အမွေ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ သတိထားဖို့ အယူမှားတချို့ ပြန်ပြင်ကြရအောင်။
“ပြဿနာအမြစ်ရှာတယ်ဆို လူတစ်ယောက်ကို အဆုံးထိ တူးမေးရမယ်” မဟုတ်ဘူး။
လူ့စိတ်ရင်းကို သက်သေမရှိဘဲ မဖန်တီးရဘူး။
“မင်းက မနာလိုလို့ လုပ်တာမဟုတ်လား”
“မင်းက အဖေ့အာဏာကို လိုချင်လို့ ဒီလိုပြောတာ”
“မင်းက အလုပ်ပျင်းလို့ပဲ”
ဒီလိုပြောတာ အမြစ်ရှာတာမဟုတ်ဘူး။ မိမိထင်မြင်ချက်ကို သူတစ်ပါးစိတ်ထဲ ထည့်ပေးတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
မေး—
“အဲဒီအချိန် မင်းဘာအချက်အလက်ရှိခဲ့လဲ”
“ဘာရွေးချယ်စရာတွေ ရှိခဲ့လဲ”
“ဘာအခက်အခဲ ရှိခဲ့လဲ”
“ဘယ်အချက်က ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ကို တွန်းပို့ခဲ့လဲ”
သူပြောတာကို ကြား။ သက်သေမရှိတဲ့စိတ်ရင်း မတပ်နဲ့။
“အမြစ်တစ်ခုတွေ့ရင် ပြီးပြီ” လည်း မဟုတ်ဘူး။
အခြေအနေများစွာ ပေါင်းနိုင်တယ်။
“အမြစ်ရှာဖို့ မေးနေရင် အမြန်ဆုံးဖြတ်မရဘူး” လည်း တစ်ဝက်ပဲမှန်တယ်။
အရေးပေါ်မှာ ပထမ ကာကွယ်။ ပြီးမှ စိစစ်။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၃ က အကျိုးမရှိတဲ့မေးခွန်းကြောင့် လက်ရှိဒုက္ခဖြေရှင်းမှု မနှောင့်နှေးစေဖို့ သတိပေးထားတယ်။
“မေးခွန်းမေးသူက ပိုပညာရှိတယ်” လည်း မဟုတ်ဘူး။
မေးခွန်းကို ကိုယ့်မာနနဲ့သုံးလို့ရတယ်။ တစ်ဖက်ကို အရှက်ခွဲဖို့ သုံးလို့ရတယ်။
မေးခွန်းကောင်းဖြစ်ဖို့ မေတ္တာနဲ့ အမှန်ရှာစိတ် လိုတယ်။
“တာဝန်မယူဘဲ စနစ်ကို အပြစ်ပေး” လည်း မဟုတ်ဘူး။
စနစ်အကြောင်းရှာတာနဲ့ လူ့တာဝန် ပျောက်မသွားဘူး။ လူက သိသိကြီးနဲ့ မကောင်းတာလုပ်ရင် အဲဒီလုပ်ရပ်အတွက် တာဝန်ယူရမယ်။ ဒါပေမဲ့ နောက်တစ်ခါ မဖြစ်အောင် လူ့တာဝန်နဲ့ အခြေအနေပြင်ဆင်မှု နှစ်ခုလုံးကြည့်ရမယ်။
ဒီလိုချိန်တယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီည လက်တွေ့ယူသွားလို့ရမယ့် “အမြစ်ရှာမေးခွန်း” ကို ရိုးရိုးလေး ပြောမယ်။ ဒါဟာ ကျမ်းတော်ထဲက တိုက်ရိုက်စံစာရင်း မဟုတ်ပါဘူး။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၆.၆၃ ရဲ့ အကြောင်း–အကျိုး–ချုပ်ငြိမ်း–လမ်းအခြေခံကို လောကီပြဿနာဆင်ခြင်ရာမှာ အသုံးချထားတာပါ။
ပြဿနာတစ်ခု ပေါ်လာရင် အရင်ဆုံး—
“တကယ်ဘာဖြစ်နေတာလဲ”
အမြင်မထည့်ဘဲ အချက်ကိုပြော။
နောက်—
“ဘယ်အခြေအနေမှာ ဒီဟာ ဖြစ်လာသလဲ၊ ထပ်ဖြစ်သလဲ”
အချိန်၊ နေရာ၊ အဆင့်၊ လူအုပ်စု၊ အလုပ်ပမာဏ၊ အချက်အလက်တို့ ကြည့်။
နောက်—
“ဘာတွေက ဒီပြဿနာကို ဆက်ဖြစ်စေသလဲ”
ကြောက်စိတ်၊ မရှင်းတဲ့တာဝန်၊ မှားတဲ့မက်လုံး၊ လေ့ကျင့်မှုမရှိမှု၊ အဆင့်များမှု၊ ဆက်သွယ်မှုကွာဟမှု—အချက်ရှိသလောက် ကြည့်။
နောက်—
“ဒီပြဿနာ ချုပ်သွားပြီဆိုတာ ဘယ်လိုသိမလဲ”
အခြေအနေတစ်ခုကို အတည်ပြုနိုင်အောင် ရှင်း။
နောက်—
“အဲဒီအခြေအနေဆီ ရောက်ဖို့ ဘာလမ်းလိုသလဲ”
လုပ်ထုံးပြင်မလား၊ လူလေ့ကျင့်မလား၊ အာဏာခွဲမလား၊ စစ်ဆေးချက်ထည့်မလား၊ သတင်းစီးဆင်းမှု ပြင်မလား။
နောက်ဆုံးမှ—
“ဘယ်သူက ဘာတာဝန်ယူမလဲ”
ဒါကို အပြစ်ပေးဖို့မဟုတ်ဘဲ အလုပ်တကယ်ရွေ့ဖို့ သတ်မှတ်။
ဦးဇင်းတို့ သတိထားကြည့်။
အရင်က “ဘယ်သူမှားလဲ” ကို အစမှာမေးတယ်။
အခု “ဘယ်သူတာဝန်ယူမလဲ” ကို နောက်ဆုံးမှာ မေးတယ်။
ဒီကွာခြားချက် အရေးကြီးတယ်။
အစမှာ လူရှာရင် ကာကွယ်စိတ်တက်တယ်။
အကြောင်းကို အရင်ရှာပြီး နောက်ဆုံးတာဝန်ခွဲရင် လုပ်ရမယ့်အရာ ရှင်းတယ်။
ဒါကြောင့် အဖွဲ့ထဲမှာ အပြစ်ပုံချခြင်းမဟုတ်ဘဲ တာဝန်ယူမှု ကျန်တယ်။ တစ်နည်းပြောရရင်—အခြားသူပေါ်ပုံချခြင်းမဟုတ်၊ ကိုယ့်အပိုင်းကို ကိုယ်ထမ်းခြင်း ပါ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ မေးခွန်းကောင်းရဲ့ အဖြေက “မသိသေးဘူး” ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါကိုလည်း လက်ခံတတ်ရမယ်။
“ဘာကြောင့် ဒီဖောက်သည်တွေ ပျောက်နေတာလဲ”
အဖွဲ့က အမြန်အဖြေလိုတယ်။
“ဈေးကြီးလို့”
တစ်ယောက်ပြောတယ်။
“ဝန်ဆောင်မှုမကောင်းလို့”
တစ်ယောက်ပြောတယ်။
“ပြိုင်ဘက်ကောင်းလို့”
တစ်ယောက်ပြောတယ်။
တကယ်တမ်း အချက်မရှိသေးရင် ဘယ်ဟာအမြစ်လဲ မသိသေးဘူး။
ဒီအချိန် ပညာရှိတဲ့စကားက—
“အခုထိ မသိသေးဘူး။ ဒီအချက်သုံးခုကို စစ်ပြီးမှ အတည်ပြုမယ်”
ဖြစ်နိုင်တယ်။
မသိတာကို မသိဘူးလို့ထားနိုင်တာ မေးခွန်းကောင်းရဲ့ အစိတ်အပိုင်း။
အလျင်လိုပြီး အဖြေတစ်ခုတင်လိုက်ရင် နောက်ကမေးခွန်းအားလုံး ပိတ်သွားတတ်တယ်။
“ဈေးကြီးလို့ပဲ” လို့ဆုံးဖြတ်လိုက်ပြီဆို ဝန်ဆောင်မှုကို မစစ်တော့ဘူး။
“သားမတတ်လို့ပဲ” လို့ဆုံးဖြတ်လိုက်ပြီဆို လွှဲပြောင်းစနစ်ကို မစစ်တော့ဘူး။
“အဖေမလွှတ်လို့ပဲ” လို့ဆုံးဖြတ်လိုက်ပြီဆို သားဘက်က လိုအပ်ချက်ကို မစစ်တော့ဘူး။
အလျင်လိုတဲ့အဖြေတစ်ခုဟာ မှန်တဲ့မေးခွန်းတစ်ခုကို သတ်ပစ်နိုင်တယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၄၄ ရဲ့ မေးမြန်းမှုကို ပြန်ကြည့်ရင် ဝိသာခက အဖြေတစ်ခုရတာနဲ့ မရပ်ဘူး။ အဓိပ္ပာယ်တစ်ခုရရင် အကြောင်းမေးတယ်။ အကြောင်းရရင် ချုပ်ငြိမ်းမှုမေးတယ်။ ချုပ်ငြိမ်းမှုရရင် လမ်းမေးတယ်။ နောက်ပြီး ဆက်စပ်မှုနဲ့ ခွဲခြားမှုကို မေးတယ်။
ဒီဟာ ဦးဇင်းတို့ကို သတိပေးတယ်။
အဖြေတစ်ခုရတာ = နားလည်ပြီ မဟုတ်သေးနိုင်ဘူး။
“အမှားဖြစ်တာ လူအသစ်မို့”
အဖြေထွက်တယ်။
“လူအသစ်ဖြစ်လို့ ဘာအပိုင်းမှာ အမှားဖြစ်တာလဲ”
ဆက်မေး။
“လုပ်ထုံးမသိလို့”
“ဘာကြောင့် မသိတာလဲ”
“သင်တန်းမပေးရသေးလို့”
“ဘာကြောင့် မပေးရသေးတာလဲ”
“လူဝင်တာနဲ့ အလုပ်ချက်ချင်းပေးရတဲ့ဖိအားရှိလို့”
“ဘာက အဲဒီဖိအားကို ဖြစ်စေတာလဲ”
“လူအင်အားတွက်ချက်မှု မမှန်လို့”
အခု “လူအသစ်အမှား” ကနေ “လူအင်အားစီမံမှုနဲ့ လေ့ကျင့်မှုကွာဟချက်” ဆီ ရောက်လာတယ်။
ဒီလိုမေးနိုင်ရင် လုပ်ငန်းက လူအသစ်တိုင်းကို ဆူနေရတဲ့အခြေအနေကနေ လွတ်နိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ “ဘာကြောင့်” ကို စက်ရုပ်လို ငါးခါမေးရမယ်ဆိုတဲ့ စံကို ဦးဇင်းတို့ မတင်ပါဘူး။ ကျမ်းတော်မှာ ဒီလို ခေတ်သစ်ပုံစံတိတိကျကျ မသတ်မှတ်ထားပါဘူး။ မေးခွန်းအရေအတွက်ထက် အကြောင်းအဆင့်ကို တကယ်ရှင်းလာသလား က ပိုအရေးကြီးတယ်။
တစ်ခါတလေ နှစ်ခါမေးရုံနဲ့ ရှင်းတယ်။
တစ်ခါတလေ အချက်အလက်ထပ်လိုတယ်။
တစ်ခါတလေ မေးနေရုံနဲ့မရဘဲ လက်တွေ့ကြည့်ရတယ်။
ပညာဟာ ပုံစံကို ကိုးကွယ်တာမဟုတ်ဘူး။ အမှန်ကို ရှာတာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီခေါင်းစဉ်ကို မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုနဲ့ နောက်တစ်ဆင့်ချိတ်ရင် အရေးကြီးတာ အပြစ်အမွေ မလွှဲဖို့ ပါ။
အဖေက သားကို လွှဲပေးရင်း—
“မင်းအစ်ကိုက အမြဲအလုပ်မလုပ်ဘူး”
“ဒီဝန်ထမ်းက အမြဲပြဿနာရှာတယ်”
“ဒီဌာနက အသုံးမကျဘူး”
ဆိုတဲ့ လူတံဆိပ်တွေကို လွှဲပေးရင် နောက်မျိုးဆက်က အချက်မစစ်ဘဲ လူပုံရိပ်ကို အမွေဆက်ခံသွားတယ်။
ပိုကောင်းတာက—
“ဒီဌာနမှာ တိုင်ကြားမှုအများဆုံးက ဒီအဆင့်မှာဖြစ်တယ်။ အရင်က ဦးဇင်းတို့ ဒီလိုပြင်ဖူးတယ်။ မပြေလို့ ဒီအချက်တွေ ထပ်စစ်ဖို့လိုတယ်”
ဆိုပြီး ပြဿနာအကြောင်းကို လွှဲ။
“ဒီဝန်ထမ်းနဲ့ ပဋိပက္ခရှိဖူးတယ်” လို့ပြောမယ်ဆိုလည်း ဘာဖြစ်ခဲ့တယ်ဆိုတဲ့ အချက်ကိုခွဲပြော။ လူတစ်ယောက်လုံးကို တံဆိပ်မကပ်။
ဒီလိုဆို နောက်မျိုးဆက်က အဖေ့အမုန်းကို မယူဘူး။ အဖေ့အတွေ့အကြုံကို ယူတယ်။
ဒါ ငြိမ်းချမ်းတဲ့အောင်မြင်မှု။
အမွေမှာ ပစ္စည်းပဲ မပါဘူး။ မေးခွန်းမေးပုံ လည်း ပါတယ်။
အဖေက အမြဲ—
“ဘယ်သူ့အပြစ်လဲ”
ဆိုတဲ့အိမ်မှာ သားလည်း အဲဒီမေးခွန်းကို သင်မယ်။
အဖေက—
“ဘာဖြစ်သွားတာလဲ၊ ဘာကြောင့် ပြန်ဖြစ်နေတာလဲ၊ ဘယ်လိုမပြန်ဖြစ်အောင်လုပ်မလဲ”
ဆိုတဲ့အိမ်မှာ သားလည်း အကြောင်းရှာတတ်မယ်။
ဒါဟာ ခေါင်းဆောင်မှုအမွေ။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီည ဦးဇင်းတို့ မိသားစုဘဝထဲလည်း ပြန်ယူကြည့်။
လင်မယားအငြင်းပွားမှုတစ်ခု ထပ်ထပ်ဖြစ်တယ်။
“သူက အမြဲဒီလို”
ဆိုတာ အမြစ်ရှာတာမဟုတ်ဘူး။
မေး—
“ဘယ်အချိန်မှာ ဒီစကားတွေ ပိုပေါ်လာသလဲ”
“ပင်ပန်းတဲ့အချိန်လား”
“ငွေကြေးဖိအားရှိတဲ့အချိန်လား”
“တစ်ဖက်စကားကို ပြီးအောင်မကြားခင် အဖြေပေးလို့လား”
“တာဝန်ကို အစက မရှင်းခဲ့လို့လား”
သားသမီး စာမလုပ်ဘူးဆိုရင်—
“ပျင်းတယ်” လို့တံဆိပ်မကပ်ခင်—
“မသိလို့လား၊ မလုပ်ချင်လို့လား၊ မလုပ်နိုင်လို့လား၊ ကြောက်လို့လား၊ အချိန်မစီမံတတ်လို့လား”
အကြောင်းကို ကြည့်။
ဒီမေးခွန်းတွေက လူကို အပြစ်ကင်းစေဖို့ မဟုတ်ဘူး။ တကယ်လိုတဲ့အကူအညီကို မှန်စေဖို့။
မသိလို့ဆို သင်ပေးရမယ်။
မလုပ်ချင်လို့ဆို အကြောင်းနဲ့ တာဝန်ဆွေးနွေးရမယ်။
မလုပ်နိုင်လို့ဆို ပမာဏပြင်ရမယ်။
ကြောက်လို့ဆို လုံခြုံမှုလိုတယ်။
အကြောင်းမသိဘဲ တစ်နည်းတည်းသုံးရင် အဖြေမကိုက်ဘူး။
ဒါကြောင့် မေးခွန်းကောင်းဟာ ကရုဏာနဲ့ ပညာတို့ ဆုံတဲ့နေရာတစ်ခု ဖြစ်နိုင်တယ်။
လူကို ချစ်လို့ အမှားမမေးဘဲမနေ။
အမှားမုန်းလို့ လူကိုမချိုး။
အကြောင်းကိုမေး။
ဖြေရှင်းလမ်းကိုရှာ။
ဒီလို ချိန်ရတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု ဒီညတရားကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ရိုက်ချိတ်ကြရအောင်။
ဒီခေါင်းစဉ်နဲ့ သစ္စာလေးပါးရဲ့ ဆက်စပ်မှု အရမ်းရှင်းတယ်။ ဒါပေမဲ့ အရင်သတိပေးချင်တာတစ်ခုရှိတယ်။
သစ္စာလေးပါးဟာ လုပ်ငန်းပြဿနာဖြေရှင်းနည်းမဟုတ်ပါဘူး။ ဒုက္ခမှ လွတ်မြောက်ရေးဆိုင်ရာ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အဓိကသင်ကြားမှုပါ။ လောကီပြဿနာမှာ “ပြဿနာ–အကြောင်း–ရပ်တန့်မှု–လမ်း” ဆိုတဲ့ပုံစံကို မြင်လို့ရတယ်ဆိုတာ ဥပမာသဘောသာ ဖြစ်တယ်။ ဓမ္မရဲ့အနက်ကို လုပ်ငန်းနည်းစနစ်တစ်ခုအဖြစ် လျှော့မပစ်ရဘူး။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၃ မှာလည်း အကျိုးရှိတဲ့အရာအဖြစ် ဒုက္ခ၊ ဒုက္ခဖြစ်ရာအကြောင်း၊ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းမှုနဲ့ ချုပ်ငြိမ်းရာလမ်းကို ထင်ရှားစွာ ဟောထားတယ်။
ဒုက္ခသစ္စာ
မျိုးဆက်လွှဲရာမှာ တူညီတဲ့ပြဿနာ ထပ်ထပ်ဖြစ်နေတာ ဒုက္ခ။
အဖေက သားကို အပြစ်တင်၊ သားက အဖေ့စနစ်ကို အပြစ်တင်ပြီး မိသားစုအပူတက်တာ ဒုက္ခ။
ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်ပြောင်းပြီး နောက်တစ်ယောက်ထပ်မှားတာ ဒုက္ခ။
အကြောင်းမသိဘဲ လူကိုပဲ ဆူနေရတာ ဒုက္ခ။
အမှားတင်ပြသူကို အပြစ်ပေးလို့ နောက်ပိုင်း ဘယ်သူမှ မပြောရဲတော့တာ ဒုက္ခ။
တည်ထောင်သူမရှိတော့မှ “ဒီမူကို ဘာကြောင့်ထားတာလဲ” မသိတော့တာ ဒုက္ခ။
အဖြေတွေ လက်ဆင့်ကမ်းခဲ့ပေမဲ့ မေးခွန်းတွေ မလွှဲခဲ့လို့ နောက်မျိုးဆက် အခြေအနေသစ်မှာ မဆုံးဖြတ်တတ်တာ ဒုက္ခ။
ပြဿနာဖြစ်တိုင်း “ဘယ်သူ့အပြစ်လဲ” ဆိုပြီး အဖွဲ့အတွင်း ယုံကြည်မှုကျတာ ဒုက္ခ။
အရေးပေါ်ကိုပဲ လိုက်ရှင်းပြီး အမြစ်မပြင်လို့ ရေသုတ်သလို ထပ်ထပ်လုပ်နေရတာ ဒုက္ခ။
ဒီအရာတွေကို အရင်ဆုံး ပြဿနာရှိတယ် လို့ သိရမယ်။
အဖွဲ့က “ဦးဇင်းတို့အဆင်ပြေပါတယ်” လို့ ပုံဖော်ထားရင် အမြစ်မရှာနိုင်ဘူး။
ဒုက္ခကို မမြင်ရင် မေးခွန်းမပေါ်ဘူး။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၆.၆၃ မှာ ဒုက္ခကို သိရမယ်လို့ အရင်ထားပြီး အကြောင်း၊ အကျိုးဆက်၊ ချုပ်ငြိမ်းမှုနဲ့ လမ်းကို ဆက်သိရမယ်လို့ ဖော်ပြထားတယ်။
သမုဒယသစ္စာ
ဒါဆို ဒီဒုက္ခရဲ့အကြောင်းက ဘာလဲ။
လောကီပြဿနာတစ်ခုမှာ အပြင်အကြောင်းများစွာ ရှိနိုင်တယ်။ မရှင်းတဲ့တာဝန်၊ မကောင်းတဲ့လုပ်ထုံး၊ လေ့ကျင့်မှုမရှိမှု၊ သတင်းမစီးမှု၊ လူအင်အားမလုံလောက်မှု စတာတွေပါနိုင်တယ်။ အဲဒါတွေကို လက်တွေ့ပြင်ရမယ်။
ဒါပေမဲ့ ဓမ္မဘက်က ဦးဇင်းတို့ ကိုယ့်အတွင်းကိုလည်း ကြည့်ရမယ်။
“တရားခံတစ်ယောက် အမြန်ရချင်တယ်” ဆိုတဲ့တဏှာ။
“ငါ့အုပ်ချုပ်မှု မမှားဘူးဆိုတာ သက်သေပြချင်တယ်” ဆိုတဲ့ဖမ်းဆုပ်မှု။
“အဖေ့ခေတ်က အားလုံးမှန်တယ်” ဆိုတဲ့အမြင်ဖမ်းဆုပ်မှု။
“လူငယ်နည်းသစ်ကပဲ အကုန်ကောင်းတယ်” ဆိုတဲ့ဖမ်းဆုပ်မှု။
“ငါ့အမှားပေါ်ရင် ဂုဏ်ကျမယ်” ဆိုတဲ့မာနနဲ့ကြောက်စိတ်။
“မေးခွန်းမေးလာတာ ငါ့ကို မယုံတာ” ဆိုတဲ့အတ္တ။
ဒီအရာတွေက အကြောင်းအရင်းကို မမြင်စေဘဲ လူကိုမြန်မြန်တံဆိပ်ကပ်စေတယ်။
သမုဒယသစ္စာမှာ ဒုက္ခရဲ့အမြစ်အဖြစ် တဏှာကို သိရသလို၊ ဒီညလောကီအကြောင်းအရာမှာလည်း ကိုယ့်အတွင်းက တဏှာနဲ့ဖမ်းဆုပ်မှုတွေ ဘယ်လိုမေးခွန်းကိုပိတ်နေလဲ ကြည့်ရမယ်။
နိရောဓသစ္စာ
“ငါမှန်ရမယ်” ဆိုတာ နည်းလာရင် ဘာဖြစ်မလဲ။
“ဘယ်သူမှားလဲ” လို့ တန်းမမေးတော့ဘူး။
“ဘာဖြစ်သွားတာလဲ” လို့ အေးအေးဆေးဆေးမေးနိုင်တယ်။
သားက အဖေ့စနစ်ထဲက ကောင်းတဲ့အချက်ကို ယူနိုင်တယ်။
အဖေက သားမြင်ထားတဲ့ အချက်အသစ်ကို လက်ခံနိုင်တယ်။
ဝန်ထမ်းက အမှားပြောရင် အရှက်မခွဲဘဲ “ဘယ်အခြေအနေက ဒီလိုဖြစ်စေသလဲ” လို့ ကြည့်နိုင်တယ်။
အဲဒီအချိန် အဖွဲ့အပူ နည်းတယ်။
ကာကွယ်စိတ် နည်းတယ်။
အချက်မှန် ပိုထွက်လာတယ်။
တူညီတဲ့အမှားကို ဆက်ဖြစ်စေတဲ့အခြေအနေတွေကို ဖြုတ်နိုင်လာတယ်။
ဒါဟာ နေ့စဉ်ဘဝထဲက အပူလျော့မှု။
ဒါကို နိရောဓသစ္စာအပြည့်အစုံနဲ့ တန်းတူမပြောရပါဘူး။ နိရောဓသစ္စာဟာ တဏှာနဲ့ဖမ်းဆုပ်မှုတို့ ချုပ်ငြိမ်းရာ လွတ်မြောက်မှုကို ညွှန်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ကိုယ့်အမြင်ဖမ်းထားတာ လျော့သလောက် ပဋိပက္ခအပူလျော့တယ်ဆိုတာ ဒီနေ့ဘဝမှာမြင်နိုင်တယ်။
အဲဒီသက်သာမှုက “ဖမ်းထားခြင်းချုပ်ရင် ဒုက္ခလျော့တယ်” ဆိုတဲ့ ဓမ္မဘက်ကို ဦးဇင်းတို့ ပိုနက်နက် ဆင်ခြင်စေတယ်။
မဂ္ဂသစ္စာ
မေးခွန်းကောင်းနဲ့ ပြဿနာအမြစ်ရှာခြင်းကို မဂ္ဂရှစ်ပါးနဲ့ ဆင်းကြည့်ရင် နေ့စဉ်အလုပ်ထဲကပင် ဓမ္မအကျင့်တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်တယ်။
သမ္မာဒိဋ္ဌိ ရှိရင်—
ပြဿနာကို လူတစ်ယောက်တည်းနဲ့ မရှင်းပစ်ဘူး။ အကြောင်းအခြေအနေတွေ ရှိနိုင်တယ်လို့ မြင်တယ်။
“ငါထင်တာ = အမှန်” မလုပ်ဘူး။
အချက်နဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကောက်တာကို ခွဲတယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၆.၆၃ ရဲ့ အရာကိုသိ၊ အကြောင်းကိုသိ၊ အကျိုးဆက်ကိုသိ၊ ချုပ်ငြိမ်းမှုနဲ့ လမ်းကိုသိဆိုတဲ့ ဆင်ခြင်နည်းကို သတိထားတယ်။
သမ္မာသင်္ကပ္ပ ရှိရင်—
မေးခွန်းကို တစ်ဖက်ကို အနိုင်ယူဖို့ မမေးဘူး။
ပြဿနာမပြန်ဖြစ်ဖို့၊ လူမထိခိုက်ဖို့၊ အဖွဲ့မကွဲဖို့၊ ပညာလက်ဆင့်ကမ်းဖို့ မေးတယ်။
“ဘယ်သူ့ကို အပြစ်ပေးမလဲ” ထက် “ဘယ်လိုမပြန်ဖြစ်အောင်လုပ်မလဲ” ကို ဦးတည်တယ်။
သမ္မာဝါစာ ရှိရင်—
မေးခွန်းကို အရှက်ခွဲတဲ့စကား မလုပ်ဘူး။
“မင်းဘာကြောင့် ဒီလောက်မတတ်တာလဲ” မမေးဘူး။
“ဒီဆုံးဖြတ်ချိန်မှာ ဘာအချက်အလက်ရှိခဲ့လဲ” လို့ မေးတယ်။
သူတစ်ပါးရဲ့စိတ်ရင်းကို မသိဘဲ မတပ်ဘူး။
အမှန်ကို အမှန်အတိုင်း ကြားချင်တယ်။
သမ္မာကမ္မန္တ ရှိရင်—
အကြောင်းတွေ့ပြီးတာနဲ့ လက်တွေ့ပြင်တယ်။
မေးခွန်းမေးပြီး အစည်းအဝေးမှတ်တမ်းထဲပဲ မထားဘူး။
လုပ်ထုံးလိုရင် ပြင်။
လေ့ကျင့်မှုလိုရင် လုပ်။
အန္တရာယ်ရှိတဲ့အဆင့်ကို ရပ်။
မဖြစ်သေးတဲ့အမှားကို ကာကွယ်။
သမ္မာအာဇီဝ ရှိရင်—
အမြတ်အတွက် အမြစ်မမြင်ချင်ယောင် မဆောင်ဘူး။
ဖောက်သည်ထိခိုက်နေတာကို “ဝန်ထမ်းအမှား” ဆိုပြီး အောက်ကိုပဲ ပုံမချဘူး။
ကိုယ့်စနစ်၊ ကိုယ့်မက်လုံး၊ ကိုယ့်ဆုံးဖြတ်ချက်တွေပါ စစ်တယ်။
လူ့ဂုဏ်သိက္ခာနဲ့ လူမှုအကျိုးကို ကာကွယ်တယ်။
သမ္မာဝါယာမ ရှိရင်—
တူညီတဲ့အကုသိုလ်အခြေအနေ မပြန်ပေါ်အောင် အားထုတ်တယ်။
ပြဿနာဖြစ်ပြီးမှ ဖြေရှင်းတာတင်မဟုတ်ဘူး။ အမြစ်ကိုပြင်ပြီး နောက်တစ်ခါမဖြစ်ဖို့ ကြိုးစားတယ်။
ကိုယ့်အတွင်းက ဒေါသ၊ မာန၊ တရားခံရှာချင်စိတ် ပေါ်လာရင်လည်း လျှော့ဖို့အားထုတ်တယ်။
သမ္မာသတိ ရှိရင်—
မေးခွန်းမေးနေတဲ့အချိန် ကိုယ့်စိတ်ကိုလည်း စောင့်ကြည့်တယ်။
“အခု ငါ အမှန်ရှာနေတာလား၊ အပြစ်ဝန်ခံခိုင်းနေတာလား”
“အခု ငါ သား့အကြောင်းနားလည်ချင်တာလား၊ ကိုယ့်အာဏာကို ကာကွယ်နေတာလား”
“ဒီဝန်ထမ်းပြောတာကို လူမကြိုက်လို့ ပယ်ချင်နေတာလား”
သိတယ်။
သမ္မာသမာဓိ ရှိရင်—
ပြဿနာပေါ်လာတဲ့အချိန် အလျင်မလိုဘဲ စိတ်တည်ငြိမ်စွာ အချက်တွေကို ဆက်စပ်ကြည့်နိုင်တယ်။
အသံများကြားမှာ အရေးကြီးအကြောင်းကို မပျောက်စေဘူး။
ဒေါသပူနေချိန်မှာ တစ်ယောက်ကို တန်းအပြစ်မချဘူး။
ဒီတော့ ဒီညတရားရဲ့ မဂ္ဂချိတ်ဆက်ချက်ကို တစ်ကြောင်းနဲ့ပြောရရင်—
အပြင်မှာ ပြဿနာရဲ့အကြောင်းကို မေး၊ အတွင်းမှာ “ငါဘာကို ဖမ်းထားလဲ” ကို မေး။
အပြင်မှာ—
“ဘာကြောင့် ဒီအမှား ဖြစ်တာလဲ”
မေး။
အတွင်းမှာ—
“ဘာကြောင့် ငါ ဒီလူကိုပဲ အပြစ်တင်ချင်တာလဲ”
မေး။
အပြင်မှာ—
“ဘာအခြေအနေက ဒီပြဿနာကို ဆက်ဖြစ်စေသလဲ”
မေး။
အတွင်းမှာ—
“ဘာတဏှာ၊ ဘာမာနက ငါ့ဒုက္ခကို ဆက်ဖြစ်စေသလဲ”
မေး။
အပြင်မှာ—
“ဒီပြဿနာ ရပ်ဖို့ ဘာပြင်ရမလဲ”
မေး။
အတွင်းမှာ—
“ဒီဖမ်းဆုပ်မှု ချုပ်ဖို့ ဘာကျင့်ရမလဲ”
မေး။
ဒီလိုဆို လောကီပြဿနာမေးခွန်းက ဓမ္မအတွင်းကို ဝင်လာတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီည တစ်ကြောင်းပဲ မှတ်သွားမယ်ဆိုရင်—
“မေးခွန်းကောင်းဆိုတာ တရားခံကို မြန်မြန်ရှာပေးတဲ့မေးခွန်း မဟုတ်ဘူး။ ဒုက္ခကို ဘာက ဖြစ်စေတယ်၊ ဘာက ဆက်ဖြစ်စေတယ်၊ ဘာရပ်ရင် လျော့မယ်၊ ဘာလမ်းနဲ့ မပြန်ဖြစ်အောင်လုပ်မယ်ဆိုတာ မြင်စေတဲ့မေးခွန်းပါ။”
အကြီးအကဲတို့…
သားသမီးကို အဖြေပဲ မပေးကြပါနဲ့။
“ဘာကြောင့်” ကိုလည်း ပေးပါ။
ကိုယ်ထားခဲ့တဲ့မူတစ်ခုရဲ့ နောက်ကအန္တရာယ်ကို ရှင်းပါ။
အခြေအနေပြောင်းရင် ဘယ်အချက်ကို ပြန်စစ်ရမလဲ ပြောပါ။
ကိုယ်မရှိတော့လည်း သူတို့ မေးခွန်းနဲ့ ပြန်စဉ်းစားနိုင်အောင် လွှဲပေးပါ။
နောက်မျိုးဆက်တို့…
အဟောင်းကို အကြောင်းမမေးဘဲ မဖယ်ကြပါနဲ့။
“ဒီလိုလုပ်တာ ဘာကိုကာကွယ်ဖို့လဲ”
မေးပါ။
“အခုအခြေအနေမှာ ဒီအန္တရာယ်ရှိသေးလား”
ပြန်စစ်ပါ။
ရှိရင် နည်းသစ်နဲ့ကာကွယ်ပါ။
မရှိတော့ရင် လေးစားစွာပြင်ပါ။
အဖွဲ့ဝင်တို့…
အမှားဖြစ်ရင် ဖုံးမထားကြပါနဲ့။
အမှားစောစောပြောတာကို အပြစ်ဝန်ခံခြင်းတစ်ခုတည်း မမြင်ပါနဲ့။ ပြဿနာအမြစ်ကို ရှာဖို့ အချက်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်တယ်။
ခေါင်းဆောင်တို့…
မေးခွန်းမေးတဲ့လူကို ပြဿနာရှာသူလို မမြင်ကြပါနဲ့။
ဒါပေမဲ့ မေးခွန်းကိုလည်း မေတ္တာနဲ့ အမှန်ရှာစိတ်ရှိအောင် သင်ပေးပါ။
တစ်ဖက်ကို အရှက်ခွဲတဲ့မေးခွန်းနဲ့ အကြောင်းကို ရှင်းတဲ့မေးခွန်းကို ခွဲနိုင်ကြပါစေ။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၃၈ မှာ မှားယွင်းနားလည်မှုကို မေးမြန်း၊ ပြန်မေးကာ အကြောင်းအခြေအနေနဲ့ ရှင်းသွားသလို၊ မိမိတို့လည်း မေးခွန်းကို အမှန်ဖော်ထုတ်ဖို့ သုံးနိုင်ကြပါစေ။
မိသားစုတို့…
“မင်းအမြဲဒီလိုပဲ” ဆိုတဲ့စကားကို နည်းနည်းလျှော့ကြပါ။
“ဘယ်အခြေအနေမှာ ဒီပြဿနာ ပိုဖြစ်သလဲ” လို့ မေးကြပါ။
“နင်မကောင်းဘူး” ထက် “ဒီအလုပ်ပုံစံမှာ ဘာက မကိုက်တာလဲ” ကို ကြည့်ကြပါ။
လူကို မပယ်ဘဲ အကြောင်းကို ပြင်နိုင်ကြပါစေ။
လုပ်ငန်းတို့…
တူညီတဲ့အမှား ထပ်ဖြစ်ရင် လူအသစ်ရှာရုံနဲ့ မပြီးပါစေနဲ့။
အကြောင်းအသစ် မေးနိုင်ကြပါစေ။
“ဘယ်နေရာမှာ ဒီအမှားကို စနစ်က ဖိတ်ခေါ်နေတာလဲ”
“ဘာအချက်က အမှားကို စောစောမမြင်စေတာလဲ”
“ဘာမက်လုံးက မှားတဲ့အပြုအမူကို ဆက်ဖြစ်စေတာလဲ”
“အမှားသိတဲ့သူ ဘာကြောင့် မပြောရဲတာလဲ”
“နောက်ဆုံး ဒီဒုက္ခရပ်ဖို့ ဘာလမ်းတည်ရမလဲ”
မေးနိုင်ကြပါစေ။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၆.၆၃ ရဲ့ အရာ၊ အကြောင်း၊ အကျိုးဆက်၊ ချုပ်ငြိမ်းမှုနဲ့ လမ်းကို ထိုးထွင်းသိဖို့ဟောထားတဲ့သဘောကို နေ့စဉ်ဘဝမှာလည်း အလျင်လိုအပြစ်ရှာမှုမဟုတ်ဘဲ ပညာရှိစွာ ဆင်ခြင်နိုင်ကြပါစေ။
အရေးပေါ်ဖြစ်ရင် အရေးပေါ်ကို အရင်ကာကွယ်နိုင်ကြပါစေ။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၃ ရဲ့ အဆိပ်မြှားဥပမာလို အရေးမကြီးတဲ့မေးခွန်းတွေကြောင့် လက်ရှိဒုက္ခဖြေရှင်းရမယ့်အလုပ် မနှောင့်နှေးပါစေနဲ့။
ဒါပေမဲ့ ကာကွယ်ပြီးတာနဲ့ အမြစ်မမေ့ကြပါနဲ့။
ရေသုတ်ပြီးရင် ရေဘယ်ကဝင်တယ် ပြန်ရှာပါ။
အမှားပြင်ပြီးရင် ဘာကြောင့်ဖြစ်တယ် ပြန်ရှာပါ။
ပဋိပက္ခငြိမ်းပြီးရင် ဘာအခြေအနေက ထပ်ပူစေတယ် ပြန်ရှာပါ။
အဖြေရပြီးရင် မေးခွန်းကို မပျောက်စေပါနဲ့။
မျိုးဆက်လွှဲရာမှာ အဖြေကိုလည်း လွှဲ၊ အကြောင်းကိုလည်း လွှဲ၊ မေးခွန်းကိုလည်း လွှဲနိုင်ကြပါစေ။
သူတော်ကောင်းတို့…
အချိန်က မစောင့်ဘူး။
အဖေရှိတုန်း—
“အဖေ ဒီမူကို ဘာကြောင့်ထားခဲ့တာလဲ”
မေးနိုင်တယ်။
ဆရာရှိတုန်း—
“ဒီအခက်အခဲကို ဆရာဘယ်လိုမြင်ခဲ့တာလဲ”
မေးနိုင်တယ်။
တည်ထောင်သူရှိတုန်း—
“ဘယ်အချက်ကို မဖြစ်မနေ ထိန်းရမလဲ၊ ဘယ်အချက်ကို နောက်မျိုးဆက် ပြင်လို့ရလဲ”
မေးနိုင်တယ်။
တစ်နေ့ မေးချင်တောင် မေးမရတော့တဲ့အချိန် ရောက်မယ်။
ဒါကြောင့် အခုမေးကြပါ။
ဒါပေမဲ့ အနိုင်ယူဖို့ မမေးကြပါနဲ့။
ပညာမပျောက်ဖို့ မေးကြပါ။
အမုန်းမကျန်ဖို့ မေးကြပါ။
အကြောင်းနားလည်ဖို့ မေးကြပါ။
နောက်မျိုးဆက်က ကိုယ့်အမိန့်ကို မကူးဘဲ ကိုယ့်ပညာကို ဆက်နိုင်ဖို့ မေးကြပါ။
ကိုယ့်စိတ်ကိုလည်း မေးကြပါ။
“ငါဘာကို ဖမ်းထားတာလဲ”
“ငါဘာကြောင့် အပြစ်တင်ချင်တာလဲ”
“ငါ့တဏှာက ဒီဒုက္ခကို ဘယ်လိုဆက်ဖြစ်စေတာလဲ”
“ဒီဖမ်းဆုပ်မှုရပ်ရင် ဘယ်လိုအေးမလဲ”
“အဲဒီအေးမြမှုဆီ ဘာကျင့်ရမလဲ”
ဒီလို မေးတတ်လာရင် ပြဿနာအမြစ်ရှာခြင်းက အပြင်လောကမှာတင် မနေတော့ဘူး။ ကိုယ့်အတွင်းက ဒုက္ခအမြစ်ဆီ ရောက်လာတယ်။
ဒုက္ခကို သိနိုင်ကြပါစေ။
ဒုက္ခရဲ့အကြောင်းကို အမှန်အတိုင်းမြင်နိုင်ကြပါစေ။
အကြောင်းတစ်ခုတည်းနဲ့ မလွယ်လွယ်သတ်မှတ်ဘဲ အခြေအနေတွေကို ပညာနဲ့ခွဲနိုင်ကြပါစေ။
ကိုယ့်တဏှာ၊ မာန၊ ဒေါသ၊ မောဟက အပြင်ပြဿနာကို ပိုပူစေနေတာ သိနိုင်ကြပါစေ။
သိလာသလောက် လျှော့နိုင်ကြပါစေ။
လျှော့လာသလောက် အမှန်ကို မေးနိုင်ကြပါစေ။
မေးလာသလောက် အကြောင်းကို ပိုမြင်နိုင်ကြပါစေ။
အကြောင်းကို မြင်လာသလောက် မကောင်းတဲ့အခြေအနေကို ပြင်နိုင်ကြပါစေ။
ကောင်းတဲ့အခြေအနေကို ဖန်တီးနိုင်ကြပါစေ။
ဒီနေ့လောကီဘဝထဲက အပူလျော့မှုကိုလည်း နိရောဓသစ္စာအပြည့်အစုံနဲ့ မရောဘဲ မှန်ကန်စွာ နားလည်နိုင်ကြပါစေ။
တဏှာနဲ့ ဖမ်းဆုပ်မှုတို့ ချုပ်ငြိမ်းရာ နိရောဓသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်ကြပါစေ။
ထိုချုပ်ငြိမ်းရာသို့ ဦးတည်သော မဂ္ဂလမ်းကို—
မေးခွန်းမေးရာမှာ၊
နားထောင်ရာမှာ၊
အကြောင်းရှာရာမှာ၊
တာဝန်ယူရာမှာ၊
အမှားပြင်ရာမှာ၊
မျိုးဆက်လွှဲရာမှာ၊
အာဏာကို သုံးရာမှာ၊
မိသားစုအပူငြိမ်းရာမှာ၊
ကိုယ့်စိတ်ကို ပြန်စစ်ရာမှာ
လက်တွေ့ကျင့်သုံးနိုင်ကြပါစေ။
သတ္တဝါအားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။
မိသားစုတိုင်းမှာ တရားခံရှာတဲ့မေးခွန်းထက် အကြောင်းရှာတဲ့မေးခွန်း ပိုများပါစေ။
အဖွဲ့အစည်းတိုင်းမှာ အမှားပြောသူကို ဖုံးခိုင်းတဲ့ကြောက်စိတ်ထက် အမှန်ပြောရဲတဲ့ယုံကြည်မှု ပိုများပါစေ။
အကြီးအကဲတိုင်း အဖြေတစ်ခုတည်း လက်ဆင့်ကမ်းသူမဟုတ်ဘဲ ပညာရှိစွာ မေးတတ်ပုံကို လက်ဆင့်ကမ်းနိုင်ကြပါစေ။
နောက်မျိုးဆက်တိုင်း အဟောင်းကို အပြစ်မပုံဘဲ အကြောင်းကို နားလည်ပြီး ကောင်းတာကို ဆက်၊ မကိုက်တော့တာကို ပညာနဲ့ ပြင်နိုင်ကြပါစေ။
ယနေ့ တရားနာယူဆင်ခြင်ရသော ကုသိုလ်ကောင်းမှု၊ ပြဿနာပေါ်တိုင်း အပြစ်တင်စိတ်ထက် အကြောင်းသိလိုစိတ်ကို တိုးပွားစေလိုသော ကုသိုလ်စိတ်၊ မေးခွန်းကို အရှက်ခွဲဖို့မသုံးဘဲ အမှန်နဲ့အကျိုးရှာဖို့ သုံးလိုသော မေတ္တာစိတ်တို့ကို မိဘဆရာသမားများ၊ ကျေးဇူးရှင်များ၊ ဆွေမျိုးမိတ်သင်္ဂဟများနှင့် သတ္တဝါအားလုံးအား အမျှဝေကြပါစေ။
အမှားဖြစ်ရင် အပြစ်တင်ဖို့ အလျင်မလိုကြပါနဲ့။
အကြောင်းကို စောစောသိနိုင်ကြပါစေ။
မသိသေးတာကို မသိသေးလို့ ရိုးသားစွာ ထားနိုင်ကြပါစေ။
အကျိုးမရှိတဲ့မေးခွန်းကို ဘေးဖယ်ပြီး ဒုက္ခလျော့စေမယ့်မေးခွန်းကို ဦးစားပေးနိုင်ကြပါစေ။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၃ မှာ အကျိုးရှိရာကို ဦးတည်ဖို့ သတိပေးထားသလို မိမိတို့လည်း စကားများရုံမဟုတ်ဘဲ ဒုက္ခချုပ်ရာကို ဦးတည်တဲ့မေးခွန်းများ မေးနိုင်ကြပါစေ။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၆.၆၃ မှာ အကြောင်း၊ အကျိုးဆက်၊ ချုပ်ငြိမ်းမှုနဲ့ လမ်းကို ထိုးထွင်းသိဖို့ ဟောထားသလို ကိုယ့်ဘဝမှာလည်း—
ဘာဖြစ်နေလဲ သိ၊
ဘာကြောင့်ဖြစ်လဲ သိ၊
ဘာအကျိုးဆက်ရှိလဲ သိ၊
ဘာရပ်ရင် အပူလျော့မလဲ သိ၊
ဘယ်လမ်းနဲ့ လျော့ရမလဲ သိနိုင်ကြပါစေ။
သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၁၇ ရဲ့ အစွန်းနှစ်ဖက်ကို မဖမ်းဘဲ အကြောင်းအခြေအနေဆက်စပ်မှုကို မြင်စေတဲ့သဘောကို ဆင်ခြင်ပြီး ကိုယ့်မိသားစု၊ ကိုယ့်လုပ်ငန်းမှာလည်း “သူပဲ” “ငါပဲ” ဆိုတဲ့ အပြစ်ပုံချမှုထက် အကြောင်းတွေကို ပညာနဲ့ စိစစ်နိုင်ကြပါစေ။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၄၄ ရဲ့ အဆင့်ဆင့်မေးမြန်းပြီး အဓိပ္ပာယ်၊ အကြောင်း၊ ချုပ်ငြိမ်းမှုနဲ့ လမ်းကို ရှင်းစေတဲ့သဘောကို ဆင်ခြင်ပြီး အဖြေတစ်ခုရတာနဲ့ မရပ်ဘဲ နားလည်မှုတကယ်ရှင်းမရှင်း ပြန်မေးနိုင်ကြပါစေ။
သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၂၃ မှာ အခြေအနေတစ်ခုက နောက်အခြေအနေကို အားပေးပြီး လွတ်မြောက်မှုဆီအထိ ကောင်းတဲ့အစဉ် ဖွံ့ဖြိုးနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသလို ပြဿနာအမြစ်သိပြီးနောက် မကောင်းတာဖယ်ရုံမက ကောင်းတဲ့အခြေအနေကိုလည်း တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဘဝက မမြဲဘူး။
အကြီးအကဲတွေ အမြဲမရှိဘူး။
ကိုယ်သိထားတဲ့အဖြေတွေ အမြဲမကိုက်ဘူး။
အခြေအနေတွေ ပြောင်းမယ်။
လူတွေ ပြောင်းမယ်။
စျေးကွက်တွေ ပြောင်းမယ်။
မိသားစုအခန်းကဏ္ဍတွေ ပြောင်းမယ်။
ဒါပေမဲ့ အကြောင်းကို မေးတတ်တဲ့ပညာ ကျန်ခဲ့ရင် နောက်မျိုးဆက်က အခြေအနေအသစ်ကို ပြန်ရှင်းနိုင်တယ်။
ဒီနေ့ ကိုယ့်သားသမီးကို “ဒီလိုလုပ်” လို့ပဲ မပြောကြပါနဲ့။
“ဘာကြောင့် ဒီလိုလုပ်တာလဲ” ကိုလည်း ရှင်းပေးကြပါ။
ဒီနေ့ ကိုယ့်ဆရာကို “အဖြေဘာလဲ” လို့ပဲ မမေးကြပါနဲ့။
“ဒီအဖြေကို ရောက်ဖို့ ဘာကို ကြည့်တာလဲ” မေးကြပါ။
ဒီနေ့ ကိုယ့်ပြဿနာကို “ဘယ်သူ့အပြစ်လဲ” လို့ပဲ မမေးကြပါနဲ့။
“ဘာအကြောင်းက ဒီဒုက္ခကို ဆက်ဖြစ်စေတာလဲ” မေးကြပါ။
အဲဒီမေးခွန်းက အပြင်ပြဿနာကိုသာ မရှင်းစေဘဲ ကိုယ့်အတွင်းက တဏှာ၊ မာန၊ မောဟဆီလည်း ဦးဇင်းတို့ကို ပြန်ခေါ်နိုင်ပါစေ။
မေးခွန်းကောင်းကြောင့် အပြစ်တင်မှု နည်းပါစေ။
အကြောင်းနားလည်မှု များပါစေ။
တာဝန်ရှောင်မှု မဖြစ်ပါစေနဲ့။
တာဝန်ကို မှန်ရာမှာထားနိုင်ပါစေ။
မေတ္တာနဲ့ ပညာ အတူရှိပါစေ။
အောင်မြင်မှုရရုံမက အောင်မြင်မှုနောက်ကလူတွေ အချင်းချင်း မကွဲပါစေနဲ့။
မျိုးဆက်လွှဲရုံမက ပညာပါ လွှဲနိုင်ကြပါစေ။
အဖြေပါ လွှဲ၊ မေးခွန်းပါ လွှဲ၊ ဓမ္မကို လေးစားတဲ့စိတ်ပါ လွှဲနိုင်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
Sao Dhammasami
အကိုးအကားကျမ်းများ
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၆.၆၃၊ နိဗ္ဗေဓိကသုတ် — အရာတစ်ခုကို သိရုံသာမက ဖြစ်ပေါ်ရာအကြောင်း၊ ကွဲပြားပုံ၊ အကျိုးဆက်၊ ချုပ်ငြိမ်းမှုနှင့် ချုပ်ငြိမ်းရာသို့ ပို့ဆောင်သောလမ်းကို သိရန် ဖော်ပြထားသော ဟောချက်။ ဤတရားတော်၏ အဓိကကျမ်းတိုင်။
သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၁၇၊ အစေလကဿပသုတ် — ဒုက္ခကို ကိုယ်တိုင်လုပ်/သူတစ်ပါးလုပ်/နှစ်ဖက်လုပ်/အကြောင်းမဲ့ဖြစ် စသည့် အစွန်းဖော်ပြချက်များဖြင့် မဖမ်းဘဲ အလယ်လမ်းဖြင့် အကြောင်းအခြေအနေဆက်စပ်ဖြစ်ပေါ်မှုကို သင်ကြားထားသော ဟောချက်။ ဤတရားတော်တွင် လူ့တာဝန်ကို ပယ်ဖျက်ရန်မဟုတ်ဘဲ ရိုးရှင်းသောအပြစ်ပုံချမှုထက် အခြေအနေဆက်စပ်မှုကို ဆင်ခြင်ရန် အသုံးပြုထားသည်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၃၈၊ မဟာတဏှာသင်္ခယသုတ် — သာတိ၏ မှားယွင်းနားလည်မှုကို မေးမြန်း၊ ပြန်မေး၊ အကြောင်းပြချက်စိစစ်ပြီး ဝိညာဏ်သည် အကြောင်းအခြေအနေပေါ်မူတည်၍ ဖြစ်ပေါ်ကြောင်း ရှင်းပြထားသော ဟောချက်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၄၄၊ စူဠဝေဒလ္လသုတ် — ဝိသာခနှင့် ဓမ္မဒိန္နာဘိက္ခုနီတို့၏ မေးမြန်းဖြေကြားမှုတွင် အဓိပ္ပာယ်၊ ဖြစ်ပေါ်ရာအကြောင်း၊ ချုပ်ငြိမ်းမှု၊ ချုပ်ငြိမ်းရာလမ်းနှင့် နောက်ထပ်ခွဲခြားချက်များကို အဆင့်ဆင့်ရှင်းထားသော ဟောချက်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၃၊ စူဠမာလုင်္ကျသုတ် — လွတ်မြောက်ရေးအတွက် အကျိုးမရှိသော မေးခွန်းများကို ဘေးဖယ်ထားပြီး ဒုက္ခ၊ ဒုက္ခဖြစ်ရာအကြောင်း၊ ဒုက္ခချုပ်ငြိမ်းမှုနှင့် ချုပ်ငြိမ်းရာလမ်းကို ဦးစားပေးဟောထားခြင်း၊ အဆိပ်လူးမြှားဥပမာဖြင့် အရေးကြီးတာကို အရေးမကြီးသောမေးခွန်းကြောင့် မနှောင့်နှေးစေရန် သတိပေးထားခြင်း။
သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၂၃၊ ဥပနိသသုတ် — ဒုက္ခဖြစ်ပေါ်ရာ အကြောင်းဆက်စပ်မှုနှင့် ဒုက္ခမှအစပြု၍ သဒ္ဓါ၊ ဝမ်းမြောက်မှု၊ ပီတိ၊ ငြိမ်သက်မှု၊ သုခ၊ သမာဓိ၊ အမှန်အတိုင်းသိမြင်မှုမှတစ်ဆင့် လွတ်မြောက်မှုဆီ အခြေအနေဆက်စပ်စွာ တိုးတက်ပုံကို ဖော်ပြထားသော ဟောချက်။
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ဒစ်ဂျစ်တယ် မူပတ်ဝန်းကျင် — ဤစနစ်တွင် ပါဠိမူအတွက် ဦးစားပေးရည်ညွှန်းပတ်ဝန်းကျင်အဖြစ် အသုံးပြုသည့် ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ စီဒီမှ ဒစ်ဂျစ်တယ်ပြန်ထုတ်ထားသော တိပိဋကစာသားပတ်ဝန်းကျင်။