Goal ရှိသော် အစွဲမဖြစ်ခြင်း (Healthy Ambition vs. Clinging: Non-Attachment to Business Outcomes)

 Goal ရှိသော် အစွဲမဖြစ်ခြင်း (Healthy Ambition vs. Clinging: Non-Attachment to Business Outcomes)

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

တရားချစ်ခင်သူတော်ကောင်းတို့—

ယနေ့ နံနက်ခင်း စိတ်နှလုံး အေးချမ်းကြည်လင်ချိန်မှာ ဦးဇင်းတို့ ဒကာ ဒကာမများအားလုံး မိမိတို့ရဲ့ နေ့စဉ် လူမှုဘဝ၊ လုပ်ငန်းခွင်၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ရည်မှန်းချက် ပန်းတိုင်များ (Goals and Milestones) ချမှတ်အကောင်အထည်ဖော်ရာတွင် အထူးသတိပြု ဆင်ခြင်ကြရမည့် “Goal ရှိသော်လည်း အစွဲမဖြစ်စေခြင်း” ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ တိပိဋကပါဠိတော် အဆုံးအမများကို နှလုံးသွင်း နာယူကြည့်ကြရအောင်။

ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ— လူ့လောကမှာ မည်သည့်အလုပ်၊ မည်သည့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းမဆို ရှင်သန်ကြီးထွားဖို့အတွက် ရည်မှန်းချက် ပန်းတိုင် (Goal) တွေ၊ မှတ်တိုင် (Target) တွေ မရှိဘဲ လုပ်ကိုင်လို့ မရပါဘူး။ လှေတစ်စင်းဟာ ပဲ့မရှိရင်၊ ဦးတည်ရာ ဆိပ်ကမ်းမရှိရင် သမုဒ္ဒရာရေပြင်မှာ လှိုင်းလေပုတ်ခတ်ရာ မျောပါသွားသလိုပဲ၊ လုပ်ငန်းတစ်ခုမှာလည်း တိကျတဲ့ ပန်းတိုင်မရှိရင် ဘယ်ဆီဘယ်ဝယ် ဦးတည်ရမှန်းမသိဘဲ အချိန်နှင့် အရင်းအမြစ်တွေ အလဟဿ ပျက်စီးဆုံးရှုံးရတတ်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ ယနေ့ခေတ် စီးပွားရေးလောကနှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်းကြီးထဲမှာ အလွန်စိုးရိမ်ဖွယ်ရာ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပြဿနာကြီးတစ်ခုကတော့ “ပန်းတိုင်ရှိခြင်း” ထက် ကျော်လွန်ပြီး “ပန်းတိုင်အပေါ်မှာ အလွန်အမင်း စွဲလမ်းကပ်ငြိသွားခြင်း (Extreme Attachment to Outcomes / Toxic Ambition)” ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်တွေ၊ မန်နေဂျာတွေ၊ ဝန်ထမ်းတွေဟာ မိမိတို့ သတ်မှတ်ထားတဲ့ ပန်းတိုင်တစ်ခု ပြည့်မီရေးအတွက် မနက်ကနေ ညအထိ စိတ်ရောကိုယ်ပါ တင်းကျပ်စွာ ရုန်းကန်ကြရင်း၊ အဲဒီ ပန်းတိုင်သာ မပြည့်မီခဲ့ရင် မိမိဘဝတစ်ခုလုံး အဓိပ္ပာယ်မဲ့ သုညဖြစ်သွားပြီလို့ ထင်မှတ်ကာ စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းခြင်း (Depression)၊ အလွန်အမင်း စိုးရိမ်သောကရောက်ခြင်း (Anxiety) နှင့် စိတ်ပင်ပန်းနွမ်းနယ် ပြိုလဲသွားခြင်း (Burnout) တွေကို ခံစားနေကြရပါတယ်။

ဘာကြောင့် ဒီလို ဖြစ်ကြရတာပါလဲ။ ဓမ္မအမြင်အရ စိစစ်ကြည့်ရင် အဖြေက အလွန်ရှင်းပါတယ်။ အလုပ်တစ်ခုမှာ ကောင်းမြတ်သော အကျိုးတရား ပြီးမြောက်လိုတဲ့ “ကုသိုလ်ဆန္ဒ (Kusala-chanda)” ဖြင့် ပန်းတိုင်ချမှတ်ခြင်းနှင့်၊ ရလဒ်အပေါ်မှာ “ငါ့အောင်မြင်မှု၊ ငါ့ကုမ္ပဏီ၊ ငါ့နာမည်ဂုဏ်သတင်း ဖြစ်ရမယ်” ဆိုတဲ့ “တဏှာ (Craving)” နှင့် “ဥပါဒါန် (Attachment / Clinging)” တို့ဖြင့် ဖမ်းဆုပ်စွဲလမ်းခြင်းကြားက ကြီးမားလှတဲ့ ခြားနားချက်ကို မသိမြင်နိုင်ခဲ့ကြလို့ ဖြစ်ပါတယ်။

၁။ သမ္ပတ္တိစက်နှင့် အတ္ထသိဒ္ဓိဆိုင်ရာ ပါဠိတော်အထောက်အထားများ

မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ သာသနာတော်မှာ လူဝတ်ကြောင် ဒါယကာ ဒါယိကာမတို့ မျက်မှောက်ဘဝ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး ပန်းတိုင်တွေ ချမှတ်ပြီး ကြီးပွားတိုးတက်အောင် ကြိုးပမ်းခြင်းကို ဘုရားရှင် လုံးဝ တားမြစ်တော်မမူခဲ့ပါဘူး။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် စတုက္ကနိပါတ် စက္ကသုတ်မှာ လူသားတို့ ဘဝပန်းတိုင် အောင်မြင်ပြည့်စုံစေနိုင်တဲ့ မင်္ဂလာတရား ၄ ပါးတည်းဟူသော “စက်လေးပါး (စက္က ၄ ပါး)” ကို အခုလို ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်—

“စတ္တာရိမာနိ ဘိက္ခဝေ စက္ကာနိ၊ ယေဟိ သမန္နာဂတာနံ ဒေဝမနုဿာနံ စတုရက္ကံ ဝတ္တတိ... ပတိရူပဒေသဝါသော၊ သပ္ပုရိသူပဿယော၊ အတ္တသမ္မာပဏိဓိ၊ ပုဗ္ဗေ စ ကတပုညတာ”¹။

ချစ်သားရဟန်းတို့... စက်လေးပါးတို့နှင့် ပြည့်စုံသော နတ်, လူတို့အား ကြီးပွားချမ်းသာခြင်း အကျိုးစီးပွားတို့သည် လှည့်လည်ဖြစ်ထွန်းကုန်၏။ အဘယ်လေးပါးတို့နည်းဟူမူ—

၁။ သင့်တင့်လျောက်ပတ်သော အရပ်၌ နေထိုင်ခြင်း (ပတိရူပဒေသဝါသ)၊

၂။ သူတော်ကောင်း မိတ်ဆွေစစ်တို့ကို မှီဝဲဆည်းကပ်ခြင်း (သပ္ပုရိသူပဿယ)၊

၃။ မိမိကိုယ်ကို မှန်ကန်စွာ ဆောက်တည်ထားခြင်း၊ မှန်ကန်သော ပန်းတိုင် ဦးတည်ချက်ကို ချမှတ်ထားခြင်း (အတ္တသမ္မာပဏိဓိ)၊

၄။ ရှေးရှေးဘဝတို့၌ ပြုခဲ့ဖူးသော ကုသိုလ်ကောင်းမှု ရှိခြင်း (ပုဗ္ဗေ စ ကတပုညတာ)— တို့ ဖြစ်ကုန်၏²။

ဒီဒေသနာတော်မှာ “အတ္တသမ္မာပဏိဓိ” ဆိုတာ မိမိရဲ့ ဘဝ၊ မိမိရဲ့ လုပ်ငန်းကို လမ်းမှန်ပေါ် တင်ထားခြင်း၊ မှန်ကန်သော ဦးတည်ချက် ပန်းတိုင် (Goal) ချမှတ်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို မှန်ကန်တဲ့ ပန်းတိုင် ရှိမှသာ ဘဝဟာ တိုးတက်ကြီးပွားနိုင်တယ်လို့ ဘုရားရှင် ချီးမွမ်းတော်မူခဲ့ပါတယ်။

ထို့အတူ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် အဋ္ဌကနိပါတ် ဒီဃဇာဏုသုတ်မှာလည်း ဒီဃဇာဏုကောလိယမင်းသားက “အရှင်ဘုရား... တပည့်တော်တို့လို ကာမဂုဏ်ခံစားကြတဲ့ အိမ်ထောင်သည် ဒါယကာတို့ မျက်မှောက်ဘဝမှာ စည်းစိမ်ဥစ္စာ တိုးတက်အောင်မြင်စေမယ့် ပန်းတိုင်တရားတွေကို ဟောကြားတော်မူပါ” လို့ လျှောက်ထားတဲ့အခါ၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်က—

“စတ္တာရောမေ ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ ဓမ္မာ ကုလပုတ္တဿ ဒိဋ္ဌဓမ္မဟိတာယ သံဝတ္တန္တိ ဒိဋ္ဌဓမ္မသုခါယ။ ကတမေ စတ္တာရော? ဥဋ္ဌာနသမ္ပဒါ၊ အာရက္ခသမ္ပဒါ၊ ကလျာဏမိတ္တတာ၊ သမဇီဝိတာ”³—

“ဗျဂ္ဃပဇ္ဇ... အမျိုးကောင်းသားတို့အား မျက်မှောက်ဘဝ အကျိုးစီးပွားနှင့် ချမ်းသာခြင်းငှာ ဖြစ်စေသော တရား ၄ ပါးတို့ ရှိကုန်၏။ ထကြွလုံ့လနှင့် ပြည့်စုံခြင်း (ဥဋ္ဌာနသမ္ပဒါ)၊ စည်းစိမ်ဥစ္စာကို စနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ခြင်း (အာရက္ခသမ္ပဒါ)၊ မိတ်ဆွေကောင်း ရှိခြင်း (ကလျာဏမိတ္တတာ) နှင့် ဝင်ငွေထွက်ငွေကို မျှတစွာ စီမံသုံးစွဲခြင်း (သမဇီဝိတာ) တို့ ဖြစ်ကုန်၏” လို့ ဟောတော်မူခဲ့ပါတယ်။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် စတုက္ကနိပါတ် ပတ္တကမ္မသုတ်မှာလည်း စည်းစိမ်ဥစ္စာ ရရှိခြင်း၊ အခြံအရံ ပြည့်စုံခြင်း ဆိုတဲ့ လောကီပန်းတိုင်တွေကို သမ္မာဝါယာမဖြင့် တရားသဖြင့် ရယူအသုံးချပုံကို အသေးစိတ် ညွှန်ပြထားပါတယ်⁴။ အာဏဏျသုတ်မှာ အကြွေးကင်းရှင်းခြင်း (အနဏသုခ) ဆိုတဲ့ စီးပွားရေးပန်းတိုင်ကို ရှင်းလင်းပြသခဲ့ပါတယ်⁵။

ဒါကြောင့် ဗုဒ္ဓဘာသာဟာ Goal တွေ၊ ပန်းတိုင်တွေကို ပစ်ပယ်ထားဖို့ ဟောကြားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ပန်းတိုင်ဆီ သွားဖို့ ထကြွလုံ့လဝီရိယ (ဥဋ္ဌာနဝီရိယ) ရှိရပါမယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ပန်းတိုင်နောက်ကို လိုက်တဲ့ စိတ်ထားဟာ ဘယ်လို ဖြစ်သင့်သလဲဆိုတဲ့ နေရာမှာတော့ ဓမ္မက အလွန်နက်နဲတဲ့ ဉာဏ်အမြင်ကို ဖွင့်ပြပေးပါတယ်။

၂။ ဆန္ဒနှင့် တဏှာဥပါဒါန်၏ မတူညီသော သဘောသဘာဝ

ဒကာ ဒကာမတို့— ပန်းတိုင်ထားတဲ့နေရာမှာ လူ့စိတ်ထဲမှာ ဖြစ်ပေါ်တတ်တဲ့ အင်အားစုနှစ်ခုကို သဲသဲကွဲကွဲ ခွဲခြားသိမြင်ဖို့ အထူးလိုအပ်ပါတယ်။ အဲဒါကတော့—

၁။ ကုသိုလ်ဆန္ဒ (Kusala-chanda) — အလုပ်တစ်ခု ကောင်းမွန်စွာ ပြီးမြောက်အောင်မြင်လိုသော စေတသိက် စွမ်းအား၊

၂။ တဏှာနှင့် ဥပါဒါန် (Taṇhā & Upādāna) — အကျိုးရလဒ်အပေါ်မှာ “ငါ၊ ငါ့ဟာ၊ ငါ့အောင်မြင်မှု” ဟု အတ္တဖြင့် စွဲလမ်းဖမ်းဆုပ်ထားသော ကိလေသာ စွမ်းအား— တို့ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်နှင့် ဝိဘင်းပါဠိတော်တို့မှာ ဆန္ဒစေတသိက်ကို “အညသမာန်း ပကိဏ်းစေတသိက်” အဖြစ် ပြဆိုထားပါတယ်⁶၊ ၇။ ဆန္ဒဆိုတာ အာရုံကို လိုလားတောင့်တတဲ့ သဘော (ကတ္တုကမျတာလက္ခဏာ) ဖြစ်ပြီး၊ အကုသိုလ်စိတ်နှင့် ယှဉ်ရင် အကုသိုလ်ဆန္ဒ ဖြစ်သွားပေမဲ့၊ ကုသိုလ်စိတ်နှင့် ယှဉ်တွဲတဲ့အခါမှာတော့ အလွန်မွန်မြတ်တဲ့ “ကုသိုလ်ဆန္ဒ” ဖြစ်လာပါတယ်။ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်မှာ ဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ သမ္မာဝါယာမ မဂ္ဂင်အင်္ဂါ ၄ ပါးစလုံးမှာ “ဆန္ဒံ ဇနေတိ— ဆန္ဒကို ဖြစ်စေ၏” လို့ ဦးစွာ မိန့်ဆိုထားတာကို တွေ့နိုင်ပါတယ်⁸။ အလုပ်တစ်ခုကို ကောင်းအောင် လုပ်ချင်တာ၊ အဖွဲ့အစည်း ကြီးပွားတိုးတက်အောင် လုပ်ချင်တာ၊ လူသားတွေအတွက် အကျိုးရှိတဲ့ ဝန်ဆောင်မှု ပေးချင်တာဟာ ကုသိုလ်ဆန္ဒ ဖြစ်ပါတယ်။

ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် “တဏှာ” ကတော့ လောဘစေတသိက် ဖြစ်ပါတယ်။ သံယုတ္တနိကာယ် မဟာဝဂ္ဂသံယုတ် ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က တဏှာ၏ သဘောကို—

“ယာယံ တဏှာ ပေါနောဗ္ဘဝိကာ နန္ဒီရာဂသဟဂတာ တတြ တတြာဘိနန္ဒိနီ...”⁹

“အကြင် တဏှာသည် ဘဝသစ်ကို ဖြစ်စေတတ်၏၊ နှစ်သက်တပ်မက်ခြင်းနှင့်တကွ ဖြစ်၏၊ ထိုထို အာရုံတို့၌ အလွန်အမင်း တပ်မက် နှစ်သက်တတ်၏” လို့ ဟောတော်မူခဲ့ပါတယ်။

အဲဒီ တဏှာက ပိုမို ရင့်ကျက်ခိုင်မာလာတဲ့အခါ “ဥပါဒါန် (ပြင်းထန်စွာ စွဲလမ်းဖမ်းဆုပ်ခြင်း)” ဖြစ်လာပါတယ်။ ဝိဘင်းပါဠိတော် ပစ္စယာကာရဝိဘင်းမှာ “တဏှာပစ္စယာ ဥပါဒါနံ— တဏှာကြောင့် ဥပါဒါန် ဖြစ်သည်” လို့ ပြဆိုထားသလို¹⁰၊ ဥပါဒါန် ၄ ပါးထဲမှာ “အတ္တဝါဒုပါဒါန်— ငါ၊ ငါ့ဟာ၊ ငါ့အတ္တဟု စွဲလမ်းခြင်း” ဟာ အလွန်ကြောက်စရာ ကောင်းလှပါတယ်။

စီးပွားရေးလုပ်ငန်းမှာ Goal ချမှတ်တဲ့အခါ—

• ဆန္ဒဖြင့် အလုပ်လုပ်သူ ဟာ “အကြောင်းတရား (Effort and Process)” ကို အဓိက အာရုံစိုက်ပါတယ်။ “ငါ့ဘက်က အလုပ်ကို အကောင်းဆုံး၊ အမှန်ကန်ဆုံး၊ တရားအသန့်ရှင်းဆုံး နည်းလမ်းဖြင့် ကြိုးစားဆောင်ရွက်မယ်” လို့ နှလုံးသွင်းပါတယ်။ ရလဒ် ထွက်ပေါ်လာတဲ့အခါ အောင်မြင်ရင်လည်း မာနမတက်ဘဲ ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းတယ်၊ အကယ်၍ ပြင်ပအကြောင်းတရား မညီညွတ်လို့ မအောင်မြင်ခဲ့ရင်လည်း နောင်တဒေါသမဖြစ်ဘဲ အမှားကို သင်ခန်းစာယူပြီး ပညာဖြင့် ပြန်လည်ပြင်ဆင်နိုင်ပါတယ်။

• 
  

• တဏှာဥပါဒါန်ဖြင့် အလုပ်လုပ်သူ ကတော့ “ရလဒ် (Outcome and Result)” တစ်ခုတည်းကိုသာ ငါစွဲဖြင့် ဇွတ်ဖမ်းဆုပ်ထားပါတယ်။ “ဒီ Target မပြည့်ရင် ငါ့သိက္ခာကျပြီ၊ ငါသေရချောပြီ” လို့ အစွဲပြုထားတဲ့အတွက် အလုပ်လုပ်နေစဉ်မှာလည်း အမြဲတမ်း စိုးရိမ်တုန်လှုပ်နေရတယ်၊ ပန်းတိုင်မပြည့်မီတဲ့အခါမှာတော့ စိတ်ပျက်အားလျော့ကာ ဘဝတစ်ခုလုံး ပြိုလဲသွားရပါတော့တယ်။

• 
  

ဒါကြောင့် ပညာရှိတို့ ချမှတ်တဲ့ Goal ဆိုတာ “လှမ်းတက်ရမည့် လှေကားထစ်” ဖြစ်ပြီး၊ မိုက်မဲသူတို့ ချမှတ်တဲ့ Goal ကတော့ “မိမိလည်ပင်းကို မိမိကိုယ်တိုင် ပြန်လည်ညှစ်သတ်မည့် ကြိုးကွင်း” သဖွယ် ဖြစ်သွားတတ်ပါတယ်။

၃။ မဟာဇနကမင်းလောင်း၏ ဓမ္မစံနမူနာနှင့် အကြောင်း-အကျိုး ရှုမြင်ပုံ

ရလဒ်အပေါ် မကပ်ငြိဘဲ အားထုတ်မှု တာဝန်ကို အပြည့်အဝ ဖြည့်ကျင့်ခဲ့တဲ့ အမြင့်မားဆုံးသော သာဓကကို ခုဒ္ဒကနိကာယ် ဇာတကပါဠိတော် မဟာဇနကဇာတ်မှာ ဦးဇင်းတို့ တွေ့မြင်နိုင်ပါတယ်။

မဟာဇနကမင်းလောင်း သင်္ဘောပျက်ပြီး သမုဒ္ဒရာပင်လယ်ပြင်ကြီးထဲမှာ တစ်ပတ်လုံးလုံး ကမ်းမမြင် လမ်းမမြင်ဘဲ ကူးခတ်နေရတဲ့အခါ မဏိမေခလာ နတ်သမီးက စမ်းသပ်မေးမြန်းခဲ့ပါတယ်¹¹—

“အနန္တေ အပ္ပတိဋ္ဌေ စ၊ သမုဒ္ဒေ သဗ္ဗတောမုခေ။

ဝါယမသ္သု ကိမတ္ထာယ၊ န ဟိ ပါရံ ဂမိဿသိ”¹²။

“အဆုံးမရှိ၊ တည်ရာခြေကုပ်မရှိသော ဤသမုဒ္ဒရာပြင်ကြီး၌ ကမ်းသို့ ရောက်နိုင်လိမ့်မည် မဟုတ်ပါဘဲလျက် သင်သည် အဘယ်အကျိုးငှာ ဤမျှ အပင်ပန်းခံ၍ ကူးခတ်အားထုတ်နေသနည်း?”

အဲဒီအခါ မဟာဇနကမင်းလောင်းက ပြန်လည် မိန့်ဆိုခဲ့ပါတယ်—

“ဝါယမေထေဝ ပုရိသော၊ ယာဝ အတ္ထဿ နိပ္ပဒါ။

နိဗ္ဗိန္ဒရူပေါ နော တိဋ္ဌေ၊ ပဿ မံ ဥဒကာဏ္ဏဝေ”¹³။

“ပညာရှိသော ယောက်ျားသည် အကျိုးတရား မပြီးမြောက်သေးသရွေ့ မဆုတ်မနစ် ကြိုးစားအားထုတ်ရမည်။ စိတ်ပျက်အားလျော့သော အသွင်ဖြင့် လက်မှိုင်ချမနေအပ်။ ရေအဏ္ဏဝါပင်လယ်ပြင်၌ ကြိုးစားကူးခတ်နေသော ငါ့ကို ရှုလော့”။

ထို့နောက် ဆက်လက် မိန့်ဆိုသည်မှာ—

“အပိ အက္ခိတ္တကမ္မန္တော၊ ကာမံ ပဖုလ္လတေ မနော။

အကတေ အနိပ္ဖန္နမ္ပိ၊ နတ္ထိ မေ အတ္တဂါရယှာ”¹⁴။

“ငါသည် ယောက်ျားတို့ ပြုသင့်ပြုထိုက်သော လုံ့လဝီရိယ တာဝန်ကို အစွမ်းကုန် ပြုလုပ်ထားပြီး ဖြစ်သောကြောင့်၊ အကယ်၍ ပန်းတိုင်အကျိုးတရား မပြီးမြောက်ဘဲ ဤပင်လယ်ပြင်၌ သေဆုံးသွားရပါစေ၊ ငါ့ကိုယ်ငါ ပြန်လည် အပြစ်တင်စရာ (နောင်တရစရာ) အလျဉ်းမရှိပေ” လို့ ကြုံးဝါးခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ— မဟာဇနကမင်းလောင်းမှာ သမုဒ္ဒရာကို ကူးမြောက်ပြီး ထီးနန်းကို ပြန်လည်ရယူမယ်ဆိုတဲ့ ခိုင်မာတဲ့ ရည်မှန်းချက် (Goal) ရှိခဲ့ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ရည်မှန်းချက်ဟာ အတ္တဇော တဏှာဥပါဒါန် မဟုတ်ပါဘူး။ “ငါ့ဘက်က လုပ်သင့်လုပ်ထိုက်တဲ့ အကြောင်းတရား (Cause / Effort) ကို အပြည့်အစုံ ဆောင်ရွက်ခြင်း” အပေါ်မှာသာ အာရုံစိုက်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။

ခေတ်သစ် စီမံခန့်ခွဲမှုလောကမှာလည်း အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အမှန်တရားတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့—

“ငါတို့ ထိန်းချုပ်လို့ရတဲ့အရာ (Controllable Factors)” နှင့် “ငါတို့ လုံးဝ ထိန်းချုပ်လို့မရတဲ့အရာ (Uncontrollable External Factors)” ကို ပညာဖြင့် ခွဲခြားသိမြင်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။

မိမိတို့ရဲ့ ကြိုးစားအားထုတ်မှု၊ စီမံချက်၏ တိကျမှု၊ ဝန်ထမ်းတို့၏ အရည်အချင်း၊ ကိုယ်ကျင့်တရားနှင့် စနစ်တကျ အလုပ်လုပ်မှုတွေဟာ မိမိတို့ ထိန်းချုပ်လို့ရတဲ့ အကြောင်းတရားတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြင်ပကမ္ဘာ့စီးပွားရေး အခြေအနေ၊ ရာသီဥတု၊ နိုင်ငံရေးအပြောင်းအလဲ၊ မမျှော်လင့်တဲ့ ကပ်ရောဂါနှင့် သဘာဝဘေးအန္တရာယ် စတဲ့ ပြင်ပအကြောင်းတရားတွေဟာ မည်သည့် စီးပွားရေးလုပ်ငန်းရှင်မှ ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်း ထိန်းချုပ်လို့ မရနိုင်ပါဘူး။

မိုက်မဲသူတို့ကတော့ မိမိတို့ ထိန်းချုပ်လို့မရတဲ့ “ပြင်ပရလဒ် (Result)” အပေါ်မှာ တဏှာဥပါဒါန်ဖြင့် အတင်းအကျပ် အစွဲပြုထားတဲ့အတွက် ပြင်ပအခြေအနေ ဖောက်ပြန်တဲ့အခါ စိတ်နှလုံး ပြိုလဲပျက်စီးကြရပါတယ်။ ပညာရှိတို့ကတော့ မိမိတို့ ထိန်းချုပ်နိုင်တဲ့ “အကြောင်းတရား (Effort and Virtue)” ကို အကောင်းဆုံး ပြုလုပ်ထားပြီး၊ ထွက်ပေါ်လာတဲ့ ရလဒ်အပေါ်မှာတော့ လောကဓံတရားအဖြစ် အစွဲကင်းစွာ၊ တည်ငြိမ်စွာ လက်ခံနိုင်ကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

၄။ လောကဓံတရား ၈ ပါးနှင့် ပန်းတိုင်အပေါ် စိတ်ထားတတ်ခြင်း

မြတ်စွာဘုရားရှင်က အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် အဋ္ဌကနိပါတ် ပထမလောကဓမ္မသုတ်မှာ လောကီလူသားတိုင်း မလွဲမသွေ ရင်ဆိုင်ကြရမည့် လောကဓံတရား ၈ ပါးကို အခုလို ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်—

“အဋ္ဌိမေ ဘိက္ခဝေ လောကဓမ္မာ လောကံ အနုပရိဝတ္တန္တိ၊ လောကော စ လောကဓမ္မေ အနုပရိဝတ္တတိ။ ကတမေ အဋ္ဌ? လာဘော စ၊ အလာဘော စ၊ ယသော စ၊ အယသော စ၊ နိန္ဒာ စ၊ ပသံသာ စ၊ သုခဉ္စ၊ ဒုက္ခဉ္စ”¹⁵။

ချစ်သားရဟန်းတို့... လောကဓံတရားတို့သည် ဤရှစ်ပါးတို့ ဖြစ်ကုန်၏။

၁။ လာဘ်ရခြင်း (လာဘ)၊

၂။ လာဘ်မရခြင်း၊ ဆုံးရှုံးခြင်း (အလာဘ)၊

၃။ အခြံအရံ အကျော်အစော ရခြင်း (ယသ)၊

၄။ အခြံအရံ အကျော်အစော မရခြင်း (အယသ)၊

၅။ အကဲ့ရဲ့ခံရခြင်း (နိန္ဒာ)၊

၆။ အချီးမွမ်းခံရခြင်း (ပသံသာ)၊

၇။ ချမ်းသာခြင်း (သုခ)၊

၈။ ဆင်းရဲခြင်း (ဒုက္ခ)— တို့ ဖြစ်ကုန်၏¹⁶။

ထို့နောက် ဒုတိယလောကဓမ္မသုတ်မှာ ဘုရားရှင်က ပုထုဇဉ်နှင့် အရိယာသာဝကတို့၏ ခြားနားချက်ကို ပြဆိုတော်မူရာတွင်—

အကြားအမြင်မရှိသော ပုထုဇဉ်သည် လာဘ်ရသောအခါ “ဤလာဘ်သည် ငါ့အား အမြဲတည်တံ့ပေ၏” ဟု တပ်မက်သာယာ၍ အနိစ္စသဘောကို မသိ၊ လာဘ်မဲ့သောအခါ “ငါသည် ပျက်စီးလေပြီ” ဟု စိတ်ဆိုးဒေါသဖြစ်ကာ ပူဆွေးရ၏။

အကြားအမြင်ရှိသော အရိယာသာဝကသည်ကား လာဘ်ရသော်လည်း “ဤလာဘ်သည် မမြဲ၊ ဆင်းရဲခြင်းသဘောရှိ၏၊ ဖောက်ပြန်တတ်သော သဘောရှိ၏” ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ လာဘ်မဲ့သော်လည်း “ဤလာဘ်မဲ့ခြင်းသည် မမြဲ၊ ဖောက်ပြန်တတ်သော သဘောရှိ၏” ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏¹⁷။

ဒကာ ဒကာမတို့— စီးပွားရေးလုပ်ငန်းမှာ Goal တွေ ချမှတ်ပြီး အလုပ်လုပ်တဲ့အခါ ဒီ လောကဓံတရား ၈ ပါးဟာ နေ့စဉ်နှင့်အမျှ ဝင်ရောက်နှောင့်ယှက်နေမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ Target ပြည့်တဲ့အခါ လာဘ်ရမယ်၊ ချီးမွမ်းခံရမယ်၊ ချမ်းသာမယ်။ Target မပြည့်တဲ့အခါ လာဘ်မဲ့မယ်၊ ကဲ့ရဲ့ခံရမယ်၊ ပင်ပန်းဆင်းရဲမယ်။ အဲဒီ လောကဓံတရားတွေအပေါ်မှာ အနိစ္စသဘောကို ဉာဏ်ဖြင့် မရှုမြင်နိုင်ဘဲ အစွဲကြီး စွဲနေမယ်ဆိုရင် အမြဲတမ်း စိတ်လှုပ်ရှား တုန်လှုပ်နေရပါလိမ့်မယ်။

ခုဒ္ဒကနိကာယ် မင်္ဂလသုတ်ပါဠိတော်မှာ ဟောကြားတော်မူသလို—

“ဖုဋ္ဌဿ လောကဓမ္မေဟိ၊ စိတ္တံ ယဿ န ကမ္ပတိ။

အသောကံ ဝိရဇံ ခေမံ၊ ဧတံ မင်္ဂလမုတ္တမံ”¹⁸။

“လောကဓံတရားတို့နှင့် တွေ့ကြုံရသော်လည်း မတုန်မလှုပ်သော စိတ်ရှိခြင်း၊ သောကကင်းခြင်း၊ ကိလေသာမြူ ကင်းခြင်း၊ ဘေးကင်းလုံခြုံခြင်းသည် အမြတ်ဆုံး မင်္ဂလာ ဖြစ်၏” လို့ ဟောတော်မူခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပန်းတိုင်ထားပါ၊ သို့သော် ရလဒ်အပေါ် မကပ်ငြိပါနှင့်။ အောင်မြင်မှု လာဘ်လာဘ ရောက်လာရင်လည်း သာယာမနေပါနှင့်၊ မအောင်မြင်မှု အခက်အခဲ တွေ့လာရင်လည်း စိတ်ပျက်အားမလျှော့ပါနှင့်။ ဤသည်သာလျှင် ခေတ်သစ် စီမံခန့်ခွဲသူ ခေါင်းဆောင်တစ်ဦး ရှိအပ်သော အမြင့်မားဆုံးသော ဓမ္မစိတ်ဓာတ်ခွန်အား (Mental Resilience) ဖြစ်ပါတယ်။

၅။ ဥပါဒါန်နှင့် ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သံသရာလည်ပုံ

အဘိဓမ္မာနှင့် သုတ္တန်ဒေသနာတော်များအရ အစွဲ (ဥပါဒါန်) ဖြစ်ပေါ်လာပုံကို ပိုမိုနက်နဲစွာ စိစစ်ကြည့်ကြပါစို့။

မဇ္ဈိမနိကာယ် မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော် မဟာတဏှာသင်္ခယသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သာတိရဟန်း၏ မှားယွင်းသော အယူကို ပယ်ဖျက်တော်မူရင်း ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာတော်ကို ဟောကြားခဲ့ပါတယ်¹⁹။ အာရုံနှင့် ဒွါရ တွေ့ဆုံရာမှ ဖဿဖြစ်တယ်၊ ဖဿကြောင့် ဝေဒနာဖြစ်တယ်၊ သာယာဖွယ် ဝေဒနာကို ခံစားရတဲ့အခါ တဏှာ (လိုချင်တပ်မက်မှု) ဖြစ်လာတယ်၊ တဏှာ ရင့်သန်လာတဲ့အခါ ဥပါဒါန် (ခိုင်မြဲစွာ စွဲလမ်းမှု) ဖြစ်လာတယ်၊ ဥပါဒါန်ကြောင့် ဘဝ (ကံဘဝ) ဖြစ်ပြီး ဇာတိ၊ ဇရာ၊ မရဏ၊ သောက၊ ပရိဒေဝ၊ ဒုက္ခ၊ ဒေါမနဿ၊ ဥပါယာသ ဆိုတဲ့ ဆင်းရဲဒုက္ခအစုအဝေးကြီး တစ်ခုလုံး ဖြစ်ပေါ်လာရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

လုပ်ငန်းခွင်မှာလည်း ထို့အတူပါပဲ—

• မိမိတို့ ချမှတ်ထားတဲ့ Goal (ပန်းတိုင်) အပေါ်မှာ အမြတ်အစွန်းနှင့် ဂုဏ်သိက္ခာကို မျှော်ကိုးပြီး တဏှာ ဖြစ်လာတယ်။

• 
  

• အဲဒီ တဏှာကို သတိဖြင့် မသိမ်းဆည်းနိုင်တဲ့အခါ “ဒီပန်းတိုင်ဟာ ငါ့ဘဝ၊ ငါ့အတ္တ၊ မဖြစ်မနေ ရကို ရရမယ်” ဆိုတဲ့ ဥပါဒါန် အစွဲကြီး ဖြစ်သွားတယ်။

• 
  

• အစွဲကြီးလေလေ၊ ပန်းတိုင် မပြည့်မီမှာကို စိုးရိမ်ရတဲ့ ဘယ (ကြောက်ရွံ့မှု) ကြီးလေလေ ဖြစ်လာတယ်။

• 
  

• နောက်ဆုံး ပန်းတိုင် မပြည့်မီတဲ့အခါမှာတော့ စိတ်ဓာတ်ပြိုလဲပြီး ငိုကြွေးမြည်တမ်းရတဲ့ သောက၊ ပရိဒေဝ၊ ဒေါမနဿ တွေနှင့် ဘဝတစ်ခုလုံး ပျက်စီးသွားရပါတော့တယ်။

• 
  

မဇ္ဈိမနိကာယ် မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော် အလဂဒ္ဒူပမသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အလွန်ထင်ရှားတဲ့ မြွေပွေးဥပမာနှင့် ဖောင်ဥပမာကို ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်²⁰။ မြွေပွေးကို အမြီးက ကိုင်ရင် ပြန်ပေါက်သလိုပဲ၊ တရားတော်ကို ဖြစ်စေ၊ လောကီရည်မှန်းချက်ကို ဖြစ်စေ လွဲမှားစွာ အစွဲပြု ကိုင်တွယ်ရင် မိမိကိုယ်ကို ပြန်လည် ဒုက္ခပေးတတ်ပါတယ်။ ထို့အတူ “ဖောင်” ဆိုတာ ကမ်းတစ်ဖက်သို့ ကူးမြောက်ရန်အတွက်သာ ဖြစ်ပြီး၊ ကမ်းရောက်တဲ့အခါ ခေါင်းပေါ်ရွက်ထားဖို့ မဟုတ်သလိုပဲ၊ Goal (ရည်မှန်းချက်) ဆိုတာလည်း လုပ်ငန်းခွင် တိုးတက်စေဖို့ တွန်းအားပေးတဲ့ ကိရိယာ (Instrumental Tool) မျှသာ ဖြစ်ပြီး၊ ခေါင်းပေါ်ရွက်ပြီး စိတ်သောကခံစားနေရမည့် အရာ မဟုတ်ပါဘူး။

၆။ တိပိဋက ပါဠိတော်များလာ အစွဲကင်းသော ဓမ္မအဆုံးအမများ

သံယုတ္တနိကာယ် နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ် ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ်မှာ အရှင်မဟာကစ္စာနမထေရ်အား မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ စကားတော်ဟာ အစွဲကင်းရေးအတွက် အလွန်အဖိုးတန်လှပါတယ်²¹—

“ဥပါယုပါဒါနာဘိနိဝေသဝိနိဗန္ဓော ခွာယံ ကစ္စာန လောကော ယေဘုယျေန... တဉ္စ ဥပါယုပါဒါနံ စေတသော အဓိဋ္ဌာနံ အဘိနိဝေသံ အနုသယံ န ဥပေတိ န ဥပါဒိယတိ ‘အတ္တာ မေ’တိ”²²။

“ကစ္စာန... လောကီလူအများစုသည် အာရုံတို့၌ ကပ်ငြိခြင်း၊ ပြင်းထန်စွာ စွဲလမ်းခြင်း၊ အစွဲအလန်းတို့ဖြင့် တုပ်နှောင်ဖွဲ့ချည်ခြင်း ခံနေကြရကုန်၏။ အရိယာသာဝကသည်ကား ထိုကဲ့သို့ စိတ်၏ စွဲလမ်းကပ်ငြိမှု၊ အစွဲအလန်း၊ ကိလေသာအနုသယတို့သို့ မကပ်ရောက်၊ ‘ငါ၏ အတ္တဖြစ်၏’ ဟု အစွဲမပြုပေ”။

ထို့အတူ သံယုတ္တနိကာယ် ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ် နကုလပိတုသုတ်မှာ အသက်အရွယ်ကြီးရင့်ပြီး နာမကျန်းဖြစ်နေတဲ့ နကုလပီတာ သူဌေးကြီးအား ဘုရားရှင်က ဆုံးမတော်မူခဲ့ပါတယ်—

“အာတုရကာယဿ မေ သတော စိတ္တံ အနာတုရံ ဘဝိဿတီတိ— ငါ၏ ခန္ဓာကိုယ်သည် အနာရောဂါ နှိပ်စက်သော်လည်း ငါ၏ စိတ်သည် အနာရောဂါ မနှိပ်စက်စေရ၊ မဖောက်ပြန်စေရ” လို့ ကျင့်ကြံရန် မိန့်တော်မူခဲ့ပါတယ်²³။

လုပ်ငန်းခွင်မှာလည်း ထို့အတူပါပဲ။ ပြင်ပ အခြေအနေအရ လုပ်ငန်းခွင် ပန်းတိုင်တွေ ပြည့်မီချင်မှ ပြည့်မီမယ်၊ စီးပွားရေး အကျပ်အတည်းတွေ ကြုံချင်ကြုံရမယ်။ ဒါဟာ “အာတုရကာယ (ပြင်ပလုပ်ငန်း မပြည့်စုံခြင်း)” ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ အခက်အခဲတွေကြောင့် မိမိရဲ့ စိတ်နှလုံးပါ ပြိုလဲဖောက်ပြန် မသွားစေဖို့ (အနာတုရစိတ္တ ဖြစ်စေဖို့) သတိတရားဖြင့် ထိန်းကျောင်းရပါမယ်။

မဇ္ဈိမနိကာယ် ဥပရိပဏ္ဏာသပါဠိတော် အနတ္တလက္ခဏသုတ်မှာ ခန္ဓာငါးပါးတို့သည် အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ ဖြစ်သောကြောင့် “နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ— ဤအရာသည် ငါ့ဟာ မဟုတ်၊ ဤအရာသည် ငါ မဟုတ်၊ ဤအရာသည် ငါ၏ အတ္တ မဟုတ်” ဟု ဝိပဿနာပညာဖြင့် ရှုမြင်ရန် သွန်သင်ထားပါတယ်²⁴။ မိမိ ချမှတ်ထားတဲ့ ကော်ပိုရိတ် Goal တွေ၊ စီးပွားရေး အောင်မြင်မှုတွေဟာလည်း သင်္ခါရတရားတွေ ဖြစ်တဲ့အတွက် မမြဲပါဘူး၊ အစိုးမရပါဘူး။ အစိုးမရတဲ့အရာကို အတင်းအကျပ် ငါ့ဟာဖြစ်ရမယ်လို့ စွဲလမ်းနေသရွေ့ ဒုက္ခမှ မလွတ်မြောက်နိုင်ပါဘူး။

သုတ္တနိပါတ် အဋ္ဌကဝဂ်လာ ကာမသုတ်မှာလည်း—

“ကာမံ ကာမယမာနဿ၊ တဿ စေ တံ သမိဇ္ဈတိ။

အဒ္ဓါ ပီတိမနော ဟောတိ၊ လဒ္ဓါ မစ္စော ယဒိစ္ဆတိ။

တဿ စေ ကာမယာနဿ၊ ဆန္ဒဇာတဿ ပတ္ထိနော။

တေ ကာမာ ပရိဟာယန္တိ၊ သလ္လဝိဒ္ဓေါဝ ရုပ္ပတိ”²၅။

“အလိုဆန္ဒနောက် လိုက်နေသောသူအား ထိုအလိုဆန္ဒ ပြည့်စုံလာပါက အလွန်ဝမ်းမြောက်၏။ သို့သော် အလိုရမ္မက် ပြင်းပြနေသော ထိုသူအား ထိုအလိုဆန္ဒတို့ ဆုတ်ယုတ်ပျက်ပြားသွားသောအခါ မြားမှန်သောသူကဲ့သို့ အလွန်အမင်း နာကျင်ခံစားရ၏” လို့ သတိပေးထားပါတယ်။ Goal ကို တဏှာဖြင့် ကိုင်တွယ်သူတိုင်း ပန်းတိုင်ပျက်ပြားတဲ့အခါ မြားမှန်သလို စိတ်နှလုံး ကြေကွဲကြရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ခုဒ္ဒကနိကာယ် ဓမ္မပဒပါဠိတော် ပိယဝဂ်မှာ “ပိယတော ဇာယတေ သောကော၊ ပိယတော ဇာယတေ ဘယံ— ချစ်ခင်စွဲလမ်းခြင်းကြောင့် သောကဖြစ်၏၊ ချစ်ခင်စွဲလမ်းခြင်းကြောင့် ဘေးကြောက်ရွံ့မှု ဖြစ်၏” လို့ ဟောတော်မူခဲ့ပါတယ်²၆။ အပ္ပမာဒဝဂ်မှာတော့ မေ့လျော့ခြင်းကင်းသော သူတို့သည် စိတ်၏ တည်ငြိမ်ချမ်းသာခြင်းကို ရရှိကြောင်း ဟောပြထားပါတယ်²၇။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် တိကနိပါတ် အာဏဏျသုတ်နှင့် အာပဏိကသုတ်တို့တွင် ကုန်သည်တို့၏ မျှတစွာ စီမံခန့်ခွဲပုံကို ပြဆိုထားသလို²⁸၊ စတုက္ကနိပါတ် အရိယဝံသသုတ်တွင် ရောင့်ရဲလွယ်ခြင်း (သန္တုဋ္ဌီ) နှင့် တရား၌ မွေ့လျော်ခြင်းကို ရဟန်းတို့၏ ဘဝပန်းတိုင်အဖြစ် ချမှတ်ပြသခဲ့ပါတယ်²၉။ ထေရဂါထာပါဠိတော် တာလပုတ္တတ္ထေရဂါထာ၌ စိတ်ကို ကိလေသာအစွဲတို့မှ လွတ်မြောက်အောင် ဆုံးမခဲ့ပုံကို လှပစွာ တွေ့မြင်နိုင်ပါတယ်³⁰။

ဝိနည်းပိဋကတ် မဟာဝဂ် စမ္မက္ခန္ဓကမှာ အရှင်သောဏထေရ် အလွန်အမင်း စွဲလမ်းတင်းကျပ်သော ဝီရိယကြောင့် တရားမရဘဲ စိတ်ဓာတ်ကျခဲ့ရပုံနှင့် စောင်းကြိုးဥပမာဖြင့် ဝီရိယကို အစွန်းနှစ်ဖက်လွတ်အောင် ညှိယူခဲ့ရပုံကို ပြဆိုထားပါတယ်³¹။ စူဠဝဂ် ခန္ဓကအသီးသီးနှင့် ပရိဝါရပါဠိတော်တို့တွင်လည်း ကျောင်းတိုက်တာ စီမံအုပ်ချုပ်မှုနှင့် သံဃာ့စည်းမျဉ်းများကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းထားသော်လည်း အတ္တစွဲဖြင့် မပြုလုပ်ရန် သတိပေးထားပါတယ်³²၊ ³³။

အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ဓာတုကထာပါဠိ³⁴၊ ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိ³⁵၊ ကထာဝတ္ထုပါဠိ³⁶ တို့တွင် အယူဝါဒအစွဲများ၏ အပြစ်ကို စိစစ်ပြသထားသလို၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်၌ ဥပနိဿယပစ္စယော အရ လောဘတဏှာသည် အားကြီးသော မှီရာအကြောင်းဖြစ်၍ သောကဒုက္ခတို့ကို ဆင့်ကဲ မွေးဖွားပေးတတ်ပုံကို ရှင်းလင်းစွာ ပြဆိုထားပါတယ်³⁷။ နေတ္တိပ္ပကရဏပါဠိတော်³⁸ နှင့် မိလိန္ဒပဉှာပါဠိတော်³⁹ တို့တွင်လည်း အစွဲကင်းသော ဉာဏ်ပညာ၏ သဘောကို အတည်ပြု ဖွင့်ဆိုထားပြီး၊ ဒီဃနိကာယ် သာမညဖလသုတ်တွင် ရဟန်းဘဝ၏ အဆင့်ဆင့်သော ပန်းတိုင်များကို အစွဲကင်းစွာ လျှောက်လှမ်းပုံကို အပြည့်အစုံ ပြဆိုထားတာ ဖြစ်ပါတယ်⁴⁰။

၇။ လက်တွေ့လုပ်ငန်းခွင်၌ Goal နှင့် အစွဲကို ခွဲခြားကျင့်သုံးနည်း

ဒကာ ဒကာမတို့— အခု ဦးဇင်းတို့ ရှင်းပြခဲ့တဲ့ ပါဠိတော် အထောက်အထားများအရ ခေတ်သစ် စီမံခန့်ခွဲမှုလောကမှာ Short-term, Mid-term, Long-term Goals တွေ ချမှတ်တဲ့အခါ “Goal ရှိသော် အစွဲမဖြစ်စေရေးအတွက်” လက်တွေ့ကျင့်သုံးရမည့် မူ ၃ ရပ်ကို ချမှတ်နိုင်ပါတယ်—

၁။ Process Over Outcome (ရလဒ်ထက် အကြောင်းတရား လုပ်ငန်းစဉ်ကို ဦးစားပေးခြင်း)

ပန်းတိုင်ကို ကြည့်ပြီး အလုပ်မလုပ်ပါနှင့်၊ ယနေ့ မိမိ ပြုလုပ်နေတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ် (Process)၊ အရည်အသွေး (Quality)၊ ဝန်ဆောင်မှုနှင့် ကိုယ်ကျင့်တရား (Ethics) တွေ မှန်ကန်ပြည့်စုံနေရဲ့လားဆိုတာကိုသာ အဓိက အာရုံစိုက်ပါ။ အကြောင်းတရား ပြည့်စုံရင် အကျိုးရလဒ်ဟာ သူ့အလိုလို လိုက်ပါလာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ Effort with Equanimity (အစွမ်းကုန် ကြိုးစား၍ ဥပေက္ခာဖြင့် စောင့်ကြည့်ခြင်း)

မဟာဇနကမင်းလောင်းလိုပဲ မိမိဘက်က အားထုတ်ရမည့် သမ္မာဝါယာမ တာဝန်ကို ၁၀၀ ရာခိုင်နှုန်း အပြည့်အဝ ကြိုးပမ်းပါ။ သို့သော် ရလဒ် ထွက်ပေါ်လာတဲ့အခါမှာတော့ လောကဓံတရား၏ မမြဲသော သဘောကို နားလည်ပြီး “ဥပေက္ခာ (Equanimity)” စိတ်ထားဖြင့် တည်ငြိမ်စွာ လက်ခံပါ။ အောင်မြင်ရင် ကျေးဇူးတင်ပါ၊ မအောင်မြင်ရင် သင်ခန်းစာယူပြီး ပြန်လည်စတင်ပါ။

၃။ Holding Goals Lightly (ပန်းတိုင်ကို တင်းကျပ်စွာ မဆုပ်ကိုင်ဘဲ ဖွဖွလေး ကိုင်တွယ်ခြင်း)

ပန်းတိုင်ဆိုတာ လမ်းညွှန် သံလိုက်အိမ်မြှောင် ဖြစ်ပါတယ်။ ခေါင်းပေါ်တင်ထားရမည့် ကျောက်တုံးကြီး မဟုတ်ပါဘူး။ အခြေအနေ အရပ်ရပ် ပြောင်းလဲလာတဲ့အခါ ပန်းတိုင်ကို ပညာဖြင့် ပြန်လည်ညှိယူပြင်ဆင်နိုင်တဲ့ စိတ်၏ ပြောင်းလွယ်ပြင်လွယ်မှု (Mental Flexibility) ရှိရပါမယ်။ အစွဲကြီးသူဟာ မပြောင်းလဲနိုင်ဘဲ ကျိုးပဲ့သွားတတ်ပေမဲ့၊ အစွဲကင်းသူကတော့ လေပြင်းမုန်တိုင်းကြားမှာ ကိုင်းညွတ်တတ်တဲ့ ဝါးပင်လို ဘယ်တော့မှ မပြိုလဲပါဘူး။

၈။ သစ္စာလေးပါးသို့ ဓမ္မဆင်းသက်ခြင်း (Sacca Landing)

တရားချစ်ခင်သူတော်ကောင်းတို့—

အခု ဦးဇင်းတို့ ရှင်းပြခဲ့တဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ နည်းလမ်းတွေဟာ မျက်မှောက်ဘဝ လုပ်ငန်းခွင် အဆင်ပြေရေးအတွက် အလွန်ကောင်းမွန်တဲ့ လောကီအကြံဉာဏ်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီနေရာမှာတင် ရပ်တန့်မနေဘဲ ဦးဇင်းတို့ စိတ်နှလုံးကို ပိုမိုနက်နဲတဲ့ ဓမ္မအမြင်ဘက်သို့ လှည့်ပြီး သစ္စာလေးပါး ရှုထောင့်ကနေ အပြီးသတ် ဆင်ခြင်ကြည့်ကြရအောင်။

ပထမဆုံး ဒုက္ခသစ္စာ ကို ရှုမြင်ပါ။

လောကမှာ ရည်မှန်းချက် Goal တွေ ဘယ်လောက်ပဲ ထားထား၊ အဲဒီ ပန်းတိုင်တွေ အားလုံးဟာ သင်္ခါရတရားတွေ ဖြစ်တဲ့အတွက် မမြဲခြင်း (အနိစ္စ)၊ ပျက်စီးခြင်း (ဒုက္ခ)၊ အစိုးမရခြင်း (အနတ္တ) သဘောသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပန်းတိုင် မပြည့်မီတဲ့အခါ ခံစားရတဲ့ စိတ်ဒုက္ခ၊ ပန်းတိုင် ပြည့်သွားပြန်တော့လည်း ဒါကို ထိန်းသိမ်းဖို့နှင့် နောက်ထပ် ပိုမိုကြီးမားတဲ့ ပန်းတိုင်အသစ်တွေနောက် ထပ်မံ ပြေးလွှားနေရတဲ့ ဘဝဖိစီးမှု၊ နောက်ဆုံးမှာ မည်သည့် စီးပွားရေး ပန်းတိုင်မှ မိမိနောက်သို့ အမှန်တကယ် ပါမသွားဘဲ သေခြင်းတရားဖြင့် အဆုံးသတ်ရခြင်းဆိုတဲ့ အခြေအနေ အားလုံးဟာ အမှန်စင်စစ် “ဒုက္ခသစ္စာ” ရဲ့ အနက်သဘောတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒုတိယ သမုဒယသစ္စာ ကို ရှုမြင်ပါ။

အဲဒီလို ပန်းတိုင်တွေနောက် ပြေးရင်း လူတွေ ဘာကြောင့် ဒီလောက် စိတ်သောက ဝေနေကြရတာပါလဲ။ စီးပွားရေး စနစ်တွေ မကောင်းလို့လား၊ ပြိုင်ဘက်တွေ များလို့လား။ အပြင်ပန်း အကြောင်းရင်းတွေ ရှိနိုင်ပေမဲ့၊ အစစ်အမှန် အရင်းခံ အကြောင်းရင်းကတော့ ရလဒ်တွေအပေါ်မှာ “ငါ့ဟာ၊ ငါ့အောင်မြင်မှု၊ ငါ့ကုမ္ပဏီ” လို့ စွဲလမ်းကပ်ငြိနေတဲ့ တဏှာ (Taṇhā) နဲ့ ဥပါဒါန် (Upādāna) ကြောင့်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ လောဘတဏှာ အစွဲအလန်းသည်သာလျှင် ဒုက္ခအားလုံးကို မွေးဖွားပေးတဲ့ “သမုဒယသစ္စာ” အစစ်အမှန် ဖြစ်ပါတယ်။

နိဂုံးချုပ် ဆုံးမဩဝါဒ

ဒါကြောင့် တရားချစ်ခင်သူတော်ကောင်းတို့—

မိမိတို့ရဲ့ နေ့စဉ် စီးပွားရေးလုပ်ငန်း၊ ဝန်ထမ်းဘဝ၊ အဖွဲ့အစည်း စီမံခန့်ခွဲမှု ခရီးလမ်းမှာ ပန်းတိုင်တွေ၊ Goal တွေ ချမှတ်တဲ့အခါ တဏှာဥပါဒါန်ဖြင့် လည်ပင်းကို ကြိုးကွင်းစွပ်သလို အစွဲမပြုကြပါနှင့်။

မဟာဇနကမင်းလောင်းကဲ့သို့ အကြောင်းတရား ဝီရိယကို အစွမ်းကုန် ပြုလုပ်ပါ၊ ရလဒ် ထွက်ပေါ်လာသည့်အခါတွင်မူ လောကဓံတရားအဖြစ် ဥပေက္ခာဖြင့် တည်ငြိမ်စွာ ရှုမြင်ပါ။ “ရလဒ်ကို ကြိုးစား၍ ရလဒ်၌ မကပ်ငြိသော” သူတော်ကောင်းတရားဖြင့် မျက်မှောက်ဘဝ စီးပွားရေးကိုလည်း အောင်မြင်အောင် တည်ဆောက်နိုင်ကြပြီး၊ သံသရာ ဘဝခရီးအတွက်လည်း အစွဲကင်းရာ မြတ်နိဗ္ဗာန်ဆီသို့ မလွဲမသွေ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေလို့ လေးလေးနက်နက် တိုက်တွန်းနှိုးဆော်အပ်ပါတယ်။

ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော “Goal ရှိသော် အစွဲမဖြစ်ခြင်း” ဆိုင်ရာ ဓမ္မဒေသနာတော်ကို ကြားနာကြရသော တရားချစ်ခင် သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့သည် မျက်မှောက်ဘဝ လုပ်ငန်းခွင်၌လည်း အစွဲကင်းသော ဉာဏ်ပညာဖြင့် တရားသော အောင်မြင်မှု အကျိုးစီးပွားကို ရယူနိုင်ကြပြီးလျှင်၊ သံသရာခရီး၌လည်း သစ္စာလေးပါးတရားတော်ကို စနစ်တကျ ထိုးထွင်းသိမြင်ကာ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ငြိမ်းအေးရာ အမြတ်ဆုံး နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာသို့ မလွဲမသွေ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

Sao Dhammasami

နေ့စဉ်ဓမ္မနှင့် ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းဘဝ — ၃၆၅ ရက် တရားတော်အစီအစဉ်

ရက်စွဲ - ၀၁.၁၀.၂၀၂၆ (၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ သီတင်းကျွတ်လဆုတ် ၆ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့ နံနက်ခင်း တရားတော်)

ကျမ်းကိုးမှတ်စုများ (Footnotes)

¹ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စတုက္ကနိပါတ်ပါဠိ၊ စက္ကသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၃၈။

² အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စတုက္ကနိပါတ်ပါဠိ၊ စက္ကသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၃၉။

³ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ အဋ္ဌကနိပါတ်ပါဠိ၊ ဒီဃဇာဏုသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၉၇။

⁴ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စတုက္ကနိပါတ်ပါဠိ၊ ပတ္တကမ္မသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၇၅။

⁵ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စတုက္ကနိပါတ်ပါဠိ၊ အာဏဏျသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၇၈။

⁶ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိ၊ ကုသလတ္တိက၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၈။

⁷ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဝိဘင်းပါဠိ၊ ဣဒ္ဓိပါဒဝိဘင်း၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၂၆။

⁸ ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိ၊ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၅၀။

⁹ သံယုတ္တနိကာယ်၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ သစ္စသံယုတ်၊ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၆၆။

¹⁰ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဝိဘင်းပါဠိ၊ ပစ္စယာကာရဝိဘင်း၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၄၄။

¹¹ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဇာတကပါဠိ (ဒုတိယတွဲ)၊ မဟာဇနကဇာတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၉၃။

¹² ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဇာတကပါဠိ (ဒုတိယတွဲ)၊ မဟာဇနကဇာတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၉၄။

¹³ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဇာတကပါဠိ (ဒုတိယတွဲ)၊ မဟာဇနကဇာတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၉၄။

¹⁴ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဇာတကပါဠိ (ဒုတိယတွဲ)၊ မဟာဇနကဇာတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၉၅။

¹⁵ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ အဋ္ဌကနိပါတ်ပါဠိ၊ ပထမလောကဓမ္မသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၆။

¹⁶ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ အဋ္ဌကနိပါတ်ပါဠိ၊ ပထမလောကဓမ္မသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၆။

¹⁷ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ အဋ္ဌကနိပါတ်ပါဠိ၊ ဒုတိယလောကဓမ္မသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၇။

¹⁸ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ခုဒ္ဒကပါဌပါဠိ၊ မင်္ဂလသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃။

¹⁹ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသပါဠိ၊ မဟာတဏှာသင်္ခယသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၂၁။

²⁰ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသပါဠိ၊ အလဂဒ္ဒူပမသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၇၇-၁၇၉။

²¹ သံယုတ္တနိကာယ်၊ နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ နိဒါနသံယုတ်၊ ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၅၇။

²² သံယုတ္တနိကာယ်၊ နိဒါနဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ နိဒါနသံယုတ်၊ ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၅၈။

²³ သံယုတ္တနိကာယ်၊ ခန္ဓဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ ခန္ဓသံယုတ်၊ နကုလပိတုသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁။

²⁴ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ဥပရိပဏ္ဏာသပါဠိ၊ အနတ္တလက္ခဏသုတ် (ဆဗ္ဗိသောဓနသုတ်အလားတူ)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၇၅။

²⁵ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ သုတ္တနိပါတပါဠိ၊ အဋ္ဌကဝဂ်၊ ကာမသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၄၀၁။

²⁶ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒပါဠိ၊ ပိယဝဂ်၊ ဂါထာ ၂၁၂၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၄၆။

²⁷ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒပါဠိ၊ အပ္ပမာဒဝဂ်၊ ဂါထာ ၂၁၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၅။

²⁸ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ တိကနိပါတ်ပါဠိ၊ အာပဏိကသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၁၇။

²⁹ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စတုက္ကနိပါတ်ပါဠိ၊ အရိယဝံသသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၃၂။

³⁰ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ထေရဂါထာပါဠိ၊ တာလပုတ္တတ္ထေရဂါထာ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၆၀။

³¹ ဝိနည်းပိဋကတ်၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိ၊ စမ္မက္ခန္ဓက၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၅၇။

³² ဝိနည်းပိဋကတ်၊ စူဠဝဂ္ဂပါဠိ၊ သေနာသနက္ခန္ဓက၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၅၀။

³³ ဝိနည်းပိဋကတ်၊ ပရိဝါရပါဠိ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၉၅။

³⁴ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဓာတုကထာပါဠိ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၅။

³⁵ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၁၂။

³⁶ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ကထာဝတ္ထုပါဠိ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၆၂။

³⁷ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိ (ပထမတွဲ)၊ ဥပနိဿယပစ္စယနိဒ္ဒေသ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၆။

³⁸ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ နေတ္တိပ္ပကရဏပါဠိ၊ ဟာရသမ္ပါတ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၂။

³⁹ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ မိလိန္ဒပဉှာပါဠိ၊ အနိစ္စာနုပဿနာပဉှာ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၇၈။

⁴⁰ ဒီဃနိကာယ်၊ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိ၊ သာမညဖလသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၅၈။