ဒုက္ခသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း — နေ့လည်ပိုင်းတရားတော်
ဒုက္ခသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း — နေ့လည်ပိုင်းတရားတော်
ပလ္လင်ဖွင့် ဘုရားရှိခိုးနှင့် ဓာတုဝန္ဒနာ
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
တိတ်ဆိတ်ငြိမ်သက်စွာ နှလုံးသွင်းဆင်ခြင်ခြင်းဖြင့် တရားအဖွင့်ချဉ်းကပ်ခြင်း
တရားနာပရိသတ်တို့... ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့...
ဒီကနေ့ နေ့လည်ခင်းအချိန်အခါမှာ မနက်ပိုင်းက ဉာတပရိညာအမြင်နဲ့ "ဒါဟာ ဘာလဲ" လို့ ပိုင်းခြားရှင်းပြခဲ့တဲ့ "ဒုက္ခသစ္စပဋိဝေဓ — ဒုက္ခသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း" ဆိုင်ရာ တရားတော်ကို တီရဏပရိညာဘက်ကနေ ရပ်တည်ပြီး ဆက်လက်ချဉ်းကပ် စူးစမ်းဆင်ခြင်ကြပါမယ်။
ဒီနေရာမှာ တရားနာပရိသတ်တို့ နေ့လည်ခင်းတရားကို မစတင်မီ မိမိတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်ကို ခဏမျှ တိတ်တဆိတ် စောင့်ကြည့်ပြီး ငြိမ်သက်စွာ နှလုံးသွင်းကြည့်ကြစမ်းပါ။ လောကမှာ လူအများစုဟာ ဒုက္ခတရားအကြောင်းကို ကြားလိုက်ရတဲ့အခါ စိတ်ထဲမှာ လေးလံထိုင်းမှိုင်းမှု၊ စိတ်မသက်မသာဖြစ်မှုတွေ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်ကြတယ်။ ပြီးတော့ အဲဒီဒုက္ခကို ချက်ချင်းလက်ငင်း မောင်းထုတ်ပစ်ချင်ကြတယ်၊ ရှောင်လွှဲပစ်ချင်ကြတယ်။ တရားရှုမှတ်တဲ့ ယောဂီတွေတောင်မှ တရားထိုင်ရင်း နာကျင်မှုတွေ၊ ဖောက်ပြန်မှုတွေ ပေါ်လာတဲ့အခါ အဲဒီအပေါ်မှာ တွန်းကန်မှုတွေ၊ မနှစ်သက်မှုတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ရလေ့ရှိကြပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဒီနေ့လည်ခင်းမှာ အဓိက သတိပြုရမယ့် အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အချက်တစ်ခုရှိပါတယ်။ ဒီကနေ့ တရားတော်ရဲ့ လက်တွေ့ကျင့်သုံးမှု အရည်အချင်းသတ်မှတ်ချက်ဟာ "D — Doctrine / Map / Result Only" ဖြစ်ပါတယ်။ နေ့လည်ပိုင်း တရားဒေသနာဟာ တီရဏပရိညာ မာတိကာ ဖြစ်သော်လည်းပဲ၊ ဒုက္ခသစ္စာကို အကြွင်းမဲ့ ပိုင်းခြားထိုးထွင်းသိမြင်မှု (ဒုက္ခသစ္စပဋိဝေဓ) ဆိုတာ လောကုတ္တရာ အရိယာမဂ်ဉာဏ်၏ အထွတ်အထိပ် ကိစ္စဖြစ်တဲ့အတွက်ကြောင့် "ဒုက္ခသစ္စာကို ယခုထိုင်ပြီး တိုက်ရိုက်ရှုမှတ်၍ ချက်ချင်းထိုးထွင်းသိအောင် အားထုတ်ကြပါ" ဆိုတဲ့ Direct Vipassanā Assignment အနေနဲ့ ဟောကြားရမယ့် တရား မဟုတ်ပါဘူး။ လမ်းပြမြေပုံ (Map) အဖြစ်နှင့် အကျိုးရလဒ် (Result) အဖြစ်သာ တိကျစွာ ခွဲခြားသိမြင်ထားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အယူမှားကို ပြင်ဆင်ခြင်း — ဝေဒနာဆင်းရဲနှင့် သင်္ခါရဒုက္ခသစ္စာ ခွဲခြားနားလည်ရေး
ဒီနေရာမှာ တရားနာပရိသတ်တို့ အနေနဲ့ မလွဲမသွေ ခွဲခြားသိထားရမယ့် အယူအဆအမှားတစ်ခုကို အရင်ဆုံး စစ်ဆေးပြင်ဆင်ရပါမယ်။
ဝိပဿနာတရား အားထုတ်ကြတဲ့ ယောဂီအချို့ဟာ တရားထိုင်ရင်း ဒူးနာတာ၊ ခါးညောင်းတာ၊ အကြောတက်တာ စတဲ့ ကိုယ်ဆင်းရဲမှု "ဒုက္ခဝေဒနာ" တွေ ပေါ်လာတဲ့အခါ — "ငါ ဒုက္ခသစ္စာကို ရှုမှတ်နေရပြီ၊ ဒုက္ခသစ္စာကို တွေ့နေရပြီ" လို့ မှတ်ယူတတ်ကြပါတယ်။ အဲဒီလို ခန္ဓာကိုယ်နာကျင်ကိုက်ခဲမှုကို ခဲမှိတ်သည်းခံပြီး ရှုမှတ်နေတာကိုပဲ "ဒုက္ခသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိဖို့ အားထုတ်နေခြင်း" လို့ ထင်မှတ်မှားတတ်ကြပါတယ်။
ဒါဟာ ဝိပဿနာနယ်ပယ်မှာ အလွန် အဖြစ်များတဲ့ အယူအဆအမှားတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။
အဘယ်ကြောင့်နည်းဟူမူ — ခန္ဓာကိုယ်မှာ နာကျင်တာ၊ စိတ်ထဲမှာ ပူလောင်တာတွေဟာ ဒုက္ခသုံးမျိုးထဲက "ဒုက္ခဒုက္ခ (Dukkha-dukkha)" အဆင့်၊ သာမန် ဝေဒနာဆင်းရဲမှု အဆင့်မျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ သတ္တဝါတိုင်း မလွဲမသွေ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ သဘာဝဖြစ်စဉ်မျှသာ ဖြစ်ပြီး၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ပိုင်းခြားသိရမယ် (ပရိညေယျ) လို့ ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ "ဒုက္ခသစ္စာ" အစစ်အမှန် မဟုတ်သေးပါဘူး။
ဒုက္ခသစ္စာ အစစ်အမှန်ဆိုတာ နာကျင်မှုဝေဒနာတစ်ခုတည်းကို ဆိုလိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။ ချမ်းသာတဲ့ သုခဝေဒနာ၊ ဥပေက္ခာဝေဒနာ အပါအဝင် ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရား အားလုံးတို့ရဲ့ အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်း၊ ဖြစ်ပေါ်လာပြီးနောက် မတည်တံ့ဘဲ ပျက်စီးသွားရခြင်း၊ အမြဲမပြတ် ဖိစီးနှိပ်စက်ခံနေရခြင်း ဆိုတဲ့ "သင်္ခါရဒုက္ခ (Saṅkhāra-dukkha)" အလုံးစုံကို ညွှန်ပြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
နာကျင်ကိုက်ခဲမှု ဝေဒနာ မရှိဘဲ စိတ်အေးချမ်းသာယာနေတဲ့ အခိုက်အတန့်မှာလည်း ခန္ဓာငါးပါးဟာ ဖြစ်ပျက်နေတဲ့အတွက် ဒုက္ခသစ္စာ ဖြစ်နေဆဲပါပဲ။ ဒီသဘောကို မသိဘဲ နာကျင်မှုကိုသာ ဒုက္ခသစ္စာထင်ပြီး နာကျင်မှုပျောက်သွားရင် ဒုက္ခချုပ်သွားပြီလို့ ထင်မှတ်လိုက်ရင် ဒါဟာ ဒုက္ခသစ္စာကို သာမန်ဝေဒနာအဆင့်သို့ လျှော့ချပစ်လိုက်တဲ့ အယူမှား ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။
ပိဋကတ်တော်လာ အကြောင်းအကျိုး ဆက်စပ်မှုဖြစ်စဉ် — ဥဒါနပါဠိတော် ဗောဓိဝဂ် တတိယဗောဓိသုတ်
ဒီသဘောတရားကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစွာ မြင်သာစေဖို့အတွက် ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ဥဒါနပါဠိတော်၊ ဗောဓိဝဂ်၊ တတိယဗောဓိသုတ် (Ud 1.3) လာ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဥဒါန်းစကားတော်ကို ဆင်ခြင်ကြည့်ကြပါစို့။
မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ဗောဓိပင်ရင်း၌ သဗ္ဗညုတဉာဏ်တော်ကို ရရှိတော်မူပြီးနောက် မဟာသက္ကရာဇ် ၁၀၃ ခု၊ ကဆုန်လပြည့်ကျော် ၁ ရက်နေ့ ညဉ့်၏ ပစ္ဆိမယာမ်အချိန်၌ အနုလောမပဋိလောမ ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် ဒေသနာတော်ကို စူးစမ်းဆင်ခြင်တော်မူပြီးလျှင် ဤဥဒါန်းကျူးရင့်တော်မူခဲ့ပါတယ် —
"ယဒါ ဟဝေ ပါတုဘဝန္တိ ဓမ္မာ၊
အာတာပိနော ဈာယတော ဗြာဟ္မဏဿ။
ဝိဓူပယံ တိဋ္ဌတိ မာရသေနံ၊
သူရိယောဝ ဩဘာသယမန္တလိက္ခ"န္တိ။¹
ဤဒေသနာတော်၏ အနက်သဘောမှာ — "မကောင်းမှုကိလေသာတို့ကို ပူပန်စေတတ်သော လုံ့လဝီရိယရှိ၍ ရှုပွားသုံးသပ်တတ်သော ရဟန်းအား အကြောင်းတရားနှင့်တကွသော တရားတို့သည် ထင်ရှားဖြစ်ပေါ်လာကုန်သောအခါ၊ ကောင်းကင်ယံ၌ အမိုက်အမှောင်ကို ပယ်ဖျောက်၍ အရောင်အလင်းကို ဆောင်လျက် တည်နေသော နေမင်းကဲ့သို့၊ ထိုရဟန်းသည် မာရ်၏ စစ်တပ် (ကိလေသာမာရ်) အားလုံးကို အကြွင်းမဲ့ ဖြိုခွင်းဖျက်ဆီး၍ တည်ပေ၏" ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီဒေသနာတော်မှာ အလွန်လေးနက်တဲ့ အချက်ကတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် မာရ်၏စစ်တပ် ကိလေသာအားလုံးကို အကြွင်းမဲ့ အောင်မြင်တော်မူတာဟာ "ဓမ္မတို့၏ အကြောင်းနှင့် အကျိုးဆက်စပ်ပုံ (ပဋိစ္စသမုပ္ပါဒ် သဘာဝ)" ကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်တော်မူသောကြောင့် ဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။
ဒုက္ခသစ္စာဆိုတာ အကြောင်းမဲ့ ဖြစ်လာတာ မဟုတ်သလို၊ သက်သက်မဲ့ ပျောက်သွားတာလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ ဒုက္ခသစ္စာဖြစ်တဲ့ ခန္ဓာငါးပါးသည် အဝိဇ္ဇာ၊ တဏှာ၊ ကံ၊ အာဟာရ စတဲ့ အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် ဖြစ်ပေါ်လာရတယ်၊ အကြောင်းတရားတို့ ချုပ်ငြိမ်းမှသာ အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ ဖြစ်စဉ်သဘာဝ (Process & Conditionality) ကို ခြေရာခံ စူးစမ်းတတ်ဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
ထို့အပြင် မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်၊ သစ္စသံယုတ်၊ ဝါလာသုတ်မှာလည်း ဒုက္ခသစ္စာကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း၏ ခဲယဉ်းနက်နဲပုံကို ဤသို့ ဥပမာပေး ဟောကြားထားတော်မူခဲ့ပါတယ် —
"သေယျထာပိ, ဘိက္ခဝေ, ပုရိသော ဝါလဂ္ဂံ သတဓာ ဘိန္နံ သရေန အတိဝိဇ္ဈေယျ အာရာဂ္ဂေန... အထ ခေါ တတော ဒုက္ကရတရဉ္စေဝ မဟာဘိသမ္ဗုဒ္ဓတရဉ္စ ယေ ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဋိဝိဇ္ဈန္တိ"တိ။²
"ရဟန်းတို့၊ ဥပမာအားဖြင့် ယောက်ျားတစ်ယောက်သည် အစိတ်အပိုင်း တစ်ရာစိတ်ထားသော မြင်းမြီးဆံဖျားကို သေးငယ်လှသော မြားသွားဖြင့် ထိုးခွင်းနိုင်ငြားအံ့၊ ထိုသို့ ထိုးခွင်းနိုင်ခြင်းထက် 'ဤကား ဒုက္ခတည်း' ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်ခြင်းက အဆပေါင်းများစွာ ပိုမိုခဲယဉ်းလှပေ၏၊ ပိုမိုနက်နဲလှပေ၏" လို့ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။
မြင်းမြီးဆံဖျားလေးတစ်ခုကို အစိတ်တစ်ရာ စိတ်ပြီးမှ ထိုအစိတ်တစ်ခုကို မြားနဲ့ ထိုးခွင်းဖို့ ဆိုတာ သာမန်လူတစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်ကူးနဲ့ လုပ်ဆောင်၍ မရနိုင်သလိုပါပဲ။ ဒုက္ခသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်တယ်ဆိုတာလည်း တရားထိုင်ရင်း စိတ်ကူးနဲ့ "ဒုက္ခပါလား" လို့ တွေးရုံနဲ့ ချက်ချင်း ရောက်ရှိနိုင်တဲ့ အရာ မဟုတ်ပါဘူး။ အလွန်နက်နဲလှတဲ့ မဂ်ဉာဏ်အဆင့် ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကို ပိုမိုရှင်းလင်းစွာ မြင်သာစေဖို့အတွက် မျက်မှောက်ခေတ် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးနယ်ပယ် (Public Health System) က ကူးစက်ရောဂါ ကာကွယ်နှိမ်နင်းရေး လက်တွေ့အသုံးချပုံနဲ့ နှိုင်းယှဉ်စူးစမ်းကြည့်ကြပါစို့။
ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး လုပ်ငန်းမှာ လူ့အသိုက်အဝန်းတစ်ခုအတွင်း ရောဂါကပ်ဘေးတစ်ခု ကျရောက်လာတဲ့အခါ ကျန်းမာရေးပညာရှင်တွေက ဘယ်လို လက်တွေ့ကိုင်တွယ်ကြသလဲဆိုရင် —
ပထမအဆင့်မှာ ရောဂါသည်တစ်ဦးချင်းစီရဲ့ ဖျားနာကိုက်ခဲမှု လက္ခဏာတွေကို တွေ့မြင်ရပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးရဲ့ အဓိကတာဝန်ဟာ လူနာကို အကိုက်အခဲပျောက်ဆေး တိုက်ကျွေးရုံလောက်နဲ့ မပြီးပါဘူး။ ရောဂါတစ်ခုလုံးရဲ့ ကူးစက်ပျံ့နှံ့မှု ဖြစ်စဉ် (Epidemiological Transmission Cycle) ကို ခြေရာခံရပါတယ်။ ရောဂါပိုး ဘယ်က စတင်သလဲ၊ ရေအရင်းအမြစ် ညစ်ညမ်းမှုကြောင့်လား၊ ခြင်ကိုက်ခံရမှုကြောင့်လား၊ တစ်ကိုယ်ရေ သန့်ရှင်းမှု အားနည်းခြင်းကြောင့်လား ဆိုတဲ့ "အကြောင်းတရားကွင်းဆက်" တွေကို စနစ်တကျ မြေပုံဆွဲပြီး စူးစမ်းရပါတယ်။
အဲဒီလို အကြောင်းရင်း ကွင်းဆက်တွေကို စနစ်တကျ မဖော်ထုတ်ဘဲ၊ လူနာတွေ ကိုက်ခဲနေတာကိုပဲ သက်သာအောင် ဆေးထိုးပေးနေမယ်ဆိုရင် နောက်ထပ် လူနာသစ်တွေ အဆက်မပြတ် ထွက်ပေါ်လာနေဦးမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ရောဂါရဲ့ ဖြစ်တည်မှု ကွင်းဆက်တစ်ခုလုံးကို အရှိအတိုင်း စူးစမ်းနားလည်ပြီး မူလအကြောင်းရင်းကို ဖြတ်တောက်နိုင်မှသာ ရောဂါကပ်ဆိုးကြီးတစ်ခုလုံး အပြီးတိုင် ငြိမ်းအေးသွားနိုင်တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဝိပဿနာတရား ရှုပွားတဲ့နေရာမှာလည်း ဒီဥပမာအတိုင်းပါပဲ —
ခန္ဓာကိုယ်မှာ နာကျင်တာ၊ စိတ်ထဲမှာ မွန်းကျပ်တာတွေဟာ ရောဂါရဲ့ အပေါ်ယံ လက္ခဏာ (ဒုက္ခဒုက္ခ) လေးတွေ မျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ယောဂီတို့ အနေနဲ့ အဲဒီ နာကျင်မှုလေးတွေကိုပဲ မခံမရပ်နိုင်ဖြစ်ပြီး "ပျောက်ပါစေ၊ သက်သာပါစေ" လို့ ပြေးလွှားတောင့်တနေမယ်ဆိုရင် ဒါဟာ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးမှာ အကြောင်းရင်းကို မရှာဘဲ အကိုက်အခဲပျောက်ဆေးချည်း တိုက်နေသလို ဖြစ်နေပါလိမ့်မယ်။
ဒုက္ခသစ္စာကို စူးစမ်းတယ်ဆိုတာ နာကျင်မှု ပျောက်အောင် လုပ်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ နာကျင်မှုဖြစ်စေ၊ ချမ်းသာမှုဖြစ်စေ၊ ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ် တစ်ခုလုံးဟာ အကြောင်းတရားတို့ကြောင့် မပြတ်တစေ ဖြစ်ပေါ်နေရပြီး၊ ဖြစ်ပေါ်လာသမျှသည်လည်း ဖြစ်ပြီးလျှင် ပျက်စီးသွားရတဲ့ "သင်္ခါရဒုက္ခ ကွင်းဆက်ကြီး" ဖြစ်နေပုံကို အရှိကို အရှိအတိုင်း ဉာဏ်ဖြင့် ခြေရာခံ စူးစမ်းကြည့်ခြင်းသာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ သတိပြုရမှာက ခေတ်သစ် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးရဲ့ ရောဂါကာကွယ်မှု စနစ်တွေကို ဒုက္ခသစ္စာ၏ ဖြစ်စဉ်ကွင်းဆက် သဘာဝကို မြင်သာစေရန် "ဥပမာအလင်္ကာတံတား" အဖြစ်သာ သုံးစွဲရမှာ ဖြစ်ပြီး၊ ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးဆိုင်ရာ လောကီကုထုံးတွေကို လောကုတ္တရာ ဒုက္ခသစ္စာ ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းနဲ့ ထပ်တူထပ်မျှ မရောထွေးမိဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါဆိုရင် ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့ စဉ်းစားစရာ ဖြစ်လာပါပြီ — "ဒုက္ခသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း" ဟူသော နေ့လည်ခင်း တရားမှာ ဘာကြောင့် တိုက်ရိုက်ရှုကွက် မပေးရတာလဲ?
ဒီအချက်ကို ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်း၊ သစ္စနိဒ္ဒေသနှင့် မဟာသရဏဂုံ သင်ရိုးစဉ်ကြီး၏ လမ်းညွှန်ချက်အရ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း နားလည်ထားရပါမယ်။
ကျမ်းဂန်တို့အရ "ပဋိဝေဓ (Paṭivedha)" — ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း ဆိုတာ လောကုတ္တရာ အရိယာမဂ်ဉာဏ်၏ အထွတ်အထိပ် ကိစ္စဖြစ်ပါတယ်။ လောကီဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်တွေ အဆင့်ဆင့် ရင့်ကျက်ပြီး မဂ်ခဏဆိုက်ရောက်တဲ့အခါမှသာ ဒုက္ခသစ္စာအပေါ် "ပရိညေယျကိစ္စ" (အကြွင်းမဲ့ ပိုင်းခြားသိခြင်း) ဟာ တစ်ပြိုင်နက် ပြီးမြောက်သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ မဂ်ဖိုလ်၏ နောက်ဆုံးရလဒ် (Result) ဖြစ်ပါတယ်။
လောကီယောဂီတစ်ယောက် အနေနဲ့ အခုထိုင်ပြီး "ငါ ဒုက္ခသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိအောင် လုပ်မယ်" လို့ စိတ်ကူးဖြင့် အတင်းအဓမ္မ ဖန်တီး၍ မရနိုင်ပါဘူး။ ကြံဆလုပ်ယူပါက စိတ်ကူးယဉ် အတုအယောင် (Concept / Imagination) သာ ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။
ဒါကြောင့် ဒုက္ခသစ္စာကို ချဉ်းကပ်ရာမှာ — ၁။ ဒုက္ခသစ္စာသည် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး၏ ဖြစ်ပျက်မမြဲသော သင်္ခါရသဘော ဖြစ်ကြောင်းကို နားလည်ခြင်း၊ ၂။ နာကျင်မှုဝေဒနာလောက်ကိုသာ ဒုက္ခသစ္စာဟု အထင်မရောက်စေခြင်း၊ ၃။ ဒုက္ခသစ္စာကို ပယ်သတ်ရမှာ မဟုတ်ဘဲ အရှိအတိုင်း ပိုင်းခြားသိရမည့် (ပရိညေယျ) တာဝန်သာ ရှိကြောင်း သဘောပေါက်ခြင်း၊ ၄။ ဒုက္ခသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်မှု မဂ်ဉာဏ်ဆိုက်ရောက်ရန်အတွက် ယခုလက်ရှိအချိန်မှာ အောက်ခြေအခြေခံတရားများကိုသာ စနစ်တကျ တည်ဆောက်ရမည်ဟူသော "ဓမ္မမြေပုံသဘော (Map Only)" အဖြစ်သာ လုံခြုံစွာ နှလုံးသွင်းရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါဆိုရင် ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့ အနေနဲ့ ယခုလက်ရှိ တရားစတင်အားထုတ်ဆဲ အချိန်အခါမှာ ဒုက္ခသစ္စာနဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဘာကို လက်တွေ့ဘဝထဲမှာ လုံခြုံစွာ စူးစမ်းဆင်ခြင်နိုင်ကြသလဲ?
ပထမအချက် — ခန္ဓာကိုယ်၏ ဖောက်ပြန်မှုအပေါ် သတိဖြင့် စောင့်ကြည့်ခြင်း ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ အပူ၊ အအေး၊ တောင့်တင်းမှု၊ လှုပ်ရှားမှု စတဲ့ ရုပ်ဖောက်ပြန်မှုတွေ ပေါ်လာတဲ့အခါ အဲဒီအပေါ်မှာ စိတ်တိုဒေါသဖြစ်မနေဘဲ "ဒါဟာ ရုပ်တရားရဲ့ ဖောက်ပြန်တတ်တဲ့ သဘာဝပါလား" လို့ အရှိကို အရှိအတိုင်း သတိလေးကပ်ပြီး အေးအေးဆေးဆေး စောင့်ကြည့်တတ်တဲ့ အလေ့အကျင့်ကို မွေးမြူရပါမယ်။
ဒုတိယအချက် — ခံစားမှုဝေဒနာနှင့် စိတ်၏တုံ့ပြန်မှုကို ခွဲခြားသိမြင်ခြင်း ခန္ဓာကိုယ်မှာ နာကျင်မှု (ဒုက္ခဝေဒနာ) ပေါ်လာတဲ့အခါ နာကျင်မှုသဘောနဲ့ အဲဒီနာကျင်မှုအပေါ် မနှစ်သက်တဲ့ ဒေါသစိတ်သဘောတို့ကို မရောထွေးစေဘဲ ခွဲခြားကြည့်ရပါမယ်။ နာကျင်တာက ခန္ဓာရဲ့ ဖောက်ပြန်မှုဖြစ်ပြီး၊ မနှစ်သက်တာက စိတ်ရဲ့ တုံ့ပြန်မှု ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီလို ခွဲခြားကြည့်တတ်လာရင် နာကျင်မှုအပေါ် ဒေါသထပ်ဆင့်မဖြစ်တော့ဘဲ သတိတရား တည်ငြိမ်လာပါလိမ့်မယ်။
တတိယအချက် — လောကီချမ်းသာတို့၏ မမြဲသော သဘောကို သတိပြုခြင်း အစားကောင်း စားရတာ၊ ချီးမွမ်းခံရတာ၊ သာယာဖွယ် အာရုံတွေနဲ့ ကြုံတွေ့ရတဲ့အခါ "ဒါဟာ အမြဲတည်တံ့တဲ့ ချမ်းသာအစစ် မဟုတ်ဘူး၊ အချိန်တန်ရင် ဖောက်ပြန်ပျက်စီးသွားမယ့် ဝိပရိဏာမဒုက္ခ သဘောသာ ဖြစ်တယ်" လို့ ဉာဏ်ဖြင့် ကြိုတင်ဆင်ခြင်ထားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ သုခအပေါ်မှာ တဏှာဥပါဒါန် အစွဲမကြီးအောင် ကာကွယ်ပေးတဲ့ လုံခြုံတဲ့ နှလုံးသွင်းမှု ဖြစ်ပါတယ်။
စတုတ္ထအချက် — တရားအဆင့်အတန်း တံဆိပ်မကပ်ဘဲ မဂ္ဂင်တရားကို ပွားများခြင်း တရားထိုင်နေစဉ် စိတ်ငြိမ်သွားတာ၊ နာကျင်တာ သက်သာသွားတာတွေကို "ငါ ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြားသိပြီ" လို့ မာနဖြင့် အဆင့်တံဆိပ် မကပ်မိဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ မိမိတို့ လုပ်ဆောင်နေရတာဟာ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးတရားကို နေ့စဉ်ဘဝထဲမှာ ဖြည်းဖြည်းချင်း ဖြည့်ကျင့်နေခြင်းသာ ဖြစ်ကြောင်း နှိမ့်ချစွာ သဘောပေါက်ထားရပါမယ်။
တရားနာပရိသတ်တို့...
ဒီကနေ့ နေ့လည်ခင်းမှာ ဟောကြားအပ်တဲ့ "ဒုက္ခသစ္စပဋိဝေဓ — ဒုက္ခသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း" ဆိုတဲ့ တရားဒေသနာတော်ကို တီရဏပရိညာ သဘောအရ စူးစမ်းဆင်ခြင်တဲ့အခါ — သာမန် ဝေဒနာဆင်းရဲမှုကို ဒုက္ခသစ္စာအစစ်လို့ အထင်မရောက်ကြပါနဲ့။ ခေတ်သစ် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေးကဲ့သို့ ဖြစ်စဉ်ကွင်းဆက်တစ်ခုလုံးကို ဉာဏ်ဖြင့် မြင်နိုင်အောင် ကြိုးစားကြရပါမယ်။ ဒုက္ခသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်မှုဆိုတာ အရိယာမဂ်ဉာဏ်၏ အထွတ်အထိပ် အကျိုးရလဒ် (Result) ဖြစ်တဲ့အတွက် စိတ်ကူးဖြင့် အတင်းဖန်တီး၍ မရနိုင်ကြောင်းကို သဘောပေါက်ထားကြရပါမယ်။
ဒီနေရာမှာ ဒုက္ခသစ္စာ၏ နက်ရှိုင်းလှတဲ့ အမှန်တရားကို ကမ္ဘာလောကကြီးထဲမှာ ပထမဆုံး ကိုယ်တော်တိုင် ထိုးထွင်းသိမြင်တော်မူပြီး၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား သံသရာဆင်းရဲမှ လွတ်မြောက်စေလိုသော မဟာကရုဏာတော်ဖြင့် ရှင်းလင်းစွာ လမ်းညွှန်ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင်၏ ဂုဏ်တော်၊ ဓမ္မတော်၏ ဂုဏ်တော်၊ သံဃာတော်၏ ဂုဏ်တော်တို့ကို အထူးပင် ကျေးဇူးတင် နှလုံးသွင်း ဆင်ခြင်အပ်လှပါတယ်။
တရားနာပရိသတ် ယောဂီသူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့အနေဖြင့် ဒုက္ခသစ္စာ မြတ်တရား၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်၊ ကျမ်းအလွှာသဘောနှင့် ဓမ္မမြေပုံတို့ကို မှန်ကန်စွာ သိနားလည်ကြပြီးလျှင် အယူမမှား၊ အဆင့်မကျော်ဘဲ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး အကျင့်မြတ်ကို စနစ်တကျ ပွားများအားထုတ်ကာ နောက်ဆုံးတစ်နေ့တွင် မဂ်ဉာဏ်ဖိုလ်ဉာဏ်ဖြင့် ဒုက္ခသစ္စာကို ဧကန်မလွဲ ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဒေသနာနိဂုံးနှင့် မေတ္တာပို့ အမျှဝေ
သာဓု သာဓု သာဓု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပလာလက
ORCID- 0009-0000-0697-4760
ကျမ်းကိုးစာရင်း (Footnotes)[cite: 7, 10]
¹ ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ဥဒါနပါဠိတော်၊ ၁။ ဗောဓိဝဂ်၊ ၃။ တတိယဗောဓိသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၇၉၊ ပိုဒ်ရေ ၃။ (CS-MY-V19-P0079, KN 3.3 / Tatiyabodhisutta, Bodhivagga, Udānapāḷi)[cite: 7, 10]
² သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၁၂။ သစ္စသံယုတ်၊ ၅။ ပပါတဝဂ်၊ ၅။ ဝါလာသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၉၀၊ ပိုဒ်ရေ ၁၁၁၅။ (CS-MY-V14-P0390, SN 5.1115 / Vālāsutta, Saccasaṃyutta, Mahāvagga, Saṃyutta Nikāya)[cite: 7, 10]
³ သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၁၂။ သစ္စသံယုတ်၊ ၂။ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဝဂ်၊ ၁။ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၆၈-၃၆၉၊ ပိုဒ်ရေ ၁၀၈၁။ (CS-MY-V14-P0368, SN 5.1081 / Dhammacakkappavattanasutta, Mahāvagga, Saṃyutta Nikāya)[cite: 7, 10]
⁴ သံယုတ္တနိကာယ၊ သဠာယတနဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၂။ ဝေဒနာသံယုတ်၊ ၁။ သဂါထာဝဂ်၊ ၅။ ဒုက္ခတာသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၁၄၊ ပိုဒ်ရေ ၂၄၉။ (CS-MY-V13-P0214, SN 4.249 / Dukkhatāsutta, Vedanāsaṃyutta, Saḷāyatanavagga, Saṃyutta Nikāya)[cite: 7, 10]
၅ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ (ဒုတိယတွဲ)၊ ပညာဘာဝနာနိဒ္ဒေသ၊ ၁၆။ သစ္စနိဒ္ဒေသ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၃၁-၁၃၅။ (Visuddhimagga-Aṭṭhakathā, Vol. 2, Saccaniddesa, CS-MY-ATT)[cite: 7, 10]
၆ ကျေးဇူးတော်ရှင် လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၊ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးကျမ်း နှင့် သစ္စာဒီပနီကျမ်း၊ ရန်ကုန်၊ သာသနာရေးဦးစီးဌာန ပုံနှိပ်တိုက်။[cite: 7, 10]
ကျမ်းကိုးစာရင်းညွှန်း (References)[cite: 7, 10]
ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ဥဒါနပါဠိတော်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက၊ မြန်မာမူ ပါဠိတော်။[cite: 7, 10]
မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော် (သစ္စသံယုတ်)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက၊ မြန်မာမူ ပါဠိတော်။[cite: 7, 10]
သဠာယတနဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော် (ဝေဒနာသံယုတ်)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက၊ မြန်မာမူ ပါဠိတော်။[cite: 7, 10]
အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဝိဘင်္ဂပါဠိတော် (သစ္စဝိဘင်း)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက၊ မြန်မာမူ ပါဠိတော်။[cite: 7, 10]
အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ (ပညာနိဒ္ဒေသ)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ။[cite: 7, 10]
လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၊ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးကျမ်း၊ သစ္စာဒီပနီကျမ်း။[cite: 7, 10]
ကျမ်းစာရင်း (Bibliography)[cite: 7, 10]
Canonical Pāḷi Sources (Mūla Tipiṭaka):
Khuddaka Nikāya: Udānapāḷi. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Ministry of Religious Affairs, 1956.[cite: 7, 10]
Saṃyutta Nikāya: Mahāvaggapāḷi (Saccasaṃyutta). Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Ministry of Religious Affairs, 1956.[cite: 7, 10]
Saṃyutta Nikāya: Saḷāyatanavaggapāḷi (Vedanāsaṃyutta). Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Ministry of Religious Affairs, 1956.[cite: 7, 10]
Commentarial & Classical Manuals:
Bhadantācariya Buddhaghosa. Visuddhimagga. 2 vols. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Department of Religious Affairs, 1956.[cite: 7, 10]
Bhadantācariya Dhammapāla. Paramatthamañjūsā nāma Visuddhimagga-mahāṭīkā. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 7, 10]
Myanmar Masters & Lineage Treatises:
Ledi Sayadaw, Ven. Mahāsaraṇaguṇa. Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 7, 10]
Ledi Sayadaw, Ven. Sacca-dīpanī (Manual of the Four Noble Truths). Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 7, 10]
Liturgical Registers:
Mahāsaraṇaguṇa Pallaṅka & Dhātu-vandanā Protocol (LIT-PALLAṄKA-NEW-01). Internal Liturgical Register, Locked Version 3.3.[cite: 7, 10]