Core Values ကို စာမဟုတ် အကျင့်ဖြစ်စေခြင်း (Living the Core Values: Transforming Stated Principles into Embodied Ethical Conduct)
Core Values ကို စာမဟုတ် အကျင့်ဖြစ်စေခြင်း (Living the Core Values: Transforming Stated Principles into Embodied Ethical Conduct)
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ
တရားချစ်ခင်သူတော်ကောင်းတို့—
ယနေ့ နံနက်ခင်း စိတ်နှလုံး အေးချမ်းကြည်လင်ချိန်မှာ ဦးဇင်းတို့ တရားနာ ပရိသတ်အပေါင်း သူတော်ကောင်းများအားလုံး လူ့ဘဝ၊ မိသားစုဘဝနှင့် နေ့စဉ် စီးပွားရေးလုပ်ငန်း၊ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ တာဝန်အသီးသီးကို ထမ်းဆောင်ကြရာတွင် အခြေခံအကျဆုံး မဏ္ဍိုင်ကြီးတစ်ခု ဖြစ်သည့် “မိမိတို့ ကိုင်စွဲထားသော အခြေခံတန်ဖိုးများ (Core Values) ကို စာရွက်ပေါ်ရှိ ကြွေးကြော်သံသက်သက် မဟုတ်စေဘဲ လက်တွေ့ဘဝ ကိုယ်ကျင့်တရားအဖြစ် ရှင်သန်ကျင့်သုံးနိုင်ရေး” ဆိုင်ရာ အလွန်နက်နဲလှသော ဓမ္မသဘောတရားကို မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ တိပိဋကပါဠိတော် အဆုံးအမများနှင့် ယှဉ်တွဲ၍ စနစ်တကျ ဟောကြားနာယူ ဆင်ခြင်ကြည့်ကြရအောင်။
ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ— ယနေ့ခေတ် စီးပွားရေးလောကနှင့် ကော်ပိုရိတ်အဖွဲ့အစည်းကြီးတွေမှာ “Core Values (အဖွဲ့အစည်း၏ ပင်မတန်ဖိုးထားမှုများ)” ဆိုတဲ့ စာလုံးတွေကို ရုံးခန်းနံရံတွေပေါ်မှာ၊ ဝက်ဘ်ဆိုက်တွေပေါ်မှာ၊ နှစ်ပတ်လည် အစီရင်ခံစာတွေပေါ်မှာ အလွန်ခမ်းနားလှပစွာ ရေးထိုးချိတ်ဆွဲထားကြတာကို တွေ့မြင်ကြရပါလိမ့်မယ်။ ဥပမာအားဖြင့် “Integrity (ရိုးသားဖြောင့်မတ်ခြင်း)၊ Respect (အချင်းချင်း လေးစားတန်ဖိုးထားခြင်း)၊ Accountability (တာဝန်ယူမှု တာဝန်ခံမှုရှိခြင်း)၊ Excellence (ထူးချွန်ပြောင်မြောက်ခြင်း)” စသည်ဖြင့် ကောင်းမြတ်လှတဲ့ စံနှုန်းတွေကို တရားဝင် ထုတ်ပြန်ကြေညာထားလေ့ ရှိကြပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ တကယ့် လက်တွေ့မြေပြင်မှာ အဲဒီ ကုမ္ပဏီ၊ အဲဒီ အဖွဲ့အစည်းတွေရဲ့ အလုပ်လုပ်ပုံ၊ ဆုံးဖြတ်ချက်ချပုံနှင့် လူသားအချင်းချင်း ဆက်ဆံပုံတွေကို စိစစ်ကြည့်လိုက်တဲ့အခါ စာရွက်ပေါ်မှာ ရေးထားတဲ့ Core Values တွေနှင့် မြေပြင်မှာ တကယ်ကျင့်သုံးနေတဲ့ အပြုအမူတွေဟာ ကောင်းကင်နှင့် မြေကြီးလို ဆန့်ကျင်ဘက် ဖြစ်နေကြတာကို စိတ်မကောင်းဖွယ်ရာ တွေ့ကြရတတ်ပါတယ်။ စာရွက်ပေါ်မှာတော့ “Integrity (ရိုးသားခြင်း)” ဟု ရေးထားပြီး၊ လက်တွေ့မှာတော့ စာရင်းလိမ်လည်တာ၊ ဝန်ထမ်းတွေကို ဖြတ်စားတာ၊ စားသုံးသူကို အရည်အသွေးညံ့တာတွေ ရောင်းချတာမျိုးတွေ ဖြစ်နေကြတယ်။ နံရံပေါ်မှာတော့ “Respect (လေးစားခြင်း)” ဟု ချိတ်ဆွဲထားပြီး၊ လက်တွေ့ အစည်းအဝေးခန်းထဲမှာတော့ အထက်လူကြီးက လက်အောက်ငယ်သားကို လူအများရှေ့မှာ သိက္ခာချ ဆဲဆိုနှိပ်ကွပ်တာ၊ အားနည်းသူကို အနိုင်ကျင့်တာတွေ ပြုလုပ်နေကြပါတယ်။
ဒီလို အခြေအနေမျိုးကို ခေတ်သစ် အဖွဲ့အစည်းလေ့လာမှုပညာရပ်မှာ “Espoused Values vs. Values-in-Use (ကြေညာထားသော စံနှုန်းနှင့် လက်တွေ့ကျင့်သုံးသော စံနှုန်း ကွဲလွဲခြင်း)” လို့ ခေါ်ဆိုကြပါတယ်။ တန်ဖိုးထားမှုတွေဟာ စာရွက်ပေါ်မှာသာ ရှိပြီး လက်တွေ့ အကျင့်ထဲမှာ မရှိတဲ့အခါ အဖွဲ့အစည်းဝင်တွေကြားမှာ အယုံအကြည်မဲ့ခြင်း (Cynicism)၊ ဟန်ဆောင်မှု (Hypocrisy) နှင့် စိတ်ဓာတ်ကျဆင်းမှုတွေ စတင်လာပြီး၊ နောက်ဆုံးမှာတော့ အဲဒီလုပ်ငန်းဟာ ပြင်ပစစ်ဆေးမှုတစ်ခု သို့မဟုတ် အကျပ်အတည်းတစ်ခု ကြုံလိုက်ရတာနှင့် တစ်ပြိုင်နက် အတွင်းပုပ်နေတဲ့ သစ်ပင်ကြီးလို လဲပြိုပျက်စီးသွားရပါတော့တယ်။
ဘာကြောင့် စာရွက်ပေါ်မှာ တန်ဖိုးထားမှုတွေ ရေးဆွဲရတာ လွယ်ကူပြီး၊ လက်တွေ့ကျင့်သုံးဖို့ကျတော့ ဒီလောက် ခက်ခဲနေရပါသလဲ။ ဓမ္မအမြင်အရ စိစစ်ကြည့်ရင် အဖြေက အလွန်ရှင်းပါတယ်။ စာရွက်ပေါ်က Core Values ဆိုတာ စိတ်ကူးဉာဏ် အသိ (Intellectual Concept) မျှသာ ဖြစ်ပြီး၊ လူတစ်ယောက်ရဲ့ ရင်ထဲမှာ အမှန်တကယ် စွဲမြဲနေတဲ့ အကျင့် (Character / Sīla) မဟုတ်သေးလို့ ဖြစ်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်မှာ သီလတရား၊ သူတော်ကောင်းတရား စံနှုန်းတွေကို နှုတ်က ရွတ်ဆိုရုံ၊ မှတ်စုစာအုပ်ထဲ ရေးသားထားရုံမျှဖြင့် မည်သည့် အကျိုးကျေးဇူးမှ မရရှိနိုင်ဘဲ၊ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ ဆိုတဲ့ ကံသုံးပါးလုံးမှာ လက်တွေ့ အသက်သွင်း ရှင်သန်နိုင်မှသာလျှင် စစ်မှန်သော တန်ဖိုးအစစ်အမှန် ဖြစ်လာနိုင်တယ်လို့ အခိုင်အမာ ဟောကြားတော်မူခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
၁။ နှုတ်ဖြင့် ရွတ်ဆိုခြင်းနှင့် လက်တွေ့ မကျင့်သုံးခြင်း၏ အပြစ်
မြတ်စွာဘုရားရှင်က ခုဒ္ဒကနိကာယ် ဓမ္မပဒပါဠိတော် ယမကဝဂ်မှာ နှုတ်ကသာ တရားစကားတွေ တတ်မြောက်ပြီး လက်တွေ့ ကိုယ်တိုင် မကျင့်သုံးတဲ့ လူသားတို့ရဲ့ အခြေအနေကို အလွန်ထင်ရှားတဲ့ ဥပမာနှစ်ခုဖြင့် သတိပေးတော်မူခဲ့ပါတယ်—
“ဗဟုမ္ပိ စေ သံဟိတံ ဘာသမာနော၊
န တက္ကရော ဟောတိ နရော ပမတ္တော။
ဂေါပေါဝ ဂါဝေါ ဂဏယံ ပရေသံ၊
န ဘာဂဝါ သာမညဿ ဟောတိ”¹။
ချစ်သားရဟန်းတို့... အကြင် မေ့လျော့ပေါ့ဆသော လူမိုက်သည် တရားတော် ပိဋကတ်စာပေတို့ကို များစွာပင် ရွတ်ဆို ဟောပြောနေပါသော်လည်း၊ ထိုဟောပြောသည့်အတိုင်း ကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ လိုက်နာကျင့်သုံးခြင်း မရှိအံ့။ ထိုသူသည် သူတစ်ပါးတို့၏ နွားများကို နံနက်မှ ညအထိ လက်ချိုးရေတွက်ပေးရသော်လည်း နွားနို့၊ နို့ဓမ်း၊ ထောပတ် စသော အရသာ အကျိုးကျေးဇူးတို့ကို ခံစားခွင့်မရဘဲ နေ့တွက်ခ မျှသာ ရရှိသော နွားကျောင်းသားနှင့် တူ၏။ ထိုသူသည် ရဟန်းတရား၏ အကျိုးရလဒ် အစစ်အမှန်ကို မည်သည့်အခါမျှ မရရှိနိုင်ပေ— လို့ အတိအလင်း မိန့်ဆိုတော်မူခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
ထို့နောက် ဆက်လက်၍ ပုပ္ဖဝဂ်မှာလည်း လှပသော ပန်းဥပမာဖြင့် ဆက်လက် သွန်သင်တော်မူခဲ့ပါတယ်—
“ယထာပိ ရုစိရံ ပုပ္ဖံ၊ ဝဏ္ဏဝန္တံ အဂန္ဓကံ။
ဧဝံ သုဘာသိတာ ဝါစာ၊ အဖလာ ဟောတိ အကုဗ္ဗတော”²။
အဆင်းလှပသော်လည်း ရနံ့မရှိသော ပန်းသည် ပန်ဆင်သူအား မွှေးကြိုင်မှု ချမ်းသာကို မပေးနိုင်သကဲ့သို့၊ ထို့အတူ ကောင်းစွာ ဟောကြားထားသော တရားစကား၊ လှပစွာ ရေးသားထားသော စံနှုန်းတန်ဖိုး စကားတို့သည်လည်း ကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ မကျင့်သုံးသောသူအား အကျိုးမဲ့ အချည်းနှီးသာ ဖြစ်၏— လို့ ဟောပြတော်မူခဲ့ပါတယ်။ ဆန့်ကျင်ဘက်အားဖြင့် “ယထာပိ ရုစိရံ ပုပ္ဖံ၊ ဝဏ္ဏဝန္တံ သဂန္ဓကံ... အဆင်းလည်းလှ ရနံ့လည်းသင်းသော ပန်းကဲ့သို့ ကောင်းစွာ ဟောကြားထားသည့်အတိုင်း ကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ လိုက်နာကျင့်သုံးသူအား များစွာသော အကျိုးတရားတို့သည် ပြီးမြောက်ထွန်းကားကုန်၏” လို့ ချီးမွမ်းတော်မူခဲ့ပါတယ်³။
ဒကာ ဒကာမတို့— ဒီ ဓမ္မပဒ ဒေသနာတော်နှစ်ခုဟာ ယနေ့ခေတ် ကော်ပိုရိတ် Core Values တွေအတွက် အလွန်ရှင်းလင်းတဲ့ သတိပေးချက် မဟုတ်ပါလား။ Core Values တွေကို အဖွဲ့အစည်းရဲ့ နံရံမှာ ဘယ်လောက်ပဲ ကဗျာဆန်ဆန် လှပစွာ ချိတ်ဆွဲထားပါစေ၊ ကုမ္ပဏီ ခေါင်းဆောင်တွေနှင့် ဝန်ထမ်းတွေ ကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ မကျင့်သုံးဘူးဆိုရင် အဲဒီ စံနှုန်းတွေဟာ “အဆင်းသာရှိပြီး ရနံ့မရှိတဲ့ ပလတ်စတစ်ပန်းတု” တွေလို အလဟဿ အသုံးမဝင် ဖြစ်သွားရပါလိမ့်မယ်။ သူတစ်ပါးကို ကြွားဝါဖို့ စာရင်းရေတွက်ပြနေရတဲ့ နွားကျောင်းသားလိုပဲ မိမိ အဖွဲ့အစည်းအတွက် စစ်မှန်တဲ့ ယုံကြည်မှုနှင့် ကျင့်ဝတ်အရင်းအနှီး (Moral Capital) ဘာတစ်ခုမှ ဖြစ်ထွန်းကျန်ရစ်မှာ မဟုတ်ပါဘူး။
၂။ ယထာဝါဒီ တထာကာရီ — စကားနှင့် အကျင့် တစ်ထပ်တည်းကျခြင်း
မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်မှာ စံနမူနာပြ ခေါင်းဆောင်ကောင်းတစ်ဦးရဲ့ အမြင့်မားဆုံးသော လက္ခဏာကို ဒီဃနိကာယ် ပါထိကဝဂ္ဂပါဠိ ပါထိကသုတ်နှင့် ခုဒ္ဒကနိကာယ် ဣတိဝုတ္တကပါဠိတော် စတုက္ကနိပါတ်တို့မှာ အခုလို ပြဆိုတော်မူခဲ့ပါတယ်—
“ယထာဝါဒီ တထာကာရီ၊ ယထာကာရီ တထာဝါဒီ”⁴။
“မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ပြောသည့်အတိုင်း ပြုလုပ်တော်မူ၏၊ ပြုလုပ်သည့်အတိုင်းသာလျှင် ပြောဆိုတော်မူ၏”။
ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ— မြတ်စွာဘုရားရှင်ဟာ သတ္တဝါအပေါင်းတို့ရဲ့ အထွတ်အထိပ် ခေါင်းဆောင်ဖြစ်တော်မူတာဟာ စကားလုံးတွေ ကောင်းမွန်လွန်းရုံသက်သက်ကြောင့် မဟုတ်ပါဘူး။ နှုတ်က ဟောကြားတော်မူတဲ့ တရားတော်များနှင့် ကိုယ်တော်တိုင် လက်တွေ့ ကျင့်ကြံတော်မူတဲ့ အပြုအမူတို့ဟာ ဆံခြည်တစ်မျှင်စာမျှ သွေဖည်ခြင်းမရှိဘဲ “တစ်ထပ်တည်း ကျတော်မူသောကြောင့် (ယထာဝါဒီ တထာကာရီ ဖြစ်တော်မူသောကြောင့်)” သာသနာတော်ကြီးဟာ နှစ်ပေါင်းထောင်ချီ ခိုင်မာတည်တံ့နေခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ဒသကနိပါတ် နာထသုတ်မှာလည်း အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု၊ လူမှုအသိုက်အဝန်းတစ်ခုမှာ မိမိကိုယ်ကို မှီခိုရာအစစ်အမှန် တည်ဆောက်နိုင်သော သူတော်ကောင်းတရား ၁၀ ပါးကို ဟောကြားတော်မူရာတွင် “သီလသမ္ပန္နော ဟောတိ... ကိုယ်ကျင့်သီလနှင့် ပြည့်စုံခြင်း၊ ပါတိမောက္ခသံဝရ သီလကို စောင့်ထိန်းခြင်း၊ အကျင့်သီလ၌ အပြစ်ငယ်မျှကိုပင် ဘေးဟု ရှုမြင်လေ့ရှိခြင်း” ကို ပထမဆုံး အခြေခံအဖြစ် ချမှတ်ထားပါတယ်⁵။
ထို့အပြင် စတုက္ကနိပါတ် စက္ကသုတ်မှာ လူသားတို့ အကျိုးစီးပွား လှည့်လည်အောင်မြင်စေသော စက် ၄ ပါး၌ “အတ္တသမ္မာပဏိဓိ — မိမိကိုယ်ကို မှန်ကန်သော အခြေခံတန်ဖိုး စံနှုန်းပေါ်တွင် ဆောက်တည်ထားခြင်း” ကို မရှိမဖြစ် အင်္ဂါရပ်အဖြစ် အတည်ပြုထားသလို⁶၊ တိကနိပါတ် အာဏဏျသုတ်နှင့် ပတ္တကမ္မသုတ်တို့တွင်လည်း တရားနှင့်အညီ ရှာဖွေရရှိသော စည်းစိမ်ဥစ္စာသည်သာလျှင် စစ်မှန်သော တန်ဖိုးဖြစ်ကြောင်း အခိုင်အမာ ညွှန်ပြထားပါတယ်⁷၊ ⁸။
ခေတ်သစ် စီမံခန့်ခွဲမှုလောကမှာလည်း အလွန်ထင်ရှားတဲ့ ခေါင်းဆောင်မှု သဘောတရားတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အဲဒါကတော့ “Walk the Talk (ပြောသည့်အတိုင်း ကိုယ်တိုင် လျှောက်လှမ်းပြပါ)” ဆိုတဲ့ မူဝါဒ ဖြစ်ပါတယ်။ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ Core Values တွေ အသက်ဝင်လာဖို့အတွက် အောက်ခြေဝန်ထမ်းတွေကို စည်းကမ်းထုတ်ပြီး ဖိအားပေးနေရုံနှင့် မရပါဘူး။ တည်ထောင်သူ (Founder) နှင့် ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင် (Leader) တွေ ကိုယ်တိုင်က အကျပ်အတည်းကြုံလာတဲ့အခါ၊ ငွေကြေးအကျိုးအမြတ်နှင့် ရင်ဆိုင်လာရတဲ့အခါ မိမိတို့ ကြေညာထားတဲ့ Core Values ကို မစွန့်လွှတ်ဘဲ တရားနှင့်အညီ တည်တည်ကြည်ကြည် ဆုံးဖြတ်ပြနိုင်မှသာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးက အဲဒီ တန်ဖိုးတွေကို ယုံကြည်ပြီး လိုက်နာကျင့်သုံးလာကြမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
၃။ ဟိရိနှင့် ဩတ္တပ္ပ — Core Values ကို အတွင်းစိတ်၌ ထိန်းကျောင်းပေးသော လောကပါလတရားများ
အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ Core Values တွေကို ပြင်ပ ဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းတွေ၊ SOP တွေဖြင့်သာ စောင့်ကြည့်ထိန်းချုပ်နေမယ်ဆိုရင် မလုံလောက်ပါဘူး။ ပြင်ပစစ်ဆေးသူ (Auditor) မမြင်နိုင်တဲ့ ကွယ်ရာအရပ်မှာ၊ အခွင့်အရေး ရလာတဲ့ အချိန်မျိုးတွေမှာ လူတွေဟာ အလွယ်တကူ စံနှုန်းတွေကို ချိုးဖောက်သွားတတ်ကြပါတယ်။
ဒါကြောင့် Core Values တွေ စာရွက်ပေါ်ကနေ လူ့နှလုံးသားထဲသို့ အမှန်တကယ် ကူးပြောင်းအမြစ်တွယ်ဖို့အတွက် မြတ်စွာဘုရားရှင် ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ “ဟိရိ (မကောင်းမှုပြုရမည်ကို မိမိကိုယ်ကို ရှက်ခြင်း)” နှင့် “ဩတ္တပ္ပ (မကောင်းမှုပြုရမည်ကို အပြစ်ဘေးအန္တရာယ် မျှော်တွေး၍ ကြောက်လန့်ခြင်း)” တည်းဟူသော လောကပါလတရားနှစ်ပါး လိုအပ်ပါတယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ဒုကနိပါတ် လောကပါလသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားက အခုလို ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်—
“ဒွေမေ ဘိက္ခဝေ သုက္ကာ ဓမ္မာ လောကံ ပါလေန္တိ။ ကတမေ ဒွေ? ဟိရီ စ ဩတ္တပ္ပဉ္စ...”⁹။
ချစ်သားရဟန်းတို့... ဖြူစင်သော ဤတရားနှစ်ပါးတို့သည် လောကကို စောင့်ရှောက်ကုန်၏။ အဘယ်နှစ်ပါးတို့နည်းဟူမူ— မကောင်းမှုမှ ရှက်ခြင်း ‘ဟိရိ’ နှင့် မကောင်းမှုမှ ကြောက်လန့်ခြင်း ‘ဩတ္တပ္ပ’ တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အကယ်၍ ဤတရားနှစ်ပါးသာ လောက၌ မရှိခဲ့ပါက မိဘ၊ သားမယား၊ ဆွေမျိုးအသိုင်းအဝိုင်းဟူ၍ ခွဲခြားသိမြင်နိုင်တော့မည် မဟုတ်ဘဲ လူ့လောကကြီးတစ်ခုလုံး တိရစ္ဆာန်လောကကဲ့သို့ ပျက်စီးဆုတ်ယုတ်သွားရလိမ့်မည်— လို့ မိန့်ဆိုခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်နှင့် ဝိဘင်းပါဠိတော်တို့တွင် စိတ်နှင့် စေတသိက်တို့ကို ခွဲခြမ်းပြဆိုရာ၌ ဟိရိနှင့် ဩတ္တပ္ပကို ကုသိုလ်စိတ်တိုင်း၌ ယှဉ်တွဲဖြစ်ပေါ်ရမည့် “သောဘဏသာဓါရဏ စေတသိက်” များအဖြစ် ပြဆိုထားပါတယ်¹⁰၊ ¹¹။
ဟိရိ (Moral Shame) ဆိုတာ ပြင်ပက ကင်မရာတွေ၊ အထက်လူကြီးတွေ ကြည့်နေလို့ မဟုတ်ဘဲ၊ “ငါ့လို လူမျိုး၊ ငါ့လို ဂုဏ်သိက္ခာရှိတဲ့ အဖွဲ့အစည်းဝင်တစ်ယောက်ဟာ ဒီလို မတရားတဲ့ လိမ်လည်မှုကို ဘယ်တော့မှ မလုပ်သင့်ဘူး” လို့ မိမိကိုယ်ကို လေးစားသောအားဖြင့် (အတ္တာဓိပတိ ဖြစ်၍) အကုသိုလ်ကို ရှက်ရွံ့စက်ဆုပ်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဩတ္တပ္ပ (Moral Dread) ဆိုတာ “ငါ ဒီ မတရားတဲ့ ဖြတ်လမ်းကို လုပ်လိုက်ရင် တစ်နေ့မှာ ဥပဒေအရသော်လည်းကောင်း၊ ကံနှင့် ကံ၏အကျိုးအရသော်လည်းကောင်း ဆိုးကျိုးဒုက္ခတွေ မလွဲမသွေ ခံစားရလိမ့်မယ်” လို့ အကျိုးဆက် ဘေးအန္တရာယ်ကို မြင်၍ (လောကာဓိပတိ/ဓမ္မာဓိပတိ ဖြစ်၍) မကောင်းမှုကို မကျူးလွန်ဝံ့ဘဲ တွန့်ဆုတ်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီ ဟိရိနှင့် ဩတ္တပ္ပ စိတ်ဓာတ်ခွန်အားသာ ခေါင်းဆောင်နှင့် ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ သန္တာန်မှာ ကိန်းအောင်းနေမယ်ဆိုရင် ဘယ်သူမှ စောင့်မကြည့်နေတဲ့ ကွယ်ရာအရပ်မှာတောင်မှ အဖွဲ့အစည်းရဲ့ Core Values တွေကို တိကျစွာ စောင့်ထိန်းကြမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ ခေတ်သစ် စီမံခန့်ခွဲမှုက တောင့်တနေတဲ့ “Self-Governing Ethical Culture (မိမိကိုယ်ကို ထိန်းကျောင်းသော ကျင့်ဝတ်ယဉ်ကျေးမှု)” ရဲ့ အမြင့်မားဆုံး ဓမ္မအရင်းအမြစ် ဖြစ်ပါတယ်။
၄။ ပစ္စဝေက္ခဏာ — တန်ဖိုးထားမှုများကို နေ့စဉ် စစ်ဆေးတိုင်းတာခြင်း
Core Values တွေ စာရွက်ပေါ်မှာ မကျန်ရစ်စေဖို့အတွက် နောက်ထပ် လိုအပ်တဲ့ အရေးကြီးသော ဓမ္မနည်းလမ်းတစ်ခုကတော့ “ပစ္စဝေက္ခဏာ (ထပ်ခါတလဲလဲ ပြန်လည်ဆင်ခြင် စိစစ်ခြင်း)” ဖြစ်ပါတယ်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတော် အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သားတော် ရာဟုလာလေးအား မှန်ကြည့်ခြင်း ဥပမာဖြင့် သွန်သင်တော်မူခဲ့ပါတယ်—
“တံ ကိံ မညသိ ရာဟုလ ကိမတ္ထိယော အာဒါသောတိ? ပစ္စဝေက္ခဏတ္ထော ဘန္တေတိ။
ဧဝမေဝ ခေါ ရာဟုလ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ကာယေန ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ၊
ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ဝါစာယ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ၊
ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပစ္စဝေက္ခိတွာ မနသာ ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ...”¹²။
“ရာဟုလာ... ကြေးမုံမှန်ကို ကြည့်ရှုခြင်းသည် အဘယ်အကျိုးရှိသနည်း? အညစ်အကြေး ရှိ၊ မရှိ စစ်ဆေးရန် ဖြစ်ပါသည် ဘုရား။ ရာဟုလာ... ထို့အတူပင် ကိုယ်ဖြင့် အလုပ်တစ်ခုခုကို မပြုလုပ်မီလည်း ‘ငါ ပြုလုပ်မည့် ဤအမှုသည် မိမိကိုဖြစ်စေ၊ သူတစ်ပါးကိုဖြစ်စေ ထိခိုက်နစ်နာစေသလား (အဖွဲ့အစည်း တန်ဖိုးစံနှုန်းနှင့် ကိုက်ညီရဲ့လား)’ ဟု စစ်ဆေးဆင်ခြင်ရမည်။ ပြုလုပ်ဆဲ အချိန်၌လည်း ဆင်ခြင်ရမည်၊ ပြုလုပ်ပြီးသည့်အခါ၌လည်း ထပ်ခါတလဲလဲ စစ်ဆေးဆင်ခြင်ရမည်။ နှုတ်ဖြင့် ပြောဆိုရာ၌လည်းကောင်း၊ စိတ်ဖြင့် ကြံစည်ရာ၌လည်းကောင်း ဤနည်းအတိုင်း စစ်ဆေးဆင်ခြင်ပြီးမှသာ ဆောင်ရွက်ရမည်” လို့ အဆင့်သုံးဆင့် စစ်ဆေးပုံကို သွန်သင်ခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ဒသကနိပါတ် သစိတ္တသုတ်မှာလည်း ရဟန်းတို့သည် နေ့စဉ် မိမိစိတ်ကို မှန်ကြည့်သလို ပြန်လည်တိုင်းတာ စစ်ဆေးရမည်ဟု ဟောကြားထားသလို¹³၊ ပဉ္စကနိပါတ် အဘိဏှပစ္စဝေက္ခဏာသုတ်တွင်လည်း အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း၊ ကွေကွင်းရခြင်းနှင့် ကံသာလျှင် မိမိဥစ္စာဖြစ်ခြင်းဟူသော တရားငါးပါးကို အမြဲမပြတ် ဆင်ခြင်ခြင်းဖြင့် မာနနှင့် အကုသိုလ်တရားတို့ကို ပယ်ဖျက်ရန် မိန့်ဆိုထားပါတယ်¹⁴။ ဓမ္မပဒပါဠိတော် အတ္တဝဂ်၌ “အတ္တနာ စောဒယတ္တာနံ... မိမိကိုယ်ကို မိမိ အမြဲ စောဒနာ ပြန်လည်စစ်ဆေးလော့” ဟု ဟောပြထားပါတယ်¹⁵။
ဒကာ ဒကာမတို့— အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ ဆုံးဖြတ်ချက်ကြီးတွေ ချမှတ်တော့မယ်ဆိုရင် အဲဒီ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်လာ ပစ္စဝေက္ခဏာ စနစ်ကို လက်တွေ့ အသုံးချရပါမယ်။
“ငါတို့ ချမှတ်မယ့် ဒီ စီးပွားရေးဆုံးဖြတ်ချက်ဟာ ငါတို့ ကိုင်စွဲထားတဲ့ Core Values တွေနှင့် ညီညွတ်ရဲ့လား?
ဒီ ဆုံးဖြတ်ချက်ကြောင့် ရေတိုမှာ အမြတ်ရနိုင်ပေမဲ့ ရေရှည်မှာ လူသားတွေကို ထိခိုက်နစ်နာစေသလား?
ငါတို့ ပြောထားတဲ့ စကားအတိုင်း ငါတို့ တကယ် လုပ်နေတာ ဟုတ်ရဲ့လား?” ဆိုတာကို မလုပ်မီ၊ လုပ်ဆဲ၊ လုပ်ပြီး အဆင့် ၃ ဆင့်လုံးမှာ အမြဲတမ်း ပြန်လည်စစ်ဆေးနေမှသာ Core Values ဟာ စာရွက်ပေါ်ကနေ လက်တွေ့ လုပ်ငန်းခွင် အလေ့အကျင့် (Routine Practice) အဖြစ် ပြောင်းလဲသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
၅။ တိပိဋက ပါဠိတော်များလာ တန်ဖိုးထားမှုဆိုင်ရာ အထောက်အထားများ
မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ တိပိဋက ပါဠိတော်များစွာမှာ ကျင့်ဝတ်စံနှုန်းတန်ဖိုးများကို လက်တွေ့ဘဝတွင် မည်သို့ ထိန်းသိမ်းရမည်ကို ရှင်းလင်းစွာ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်—
မဇ္ဈိမနိကာယ် မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော် သာလေယျကသုတ်မှာ သာလပုဏ္ဏားရွာသားတို့အား သူတော်ကောင်းတို့ စောင့်ထိန်းရမည့် ကာယကံ ၃ ပါး၊ ဝစီကံ ၄ ပါး၊ မနောကံ ၃ ပါး တည်းဟူသော “ကုသလကမ္မပထ တရား ၁၀ ပါး” ကို စနစ်တကျ ပြဆိုထားပြီး၊ ဤတရားတို့သည်သာလျှင် လူသားတို့၏ လူ့တန်ဖိုး စံနှုန်းအစစ်အမှန် ဖြစ်ကြောင်း ဟောတော်မူခဲ့ပါတယ်¹⁶။ စူဠသစ္စကသုတ်နှင့် မဟာသစ္စကသုတ်တို့တွင်လည်း အပြောနှင့် အလုပ် မညီညွတ်သော ဝါဒသမားတို့၏ ဆုတ်ယုတ်မှုကို ပြဆိုထားပါတယ်¹⁷။
ဒီဃနိကာယ် သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိ ဗြဟ္မဇာလသုတ်နှင့် သာမညဖလသုတ်တို့တွင် ရဟန်းတို့ ကျင့်သုံးရမည့် စူဠသီလ၊ မဇ္ဈိမသီလ၊ မဟာသီလ အဆင့်ဆင့်ကို အလွန်တိကျစွာ ပြဆိုထားရာ၌ မုသားမပြောခြင်း၊ ကုန်းမတိုက်ခြင်း၊ လိမ်လည်သော ချိန်ခွင် အလေး တင်းတောင်းတို့ကို မသုံးစွဲခြင်း စသည့် လက်တွေ့ဘဝ ကျင့်ဝတ်များကို အသေးစိတ် သတ်မှတ်ထားပါတယ်¹⁸၊ ¹⁹။ ပါထိကဝဂ္ဂပါဠိ သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်တွင်လည်း အလုပ်ရှင်နှင့် အလုပ်သမား၊ မိတ်ဆွေအချင်းချင်း ကျင့်ဝတ်တန်ဖိုး ၅ ပါးစီဖြင့် အပြန်အလှန် လေးစားစောင့်ရှောက်ပုံကို ပြဆိုထားပါတယ်²⁰။ စက္ကဝတ္တိသုတ်တွင် တိုင်းပြည်အုပ်ချုပ်သူ မင်းကောင်းမင်းမြတ်တို့သည် တရားဓမ္မဟူသော စံနှုန်းတန်ဖိုးကိုသာ အထွတ်အထိပ် ထား၍ စီမံအုပ်ချုပ်ရမည် (ဓမ္မာဓိပတေယျ) ဟု ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်²¹။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် စတုက္ကနိပါတ် အပရိဟာနိယသုတ်တွင် အဖွဲ့အစည်း မဆုတ်ယုတ်ကြောင်း တရားများကို ပြဆိုထားသလို²²၊ တိကနိပါတ် ကေသမုတ္တိသုတ် (ကာလာမသုတ်) တွင် အစဉ်အဆက် ကြားဖူးရုံမျှဖြင့် မယုံဘဲ မိမိကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ကျင့်သုံး၍ အကျိုးရှိ၊ မရှိ စိစစ်ပြီးမှသာ တန်ဖိုးထား လက်ခံရန် သွန်သင်ထားပါတယ်²³။ ပဉ္စကနိပါတ် ဝိပတ္တိသုတ်တွင် စည်းစိမ်ဥစ္စာ ဘောဂ ပျက်စီးခြင်းထက် ကိုယ်ကျင့်သီလ ပျက်စီးခြင်း (သီလဝိပတ္တိ) သည် အဆပေါင်းများစွာ ပိုမို အန္တရာယ်ကြီးမားကြောင်း သတိပေးထားပါတယ်²⁴။ အဋ္ဌကနိပါတ် ဒီဃဇာဏုသုတ်တွင် မျက်မှောက်ဘဝ စီးပွားရေးတိုးတက်မှုအတွက် ဥဋ္ဌာနသမ္ပဒါ စသည့် စံနှုန်း ၄ ပါးနှင့် ရေရှည်အတွက် သဒ္ဓါ၊ သီလ၊ စာဂ၊ ပညာ စသည့် တန်ဖိုး ၄ ပါးကို မျှတစွာ ပေါင်းစပ်ကျင့်သုံးရန် ပြဆိုထားပါတယ်²၅။
ခုဒ္ဒကနိကာယ် သုတ္တနိပါတပါဠိ မေတ္တသုတ်တွင် သတ္တဝါအားလုံးအပေါ် အသက်နှင့်လဲ၍ မေတ္တာထားရမည်ဟူသော တန်ဖိုးကို ပြဆိုထားသလို²⁶၊ ဝသလသုတ်တွင် “န ဇစ္စာ ဝသလော ဟောတိ... အမျိုးဇာတ်ကြောင့် သူယုတ်မဟုတ်၊ မတရားသော အကျင့်ကြောင့်သာ သူယုတ်ဖြစ်သည်” ဟု အကျင့်တန်ဖိုးကို အဓိကထား ဟောကြားခဲ့ပါတယ်²⁷။ ဓမ္မစရိယသုတ်²⁸ နှင့် ပရာဘဝသုတ်တို့တွင်လည်း လူတို့၏ ကြီးပွားကြောင်းနှင့် ဆုတ်ယုတ်ကြောင်း တန်ဖိုးစံနှုန်းများကို တိကျစွာ ပြဆိုထားပါတယ်²⁹။
ဇာတကပါဠိတော် သာဓိနဇာတ်တွင် မင်းကျင့်တရားကို မပျက်စေဘဲ တိုင်းပြည်ကို စီမံခဲ့ပုံကို ပြဆိုထားပြီး³⁰၊ မဟာဇနကဇာတ်တွင် မည်သည့် အခြေအနေ၌မဆို သမ္မာဝါယာမနှင့် သစ္စာတရားကို မစွန့်လွှတ်သော ဘုရားလောင်း၏ စရိုက်လက္ခဏာကို ပြဆိုထားပါတယ်³¹။ ထေရဂါထာပါဠိတော် ပါရာပရိယတ္ထေရဂါထာတွင် အနာဂတ်ကာလ၌ လူတို့သည် စာရွက်ပေါ်တွင်သာ တရားရှိပြီး လက်တွေ့၌ လောဘနောက်လိုက်၍ တရားပျက်ပြားကြမည့် အန္တရာယ်ကို သံဝေဂယူဖွယ် ဟောကြားထားသလို³²၊ မိလိန္ဒပဉှာပါဠိတော် သိက္ခာပဒပဉှာ³³ နှင့် နေတ္တိပ္ပကရဏပါဠိတော်တို့တွင်လည်း ကျင့်ဝတ်စည်းကမ်းတို့၏ အခြေခံသည် စိတ်၏ စင်ကြယ်မှုဖြစ်ကြောင်း အတည်ပြုထားပါတယ်³⁴။
ဝိနည်းပိဋကတ် ပါရာဇိကကဏ္ဍပါဠိ³⁵၊ ပါစိတ္တိယပါဠိ မုသာဝါဒဝဂ်³⁶၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိ စမ္မက္ခန္ဓက³⁷၊ စူဠဝဂ္ဂပါဠိ သံဃဘေဒက္ခန္ဓက³⁸ နှင့် ပရိဝါရပါဠိတို့တွင်လည်း သံဃာ့ဘောင်အတွင်း သီလတန်ဖိုးကို မည်သို့ စောင့်ရှောက်ရမည်ကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းထားပါတယ်³⁹။ အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ဓာတုကထာပါဠိ⁴⁰၊ ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိ⁴¹၊ ကထာဝတ္ထုပါဠိ⁴² တို့တွင်လည်း တရားနှင့် မညီသော ဟန်ဆောင်မှု (ကုဟန၊ လပန) တို့၏ အပြစ်ကို စိစစ်ပြသထားသလို၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်၌ အာသေဝနပစ္စယော အရ ကောင်းသော တန်ဖိုးထားမှုကို ထပ်ခါတလဲလဲ အလေ့အကျင့် ပြုလုပ်ပါက စရိုက်လက္ခဏာအဖြစ် အလိုအလျောက် ခိုင်မာလာတတ်ပုံကို ရှင်းလင်းစွာ ပြဆိုထားတာ ဖြစ်ပါတယ်⁴³။
၆။ Core Values ကို လက်တွေ့အကျင့် ဖြစ်စေရန် စီမံခန့်ခွဲမှု မဏ္ဍိုင် ၃ ရပ်
ဒကာ ဒကာမတို့— အခု ဦးဇင်းတို့ ဆွေးနွေးခဲ့တဲ့ ပါဠိတော် အထောက်အထားများအရ လုပ်ငန်းခွင်နှင့် အဖွဲ့အစည်းတိုင်းမှာ မိမိတို့ ကြေညာထားတဲ့ Core Values တွေကို စာရွက်ပေါ်မှာ မထားဘဲ တကယ့် လက်တွေ့ အလေ့အကျင့် ဖြစ်လာစေဖို့အတွက် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သော လက်တွေ့ကျင့်သုံးမှု မဏ္ဍိုင် ၃ ရပ်ကို ချမှတ်နိုင်ပါတယ်—
၁။ Leadership Modeling (ခေါင်းဆောင်ကိုယ်တိုင် စံပြအဖြစ် ဦးဆောင်ကျင့်သုံးခြင်း)
ပါထိကသုတ်လာ “ယထာဝါဒီ တထာကာရီ” စံနှုန်းအတိုင်း ခေါင်းဆောင်လုပ်သူသည် မိမိ ပြောဆိုကြေညာထားသည့် Core Values အတိုင်း ကိုယ်တိုင် လက်တွေ့ ကျင့်သုံးပြရပါမယ်။ ငွေကြေးအကျိုးအမြတ်နှင့် တန်ဖိုးထားမှုတို့ ယှဉ်လာသည့် အခိုက်အတန့်များတွင် အခြေခံတန်ဖိုးကို မရောင်းစားဘဲ သမာအာဇီဝဘက်မှ ရဲဝံ့စွာ ရပ်တည်ပြနိုင်ရပါမယ်။
၂။ Decision Alignment (နေ့စဉ် ဆုံးဖြတ်ချက်တိုင်းတွင် Core Values ဖြင့် ချိန်ထိုးစစ်ဆေးခြင်း)
အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်လာ “ပစ္စဝေက္ခဏာ” နည်းစနစ်အတိုင်း အဖွဲ့အစည်း၏ SOP များ၊ မဟာဗျူဟာ ဆုံးဖြတ်ချက်များ၊ ဝန်ထမ်းခန့်ထားရေးနှင့် စွမ်းဆောင်ရည် သတ်မှတ်ချက်များ (KPIs) ကို ရေးဆွဲရာတွင် Core Values များနှင့် ကိုက်ညီမှု ရှိ၊ မရှိ မပြုလုပ်မီ၊ ပြုလုပ်ဆဲ၊ ပြုလုပ်ပြီး ၃ ဆင့်လုံး၌ ပုံမှန် စစ်ဆေးတိုင်းတာသည့် စနစ် ထည့်သွင်းထားရပါမယ်။
၃။ Zero Tolerance for Ethical Breach (ကျင့်ဝတ်ဖောက်ဖျက်မှုအပေါ် မျက်ကွယ်မပြုသော ယဉ်ကျေးမှု တည်ဆောက်ခြင်း)
အရောင်း Target ပြည့်မီရုံမျှဖြင့် မတရားသော လိမ်လည်မှု၊ စာရင်းလိမ်မှုနှင့် ဝန်ထမ်းအချင်းချင်း နှိပ်စက်မှုများကို မျက်ကွယ်ပြု ခွင့်လွှတ်ခြင်း မပြုရပါဘူး။ ဟိရိနှင့် ဩတ္တပ္ပတရားကို အခြေခံ၍ မည်မျှပင် အရည်အချင်းရှိသော ဝန်ထမ်း၊ ခေါင်းဆောင် ဖြစ်ပါစေ အခြေခံတန်ဖိုးကို ချိုးဖောက်ပါက တရားဓမ္မနှင့်အညီ တိကျစွာ ပြုပြင်စိစစ်သည့် စံနှုန်းထားရှိရပါမယ်။
၇။ သစ္စာလေးပါးသို့ ဓမ္မဆင်းသက်ခြင်း (Sacca Landing)
တရားချစ်ခင်သူတော်ကောင်းတို့—
အခု ဦးဇင်းတို့ ဆွေးနွေးခဲ့တဲ့ Core Values တွေ၊ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စံနှုန်းတွေဟာ မျက်မှောက်ဘဝ လုပ်ငန်းခွင် ခိုင်မာတောင့်တင်းရေးအတွက် အလွန်ကောင်းမွန်တဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု ပညာရပ်တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီနေရာမှာတင် ရပ်တန့်မနေဘဲ ဦးဇင်းတို့ စိတ်နှလုံးကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းတဲ့ ဓမ္မအမြင်ဘက်သို့ လှည့်ပြီး သစ္စာလေးပါး ရှုထောင့်ကနေ အပြီးသတ် ဆင်ခြင်ကြည့်ကြရအောင်။
ပထမဆုံး ဒုက္ခသစ္စာ ကို ရှုမြင်ပါ။
လောကမှာ Core Values တွေ ဘယ်လောက်ပဲ ကောင်းမွန်အောင် ရေးဆွဲထားပါစေ၊ အဲဒီ စံနှုန်းတွေကို မလိုက်နာနိုင်လို့ ဖြစ်ပေါ်လာရတဲ့ အဖွဲ့အစည်း ပြိုကွဲမှု၊ ဟန်ဆောင်မှုတွေကြားမှာ ရှင်သန်နေရတဲ့ စိတ်ဖိစီးမှု၊ တစ်ဖက်မှာလည်း စံနှုန်းတွေကို အစွမ်းကုန် စောင့်ထိန်းနေရသော်လည်း မမြဲသော အနိစ္စသဘောအရ ကြုံတွေ့ရတတ်သည့် စီးပွားရေး အတက်အကျ လောကဓံဒုက္ခများ၊ အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်းတည်းဟူသော ခန္ဓာ၏ မပြည့်စုံမှု အားလုံးဟာ အမှန်စင်စစ် “ဒုက္ခသစ္စာ” ရဲ့ သဘောတရားတွေပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ ပြင်ပ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ခိုင်မာရုံမျှဖြင့် ဘဝတစ်ခုလုံး ဒုက္ခငြိမ်းသွားသည် မဟုတ်ပါ။
ဒုတိယ သမုဒယသစ္စာ ကို ရှုမြင်ပါ။
ဘာကြောင့် လူတွေဟာ ကောင်းမြတ်တဲ့ စံနှုန်းတွေကို သိပါရဲ့လျက်နှင့် လက်တွေ့မှာ မကျင့်သုံးနိုင်ဘဲ ဖောက်ဖျက်မိကြရတာပါလဲ။ အဓိက တရားခံကတော့ ရေတို အကျိုးအမြတ်နှင့် အာရုံခံစားမှုအပေါ် တပ်မက်တဲ့ “တဏှာ (Taṇhā)”၊ “ငါ့အမြတ်၊ ငါ့ရာထူး၊ ငါ့အာဏာ မဆုံးရှုံးရေး” ဆိုတဲ့ “အတ္တုပါဒါန် (Upādāna)” ကြောင့်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ လောဘ၊ တဏှာ၊ အစွဲအလန်းတို့က လူသားတွေရဲ့ မျက်စိကို ကွယ်စေပြီး တန်ဖိုးထားမှုတွေကို စာရွက်ပေါ်မှာသာ ထားကာ ဖြတ်လမ်းကနေ လိမ်လည်ဖို့ တွန်းပို့နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထို တဏှာသည်သာလျှင် ဒုက္ခအားလုံးကို မွေးဖွားပေးသော “သမုဒယသစ္စာ” အစစ်အမှန် ဖြစ်ပါတယ်။
နိဂုံးချုပ် ဆုံးမဩဝါဒ
ဒါကြောင့် တရားချစ်ခင်သူတော်ကောင်းတို့—
မိမိတို့ရဲ့ မိသားစုဘဝ၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းနှင့် အဖွဲ့အစည်း ခရီးလမ်းမှာ Core Values တန်ဖိုးထားမှုတွေကို စာရွက်ပေါ်မှာ၊ နံရံပေါ်မှာသာ တင်မထားကြပါနှင့်။
မြတ်စွာဘုရားရှင် သွန်သင်တော်မူခဲ့သည့်အတိုင်း “ယထာဝါဒီ တထာကာရီ — ပြောသည့်အတိုင်း ပြုလုပ်၍ ပြုလုပ်သည့်အတိုင်းသာ ပြောဆိုသော” သစ္စာတရားဖြင့်လည်းကောင်း၊ ဟိရိနှင့် ဩတ္တပ္ပတည်းဟူသော စိတ်တွင်း အသိတရားဖြင့်လည်းကောင်း၊ နေ့စဉ် အပြုအမူကို မှန်ကြည့်သလို ပြန်လည်ဆင်ခြင်သော ပစ္စဝေက္ခဏာဉာဏ်ဖြင့်လည်းကောင်း မိမိတို့၏ အခြေခံတန်ဖိုးများကို နေ့စဉ် လုပ်ငန်းခွင် လက်တွေ့အကျင့်အဖြစ် ရှင်သန်ကျင့်သုံးနိုင်ကြပါစေ။ ထိုသို့ ကျင့်ကြံခြင်းဖြင့် မျက်မှောက်ဘဝ လုပ်ငန်းခွင်၌လည်း ယုံကြည်စိတ်ချရသော ဂုဏ်သိက္ခာ အကျိုးစီးပွားကို ရယူနိုင်ကြပြီးလျှင်၊ သံသရာခရီး၌လည်း သစ္စာလေးပါးတရားတော်ကို စနစ်တကျ ထိုးထွင်းသိမြင်ကာ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ငြိမ်းအေးရာ အမြတ်ဆုံး နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာသို့ မလွဲမသွေ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
Sao Dhamamsami
နေ့စဉ်ဓမ္မနှင့် ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းဘဝ — ၃၆၅ ရက် တရားတော်အစီအစဉ်
ရက်စွဲ - ၀၂.၁၀.၂၀၂၆ (၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ သီတင်းကျွတ်လဆုတ် ၇ ရက်၊ သောကြာနေ့ နံနက်ခင်း တရားတော်)
ကျမ်းကိုးမှတ်စုများ (Footnotes)
¹ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒပါဠိ၊ ယမကဝဂ်၊ ဂါထာ ၁၉၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၄။
² ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒပါဠိ၊ ပုပ္ဖဝဂ်၊ ဂါထာ ၅၁၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၀။
³ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒပါဠိ၊ ပုပ္ဖဝဂ်၊ ဂါထာ ၅၂၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၀။
⁴ ဒီဃနိကာယ်၊ ပါထိကဝဂ္ဂပါဠိ၊ ပါထိကသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၈၀။ (ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဣတိဝုတ္တကပါဠိ၊ စတုက္ကနိပါတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၇၆ ၌လည်း အလားတူ လာရှိသည်)။
⁵ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဒသကနိပါတ်ပါဠိ၊ နာထသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၆၀။
⁶ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စတုက္ကနိပါတ်ပါဠိ၊ စက္ကသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၃၈။
⁷ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ တိကနိပါတ်ပါဠိ၊ အာဏဏျသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၁၄။
⁸ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စတုက္ကနိပါတ်ပါဠိ၊ ပတ္တကမ္မသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၇၆။
⁹ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဒုကနိပါတ်ပါဠိ၊ လောကပါလသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၅၄။
¹⁰ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိ၊ ကုသလတ္တိက၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၈။
¹¹ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဝိဘင်းပါဠိ၊ ဈာနဝိဘင်း၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၆၅။
¹² မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိ၊ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၈၇။
¹³ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဒသကနိပါတ်ပါဠိ၊ သစိတ္တသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၇၃။
¹⁴ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ပဉ္စကနိပါတ်ပါဠိ၊ အဘိဏှပစ္စဝေက္ခဏာသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၆၈။
¹⁵ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒပါဠိ၊ အတ္တဝဂ်၊ ဂါထာ ၃၇၉၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၆၉။
¹⁶ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသပါဠိ၊ သာလေယျကသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၄၈-၃၅၂။
¹⁷ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသပါဠိ၊ စူဠသစ္စကသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၈၅။
¹၈ ဒီဃနိကာယ်၊ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိ၊ ဗြဟ္မဇာလသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၄-၇။
¹⁹ ဒီဃနိကာယ်၊ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိ၊ သာမညဖလသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၅၇-၆၂။
²⁰ ဒီဃနိကာယ်၊ ပါထိကဝဂ္ဂပါဠိ၊ သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၄၉-၁၅၁။
²¹ ဒီဃနိကာယ်၊ ပါထိကဝဂ္ဂပါဠိ၊ စက္ကဝတ္တိသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၅၀။
²² အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စတုက္ကနိပါတ်ပါဠိ၊ အပရိဟာနိယသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၄၄။
²³ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ တိကနိပါတ်ပါဠိ၊ ကေသမုတ္တိသုတ် (ကာလာမသုတ်)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၉၁။
²⁴ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ပဉ္စကနိပါတ်ပါဠိ၊ ဝိပတ္တိသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၃၀။
²⁵ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ အဋ္ဌကနိပါတ်ပါဠိ၊ ဒီဃဇာဏုသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၉၇-၉၉။
²⁶ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ သုတ္တနိပါတပါဠိ၊ မေတ္တသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၉၀။
²⁷ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ သုတ္တနိပါတပါဠိ၊ ဝသလသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၈၄။
²⁸ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ သုတ္တနိပါတပါဠိ၊ ဓမ္မစရိယသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၁၃။
²⁹ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ သုတ္တနိပါတပါဠိ၊ ပရာဘဝသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၈၀။
³⁰ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဇာတကပါဠိ (ဒုတိယတွဲ)၊ သာဓိနဇာတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၈၂။
³¹ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဇာတကပါဠိ (ဒုတိယတွဲ)၊ မဟာဇနကဇာတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၉၄။
³² ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ထေရဂါထာပါဠိ၊ ပါရာပရိယတ္ထေရဂါထာ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၃၅။
³³ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ မိလိန္ဒပဉှာပါဠိ၊ သိက္ခာပဒပဉှာ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၆၂။
³⁴ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ နေတ္တိပ္ပကရဏပါဠိ၊ သာသနပဋ္ဌာန၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၄။
³⁵ ဝိနည်းပိဋကတ်၊ ပါရာဇိကကဏ္ဍပါဠိ၊ ပထမပါရာဇိကသိက္ခာပုဒ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၀။
³⁶ ဝိနည်းပိဋကတ်၊ ပါစိတ္တိယပါဠိ၊ မုသာဝါဒဝဂ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁-၅။
³⁷ ဝိနည်းပိဋကတ်၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိ၊ စမ္မက္ခန္ဓက၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၅၈။
³⁸ ဝိနည်းပိဋကတ်၊ စူဠဝဂ္ဂပါဠိ၊ သံဃဘေဒက္ခန္ဓက၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၈၀။
³⁹ ဝိနည်းပိဋကတ်၊ ပရိဝါရပါဠိ၊ သမုဋ္ဌာနသီသသင်္ခေပ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၉၅။
⁴⁰ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဓာတုကထာပါဠိ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၂။
⁴¹ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိ၊ အကုသလပုဂ္ဂလနိဒ္ဒေသ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၁၅။
⁴² အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ကထာဝတ္ထုပါဠိ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၅၀။
⁴³ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိ (ပထမတွဲ)၊ အာသေဝနပစ္စယနိဒ္ဒေသ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၇။
ဤတရားတော်တွင် အသုံးပြုထားသော ကျမ်းကိုးစာရင်း (References)
ဒီဃနိကာယ်ပါဠိတော် (သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂ၊ ပါထိကဝဂ္ဂ)၊ ဆဋ္ဌသံဂါယနာ မူပွား တိပိဋက မြန်မာအက္ခရာကျမ်းစာများ။
မဇ္ဈိမနိကာယ်ပါဠိတော် (မူလပဏ္ဏာသ၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသ)၊ ဆဋ္ဌသံဂါယနာ မူပွား တိပိဋက မြန်မာအက္ခရာကျမ်းစာများ။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်ပါဠိတော် (ဒုက၊ တိက၊ စတုက္က၊ ပဉ္စက၊ အဋ္ဌက၊ ဒသကနိပါတ်)၊ ဆဋ္ဌသံဂါယနာ မူပွား တိပိဋက မြန်မာအက္ခရာကျမ်းစာများ။
ခုဒ္ဒကနိကာယ်ပါဠိတော် (ဓမ္မပဒ၊ သုတ္တနိပါတ်၊ ဣတိဝုတ္တက၊ ထေရဂါထာ၊ ဇာတက၊ နေတ္တိ၊ မိလိန္ဒပဉှာ)၊ ဆဋ္ဌသံဂါယနာ မူပွား တိပိဋက မြန်မာအက္ခရာကျမ်းစာများ။
ဝိနည်းပိဋကတ်ပါဠိတော် (ပါရာဇိက၊ ပါစိတ်၊ မဟာဝဂ္ဂ၊ စူဠဝဂ္ဂ၊ ပရိဝါရ)၊ ဆဋ္ဌသံဂါယနာ မူပွား တိပိဋက မြန်မာအက္ခရာကျမ်းစာများ။
အဘိဓမ္မာပိဋကတ်ပါဠိတော် (ဓမ္မသင်္ဂဏီ၊ ဝိဘင်း၊ ဓာတုကထာ၊ ပုဂ္ဂလပညတ်၊ ကထာဝတ္ထု၊ ပဋ္ဌာန်း)၊ ဆဋ္ဌသံဂါယနာ မူပွား တိပိဋက မြန်မာအက္ခရာကျမ်းစာများ။
Argyris, Chris, and Donald A. Schön (1974). Theory in Practice: Increasing Professional Effectiveness. San Francisco: Jossey-Bass.
Lencioni, Patrick M. (2002). Make Your Values Mean Something. Harvard Business Review, 80(7), 113-117.