Code of Ethics (ကျင့်ဝတ်စည်းကမ်းစံနှုန်းများ တည်ဆောက်ခြင်းနှင့် စောင့်ထိန်းခြင်း)

 Code of Ethics (ကျင့်ဝတ်စည်းကမ်းစံနှုန်းများ တည်ဆောက်ခြင်းနှင့် စောင့်ထိန်းခြင်း)

နေ့စဉ်ဓမ္မနှင့် ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းဘဝ — ၃၆၅ ရက် တရားတော်အစီအစဉ်

ရက်စွဲ - ၀၃.၁၀.၂၀၂၆ (၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ သီတင်းကျွတ်လဆုတ် ၈ ရက်၊ စနေနေ့ နေ့လယ်ခင်း တရားတော် )

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ

တရားချစ်ခင်သူတော်ကောင်းတို့—

ယနေ့ နေ့လယ်ခင်း လုပ်ငန်းခွင် လက်တွေ့မြေပြင် စီမံခန့်ခွဲမှု လေ့လာဆည်းပူးချိန်မှာ ဦးဇင်းတို့ ဒါယကာ ဒါယိကာမများအားလုံး လူ့ဘဝ၊ မိသားစုဘဝနှင့် အဖွဲ့အစည်း၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်း အသီးသီးကို စီမံအုပ်ချုပ်ကြရာတွင် မရှိမဖြစ် လိုအပ်သည့် “Code of Ethics (အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ကျင့်ဝတ်စည်းကမ်းစံနှုန်းများ တည်ဆောက်ခြင်းနှင့် စောင့်ထိန်းခြင်း)” အကြောင်းကို မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ တိပိဋကပါဠိတော် အဆုံးအမများနှင့် ချိန်ထိုး၍ ဓမ္မသဘောအရ လေးလေးနက်နက် ဟောကြားနာယူ ဆင်ခြင်ကြည့်ကြရအောင်။

ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ— ခေတ်သစ် စီမံခန့်ခွဲမှုလောကမှာ မည်သည့် ကုမ္ပဏီ၊ မည်သည့် စီးပွားရေးအဖွဲ့အစည်းမဆို စနစ်တကျ ရေရှည်ရပ်တည်နိုင်ဖို့အတွက် “Code of Ethics / Code of Conduct (ကျင့်ဝတ်စည်းကမ်း လမ်းညွှန်ချက်များ)” ကို ရေးဆွဲပြဋ္ဌာန်းလေ့ ရှိကြပါတယ်။ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ စည်းမျဉ်းမရှိရင် လူအများ စုပေါင်းလုပ်ကိုင်တဲ့အခါ အချင်းချင်း ထိခိုက်နစ်နာမှုတွေ၊ မတရား အမြတ်ထုတ်မှုတွေ၊ လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှုတွေနှင့် စာရင်းလိမ်လည်မှုတွေ အလွယ်တကူ ဖြစ်ပေါ်လာတတ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ခေတ်သစ် ကော်ပိုရိတ်လောကက ဝန်ထမ်းတွေနှင့် ခေါင်းဆောင်တွေ လိုက်နာရမည့် စံနှုန်းများကို စာရွက်စာတမ်း အနေဖြင့် တိကျစွာ ရေးဆွဲလာကြတာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒါပေမဲ့ တကယ့် မြေပြင်အခြေအနေကို လေ့လာကြည့်တဲ့အခါ စာရွက်ပေါ်မှာ Code of Ethics အပြည့်အစုံ ရေးဆွဲထားပါရဲ့လျက်နှင့် ကမ္ဘာကျော် ကုမ္ပဏီကြီးတွေ၊ ဘဏ်ကြီးတွေ အရှုပ်တော်ပုံဖြစ်ပြီး ဒေဝါလီခံ ပြိုလဲသွားကြတာတွေကို မကြာခဏ တွေ့မြင်နေကြရပါတယ်။ ဘာကြောင့် စည်းကမ်းတွေ အထပ်ထပ် ချမှတ်ထားပါရဲ့လျက်နှင့် ကျင့်ဝတ်တွေ ပြိုလဲသွားရပါသလဲ။ အဖြေကတော့ အလွန်ရှင်းပါတယ်။ စည်းမျဉ်းစည်းကမ်းဆိုတာ အပြင်ပန်း စာရွက်ပေါ်မှာသာ ရှိပြီး၊ အဲဒီ စည်းမျဉ်းကို လိုက်နာစောင့်ထိန်းမည့် လူသားတွေရဲ့ စိတ်နှလုံးထဲမှာ “ဟိရိ (မကောင်းမှုပြုရမည်ကို ရှက်ခြင်း)” နှင့် “ဩတ္တပ္ပ (မကောင်းမှု၏ အကျိုးဆက် ဘေးဒဏ်ကို ကြောက်လန့်ခြင်း)” တည်းဟူသော စိတ်တွင်း ကျင့်ဝတ်မဏ္ဍိုင် မရှိခဲ့ကြလို့ ဖြစ်ပါတယ်။

မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သာသနာတော်မှာ လွန်ခဲ့သော နှစ်ပေါင်း ၂၆၀၀ ကျော်ကတည်းက သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းကြီး စည်းလုံးတည်တံ့စေရန်အတွက် ကမ္ဘာ့အစောဆုံးနှင့် အပြည့်စုံဆုံးသော Code of Conduct တည်းဟူသည့် “ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်တော်များ” ကို စနစ်တကျ ပြဋ္ဌာန်းတော်မူခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။ သို့သော် မြတ်ဗုဒ္ဓ ချမှတ်တော်မူသော စည်းကမ်းစံနှုန်းများသည် ပြင်ပ ဖိအားသက်သက် မဟုတ်ဘဲ၊ စိတ်တွင်း သီလစင်ကြယ်မှု (Purity of Intention) နှင့် ပေါင်းစပ်ထားသော စစ်မှန်သည့် ကျင့်ဝတ်ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်ပါသည်။

၁။ အဖွဲ့အစည်း စည်းကမ်းပြဋ္ဌာန်းခြင်း၏ ရည်ရွယ်ချက် ၁၀ ပါး (ဝိနယအတ္ထဝသ ၁၀ ပါး)

အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ ကျင့်ဝတ်စည်းမျဉ်း (Code of Ethics) တွေကို ဘာကြောင့် ပြဋ္ဌာန်းရသလဲဆိုတဲ့ အခြေခံရည်ရွယ်ချက်နှင့် ပတ်သက်ပြီး၊ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ဒသကနိပါတ် ဥပါလိသုတ်နှင့် ဝိနည်းပိဋကတ် ပါရာဇိကကဏ္ဍပါဠိတို့တွင် အလွန်ပြည့်စုံလှသော အကြောင်းရင်း ၁၀ ပါးကို အခုလို မိန့်ဆိုတော်မူခဲ့ပါသည်—

“ဒသမေ ဘိက္ခဝေ အတ္ထဝသေ ပဋိစ္စ တထာဂတေန သာဝကာနံ သိက္ခာပဒံ ပညတ္တံ။ ကတမေ ဒသ?

သံဃသုဋ္ဌုတာယ၊ သံဃဖာသုတာယ၊

ဒုမ္မင်္ကူနံ ပုဂ္ဂလာနံ နိဂ္ဂဟာယ၊ ပေသလာနံ ဘိက္ခူနံ ဖာသုဝိဟာရာယ၊

ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ အာသဝါနံ သံဝရာယ၊ သမ္ပရာယိကာနံ အာသဝါနံ ပဋိဃာတာယ၊

အပ္ပသန္နာနံ ပသာဒါယ၊ ပသန္နာနံ ဘိယျောဘာဝါယ၊

သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ၊ ဝိနယာနုဂ္ဂဟာယ”¹။

ချစ်သားရဟန်းတို့... တထာဂတသည် ဤ အကျိုးစီးပွား ၁၀ ပါးတို့ကို မျှော်တွေး၍ သာဝကတို့အား သိက္ခာပုဒ် ကျင့်ဝတ်စည်းကမ်းတို့ကို ပြဋ္ဌာန်းတော်မူခဲ့၏။

၁။ အဖွဲ့အစည်း သံဃာကို ကောင်းစွာ စောင့်ရှောက်နိုင်ရန် (သံဃသုဋ္ဌုတာယ)၊

၂။ အဖွဲ့အစည်း သံဃာ ချမ်းသာစွာ စုပေါင်းနေထိုင်နိုင်ရန် (သံဃဖာသုတာယ)၊

၃။ အကျင့်သီလ ပျက်ပြားသော၊ စည်းကမ်းမလိုက်နာသော ပုဂ္ဂိုလ်တို့ကို စနစ်တကျ နှိပ်ကွပ်ဆုံးမနိုင်ရန် (ဒုမ္မင်္ကူနံ ပုဂ္ဂလာနံ နိဂ္ဂဟာယ)၊

၄။ သီလရှိသော၊ ဖြောင့်မတ်သော အဖွဲ့အစည်းဝင်တို့အား ချမ်းသာစွာ အလုပ်လုပ်နိုင်စေရန် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန် (ပေသလာနံ ဘိက္ခူနံ ဖာသုဝိဟာရာယ)၊

၅။ မျက်မှောက်ဘဝ၌ ကြုံတွေ့ရမည့် အန္တရာယ်၊ အပြစ်ဒဏ်၊ ဘေးဒုက္ခတို့ကို စောင့်စည်းတားဆီးရန် (ဒိဋ္ဌဓမ္မိကာနံ အာသဝါနံ သံဝရာယ)၊

၆။ တမလွန် သံသရာဘဝ၌ ကျရောက်မည့် အပါယ်ဘေးတို့ကို ကာကွယ်ဖျက်ဆီးရန် (သမ္ပရာယိကာနံ အာသဝါနံ ပဋိဃာတာယ)၊

၇။ ပြင်ပ အများပြည်သူတို့ မကြည်ညိုသေးပါက ကြည်ညိုလေးစားလာစေရန် (အပ္ပသန္နာနံ ပသာဒါယ)၊

၈။ ကြည်ညိုလေးစားပြီးသော အများပြည်သူတို့အား ပိုမိုခိုင်မြဲစွာ ယုံကြည်လာစေရန် (ပသန္နာနံ ဘိယျောဘာဝါယ)၊

၉။ ကောင်းမြတ်သော သူတော်ကောင်းတရား စံနှုန်းများ ရေရှည် အဓွန့်ရှည် တည်တံ့ခိုင်မြဲစေရန် (သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိယာ)၊

၁၀။ အဖွဲ့အစည်း၏ စည်းကမ်းကျင့်ဝတ်စနစ်ကို အစဉ်တစိုက် အထောက်အကူပြုနိုင်ရန် (ဝိနယာနုဂ္ဂဟာယ)— တို့ ဖြစ်ကုန်၏။

ဒကာ ဒကာမတို့— ဒီ ဝိနယအတ္ထဝသ ၁၀ ပါးကို ယနေ့ခေတ် စီမံခန့်ခွဲမှုပညာရပ်နှင့် ယှဉ်ထိုးကြည့်လိုက်ပါ။

ကုမ္ပဏီတစ်ခုမှာ Code of Ethics ရေးဆွဲရခြင်းဟာ ဝန်ထမ်းတွေကို ညှဉ်းပန်းချုပ်ချယ်ဖို့ မဟုတ်ပါဘူး။

ရိုးသားဖြောင့်မတ်စွာ လုပ်ကိုင်နေကြတဲ့ ဝန်ထမ်းကောင်းတွေကို ကာကွယ်ပေးဖို့ (ပေသလာနံ ဖာသုဝိဟာရ)၊ ကောက်ကျစ်စဉ်းလဲသူတွေက အခွင့်ကောင်းယူ အမြတ်မထုတ်နိုင်အောင် တားဆီးဖို့ (ဒုမ္မင်္ကူနံ နိဂ္ဂဟ)၊ ပြင်ပ စားသုံးသူနှင့် ရင်းနှီးမြှုပ်နှံသူတို့၏ ယုံကြည်ကိုးစားမှုကို ရယူထိန်းသိမ်းဖို့ (ပသာဒါယ ဘိယျောဘာဝါယ)၊ အဖွဲ့အစည်း ရေရှည် အဓွန့်ရှည် ရှင်သန်နိုင်ဖို့ (သဒ္ဓမ္မဋ္ဌိတိ) အတွက်သာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီ အမြင်သဘောထား မှန်ကန်မှသာ ချမှတ်လိုက်တဲ့ ကျင့်ဝတ်စည်းကမ်းတွေဟာ အဖွဲ့အစည်းကို အမှန်တကယ် ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ပေးနိုင်တဲ့ ကျင့်ဝတ်အလံတံခွန် ဖြစ်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။

၂။ စည်းကမ်းဖောက်ဖျက်မှု အဆင့်များနှင့် စီမံခန့်ခွဲမှုစနစ် (ဝိနည်းပါဠိတော်လာ စံနှုန်းများ)

ဝိနည်းပိဋကတ် ပါရာဇိကကဏ္ဍပါဠိ²၊ ပါစိတ္တိယပါဠိ³ နှင့် စူဠဝဂ္ဂပါဠိ သမထက္ခန္ဓက⁴ တို့တွင် အဖွဲ့အစည်းဝင်တို့၏ ကျင့်ဝတ်ဖောက်ဖျက်မှု အပြစ်များကို အဆင့်ဆင့် တိကျစွာ ခွဲခြားပြဆိုထားပါသည်။

အဖွဲ့အစည်း၏ ပင်မအုတ်မြစ်ကို လုံးဝ ပြိုလဲပျက်စီးစေသော အလွန်ကြီးလေးသည့် အပြစ်မျိုး (ဥပမာ- ပါရာဇိကအဆင့် အပြစ်များဖြစ်သည့် အလွဲသုံးစားမှု၊ သက်သတ်ဖြတ်ဖြတ်မှု၊ လိမ်လည်မှု) ကျူးလွန်ပါက အဖွဲ့အစည်းမှ အပြီးတိုင် ထုတ်ပယ်ရမည် ဖြစ်သလို⁵၊ ပြုပြင်တည့်မတ်၍ ရနိုင်သော အလတ်စား အပြစ်များ (သံဃာဒိသေသအဆင့်) တွင်မူ ကာယကံရှင်အား အပြစ်ကို ဝန်ခံစေခြင်း၊ ပရိဝါသ် မာနတ် ကျင့်စေခြင်းဖြင့် အချိန်ကာလတစ်ခု သတ်မှတ်၍ ပြုပြင်စောင့်ကြည့်သော စနစ်ကို ကျင့်သုံးခဲ့ပါသည်⁶။ သာမန် အမှားအယွင်းများ (ပါစိတ်၊ ဒုက္ကဋ်အဆင့်) တွင်မူ ဒေသနာကြားခြင်း (အမှားကို ပွင့်လင်းစွာ အသိအမှတ်ပြု ဝန်ခံ၍ နောင်အခါ မကျူးလွန်ရန် ဆောက်တည်ခြင်း) ဖြင့် အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ ဖြေရှင်းခဲ့ကြပါသည်⁷။

ထို့အပြင် စူဠဝဂ္ဂပါဠိ သမထက္ခန္ဓကတွင် အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ပေါ်ပေါက်လာသော ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ အငြင်းပွားမှု (ဝိဝါဒါဓိကရုဏ်း)၊ အကျင့်သီလ စွပ်စွဲမှု (အနုဝါဒါဓိကရုဏ်း)၊ စည်းကမ်းချိုးဖောက်မှု (အာပတ္တာဓိကရုဏ်း) နှင့် လုပ်ငန်းတာဝန် မပြေလည်မှု (ကိစ္စာဓိကရုဏ်း) ဟူသော အဓိကရုဏ်း ၄ ပါးကို ဖြေရှင်းရာ၌—

မျက်မှောက်၌ နှစ်ဖက်စုံညီ စစ်ဆေးသော “သမ္မုခါဝိနယ”၊ သတိသမ္ပဇဉ် စင်ကြယ်မှုကို သက်သေပြုသော “သတိဝိနယ”၊ အပြစ်ကို ရိုးသားစွာ ဝန်ခံစေသော “ပဋိညာတကရဏ”၊ အများဆန္ဒမဲဖြင့် တရားနှင့်အညီ ဆုံးဖြတ်သော “ယေဘုယျသိကာ” စသည့် စနစ်တကျ Dispute Resolution နည်းလမ်း ၇ ပါးကို ပြဋ္ဌာန်းပေးခဲ့ပါသည်⁸။

ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ— ဒါဟာ ခေတ်သစ် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ ထားရှိရမည့် “Internal Investigation, Due Process and Grievance Mechanism (ကျင့်ဝတ်စစ်ဆေးခြင်းနှင့် တရားမျှတစွာ ဆုံးဖြတ်ခြင်း စနစ်)” ၏ အလွန်စေ့စပ်သေချာလှသော ဓမ္မမူဘောင် ဖြစ်ပါတယ်။ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ စည်းကမ်းဖောက်ဖျက်မှု ပေါ်ပေါက်လာပါက တစ်ဖက်သတ် စွပ်စွဲအပြစ်တင်ခြင်း မပြုဘဲ၊ အထောက်အထား ခိုင်လုံစွာဖြင့် စစ်ဆေးခြင်း၊ အပြစ်၏ အတိမ်အနက်အလိုက် သင့်လျော်သော ပြုပြင်ရေး အရေးယူမှုများ ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့သည် Code of Ethics ကို လက်တွေ့ အသက်ဝင်စေသော အုပ်ချုပ်မှု ယန္တရား (Corporate Governance) ဖြစ်ပါသည်။

၃။ ဟိရိ၊ ဩတ္တပ္ပနှင့် သီလသမ္ပဒါ — စည်းကမ်းကို စိတ်တွင်းမှ ထိန်းကျောင်းခြင်း

စာရွက်ပေါ်ရှိ Code of Ethics မည်မျှပင် ပြည့်စုံစေကာမူ အဖွဲ့အစည်းဝင်တို့၏ စိတ်နှလုံးထဲတွင် ကိုယ်ကျင့်တရား ကင်းမဲ့နေပါက ထိုစည်းကမ်းများသည် အချည်းနှီး ဖြစ်သွားတတ်ပါသည်။

မြတ်စွာဘုရားရှင်က အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ဒုကနိပါတ် လောကပါလသုတ်တွင် လောကကို စောင့်ရှောက်သော တရား ၂ ပါး ဖြစ်သည့် “ဟိရိ (မကောင်းမှုမှ ရှက်ခြင်း)” နှင့် “ဩတ္တပ္ပ (မကောင်းမှု၏ အကျိုးဆက် ဘေးဒဏ်ကို ကြောက်လန့်ခြင်း)” တို့ကို ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါသည်⁹။

• ဟိရိ (Moral Shame) ရှိသော ဝန်ထမ်း သို့မဟုတ် ခေါင်းဆောင်သည် “ငါ့လို ဂုဏ်သိက္ခာရှိသော လူသားတစ်ယောက်၊ အဖွဲ့အစည်းဝင်တစ်ယောက် အနေဖြင့် ဤမတရားသော လိမ်လည်မှု၊ စာရင်းလိမ်မှုမျိုးကို မည်သည့်အခါမျှ မလုပ်သင့်ပေ” ဟု မိမိကိုယ်ကို လေးစားသောအားဖြင့် အကုသိုလ်ကို ရှက်ရွံ့တွန့်ဆုတ်ပါသည်။

• 
  

• ဩတ္တပ္ပ (Moral Dread) ရှိသောသူသည် “ငါသည် ဤစည်းကမ်းကို ဖောက်ဖျက်၍ မတရား ပြုလုပ်လိုက်ပါက တစ်နေ့တွင် အဖွဲ့အစည်း ဥပဒေအရသော်လည်းကောင်း၊ ကံနှင့် ကံ၏အကျိုး သဘောအရသော်လည်းကောင်း ဆိုးကျိုးဒုက္ခများ မလွဲမသွေ ခံစားရလိမ့်မည်” ဟု ဘေးအန္တရာယ်ကို မြင်၍ စည်းကမ်းကို ရိုသေစွာ စောင့်ထိန်းပါသည်။

• 
  

ထို့အပြင် မဇ္ဈိမနိကာယ် မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိတော် အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်တွင် မြတ်ဗုဒ္ဓက သားတော် ရာဟုလာလေးအား မှန်ကြည့်ခြင်း ဥပမာဖြင့် “ပစ္စဝေက္ခိတွာ ပစ္စဝေက္ခိတွာ ကာယေန ကမ္မံ ကာတဗ္ဗံ... ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ် အပြုအမူ မပြုလုပ်မီလည်း စစ်ဆေးရမည်၊ ပြုလုပ်ဆဲလည်း စစ်ဆေးရမည်၊ ပြုလုပ်ပြီးလည်း စစ်ဆေးရမည်” ဟု နေ့စဉ် Self-Audit ပြုလုပ်ရန် သွန်သင်တော်မူခဲ့ပါသည်¹⁰။ အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဟိရိ၊ ဩတ္တပ္ပနှင့် ပစ္စဝေက္ခဏာ စိတ်ထားများ ရှင်သန်နေသရွေ့ မည်သည့် ကင်မရာ၊ မည်သည့် စာရင်းစစ်မှ စောင့်မကြည့်နေသော်လည်း Code of Ethics ကို တိကျစွာ လိုက်နာကြမှာ ဖြစ်ပါသည်။

၄။ ပါဠိတော်လာ ကျင့်ဝတ်စည်းကမ်းဆိုင်ရာ အထောက်အထားများ

မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ တိပိဋက ပါဠိတော်များစွာတွင် ကျင့်ဝတ်စံနှုန်းများနှင့် စပ်လျဉ်း၍ အလွန်တန်ဖိုးရှိသော ဒေသနာတော်များ အများအပြား ရှိပါသည်—

ဒီဃနိကာယ် သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိ ဗြဟ္မဇာလသုတ်တွင် စူဠသီလ၊ မဇ္ဈိမသီလ၊ မဟာသီလ အဆင့်ဆင့်၌ လာဘ်ပေးလာဘ်ယူမှု မပြုခြင်း၊ လှည့်ဖြားသော ချိန်ခွင် အလေး တင်းတောင်းတို့ကို မသုံးစွဲခြင်း၊ မုသာဝါဒ၊ ကုန်းတိုက်စကားတို့ကို ရှောင်ကြဉ်ခြင်း စသည့် လက်တွေ့ဘဝ ကျင့်ဝတ်များကို အသေးစိတ် ပြဆိုထားသလို¹¹၊ သာမညဖလသုတ်တွင် သီလစင်ကြယ်သောသူ၏ စိတ်နှလုံး အေးချမ်းရဲရင့်ပုံကို ပြဆိုထားပါသည်¹²။ ပါထိကဝဂ္ဂပါဠိ သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်တွင် အလုပ်ရှင်သည် အလုပ်သမားတို့အား လုပ်အားနှင့် လျော်ညီစွာ အလုပ်ခန့်ထားခြင်း၊ လုံလောက်သော လုပ်ခပေးခြင်း၊ အနားပေးခြင်း စသော ကျင့်ဝတ် ၅ ပါးနှင့် အလုပ်သမားတို့ လိုက်နာရမည့် ကျင့်ဝတ် ၅ ပါးတို့ကို တိကျစွာ သတ်မှတ်ထားပါသည်¹³။

မဇ္ဈိမနိကာယ် မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော် သာလေယျကသုတ်တွင် ကာယကံ ၃ ပါး၊ ဝစီကံ ၄ ပါး၊ မနောကံ ၃ ပါး ဟူသော ကုသလကမ္မပထ ၁၀ ပါးသည် လူ့ဘောင်လောက၏ အခြေခံ ကျင့်ဝတ်စံနှုန်းများ ဖြစ်ကြောင်း ဟောကြားထားသလို¹⁴၊ ဒွေဓာဝိတက္ကသုတ်တွင် စိတ်တွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော အကုသိုလ်အတွေးများကို ပယ်စွန့်၍ ကုသိုလ်အတွေးတို့ကို ဆောက်တည်ပုံကို ပြဆိုထားပါသည်¹⁵။ ဝတ္ထူပမသုတ်တွင် စိတ်၏ ဥပက္ကိလေသ အညစ်အကြေးများကို စင်ကြယ်စေရန် သတိပေးထားပါသည်¹⁶။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ပဉ္စကနိပါတ် ဝဏိဇ္ဇာသုတ်တွင် ဥပါသကာတို့ ရှောင်ကြဉ်ရမည့် မှားယွင်းသော ကုန်သွယ်မှု ၅ ပါး (လက်နက်၊ သတ္တဝါ၊ အသား၊ သေရည်၊ အဆိပ်) ကို ပြဆိုထားပြီး¹⁷၊ စတုက္ကနိပါတ် ပတ္တကမ္မသုတ်တွင် တရားသဖြင့် ရရှိသော စည်းစိမ် (ဓမ္မိကာ ဓမ္မလဒ္ဓါ) ဖြစ်ရမည်ဟု ဟောတော်မူခဲ့ပါသည်¹⁸။ အပရိဟာနိယသုတ်တွင် ရှေးသူတော်ကောင်းတို့ ချမှတ်ထားသော ကောင်းမြတ်သည့် ကျင့်ဝတ်စည်းမျဉ်းများကို မဖျက်ဆီးဘဲ ဆက်လက် စောင့်ထိန်းရန် သွန်သင်ထားသလို¹⁹၊ တိကနိပါတ် အာဏဏျသုတ်တွင် အပြစ်ကင်းသော အလုပ်ကို လုပ်ရခြင်း၏ ချမ်းသာ (အနဝဇ္ဇသုခ) ကို အလေးထား ပြဆိုထားပါသည်²⁰။

ဝိနည်းပိဋကတ် မဟာဝဂ္ဂပါဠိ စမ္မက္ခန္ဓကတွင် ဝီရိယကို အစွန်းနှစ်ဖက်လွတ်အောင် ညှိယူရပုံ²¹ နှင့် ပရိဝါရပါဠိတွင် ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်တို့၏ သမုဋ္ဌာန်နှင့် အကြောင်းအကျိုးတို့ကို စေ့စပ်စွာ ခွဲခြမ်းပြသထားပါသည်²²။ အဘိဓမ္မာပိဋကတ် ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိတော်နှင့် ဝိဘင်းပါဠိတော်တို့တွင် သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ ဟူသော ဝိရတီစေတသိက် ၃ ပါးကို သီလ၏ အနှစ်သာရအဖြစ် ပြဆိုထားပြီး²³၊ ²⁴၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိတော်၌ သီလစင်ကြယ်မှုသည် စိတ်အေးချမ်းမှု ဖြစ်စေရန် ဥပနိဿယပစ္စယော အရ အားကြီးသော မှီရာအကြောင်း ဖြစ်ကြောင်း ပြဆိုထားပါသည်²⁵။ ခုဒ္ဒကနိကာယ် ဓမ္မပဒပါဠိတော် ဓမ္မဋ္ဌဝဂ်²⁶၊ ဇာတကပါဠိတော် ကုရုဓမ္မဇာတ်²⁷၊ သာဓိနဇာတ်²⁸၊ နေတ္တိပ္ပကရဏပါဠိတော်²၉၊ မိလိန္ဒပဉှာပါဠိတော်³⁰၊ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိတော်³¹၊ ဓာတုကထာပါဠိ³²၊ ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိ³³၊ ကထာဝတ္ထုပါဠိ³⁴ တို့တွင်လည်း ကျင့်ဝတ်စံနှုန်းတို့၏ အရေးပါပုံကို အတည်ပြု ဖွင့်ဆိုထားတာ ဖြစ်ပါသည်။

၅။ Code of Ethics လက်တွေ့ မြေပြင်အကောင်အထည်ဖော်မှု မဏ္ဍိုင် ၃ ရပ်

တရားချစ်ခင်သူတော်ကောင်းတို့—

တရားတော်၏ ပထမပိုင်း၌ သံဃာ့အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဝိနည်းသိက္ခာပုဒ်တော်များ ပညတ်တော်မူရခြင်း၏ မွန်မြတ်လှသော ရည်ရွယ်ချက် ၁၀ ပါး၊ အပြစ်ကြီးငယ်အလိုက် အဆင့်ဆင့် စိစစ်အရေးယူ ဆုံးမပုံ ဝိနည်းစနစ်များ၊ အငြင်းပွားမှု အဓိကရုဏ်းများကို သမာသမတ်ကျစွာ ငြိမ်းအေးစေသည့် သမထနည်းလမ်း ၇ ပါး နှင့် စိတ်တွင်း ဟိရိ၊ ဩတ္တပ္ပတရားတို့၏ အရေးပါပုံကို ပြည့်စုံစွာ ရှင်းလင်းဟောကြားခဲ့ပြီး ဖြစ်ပါသည်။

ယခု ဆက်လက်၍ မျက်မှောက်ခေတ် စီးပွားရေးကုမ္ပဏီများ၊ ဌာနဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းများနှင့် လုပ်ငန်းခွင်အသီးသီးတွင် ချမှတ်ထားသော Code of Ethics ကျင့်ဝတ်စည်းမျဉ်းများကို စာရွက်ပေါ်ရှိ ပြဋ္ဌာန်းချက်သက်သက် မဟုတ်စေဘဲ၊ လက်တွေ့မြေပြင်၌ အမှန်တကယ် အသက်ဝင်ခိုင်မာလာစေရန် မည်သို့ စီမံခန့်ခွဲ ဆောင်ရွက်ကြရမည်ကို မြတ်ဗုဒ္ဓ၏ ဓမ္မမဏ္ဍိုင် ၃ ရပ်ဖြင့် စနစ်တကျ ချိတ်ဆက်လေ့လာကြည့်ကြပါစို့။

၁။ The Principle of Institutional Due Process (တရားမျှတသော စိစစ်ဆုံးဖြတ်မှု ယန္တရား ရှိခြင်း)

ဝိနည်းပိဋကတ် စူဠဝဂ္ဂပါဠိ သမထက္ခန္ဓက၌ မြတ်စွာဘုရားရှင် ပြဋ္ဌာန်းတော်မူခဲ့သည့်အတိုင်း အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတွင် ကျင့်ဝတ်ဖောက်ဖျက်မှု၊ အကျင့်ပျက်ခြစားမှု သို့မဟုတ် တိုင်ကြားမှုများ ပေါ်ပေါက်လာပါက တစ်ဖက်သတ် စွပ်စွဲပြစ်တင်ခြင်းမျိုး လုံးဝ မပြုလုပ်ရပါ။ “သမ္မုခါဝိနယ” သဘောတရားအတိုင်း စွပ်စွဲခံရသူနှင့် တိုင်ကြားသူ နှစ်ဦးစလုံး မျက်မှောက်စုံညီ တွေ့ဆုံစေလျက်၊ ခိုင်လုံသော သက်သေအထောက်အထားဖြင့် စစ်ဆေးခြင်း၊ အပြစ်ကို ရိုးသားစွာ ဝန်ခံနိုင်သည့် ပတ်ဝန်းကျင် ဖန်တီးပေးခြင်း (ပဋိညာတကရဏ) နှင့် ဘက်လိုက်မှုကင်းသော အဖွဲ့ဖြင့် စိစစ်ဆုံးဖြတ်ခြင်း စသည့် Due Process စနစ် ခိုင်မာစွာ ရှိနေရပါမည်။ ကျင့်ဝတ်စည်းကမ်းသည် အားနည်းသူကို နှိပ်ကွပ်ရန် မဟုတ်ဘဲ၊ အမှန်တရားကို ဖော်ထုတ်၍ အဖွဲ့အစည်းကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန်သာ ဖြစ်ရပါမည်။

၂။ The Principle of Graduated and Restorative Accountability (အပြစ်အဆင့်အလိုက် ပြုပြင်တည့်မတ်မှုနှင့် အခွင့်အရေးပေးခြင်း)

ဝိနည်းပါဠိတော်၌ ပါရာဇိက၊ သံဃာဒိသေသ၊ ပါစိတ်၊ ဒုက္ကဋ် ဟူ၍ အပြစ်၏ အတိမ်အနက်ကို တိကျစွာ ခွဲခြားပြဋ္ဌာန်းထားသကဲ့သို့၊ ခေတ်သစ် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုတွင်လည်း ကျင့်ဝတ်ဖောက်ဖျက်မှုတိုင်းကို တန်းတူ အလုပ်ထုတ်ပစ်ခြင်းမျိုး မဟုတ်ဘဲ၊ စနစ်တကျ အဆင့်ခွဲခြား စီမံရပါမည်။ ကုမ္ပဏီ၏ အခြေခံအုတ်မြစ်ကို လုံးဝ ဖျက်ဆီးပစ်သော မတရားသော လိမ်လည်မှု၊ ခိုးယူမှုမျိုးကို ပြတ်သားစွာ အရေးယူရမည်ဖြစ်သော်လည်း၊ သာမန် မသိနားမလည်မှုကြောင့် ကျူးလွန်မိသော အမှားငယ်များကိုမူ သတိပေးခြင်း၊ သင်တန်းပေးခြင်းနှင့် ပြုပြင်စောင့်ကြည့်ခြင်း (Restorative Justice) ဖြင့် လူတော်လူကောင်းအဖြစ် ပြန်လည်ရပ်တည်နိုင်မည့် အခွင့်အလမ်းကို ပေးအပ်ရပါမည်။ ဤသည်မှာ ပေသလာနံ ဘိက္ခူနံ ဖာသုဝိဟာရ (ရိုးသားဖြောင့်မတ်သူတို့ကို ချမ်းသာစွာ နေစေခြင်း) ဟူသော မွန်မြတ်သည့် စီမံခန့်ခွဲမှု စံနှုန်း ဖြစ်ပါသည်။

၃။ The Principle of Ethical Leadership Modeling (ခေါင်းဆောင်ကိုယ်တိုင် စံပြအဖြစ် ကျင့်သုံးပြသခြင်း)

ဒီဃနိကာယ် ပါထိကသုတ်၌ “ယထာဝါဒီ တထာကာရီ — ပြောသည့်အတိုင်း ပြုလုပ်၍ ပြုလုပ်သည့်အတိုင်းသာ ပြောဆိုတော်မူ၏” ဟု မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စရိုက်လက္ခဏာကို ချီးကျူးထားသကဲ့သို့³⁵၊ အဖွဲ့အစည်း၏ Code of Ethics သည် အောက်ခြေဝန်ထမ်းများအတွက်သာ သီးသန့်ထုတ်ထားသော စာရွက် မဖြစ်စေရပါ။ ထိပ်ပိုင်းခေါင်းဆောင်များ၊ ဒါရိုက်တာဘုတ်အဖွဲ့ဝင်များနှင့် စီမံခန့်ခွဲသူများ ကိုယ်တိုင်က အဆိုပါ ကျင့်ဝတ်စည်းမျဉ်းများကို အပြည့်အဝ ဦးလည်မသုန် လိုက်နာကျင့်သုံးပြမှသာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးတွင် စစ်မှန်သော Ethical Culture အလေ့အထ ကိန်းအောင်းလာနိုင်မည် ဖြစ်ပါသည်။

ထို့အပြင် အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် စတုက္ကနိပါတ် ပဌမအဂတိသုတ်တွင် ချစ်ခင်စွဲလမ်းမှုကြောင့် အဂတိလိုက်စားခြင်း (ဆန္ဒာဂတိ)၊ မုန်းတီးမှုကြောင့် အဂတိလိုက်စားခြင်း (ဒေါသာဂတိ)၊ မသိမိုက်မဲမှုကြောင့် အဂတိလိုက်စားခြင်း (မောဟာဂတိ) နှင့် အာဏာကို ကြောက်ရွံ့၍ အဂတိလိုက်စားခြင်း (ဘယာဂတိ) ဟူသော အဂတိ ၄ ပါးမှ အကြွင်းမဲ့ ကင်းလွတ်စွာ စီမံအုပ်ချုပ်ရမည်ဟု အလေးအနက် ဟောကြားထားပါသည်³⁶။ ခေါင်းဆောင်လုပ်သူက မိမိနှင့် ရင်းနှီးသူကို မျက်နှာသာပေးပြီး အခြားသူကို ဖိနှိပ်နေမည်ဆိုပါက မည်သည့် Code of Ethics မျှ အသက်ဝင်နိုင်တော့မည် မဟုတ်ပါ။

မဇ္ဈိမနိကာယ် မူလပဏ္ဏာသပါဠိတော် စေတောခီလသုတ်တွင် အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ဆရာအပေါ်၌လည်းကောင်း၊ တရားအပေါ်၌လည်းကောင်း၊ သီတင်းသုံးဖော် အချင်းချင်းအပေါ်၌လည်းကောင်း စိတ်နှလုံး တောင့်တင်းခိုင်မာမှု မရှိဘဲ ယုံမှားသံသယဖြစ်နေပါက မည်သည့် တရားမှ မတိုးတက်နိုင်ကြောင်း ပြဆိုထားသလို³⁷၊ အနုမာနသုတ်တွင် အပြစ်ကို ထောက်ပြဆုံးမသည့်အခါ ပြန်လည်ရန်မတွေ့ဘဲ မိမိကိုယ်ကို ပြန်လည်ဆင်ခြင်ရမည့် နည်းလမ်းကို ပြဆိုထားပါသည်³⁸။ သံယုတ္တနိကာယ် သဂါထာဝဂ္ဂပါဠိ ဇဋာသုတ်တွင် “အနက်တွင်း၌လည်း အရှုပ်၊ အပြင်၌လည်း အရှုပ်ဖြစ်နေသော ဤလူ့လောက အရှုပ်ထုပ်ကြီးကို သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ တည်းဟူသော ဓမ္မဖြင့်သာ ရှင်းလင်းနိုင်သည်” ဟု ဟောတော်မူခဲ့ပါသည်³⁹။ ဝိနည်းပိဋကတ် မဟာဝါပါဠိ မဟာခန္ဓက၌လည်း သံဃာ့ဘောင်သို့ ဝင်ရောက်လာသူတို့အား စနစ်တကျ ဥပဇ္ဈာယ်ယူစေခြင်း၊ နိဿရည်းပေးခြင်းဖြင့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ စည်းကမ်းများကို လက်ဆင့်ကမ်း သင်ကြားခဲ့ပုံကို ရှင်းလင်းစွာ တွေ့မြင်နိုင်ပါသည်⁴⁰။

၆။ သစ္စာလေးပါးသို့ ဓမ္မဆင်းသက်ခြင်း (Sacca Landing)

တရားချစ်ခင်သူတော်ကောင်းတို့—

ယခု ဦးဇင်းတို့ ရှင်းလင်းဟောကြားခဲ့သော Code of Ethics ကျင့်ဝတ်စံနှုန်းများ၊ ဝိနည်းဆိုင်ရာ စီမံခန့်ခွဲမှုစနစ်များနှင့် မျှတသော ဆုံးဖြတ်ချက် နည်းလမ်းများသည် မျက်မှောက်ဘဝ လုပ်ငန်းခွင်နှင့် လူ့အဖွဲ့အစည်း အေးချမ်းသာယာရေးအတွက် အလွန်ကောင်းမွန်သော လောကီအကျိုးကျေးဇူးများ ဖြစ်ကြပါသည်။ သို့သော်လည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ တရားတော်မှန်သမျှသည် လောကီစည်းကမ်း စနစ်တကျ ရှိရုံမျှဖြင့် ရပ်တန့်မနေဘဲ သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ အပြီးတိုင် လွတ်မြောက်ရာ “သစ္စာလေးပါး” ဆီသို့ မလွဲမသွေ ဆင်းသက်ရောက်ရှိရမည် ဖြစ်ပါသည်။

ထို့ကြောင့် စိတ်နှလုံးကို ပိုမိုနက်နဲသော ဓမ္မအမြင်ဘက်သို့ လှည့်၍ သစ္စာလေးပါး ရှုထောင့်မှ အပြီးသတ် ဆင်ခြင်သုံးသပ်ကြည့်ကြပါစို့။

ပထမဆုံး ဒုက္ခသစ္စာ ကို ရှုမြင်ဆင်ခြင်ပါ။

လောကတွင် Code of Ethics ကျင့်ဝတ်စည်းကမ်းများ မည်မျှပင် ပြည့်စုံစွာ ရေးဆွဲထားပါစေ၊ စရိုက်လက္ခဏာ မတူညီသော လူသားအများ စုပေါင်းလုပ်ကိုင်ရသည့်အခါ စည်းကမ်းဖောက်ဖျက်မှုများ၊ မတရား အမြတ်ထုတ်မှုများနှင့် အချင်းချင်း အငြင်းပွားမှု အဓိကရုဏ်းတို့သည် မလွဲမသွေ ဖြစ်ပေါ်နေတတ်ပါသည်။ စည်းကမ်းကို ဖောက်ဖျက်မိ၍ အဖွဲ့အစည်းမှ အပြစ်ပေးခံရခြင်း၊ နာမည်ပျက် ဂုဏ်သတင်း ထွက်ပေါ်ရခြင်းဟူသော မျက်မှောက်ဒုက္ခများသာမက၊ စည်းကမ်းကို စောင့်ထိန်းနေရသော်လည်း အနိစ္စသဘောအရ ဖောက်ပြန်ပြောင်းလဲတတ်သည့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ လောကဓံများ၊ အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်းတည်းဟူသော ခန္ဓာ၏ မမြဲမှု၊ ဆင်းရဲမှု၊ အစိုးမရမှု သဘော အားလုံးသည် အမှန်စင်စစ် “ဒုက္ခသစ္စာ” ၏ သဘောတရားများသာ ဖြစ်ကြပါသည်။ ပြင်ပ စည်းကမ်းစနစ် ကောင်းမွန်ရုံမျှဖြင့် စိတ်၏ အပြီးသတ် ငြိမ်းအေးရာ မဖြစ်နိုင်ပါ။

ဒုတိယ သမုဒယသစ္စာ ကို ရှုမြင်ဆင်ခြင်ပါ။

အဘယ်ကြောင့် လူတို့သည် ကျင့်ဝတ်စည်းကမ်းများ ပြဋ္ဌာန်းထားပါရဲ့လျက်နှင့် ထိုစည်းကမ်းများကို ဖောက်ဖျက်ကာ အကျင့်ပျက်ခြစားမှုများ ပြုလုပ်မိကြရပါသနည်း။ အဓိက တရားခံသည်ကား စည်းကမ်းမစုံလင်၍ မဟုတ်ပါ။ စိတ်တွင်း၌ ဖြစ်ပေါ်လာသော အမြတ်အစွန်း လာဘ်လာဘအပေါ် တပ်မက်သည့် “ကာမတဏှာ”၊ အာဏာနှင့် ရာထူးအပေါ် စွဲလမ်းသည့် “ဘဝတဏှာ”၊ “ငါ့အကျိုး၊ ငါ့ဥစ္စာ၊ ငါ့ရပိုင်ခွင့်” ဟု အတ္တဖြင့် စွဲလမ်းကပ်ငြိနေသော “အတ္တုပါဒါန်” တို့ကြောင့်သာ ဖြစ်ပါသည်။ ထို လောဘတဏှာ အစွဲအလန်းတို့က လူသားတို့၏ စိတ်ကို အမှောင်ဖုံးစေပြီး ဟိရိနှင့် ဩတ္တပ္ပကို ဖျက်ဆီးကာ စည်းကမ်းဖောက်ဖျက်မှု ဒုစရိုက်များသို့ တွန်းပို့နေခြင်း ဖြစ်ပါသည်။ ထို တဏှာသည်သာလျှင် ဆင်းရဲဒုက္ခအားလုံးကို မွေးဖွားပေးသော “သမုဒယသစ္စာ” အစစ်အမှန် ဖြစ်ပါသည်။

• 
  

နိဂုံးချုပ် ဆုံးမဩဝါဒ

ဒါကြောင့် တရားချစ်ခင်သူတော်ကောင်းတို့—

မိမိတို့ ဦးစီးလုပ်ကိုင်နေကြသော အဖွဲ့အစည်းများ၊ စီးပွားရေးလုပ်ငန်းများနှင့် နေ့စဉ်ဘဝ၌ Code of Ethics ဟူသော ကျင့်ဝတ်စည်းကမ်းများကို စာရွက်ပေါ်ရှိ ပြဋ္ဌာန်းချက်သက်သက် မဖြစ်စေကြပါနှင့်။

ဝိနယအတ္ထဝသ ၁၀ ပါးလာ စံနှုန်းအတိုင်း အဖွဲ့အစည်း အေးချမ်းရေးနှင့် လူတော်လူကောင်းတို့ကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရန်ဟူသော ဖြူစင်သည့် ရည်ရွယ်ချက်ဖြင့် စည်းကမ်းကို တည်ဆောက်ကြပါ။ ပြင်ပ စစ်ဆေးမှုထက် မိမိစိတ်တွင်းရှိ ဟိရိနှင့် ဩတ္တပ္ပတည်းဟူသော အသိတရားဖြင့် စည်းကမ်းကို ရိုသေစွာ စောင့်ထိန်းကြပါ။ ခေါင်းဆောင်ကိုယ်တိုင် စံပြအဖြစ် ကျင့်သုံးပြသလျက် သမာသမတ်ကျသော အုပ်ချုပ်မှုယန္တရားဖြင့် အဖွဲ့အစည်းကို ရေရှည်ခိုင်မာအောင် တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။ ထိုသို့ ကျင့်သုံးခြင်းဖြင့် မျက်မှောက်ဘဝ လုပ်ငန်းခွင်၌လည်း ယုံကြည်လေးစားဖွယ် ကောင်းသော ဂုဏ်သိက္ခာ အကျိုးစီးပွားကို ရယူနိုင်ကြပြီးလျှင်၊ သံသရာခရီး၌လည်း သစ္စာလေးပါးတရားတော်ကို စနစ်တကျ ထိုးထွင်းသိမြင်ကာ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ငြိမ်းအေးရာ အမြတ်ဆုံး နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာသို့ မလွဲမသွေ ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။

သာဓု... သာဓု... သာဓု။

မေတ္တာဖြင့် - ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရီဒန္တမဟာပါလက

ကျမ်းကိုးမှတ်စုများ (Footnotes)

¹ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဒသကနိပါတ်ပါဠိ၊ ဥပါလိသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၆၅။ (ဝိနည်းပိဋကတ်၊ ပါရာဇိကကဏ္ဍပါဠိ၊ ပထမပါရာဇိကသိက္ခာပုဒ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၀ ၌လည်း အလားတူ လာရှိသည်)။

² ဝိနည်းပိဋကတ်၊ ပါရာဇိကကဏ္ဍပါဠိ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁-၁၀၀။

³ ဝိနည်းပိဋကတ်၊ ပါစိတ္တိယပါဠိ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁-၁၅၀။

⁴ ဝိနည်းပိဋကတ်၊ စူဠဝဂ္ဂပါဠိ၊ သမထက္ခန္ဓက၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၈၀-၁၉၅။

⁵ ဝိနည်းပိဋကတ်၊ ပါရာဇိကကဏ္ဍပါဠိ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၁။

⁶ ဝိနည်းပိဋကတ်၊ စူဠဝဂ္ဂပါဠိ၊ ပရိဝါသက္ခန္ဓက၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၄၅-၆၀။

⁷ ဝိနည်းပိဋကတ်၊ ပါစိတ္တိယပါဠိ၊ ဒေသနာဂါမိနီအာပတ်နိဒ္ဒေသ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၂။

⁸ ဝိနည်းပိဋကတ်၊ စူဠဝဂ္ဂပါဠိ၊ သမထက္ခန္ဓက၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၈၂။

⁹ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ဒုကနိပါတ်ပါဠိ၊ လောကပါလသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၅၄။

¹⁰ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မဇ္ဈိမပဏ္ဏာသပါဠိ၊ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၈၇။

¹¹ ဒီဃနိကာယ်၊ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိ၊ ဗြဟ္မဇာလသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၄-၇။

¹² ဒီဃနိကာယ်၊ သီလက္ခန္ဓဝဂ္ဂပါဠိ၊ သာမညဖလသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၅၉။

¹³ ဒီဃနိကာယ်၊ ပါထိကဝဂ္ဂပါဠိ၊ သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၅၁။

¹⁴ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသပါဠိ၊ သာလေယျကသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၄၈-၃၅၂။

¹⁵ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသပါဠိ၊ ဒွေဓာဝိတက္ကသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၆၀-၁၆၃။

¹⁶ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသပါဠိ၊ ဝတ္ထူပမသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၄၄။

¹⁷ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ပဉ္စကနိပါတ်ပါဠိ၊ ဝဏိဇ္ဇာသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၉၆။

¹⁸ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စတုက္ကနိပါတ်ပါဠိ၊ ပတ္တကမ္မသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၇၆။

¹⁹ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စတုက္ကနိပါတ်ပါဠိ၊ အပရိဟာနိယသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၄၄။

²⁰ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ တိကနိပါတ်ပါဠိ၊ အာဏဏျသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၁၄။

²¹ ဝိနည်းပိဋကတ်၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိ၊ စမ္မက္ခန္ဓက၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၂၅၈။

²² ဝိနည်းပိဋကတ်၊ ပရိဝါရပါဠိ၊ သမုဋ္ဌာနသီသသင်္ခေပ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၉၅။

²³ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီပါဠိ၊ ကုသလတ္တိက၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၈။

²⁴ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဝိဘင်းပါဠိ၊ သစ္စဝိဘင်း၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၂၀။

²⁵ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပဋ္ဌာန်းပါဠိ (ပထမတွဲ)၊ ဥပနိဿယပစ္စယနိဒ္ဒေသ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၆။

²⁶ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒပါဠိ၊ ဓမ္မဋ္ဌဝဂ်၊ ဂါထာ ၂၅၆-၂၅၇၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၅၂။

²⁷ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဇာတကပါဠိ (ပထမတွဲ)၊ ကုရုဓမ္မဇာတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၇၅-၈၂။

²၈ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဇာတကပါဠိ (ဒုတိယတွဲ)၊ သာဓိနဇာတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၈၂။

²⁹ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ နေတ္တိပ္ပကရဏပါဠိ၊ သာသနပဋ္ဌာန၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၈။

³⁰ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ မိလိန္ဒပဉှာပါဠိ၊ သိက္ခာပဒပဉှာ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၆၂။

³¹ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ပဋိသမ္ဘိဒါမဂ္ဂပါဠိ၊ သီလမယဉာဏနိဒ္ဒေသ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၄၂။

³² အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဓာတုကထာပါဠိ၊ သင်္ဂဟော အသင်္ဂဟော နိဒ္ဒေသ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃။

³³ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ပုဂ္ဂလပညတ်ပါဠိ၊ မာတိကာ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၀၁။

³⁴ အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ကထာဝတ္ထုပါဠိ၊ ပုဂ္ဂလကထာ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁။

³⁵ ဒီဃနိကာယ်၊ ပါထိကဝဂ္ဂပါဠိ၊ ပါထိကသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၈၀။

³⁶ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ စတုက္ကနိပါတ်ပါဠိ၊ ပဌမအဂတိသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၂၃။

³⁷ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသပါဠိ၊ စေတောခီလသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၃၃-၁၃၇။

³⁸ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မူလပဏ္ဏာသပါဠိ၊ အနုမာနသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၉၁-၁၉၅။

³⁹ သံယုတ္တနိကာယ်၊ သဂါထာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိ၊ ဇဋာသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၃။

⁴⁰ ဝိနည်းပိဋကတ်၊ မဟာဝဂ္ဂပါဠိ၊ မဟာခန္ဓက၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၅၀-၇၀။