ဒုက္ခသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း — ညနေပိုင်းတရားတော်
ဒုက္ခသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း — ညနေပိုင်းတရားတော်
ပလ္လင်ဖွင့် ဘုရားရှိခိုးနှင့် ဓာတုဝန္ဒနာ
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
တရားနာပရိသတ်တို့... ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့...
ဒီကနေ့ ညနေခင်း အချိန်အခါမှာ မဟာသရဏဂုဏ ဒေသနာတော်စဉ်ရဲ့ ဒသမမြောက်နေ့၊ "ဒုက္ခသစ္စပဋိဝေဓ — ဒုက္ခသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း" ဆိုင်ရာ တရားဒေသနာတော်ကို ပဟာနပရိညာဦးတည်ချက်နဲ့ နိဂုံးချုပ် ဆင်ခြင်ကြပါမယ်။ နံနက်ပိုင်းမှာ ဉာတပရိညာအမြင်နဲ့ ဒုက္ခသစ္စာဆိုတာ ဘာလဲ၊ ခန္ဓာငါးပါး၏ သင်္ခါရသဘောဟာ ဘာလဲလို့ ပိုင်းခြားသိမ်းဆည်းခဲ့ကြတယ်၊ နေ့လည်ပိုင်းမှာ တီရဏပရိညာအမြင်နဲ့ အကြောင်းတရား၊ အကျိုးတရားတို့၏ အပြန်အလှန် ချိတ်ဆက်ပုံ ဓမ္မမြေပုံသဘောကို ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ စူးစမ်းဆင်ခြင်ခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီညနေခင်း အချိန်မှာတော့ ပဟာနပရိညာဘက်ကနေ ရပ်တည်ပြီး ဒကာ၊ ဒကာမတို့ရဲ့ နှလုံးသားထဲကို တိုက်ရိုက်ထိမှန်စေမယ့် မေးခွန်းကြီးတစ်ခုနဲ့ တရားတော်ကို စတင်ဖွင့်လှစ် လိုပါတယ်။ အဲဒီ မေးခွန်းကတော့ —
"ဒီကနေ့ ခန္ဓာငါးပါး ဒုက္ခသစ္စာအကြောင်းကို နာယူမှတ်သားပြီးတဲ့နောက်၊ မိမိတို့စိတ်ထဲမှာ ဒီခန္ဓာဒုက္ခကြီးအပေါ် ဘယ်လို ဆုပ်ကိုင်ထားသလဲ၊ အဲဒီဆုပ်ကိုင်ထားတဲ့အထဲက ဘာကို လက်တွေ့ စွန့်လွှတ်ပယ်ခွာကြရမလဲ?" ဆိုတဲ့ မေးခွန်းပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ တစ်ချက် စဉ်းစားကြည့်ပါဦး။ လောကမှာ လူအများစုဟာ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ နာကျင်မှု၊ စိတ်ဆင်းရဲမှုတွေကို တွေ့ကြုံရတဲ့အခါ ဒုက္ခကို ဒုက္ခမှန်းတော့ သိကြပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီဒုက္ခပေါ်မှာ ဘယ်လို တုံ့ပြန်ကြသလဲဆိုရင် — နာကျင်မှုကို မုန်းတီးတွန်းကန်တဲ့ ဒေါသနဲ့ တုံ့ပြန်ကြတယ်၊ ဒါမှမဟုတ် သာယာချမ်းမြေ့စရာ အာရုံတွေကို တောင့်တရှာဖွေတဲ့ လောဘနဲ့ တုံ့ပြန်ကြတယ်၊ အဆိုးဆုံးကတော့ တရားနည်းနည်း သဘောပေါက်လာတဲ့အခါ "ငါ ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြားသိပြီ၊ ငါ ဒုက္ခကို ထိုးထွင်းသိပြီးပြီ" လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အဆင့်အတန်းတံဆိပ် အလောတကြီး ကပ်ချင်လာတဲ့ မာနနဲ့ ဒိဋ္ဌိတွေ ခိုးဝင်လာတတ်ကြပါတယ်။
ဘုရားရှင်က သတ္တဝါတို့အပေါ် အတိုင်းမသိ ကြီးမားလှတဲ့ မဟာကရုဏာတော်ဖြင့် ညွှန်ပြခဲ့တာကတော့ ဒုက္ခကို တွေ့ရင် ထိတ်လန့်တုန်လှုပ်ပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ပြန်လည်ညှဉ်းဆဲဖို့ မဟုတ်ဘူး၊ အဆင့်အတန်းတံဆိပ် ကပ်ဖို့ မဟုတ်ဘူး၊ ဒုက္ခကို ဖြစ်စေတဲ့ အကြောင်းရင်းဖြစ်သော တဏှာကိုသာ ဉာဏ်ဖြင့် ပယ်ခွာနိုင်အောင် အားထုတ်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီညနေခင်းမှာ ဒုက္ခသစ္စာနှင့် ပယ်ခွာရေး ဆက်စပ်ပုံကို ကရုဏာစိတ်ထားဖြင့် အခြေခံကျကျ စူးစမ်းသွားကြရပါမယ်။
တရားနာပရိသတ်တို့... ဘဝမှာ ကြုံတွေ့နေရတဲ့ ဒုက္ခဆင်းရဲ အကျိုးဆက်တွေကနေ အကြောင်းရင်းဆီကို ခြေရာခံကြည့်ကြပါစို့။
လူတစ်ယောက်ဟာ ဘဝမှာ အိုခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း၊ မချစ်မနှစ်သက်သော အာရုံတို့နှင့် ပေါင်းဆုံရခြင်း၊ ချစ်ခင်နှစ်သက်သော အာရုံတို့နှင့် ရှင်ကွဲကွဲရခြင်း သေကွဲကွဲရခြင်း၊ လိုချင်တာ မရခြင်း ဆိုတဲ့ မရေမတွက်နိုင်တဲ့ ဒုက္ခဆင်းရဲတွေကို နေ့စဉ်နဲ့အမျှ ခံစားနေကြရပါတယ်။ ဒါတွေဟာ ခန္ဓာငါးပါး၏ ထင်ရှားလှတဲ့ "ဒုက္ခသစ္စာ အကျိုးဆက် (Dukkha-Result)" တွေ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီလို ကြီးမားလှတဲ့ ဒုက္ခဆင်းရဲ အကျိုးတရားတွေဟာ အကြောင်းမဲ့ သက်သက်မဲ့ ပေါ်လာတာလား? သို့မဟုတ် ဖန်ဆင်းရှင် တစ်ဦးဦးက ပြုလုပ်ပေးလိုက်တာလား?
မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီ ဒုက္ခအကျိုးတရားတွေ ဖြစ်ပေါ်လာရခြင်းရဲ့ မူလဇစ်မြစ် အကြောင်းတရားကတော့ "ခန္ဓာငါးပါးအပေါ် တွယ်တာတပ်မက်နေတဲ့ တဏှာ (Samudaya-Cause)" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ခန္ဓာကိုယ်ကို မြဲတယ်လို့ ထင်မှတ်တဲ့ နိစ္စဝိပလ္လာသ၊
ခန္ဓာကိုယ်ကို ချမ်းသာတယ်လို့ ထင်မှတ်တဲ့ သုခဝေဒနာအပေါ် တပ်မက်မှု သုခဝိပလ္လာသ၊
ခန္ဓာကိုယ်ကို ငါ၊ ငါ့ဥစ္စာ၊ ငါ့ကိုယ်ကောင်လို့ စွဲယူတဲ့ အတ္တဝိပလ္လာသ ဆိုတဲ့ အစွဲအလမ်းတွေကြောင့် ဘဝသစ်ကို ဆက်တိုက် တောင့်တနေကြတယ်၊ အဲဒီ တဏှာဆန္ဒကနေ ဥပါဒါန်၊ ဘဝ၊ ဇာတိ၊ ဇရာ၊ မရဏ ဆိုတဲ့ ဒုက္ခအကျိုးဆက်တွေ ဆက်တိုက် ထွက်ပေါ်လာရတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် အကျိုးဆက်ဖြစ်တဲ့ ဒုက္ခကို တကယ်ချုပ်ငြိမ်းစေချင်ရင် အကြောင်းရင်းဖြစ်တဲ့ တဏှာကို ပယ်သတ်ရမယ်ဆိုတာ အလွန် ထင်ရှားတဲ့ အကြောင်းအကျိုး ဓမ္မသဘော ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကို အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ တိကနိပါတ်၊ ပဌမပဏ္ဏာသက၊ မဟာဝဂ်၊ သမဏသုတ် (AN 3.32 / AN 3.33 ဒေသနာတော်များ) ၌ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရဟန်းတို့အား အလွန်ရှင်းလင်းစွာ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။¹ မြတ်စွာဘုရားရှင်က သမဏတို့ မလွဲမသွေ ကျင့်ကြံရမည့် အလုပ် သုံးရပ်နှင့် ပတ်သက်၍ ဤသို့ မိန့်ကြားတော်မူခဲ့ပါတယ် —
"တီဏိမာနိ, ဘိက္ခဝေ, သမဏဿ သမဏကရဏီယာနိ။ ကတမာနိ တီဏိ? အဓိသီလသိက္ခာသမာဒါနံ, အဓိစိတ္တသိက္ခာသမာဒါနံ, အဓိပညာသိက္ခာသမာဒါနံ — ဣမာနိ ခေါ, ဘိက္ခဝေ, တီဏိ သမဏဿ သမဏကရဏီယာနိ။ တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ဧဝံ သိက္ခိတဗ္ဗံ — 'တိဗ္ဗော နော ဆန္ဒော ဘဝိဿတိ အဓိသီလသိက္ခာသမာဒါနေ, တိဗ္ဗော နော ဆန္ဒော ဘဝိဿတိ အဓိစိတ္တသိက္ခာသမာဒါနေ, တိဗ္ဗော နော ဆန္ဒော ဘဝိဿတိ အဓိပညာသိက္ခာသမာဒါနေ'တိ။ ဧဝဉ္စ ဟိ ဝေါ, ဘိက္ခဝေ, သိက္ခိတဗ္ဗ"န္တိ။¹
ဤဒေသနာတော်၏ အနက်သဘောမှာ — "ရဟန်းတို့၊ သမဏအား သမဏအဖြစ်ကို ပြုတတ်သော မလွဲမသွေ ပြုလုပ်ရမည့် ကိစ္စကြီး သုံးပါးတို့သည် ဤသည်တို့ ဖြစ်ကုန်၏။ အဘယ်သုံးပါးတို့နည်းဟူမူ — အဓိသီလသိက္ခာကို ဆောက်တည်ကျင့်သုံးခြင်း၊ အဓိစိတ္တသိက္ခာကို ဆောက်တည်ကျင့်သုံးခြင်း၊ အဓိပညာသိက္ခာကို ဆောက်တည်ကျင့်သုံးခြင်းတို့ ဖြစ်ကုန်၏။ ထို့ကြောင့် ရဟန်းတို့... သင်တို့သည် ဤသို့ ကျင့်ကြံရမည် — 'ငါတို့သည် အဓိသီလသိက္ခာကို ဆောက်တည်ကျင့်သုံးခြင်း၌ ထက်သန်သော ဆန္ဒရှိကြကုန်အံ့၊ အဓိစိတ္တသိက္ခာကို ဆောက်တည်ကျင့်သုံးခြင်း၌ ထက်သန်သော ဆန္ဒရှိကြကုန်အံ့၊ အဓိပညာသိက္ခာကို ဆောက်တည်ကျင့်သုံးခြင်း၌ ထက်သန်သော ဆန္ဒရှိကြကုန်အံ့' ဟု သင်တို့ ကျင့်ကြံကြရပေမည်" ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီပါဠိတော်အရ ဒုက္ခသစ္စာ၏ အကျိုးဆက်တွေကနေ အမှန်တကယ် လွတ်မြောက်လိုသူ တစ်ယောက်ဟာ အခြား စိတ်ကူးယဉ် နည်းလမ်းတွေနဲ့ လွတ်မြောက်အောင် လုပ်၍ မရနိုင်ဘဲ၊ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ဆိုတဲ့ သိက္ခာသုံးပါး (မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး လမ်းစဉ်) ကို မိမိသန္တာန်မှာ အမှန်တကယ် ထက်ထက်သန်သန် ဖြည့်ကျင့်မှသာလျှင် ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း တဏှာကို အဆင့်ဆင့် ပယ်ခွာနိုင်မှာ ဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားလှပါတယ်။
ထို့အပြင် သစ္စသံယုတ်၊ ကောဋိဂါမဝဂ်မှာလည်း သစ္စာတရားကို မထိုးထွင်းသရွေ့ ဘဝသံသရာ ဒုက္ခက မလွတ်နိုင်ပုံကို "အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ" ဟူသော ဗုဒ္ဓဝစနဖြင့် သတိပေးထားတော်မူခဲ့ပါတယ်။²
ဒီသဘောတရားကို မျက်မှောက်ခေတ် ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး (Public Health) နယ်ပယ်က "ကျင့်ဝတ်နှင့် ရိုးသားမှု (Professional Ethics, Transparency and Intellectual Honesty)" ဆိုတဲ့ အခြေအနေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ဆင်ခြင်ကြည့်နိုင်ပါတယ်။
ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး စီမံခန့်ခွဲမှုမှာ ကပ်ရောဂါတစ်ခု ကျရောက်လာတဲ့အခါ ဒါမှမဟုတ် လူထုအတွင်း ကျန်းမာရေးပြဿနာ ကြီးမားလာတဲ့အခါ ကျန်းမာရေးပညာရှင်တွေနဲ့ မူဝါဒချမှတ်သူတွေအတွက် အရေးအကြီးဆုံး အရာဟာ "အချက်အလက်ဆိုင်ရာ ရိုးသားဖြောင့်မတ်မှု (Data Integrity and Honesty)" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ဥပမာအားဖြင့် ဆေးရုံတွေ၊ ကျန်းမာရေးဌာနတွေမှာ ရောဂါကူးစက်မှု အရေအတွက်တွေ၊ သေဆုံးမှု စာရင်းတွေကို အမှန်အတိုင်း မတင်ပြဘဲ၊ မိမိတို့ရဲ့ စီမံခန့်ခွဲမှု အောင်မြင်သယောင်ယောင် အပေါ်ယံ အချက်အလက်တွေကို ဖုံးကွယ်လိမ့်မယ်၊ ဒါမှမဟုတ် သာမန်ရောဂါလက္ခဏာ သက်သာရုံမျှကိုပဲ "ကပ်ရောဂါကြီး အမြစ်ပြတ် ကင်းစင်သွားပြီ" လို့ လူထုကို ကြေညာလိုက်မယ်ဆိုရင် ဒါဟာ ကြီးစွာသော ကျင့်ဝတ်ပျက်ယွင်းမှု ဖြစ်သလို လူထုအတွက်လည်း ကြီးမားတဲ့ ဘေးဒုက္ခဆိုးကြီးကို ဆက်လက် ဖိတ်ခေါ်ရာ ရောက်သွားပါလိမ့်မယ်။
ရောဂါအစစ်အမှန်ကို ကုသနိုင်ဖို့အတွက် ပညာရှင်တွေဟာ အချက်အလက်တွေကို အရှိကို အရှိအတိုင်း ရိုးရိုးသားသား ဝန်ခံရတယ်၊ ကူးစက်မှု အခြေအနေကို ပွင့်လင်းမြင်သာစွာ တင်ပြရတယ်၊ ကုသဆေး မပေါ်သေးရင် မပေါ်သေးတဲ့အတိုင်း ကာကွယ်ရေး စည်းမျဉ်းတွေကို စနစ်တကျ လိုက်နာရပါတယ်။
ဝိပဿနာတရား ရှုမှတ်တဲ့နေရာမှာလည်း ဒီအတိုင်းပါပဲ — ဒကာ၊ ဒကာမတို့ အနေနဲ့ မိမိတို့ သန္တာန်မှာ ကိလေသာတွေ၊ အတ္တတွေ၊ တဏှာတွေ ရှိနေသေးတာကို တွေ့ရတဲ့အခါ မိမိကိုယ်ကို အရိယာဖြစ်သယောင်ယောင်၊ သစ္စာထိုးထွင်းသိမြင်ပြီးသယောင်ယောင် စာသိတွေးသိတွေနဲ့ ဖုံးကွယ်လှည့်စားမနေဘဲ "ငါ့သန္တာန်မှာ ကိလေသာတွေ ရှိနေသေးပါလား၊ ငါ့မှာ ခန္ဓာငါးပါး ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြားသိဖို့ ကြိုးစားနေရဆဲ အဆင့်သာ ရှိသေးပါလား" လို့ အတွင်းစိတ် ရိုးသားမှု အပြည့်နဲ့ အရှိအတိုင်း ရင်ဆိုင်ဝန်ခံတတ်ဖို့ အလွန် အရေးကြီးလှပါတယ်။
အဲဒီလို အတွင်းစိတ် ရိုးသားဖြောင့်မတ်မှု ရှိမှသာလျှင် အပေါ်ယံ စိတ်ငြိမ်မှုလေးကို မဂ်ဖိုလ်အထင်ရောက်တဲ့ အန္တရာယ်ကနေ လွတ်မြောက်ပြီး၊ တကယ့် မဂ္ဂင်တရားတွေကို စနစ်တကျ ဆက်လက်အားထုတ်သွားနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ သတိပြုရမှာက ပြည်သူ့ကျန်းမာရေး ကျင့်ဝတ်ဆိုင်ရာ သဘောထားကို သစ္စာတရား၏ နက်ရှိုင်းမှုကို နားလည်စေရန် "ဥပမာအလင်္ကာတံတား" အဖြစ်သာ သုံးစွဲရမှာ ဖြစ်ပြီး၊ လောကီကျန်းမာရေး စီမံခန့်ခွဲမှုကို လောကုတ္တရာ ဒုက္ခသစ္စာ ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းနဲ့ ထပ်တူထပ်မျှ မရောထွေးမိဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါဆိုရင် ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့... ဒီကနေ့ ညနေခင်းမှာ ပဟာနပရိညာဦးတည်ချက်နဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကို ဆင်ခြင်တဲ့အခါ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ ဝိပဿနာ လုံခြုံရေးစည်းတစ်ခုကို သတိပြုရပါမယ်။
ကျမ်းဂန်တို့မှာ ကိလေသာပယ်ခွာခြင်း (ပဟာန်) ကို အဆင့်သုံးဆင့် ခွဲပြထားပါတယ် — ၁။ တဒင်္ဂပဟာန် — ဝိပဿနာဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်နေခိုက် အခိုက်အတန့်အားဖြင့် ကိလေသာ ငြိမ်းအေးနေခြင်း၊ ၂။ ဝိက္ခမ္ဘနပဟာန် — သမထသမာဓိ စွမ်းအားဖြင့် ကိလေသာနီဝရဏတို့ကို အချိန်အတိုင်းအတာတစ်ခုအထိ ဖိနှိပ်ချုပ်တည်းထားခြင်း၊ ၃။ သမုစ္ဆေဒပဟာန် — လောကုတ္တရာ အရိယာမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် ထိုထိုသော ကိလေသာအနုသယဓာတ်တို့ကို နောက်တစ်ဖန် လုံးဝ မဖြစ်ပေါ်နိုင်တော့အောင် အမြစ်ပြတ် ဖြတ်တောက်ပစ်ခြင်း။
ယောဂီတို့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ တရားဆင်ခြင်ရင်း လောဘ၊ ဒေါသလေးတွေကို သတိတရားနဲ့ ဖယ်ရှားနိုင်တာ၊ စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်ပေါ့ပါးသွားတာတွေဟာ တဒင်္ဂပဟာန် (သို့မဟုတ် အခြေခံ စွန့်လွှတ်ပယ်ခွာရေး ဦးတည်ဆဲ အဆင့်) မျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ သမုစ္ဆေဒပဟာန် မဟုတ်သေးပါဘူး။
ဒါကြောင့် ဒီကနေ့ တစ်နေ့တာလုံး ဒုက္ခသစ္စာအကြောင်း နာယူဆင်ခြင်ပြီးတဲ့အခါ —
"ငါတော့ ဒုက္ခသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်သွားပြီ" လို့ မာနမတက်မိဖို့၊
"ငါတော့ ကိလေသာတွေ အကုန်ငြိမ်းသွားပြီ" လို့ မဂ်ဖိုလ်အဆင့် သတ်မှတ်ခြင်း (Attainment Certification) လုံးဝ မပြုလုပ်မိဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။
အကယ်၍ အဲဒီလို စိတ်ကူးနဲ့ အဆင့်တံဆိပ် ကပ်လိုက်ရင် ဒါဟာ မိမိကိုယ်ကို လှည့်စားရာရောက်ပြီး ဝိပဿနူပက္ကိလေသ အညစ်အကြေးထဲ ကျရောက်သွားတတ်ပါတယ်။ မိမိတို့ လုပ်ဆောင်ရမယ့် တာဝန်ဟာ အဆင့်အတန်းတံဆိပ် မကပ်ဘဲ၊ နေ့စဉ်ဘဝမှာ ခန္ဓာငါးပါးအပေါ် တွယ်တာနေတဲ့ တဏှာဥပါဒါန်တွေကို ဆက်လက်မကျွေးမွေးဘဲ (Non-feeding) သတိဖြင့် ဖြည်းဖြည်းချင်း ဖြေလျှော့ပယ်ခွာသွားဖို့သာ ဖြစ်ပါတယ်။
တရားနာပရိသတ်တို့... ဒီလို စူးစမ်းလိုက်တဲ့အခါ သစ္စာလေးပါးတရားတော်ဟာ နေ့စဉ်ဘဝထဲမှာ သဘာဝကျကျ ပေါ်လွင်လာပါတယ် —
အမြဲမပြတ် ဖြစ်ပျက်ဖောက်ပြန်နေသော ခန္ဓာငါးပါး ရုပ်နာမ်တရားတို့သည် ပိုင်းခြားသိအပ်သော ဒုက္ခသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုခန္ဓာငါးပါးအပေါ်၌၎င်း၊ တရားအသိအပေါ်၌၎င်း "ငါ၊ ငါ့ဥစ္စာ၊ ငါ့အဆင့်" ဟု တွယ်တာတပ်မက်နေသော တဏှာသည် အမှန်တကယ် စွန့်ပယ်အပ်သော သမုဒယသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုတဏှာဒုက္ခတို့ အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းရာ၊ မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် မျက်မှောက်ပြုရမည့် အသင်္ခတဓာတ် နိဗ္ဗာန်သည် နိရောဓသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ထိုသို့ မဂ်ဉာဏ်ဆိုက်ရောက်ရန်အတွက် မိမိကိုယ်ကို လှည့်စားမှုကင်းစွာ၊ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးတရားတို့ကို နေ့စဉ်ဘဝထဲမှာ မပြတ်တမ်း ဖြည့်ကျင့်နေခြင်းသည် ပွားများအပ်သော မဂ္ဂသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြားသိခြင်းသည် အဝေးကြီးမှာ မဟုတ်ဘဲ၊ မိမိတို့ ခန္ဓာထဲက ဖောက်ပြန်မှုတွေကို အရှိအတိုင်း သတိထားခြင်းနှင့် ထိုအပေါ်၌ စွဲလမ်းမှု ကင်းအောင် လေ့ကျင့်ခြင်းထဲမှာ သဘာဝကျကျ ပါဝင်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
တရားနာပရိသတ် ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့...
ဒီကနေ့ တစ်နေ့တာလုံးမှာ "ဒုက္ခသစ္စပဋိဝေဓ — ဒုက္ခသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း" နှင့် ပတ်သက်ပြီး နံနက်ပိုင်း ဉာတပရိညာ၊ နေ့လည်ပိုင်း တီရဏပရိညာ၊ ညနေပိုင်း ပဟာနပရိညာ အလွှာသုံးရပ်လုံးကနေ စနစ်တကျ နာယူဆင်ခြင်ခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။
နိဂုံးချုပ်အနေနဲ့ အလွန်လေးနက်တဲ့ လက်တွေ့ သတိပေးချက်တစ်ခုကို ပေးလိုပါတယ် — ၁။ ခန္ဓာကိုယ်ရဲ့ သာမန် နာကျင်ကိုက်ခဲမှု ဝေဒနာလောက်ကိုသာ ဒုက္ခသစ္စာအစစ်လို့ အထင်မရောက်ကြပါနဲ့။ ခန္ဓာငါးပါး တစ်ခုလုံး၏ ဖြစ်ပျက်မမြဲသော သင်္ခါရသဘောတစ်ခုလုံးသည် ဒုက္ခသစ္စာ ဖြစ်ပါတယ်။ ၂။ ဒုက္ခသစ္စာကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းဆိုတာ လောကုတ္တရာ အရိယာမဂ်ဉာဏ်၏ အထွတ်အထိပ် အကျိုးရလဒ် (Result) ဖြစ်တဲ့အတွက် စိတ်ကူးဖြင့် ချက်ချင်း အတင်းအဓမ္မ ဖန်တီး၍ မရနိုင်ကြောင်းကို နားလည်ထားကြပါ။ ၃။ တရားထိုင်ရင်း စိတ်ကလေး ခဏငြိမ်သက်သွားတာ၊ ဝေဒနာ သက်သာသွားတာတွေကို ကြည့်ပြီး မိမိကိုယ်ကို မဂ်ရပြီ၊ ဖိုလ်ရပြီ၊ သစ္စာသိပြီလို့ အလွယ်တကူ အဆင့်အတန်းတံဆိပ် မကပ်ကြပါနဲ့။ အတွင်းစိတ် ရိုးသားမှု အပြည့်ဖြင့် ခန္ဓာအရှိကို သတိဖြင့်သာ စောင့်ကြည့်ကြပါ။ ၄။ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အာရုံတွေနဲ့ တွေ့ကြုံလာတိုင်း လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ကိလေသာတို့ကို ဆက်လက်မကျွေးမွေးဘဲ သတိတရားဖြင့် ဖြတ်တောက်ကာ၊ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါး အကျင့်မြတ်ကို စနစ်တကျ ဆက်လက်အားထုတ်သွားကြရပါမယ်။
ယောဂီသူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် ဒုက္ခသစ္စာ မြတ်တရား၏ အနက်သဘောကို မှန်ကန်စွာ သိနားလည်ကြပြီးလျှင်၊ မိမိသန္တာန်၌ ကိန်းအောင်းနေသော တဏှာဒိဋ္ဌိ အစွဲအလမ်းတို့ကို ပယ်ခွာစွန့်လွှတ်နိုင်ကြသဖြင့်၊ နောက်ဆုံးတစ်နေ့တွင် မဂ်ဉာဏ်ဖိုလ်ဉာဏ်ဖြင့် ဒုက္ခသစ္စာကို အကြွင်းမဲ့ ပိုင်းခြားသိမြင်ကာ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ အသင်္ခတဓာတ် နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို ဧကန်မလွဲ မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဒေသနာနိဂုံးနှင့် မေတ္တာပို့ အမျှဝေ
သာဓု သာဓု သာဓု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပလာလက
ORCID-0009-0000-0697-4760
(တရားဟောသူ)
ကျမ်းကိုးစာရင်း (Footnotes)[cite: 8, 11]
¹ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ၊ တိကနိပါတ်ပါဠိတော်၊ ၁။ ပဌမပဏ္ဏာသက၊ ၄။ သမဏဝဂ်၊ ၂။ သမဏသုတ် (သို့မဟုတ် ဒုတိယသမဏသုတ်၊ ဒေသနာအမှတ် ၃၃)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၂၁၊ ပိုဒ်ရေ ၅၀၇။ (CS-MY-V15-P0121, AN 3.32 / AN 3.33 / Samaṇasutta, Tikanipāta, Aṅguttara Nikāya)[cite: 7, 8, 11]
² သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၁၂။ သစ္စသံယုတ်၊ ၂။ ကောဋိဂါမဝဂ်၊ ၁။ ပဌမကောဋိဂါမသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၆၆၊ ပိုဒ်ရေ ၁၀၈၆။ (CS-MY-V14-P0366, SN 5.1086 / Paṭhamakoṭigāmasutta, Mahāvagga, Saṃyutta Nikāya)[cite: 8, 11]
³ သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၁၂။ သစ္စသံယုတ်၊ ၂။ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနဝဂ်၊ ၁။ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၆၈-၃၆၉၊ ပိုဒ်ရေ ၁၀၈၁။ (CS-MY-V14-P0368, SN 5.1081 / Dhammacakkappavattanasutta, Mahāvagga, Saṃyutta Nikāya)[cite: 8, 11]
⁴ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ (ဒုတိယတွဲ)၊ ပညာဘာဝနာနိဒ္ဒေသ၊ ၁၆။ သစ္စနိဒ္ဒေသ နှင့် ကိလေသပဟာနဝဏ္ဏနာ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၁၃၀-၁၃၅။ (Visuddhimagga-Aṭṭhakathā, Vol. 2, Saccaniddesa, CS-MY-ATT)[cite: 8, 11]
⁵ သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဘိဓမ္မအဋ္ဌကထာ (ဒုတိယတွဲ)၊ သစ္စဝိဘင်္ဂအဋ္ဌကထာ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၉၂-၉၈။ (Sammohavinodanī-Aṭṭhakathā, Saccavibhaṅga-vaṇṇanā, CS-MY-ATT)[cite: 8, 11]
⁶ ကျေးဇူးတော်ရှင် လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၊ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးကျမ်း နှင့် သစ္စာဒီပနီကျမ်း၊ ရန်ကုန်၊ သာသနာရေးဦးစီးဌာန ပုံနှိပ်တိုက်။[cite: 8, 11]
ကျမ်းကိုးစာရင်းညွှန်း (References)[cite: 8, 11]
အင်္ဂုတ္တရနိကာယပါဠိတော် (တိကနိပါတ်)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက၊ မြန်မာမူ ပါဠိတော်။[cite: 8, 11]
မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော် (သစ္စသံယုတ်)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက၊ မြန်မာမူ ပါဠိတော်။[cite: 8, 11]
အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဝိဘင်္ဂပါဠိတော် (သစ္စဝိဘင်း)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက၊ မြန်မာမူ ပါဠိတော်။[cite: 8, 11]
အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ (ပညာနိဒ္ဒေသ)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ။[cite: 8, 11]
အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၊ သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ။[cite: 8, 11]
လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၊ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးကျမ်း၊ သစ္စာဒီပနီကျမ်း။[cite: 8, 11]
ကျမ်းစာရင်း (Bibliography)[cite: 8, 11]
Canonical Pāḷi Sources (Mūla Tipiṭaka):
Aṅguttara Nikāya: Tikanipātapāḷi. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Ministry of Religious Affairs, 1956.[cite: 8, 11]
Saṃyutta Nikāya: Mahāvaggapāḷi (Saccasaṃyutta). Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Ministry of Religious Affairs, 1956.[cite: 8, 11]
Abhidhammapiṭaka: Vibhaṅgapāḷi (Saccavibhaṅga). Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Ministry of Religious Affairs, 1956.[cite: 8, 11]
Commentarial & Classical Manuals:
Bhadantācariya Buddhaghosa. Visuddhimagga. 2 vols. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Department of Religious Affairs, 1956.[cite: 8, 11]
Bhadantācariya Buddhaghosa. Sammohavinodanī nāma Vibhaṅga-aṭṭhakathā. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Department of Religious Affairs, 1956.[cite: 8, 11]
Bhadantācariya Dhammapāla. Paramatthamañjūsā nāma Visuddhimagga-mahāṭīkā. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 8, 11]
Myanmar Masters & Lineage Treatises:
Ledi Sayadaw, Ven. Mahāsaraṇaguṇa. Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 8, 11]
Ledi Sayadaw, Ven. Sacca-dīpanī (Manual of the Four Noble Truths). Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 8, 11]
Liturgical Registers:
Mahāsaraṇaguṇa Pallaṅka & Dhātu-vandanā Protocol (LIT-PALLAṄKA-NEW-01). Internal Liturgical Register, Locked Version 3.3.[cite: 8, 11]