သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း
သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း
ပလ္လင်ဖွင့် ဘုရားရှိခိုးနှင့် ဓာတုဝန္ဒနာ
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
နိဒါန်းအဖွင့်နှင့် ဉာတပရိညာ၏ အခြေခံသဘော
တရားနာပရိသတ်တို့... ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့...
ဒီကနေ့ နံနက်ခင်းအချိန်အခါဟာ မဟာသရဏဂုဏ ဒေသနာတော်စဉ်ရဲ့ နဝမမြောက်နေ့သို့ ရောက်ရှိလာခဲ့ပြီ ဖြစ်ပါတယ်။ ပြီးခဲ့တဲ့ ရှစ်ရက်တာကာလပတ်လုံးမှာ သရဏဂုံတော်မြတ်ကို အသက်ထက်ဆုံး၊ ဘဝအဆုံးတိုင်၊ အတ္တဘောအဆုံးတိုင်၊ ကိုယ်အင်္ဂါနှင့် ဇီဝိတိန္ဒြေအဆုံးတိုင် မယိမ်းမယိုင် ခိုင်မြဲစွာ အဓိဋ္ဌာန်ပြုတည်ဆောက်ခဲ့ကြပြီး ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီကနေ့ကစပြီး ဒုတိယမြောက် အခန်းကဏ္ဍဖြစ်တဲ့ "သစ္စာလေးပါးဒေသနာတော်" အပိုင်းကို စတင်ချဉ်းကပ်ကြရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနံနက်ခင်း ဒေသနာတော်မှာ တင်ပြဟောကြားမယ့် တရားအနှစ်ချုပ်ကတော့ "စတုသစ္စပဋိဝေဓ" — သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းဆိုင်ရာ သဘောတရား ဖြစ်ပါတယ်။ နံနက်ပိုင်းဒေသနာတော် ဖြစ်တဲ့အတွက် ဉာတပရိညာဘက်ကနေ ရပ်တည်ပြီး "ဒါဟာ ဘာလဲ" ဆိုတဲ့ မူလပထမ မေးခွန်းကြီးကို အခြေခံကာ ကျမ်းအလွှာသဘော၊ ဝေါဟာရအဓိပ္ပာယ်၊ အယူအဆမှားယွင်းမှုများနှင့် လမ်းညွှန်သဘောတို့ကို တိကျပြတ်သားစွာ ခွဲခြားဆန်းစစ် သွားကြရပါမယ်။
ဒီနေရာမှာ တရားနာပရိသတ်တို့ အနေနဲ့ ဦးစွာ သတိပြုရမှာက သစ္စာလေးပါးကို "ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း" ဆိုတဲ့ စကားရပ်ဟာ ဝိပဿနာအဆင့်တန်း သတ်မှတ်ချက်အရ "D (Doctrine / Map / Result Only)" အဆင့် ဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ အချက်ပါပဲ။ ဒါဟာ ဘာကို ဆိုလိုသလဲဆိုရင် သစ္စာလေးပါးကို လောကုတ္တရာမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်မှုဆိုတာ သာမန်အားဖြင့် ယခုထိုင်၊ ယခုရှုမှတ်ရုံနဲ့ ချက်ချင်းတိုက်ရိုက် လက်ညှိုးထိုးပြပြီး "ငါ သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိမြင်နေပြီ" လို့ တိုက်ရိုက်အာရုံပြုရမယ့် လက်တွေ့ရှုကွက် မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါဟာ တရားတော်ရဲ့ မူလလမ်းပြမြေပုံ (Map) ဖြစ်တယ်၊ ကျင့်ကြံပွားများမှု အားလုံးရဲ့ နောက်ဆုံးဆိုက်ရောက်ရာ အထွတ်အထိပ် အကျိုးရလဒ် (Result) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် ဒီကနေ့ နံနက်ခင်းမှာ သစ္စာလေးပါးထိုးထွင်းသိခြင်းရဲ့ အနက်သဘောကို စာပေကျမ်းဂန်တို့နဲ့ ညီညွတ်စွာ မှန်ကန်စွာ သိနားလည်ထားမှသာ နေ့လည်ခင်းမှာ မှားယွင်းတဲ့ရှုမှတ်မှုတွေ မဖြစ်အောင်၊ ညနေခင်းမှာ တရားအပေါ် အစွန်းတစ်ဖက် မကပ်မိအောင် ထိန်းကျောင်းနိုင်မှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဥပမာအလင်္ကာဖြင့် ဖွင့်လှစ်ပြခြင်းနှင့် သဘောထားအမှားကို တည့်မတ်ခြင်း
တရားနာပရိသတ်တို့၊ ဒီနေရာမှာ ဥပမာအလင်္ကာတစ်ခုနဲ့ စဉ်းစားကြည့်ကြပါစို့။ လောကမှာ အလွန်နက်ရှိုင်းတဲ့ သမုဒ္ဒရာပင်လယ်ပြင်ကြီးတစ်ခုကို ဖြတ်သန်းသွားလာလိုတဲ့ ကုန်သည်ကြီးတစ်ဦး ရှိတယ်ဆိုပါစို့။ အဲဒီကုန်သည်ကြီးဟာ ပင်လယ်ရေကြောင်းပြ မြေပုံစာအုပ်ကို လက်ထဲမှာ ကိုင်ဆောင်ထားပါတယ်။ မြေပုံစာအုပ်ထဲမှာ ဘယ်နေရာမှာ ကျောက်ဆောင်ရှိတယ်၊ ဘယ်နေရာမှာ ရေဝဲရှိတယ်၊ ဘယ်နေရာမှာ လေကြောင်းသင့်တယ်၊ ဘယ်နေရာဟာ ကမ်းခြေဆိပ်ကမ်းဖြစ်တယ် ဆိုတာတွေကို ရေးဆွဲပြသထားတယ်။ ကုန်သည်ကြီးဟာ အဲဒီမြေပုံကို နေ့စဉ်ရက်ဆက် ဖတ်ရှုတယ်၊ အလွတ်ကျက်မှတ်တယ်၊ သူတစ်ပါးကိုလည်း သမုဒ္ဒရာရေကြောင်း အကြောင်း ကျွမ်းကျင်စွာ ပြန်လည်ဟောပြောပြသနိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ကုန်သည်ကြီးဟာ ကုန်းပေါ်ကနေ လှေငယ်တစ်စင်းကို ရေထဲချပြီး ကိုယ်တိုင်ရွက်လွှင့်ခြင်း မပြုသရွေ့၊ သမုဒ္ဒရာရဲ့ ရေငန်အရသာကို ကိုယ်တိုင်မထိတွေ့သရွေ့၊ ကမ်းတစ်ဖက်ဆီသို့ အမှန်တကယ် ဆိုက်ရောက်ခြင်း မရှိသရွေ့တော့ သူ့ရဲ့ သိမှုဟာ "စာသိမြေပုံသိ" အဆင့်မှာသာ ရှိနေပါသေးတယ်။
အကယ်၍ ကုန်သည်ကြီးက မြေပုံကို ကြည့်ပြီး ကျက်မှတ်ထားတာကိုပဲ "ငါ သမုဒ္ဒရာတစ်ဖက်ကမ်းကို ဖြတ်ကျော်ရောက်ရှိပြီးပြီ" လို့ အထင်ရောက်သွားခဲ့ရင် ဒါဟာ ကြီးစွာသော အသိမှား၊ အယူမှား ဖြစ်သွားပါလိမ့်မယ်။ သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်းနဲ့ ပတ်သက်လာရင်လည်း ဒီဥပမာအတိုင်းပါပဲ။ လူအများစုဟာ သစ္စာလေးပါးတရားကို စာအုပ်ထဲကနေ ဖတ်ဖူးတယ်၊ တရားဟောဆရာတွေဆီက ကြားဖူးတယ်၊ "ဒုက္ခ၊ သမုဒယ၊ နိရောဓ၊ မဂ္ဂ" ဆိုတဲ့ အမည်ဝေါဟာရလေးလုံးကို အလွတ်ရွတ်ပြနိုင်ကြတယ်။ ဒီလို ရွတ်ပြနိုင်ရုံ၊ သဘောတရားအရ စဉ်းစားတွေးခေါ်နိုင်ရုံမျှနဲ့ မိမိကိုယ်ကို "သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိမြင်ပြီးပြီ" လို့ မှားယွင်းစွာ မှတ်ယူတတ်ကြပါတယ်။
ဒါဟာ အယူမှားတစ်ခုပါပဲ။ ပရိယတ္တိစာပေအားဖြင့် သင်အံလေ့လာ၍ သိခြင်း (သုတမယဉာဏ်)၊ ဆင်ခြင်တွေးတော နှိုင်းယှဉ်၍ သိခြင်း (စိန္တာမယဉာဏ်) တို့ဟာ သစ္စာတရားကို ဦးတည်ချဉ်းကပ်တဲ့ အခြေခံအဆင့်များသာ ဖြစ်ပြီး၊ လောကုတ္တရာမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် သစ္စာလေးပါးကို တစ်ပြိုင်နက် ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း (စတုသစ္စပဋိဝေဓ — ဘာဝနာမယပဋိဝေဓ) မဟုတ်သေးပါဘူး။ ဒီအချက်နှစ်ခု မရောထွေးသွားဖို့ အလွန်အရေးကြီးလှပါတယ်။
ပိဋကတ်တော်လာ သစ္စာလေးပါး ထိုးထွင်းသိမြင်မှုဆိုင်ရာ အခြေခံကျမ်းရင်း
ဒီသဘောကို သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်၊ သစ္စသံယုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရှင်းလင်းစွာ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။ သစ္စသံယုတ်၊ သမာဓိသုတ်၌ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရဟန်းတို့အား ဤသို့ မိန့်တော်မူခဲ့ပါတယ် —
"သမာဓိံ, ဘိက္ခဝေ, ဘာဝေထ။ သမာဟိတော, ဘိက္ခဝေ, ဘိက္ခု ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ။ ကိဉ္စ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ? ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ, ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယထာဘူတံ ပဇာနာတိ။ တသ္မာတိဟ, ဘိက္ခဝေ, ‘ဣဒံ ဒုက္ခ’န္တိ ယောဂေါ ကရဏီယော, ‘အယံ ဒုက္ခသမုဒယော’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော, ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓော’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော, ‘အယံ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီ ပဋိပဒါ’တိ ယောဂေါ ကရဏီယော"တိ။¹
ဤပါဠိတော်၏ အနက်သဘောမှာ — "ရဟန်းတို့၊ တည်ကြည်သော သမာဓိကို ပွားများကြလော့။ သမာဓိတည်ကြည်သော ရဟန်းသည် ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်၏။ အဘယ်အရာကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်သနည်းဟူမူ — 'ဤကား ဒုက္ခတည်း'ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ 'ဤကား ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်း သမုဒယတည်း'ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ 'ဤကား ဒုက္ခချုပ်ရာ နိရောဓတည်း'ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏၊ 'ဤကား ဒုက္ခချုပ်ရာသို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့် မဂ္ဂတည်း'ဟု ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိ၏။ ထို့ကြောင့် ရဟန်းတို့... 'ဤကား ဒုက္ခတည်း'ဟု သိမြင်ရန် အားထုတ်ခြင်း (ယောဂ) ကို ပြုအပ်၏၊ 'ဤကား ဒုက္ခဖြစ်ကြောင်းတည်း'ဟု သိမြင်ရန် အားထုတ်ခြင်းကို ပြုအပ်၏၊ 'ဤကား ဒုက္ခချုပ်ရာတည်း'ဟု သိမြင်ရန် အားထုတ်ခြင်းကို ပြုအပ်၏၊ 'ဤကား ဒုက္ခချုပ်ရာသို့ ရောက်ကြောင်း အကျင့်တည်း'ဟု သိမြင်ရန် အားထုတ်ခြင်း (ယောဂ) ကို ပြုအပ်ပေ၏" ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီဒေသနာတော်အရ သစ္စာလေးပါးကို ဟုတ်တိုင်းမှန်စွာ သိမြင်ခြင်းဆိုတာ သာမန်စိတ်ကူးဉာဏ်နဲ့ ကြံဆတွေးတော၍ ရနိုင်တဲ့အရာ မဟုတ်ဘဲ၊ စိတ်ဓာတ်တည်ကြည်မှု သမာဓိအခြေခံကာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ လက္ခဏာရေးသုံးပါးကို တစိုက်မတ်မတ် ရှုပွားသုံးသပ်ရင်းကနေသာ အဆင့်ဆင့် ထိုးထွင်းသိမြင်ရမယ့် တရားဖြစ်ကြောင်း ထင်ရှားလှပါတယ်။
သစ္စာလေးပါးကို မသိမြင်ခြင်းကြောင့် သံသရာတစ်ခွင်လုံးမှာ ကျင်လည်ခဲ့ရပုံကိုလည်း သစ္စသံယုတ်၊ ကောဋိဂါမဝဂ်၊ ပဌမကောဋိဂါမသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဤသို့ ထပ်လောင်းမိန့်ကြားတော်မူခဲ့ပါသေးတယ် —
"စတုန္နံ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသစ္စာနံ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ ဧဝမိဒံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ သန္ဓာဝိတံ သံသရိတံ မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စ။ ကတမေသံ စတုန္နံ? ဒုက္ခဿ, ဘိက္ခဝေ, အရိယသစ္စဿ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ ဧဝမိဒံ ဒီဃမဒ္ဓါနံ သန္ဓာဝိတံ သံသရိတံ မမဉ္စေဝ တုမှာကဉ္စ...။ တယိဒံ, ဘိက္ခဝေ, ဒုက္ခံ အရိယသစ္စံ အနုဗုဒ္ဓံ ပဋိဝိဒ္ဓံ... ဥစ္ဆိန္နာ ဘဝတဏှာ, ခီဏာ ဘဝနေတ္တိ, နတ္ထိဒါနိ ပုနဗ္ဘဝေါ"တိ။²
"ရဟန်းတို့၊ အရိယသစ္စာလေးပါးတို့ကို အစဉ်တစိုက် မသိခြင်း (အနနုဗောဓ) ကြောင့်၎င်း၊ ထိုးထွင်း၍ မသိမြင်ခြင်း (အပ္ပဋိဝေဓ) ကြောင့်၎င်း ငါဘုရားသည်လည်းကောင်း၊ သင်တို့သည်လည်းကောင်း ဤမျှရှည်လျားလှစွာသော သံသရာခရီးတစ်လျှောက်လုံး ပြေးသွားခဲ့ရ၊ ကျင်လည်ခဲ့ရလေပြီ။ ... ယခုအခါ၌မူကား ထိုဒုက္ခအရိယသစ္စာ၊ သမုဒယအရိယသစ္စာ၊ နိရောဓအရိယသစ္စာ၊ မဂ္ဂအရိယသစ္စာတို့ကို အစဉ်တစိုက် သိမြင်လေပြီ၊ ထိုးထွင်း၍ သိမြင်အပ်လေပြီ (အနုဗုဒ္ဓံ ပဋိဝိဒ္ဓံ)။ ဘဝတဏှာကို ဖြတ်တောက်အပ်လေပြီ၊ ဘဝသို့ ဆွဲဆောင်တတ်သော ကြိုးသည် ကုန်ခမ်းလေပြီ၊ ယခုအခါ ဘဝသစ်၌ တစ်ဖန် ပဋိသန္ဓေနေခြင်း မရှိတော့ပြီ" လို့ ဟောကြားတော်မူခဲ့ပါတယ်။
ဒီပါဠိတော်မှာ အသုံးပြုထားတဲ့ "အနုဗောဓ (Anubodha)" နဲ့ "ပဋိဝေဓ (Paṭivedha)" ဆိုတဲ့ စကားရပ်နှစ်ခုရဲ့ ကွာခြားချက်ကို ဉာတပရိညာ အမြင်နဲ့ အလွန်တိကျစွာ နားလည်ထားဖို့ လိုအပ်ပါတယ်။
အနုဗောဓ နှင့် ပဋိဝေဓ ကွာခြားပုံ — ဝိသုဒ္ဓိမဂ်ကျမ်းနှင့် အဋ္ဌကထာအဖွင့်
ကျမ်းဂန်တို့မှာ အနုဗောဓ နဲ့ ပဋိဝေဓ ရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို ဘယ်လို ခွဲခြားပြထားသလဲဆိုရင် — "အနုဗောဓ" ဆိုတာ အနုလောမဉာဏ်၊ သင်္ခါရုပေက္ခာဉာဏ် စတဲ့ လောကီဝိပဿနာဉာဏ်များဖြင့် သင်္ခါရတရားတို့၏ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောကို အစဉ်လျှောက်၍ အကြိမ်ကြိမ် အဖန်ဖန် စူးစမ်းဆင်ခြင် သိမြင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ လောကီအဆင့် သစ္စာသိမြင်မှု (အနုဗောဓဉာဏ်) ဖြစ်ပါတယ်။ "ပဋိဝေဓ" ဆိုတာကတော့ အရိယာမဂ်ဉာဏ်ဖြင့် သစ္စာလေးပါးလုံးကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း တစ်ခဏတည်းမှာ ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဝိသုဒ္ဓိမဂ် မဟာဋီကာနှင့် သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဋ္ဌကထာတို့မှာ ရှင်းပြထားတာက — လောကီဝိပဿနာဉာဏ်တွေ ဖြစ်ပွားနေတဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ ဒုက္ခသစ္စာကို အနိစ္စ လက္ခဏာ စသည်ဖြင့် သီးခြားရှုရတယ်၊ သမုဒယသစ္စာဖြစ်တဲ့ တဏှာကို သီးခြားရှုရတယ်၊ မဂ္ဂသစ္စာတရားတွေကို သီးခြားရှုရတယ်၊ နိရောဓသစ္စာဖြစ်တဲ့ နိဗ္ဗာန်ကိုတော့ လောကီဉာဏ်က အာရုံမပြုနိုင်သေးပါဘူး။ ဒါကို "နာနာက္ခဏိက သစ္စဒဿန" (အသီးသီးသော ခဏတို့၌ သစ္စာတို့ကို အသီးသီး ရှုမြင်ခြင်း) လို့ ခေါ်ပါတယ်။
ဒါပေမဲ့ လောကုတ္တရာ မဂ်ခဏ ရောက်တဲ့အခါမှာတော့ သစ္စာလေးပါးလုံးကို တစ်ပြိုင်နက်တည်း ထိုးထွင်းသိမြင်ပါတယ်။ ဒါကို အဘိဓမ္မာနှင့် အဋ္ဌကထာဆရာတော်ကြီးများက "ဧကက္ခဏိက သစ္စဒဿန (ဧကက္ခဏေ စတုသစ္စပဋိဝေဓ)" လို့ ခေါ်ဆိုတော်မူကြပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ သစ္စာလေးပါးကို မဂ်ဉာဏ်က တစ်ပြိုင်နက် ထိုးထွင်းသိမြင်ပုံ သဘောတရားကို အလွန်ထင်ရှားတဲ့ ဥပမာတစ်ခုနဲ့ ဝိသုဒ္ဓိမဂ် အစရှိတဲ့ ကျမ်းကြီးများမှာ ဖွင့်ဆိုထားပါတယ်။ အဲဒါကတော့ "ဆီမီး ဥပမာ" ပဲ ဖြစ်ပါတယ်။
ညဉ့်မှောင်မိုက်တဲ့ အခန်းထဲမှာ ဆီမီးတိုင်တစ်ခုကို မီးညှိထွန်းညှိလိုက်တဲ့ အခိုက်အတန့်မှာ အကျိုးကိစ္စ လေးမျိုးဟာ တစ်ပြိုင်နက်တည်း ပြီးမြောက်သွားပါတယ်။
၁။ မီးစာတံခွန်ကို လောင်ကျွမ်းစေခြင်း၊
၂။ အမိုက်အမှောင်ကို ပယ်ဖျောက်ခြင်း၊
၃၃။ အလင်းရောင်ကို ထင်ရှားစေခြင်း၊
၄။ ဆီကို ကုန်ခမ်းစေခြင်း။
ဒီကိစ္စလေးခုဟာ အရင်တစ်ခုဖြစ်ပြီးမှ နောက်တစ်ခုဖြစ်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ မီးတောက်ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ တစ်ခဏတည်းမှာ တစ်ပြိုင်နက် ပြီးမြောက်သွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီဥပမာအတိုင်းပဲ လောကုတ္တရာ အရိယာမဂ်ဉာဏ် ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ တစ်ခဏတည်းမှာ သစ္စာလေးပါးအပေါ် ကိစ္စလေးပါး တစ်ပြိုင်နက် ပြီးမြောက်သွားပါတယ် —
၁။ ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြားသိခြင်း (ပရိညာဘိသမယ / ဒုက္ခေ ပရိညာဘိသမယော)၊
၂။ သမုဒယသစ္စာဖြစ်တဲ့ တဏှာကို အမြစ်ပြတ် ပယ်သတ်ခြင်း (ပဟာနာဘိသမယ / သမုဒယေ ပဟာနာဘိသမယော)၊
၃။ နိရောဓသစ္စာဖြစ်တဲ့ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုခြင်း (သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယ / နိရောဓေ သစ္ဆိကိရိယာဘိသမယော)၊
၄။ မဂ္ဂသစ္စာ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို တစ်ပြိုင်နက် ပွားများပြီးဖြစ်ခြင်း (ဘာဝနာဘိသမယ / မဂ္ဂေ ဘာဝနာဘိသမယော)။
ဒီကိစ္စလေးရပ်လုံး တစ်ပြိုင်နက် ပြီးမြောက်သွားခြင်းကိုပဲ "စတုသစ္စပဋိဝေဓ — သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း" လို့ ခေါ်ဆိုတာ ဖြစ်ပါတယ်။
သစ္စာလေးပါး၏ အပြန်အလှန် ဆက်စပ်ပုံ ဓမ္မမြေပုံ
တရားနာပရိသတ်တို့... ဒီနေရာမှာ သစ္စာလေးပါးကို အပိုင်းအစ လေးခုလို သီးခြားစီ ခွဲထုတ်ပြီး မကြည့်ဘဲ တစ်ခုလုံး ခြုံငုံမိတဲ့ ဓမ္မလမ်းကြောင်းကြီးတစ်ခုအဖြစ် နားလည်ထားဖို့ လိုပါတယ်။
ဒုက္ခသစ္စာ ဆိုတာ ဘာလဲ? အကျဉ်းချုပ်အားဖြင့် ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး ဖြစ်ပါတယ်။ ဖောက်ပြန်တတ်တဲ့ ရုပ်တရား၊ ခံစားတတ်တဲ့ ဝေဒနာ၊ မှတ်သားတတ်တဲ့ သညာ၊ ပြုပြင်စီရင်တတ်တဲ့ သင်္ခါရ၊ သိတတ်တဲ့ ဝိညာဏ် ဆိုတဲ့ ခန္ဓာငါးပါးရဲ့ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောတွေဟာ ဒုက္ခသစ္စာပါပဲ။ ဒီဒုက္ခသစ္စာအပေါ်မှာ သတ္တဝါတွေရဲ့ တာဝန်က ဘာလဲဆိုရင် "ပရိညေယျ" — ပိုင်းခြား၍ သိရမယ့် တာဝန် ဖြစ်ပါတယ်။ ဒုက္ခကို ပယ်ရမှာ မဟုတ်ပါဘူး၊ ဒုက္ခကို ထွက်ပြေးရမှာ မဟုတ်ပါဘူး၊ ဒုက္ခရဲ့ အရှိသဘာဝအတိုင်း ပိုင်းခြားသိရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
သမုဒယသစ္စာ ဆိုတာ ဘာလဲ? ဒုက္ခကို ဖြစ်ပွားစေတတ်တဲ့ အကြောင်းရင်း ဖြစ်တဲ့ "တဏှာ (လောဘ)" ပါပဲ။ ကာမတဏှာ၊ ဘဝတဏှာ၊ ဝိဘဝတဏှာ ဆိုတဲ့ တွယ်တာတပ်မက်မှုတွေဟာ ဒုက္ခကို ဆက်တိုက်ဖြစ်ပေါ်စေတဲ့ မူလအကြောင်းတရား ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီသမုဒယသစ္စာအပေါ်မှာ ထားရှိရမယ့် တာဝန်ကတော့ "ပဟာတဗ္ဗ" — ပယ်သတ်ရမယ့် တာဝန် ဖြစ်ပါတယ်။
နိရောဓသစ္စာ ဆိုတာ ဘာလဲ? တဏှာဒုက္ခတို့ အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းရာ "အသင်္ခတဓာတ် နိဗ္ဗာန်" ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနိရောဓသစ္စာအပေါ်မှာ ထားရှိရမယ့် တာဝန်ကတော့ "သစ္ဆိကာတဗ္ဗ" — မျက်မှောက်ပြုရမယ့် တာဝန် ဖြစ်ပါတယ်။
မဂ္ဂသစ္စာ ဆိုတာ ဘာလဲ? နိရောဓသစ္စာ နိဗ္ဗာန်သို့ ရောက်ရှိစေတတ်တဲ့ အကျင့်လမ်းစဉ် ဖြစ်တဲ့ "အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါး" (သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ၊ သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိ) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမဂ္ဂသစ္စာအပေါ်မှာ ထားရှိရမယ့် တာဝန်ကတော့ "ဘာဝေတဗ္ဗ" — ထပ်ကာထပ်ကာ ပွားများရမယ့် တာဝန် ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ တရားနာပရိသတ်တို့ အထူးသတိပြုရမှာက သစ္စာလေးပါးလုံးကို တစ်ပြိုင်နက် ထိုးထွင်းသိမြင်တဲ့ မဂ်ဉာဏ်ဖြစ်ပေါ်ဖို့အတွက် ယခုလက်ရှိအချိန်မှာ ယောဂီတို့ ပွားများအားထုတ်နေရတာဟာ "ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြားသိဖို့" နဲ့ "မဂ္ဂသစ္စာကို ပွားများဖို့" ဖြစ်ပါတယ်။ ဒုက္ခသစ္စာဖြစ်တဲ့ ခန္ဓာငါးပါး (သို့မဟုတ် ရုပ်နာမ်သဘောတရားတို့) ကို သိမ်းဆည်းစူးစမ်းနေခြင်းဟာ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ပွားများနေခြင်း ဖြစ်ပြီး၊ အဲဒီလို ပွားများမှု ရင့်ကျက်လာတဲ့အခါမှသာ သမုဒယကို အကြွင်းမဲ့ပယ်ပြီး နိရောဓနိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုတဲ့ "စတုသစ္စပဋိဝေဓ" အဆင့်သို့ ဆိုက်ရောက်သွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ယနေ့ခေတ် ခေတ်သစ် စိတ်ကျန်းမာရေးနှင့် လူမှုစိတ်ပညာ (Mental Health & Social Psychology) လောကမှာ လူသားတွေရဲ့ အာရုံစူးစိုက်မှု (Attention) နဲ့ သိမြင်ပုံဖြစ်စဉ် (Perception / Cognitive Processing) တွေကို အကျယ်တဝင့် လေ့လာဆွေးနွေးလာကြပါတယ်။ လူတစ်ယောက်ဟာ ဘဝမှာ စိတ်ဖိစီးမှုတွေ၊ စိုးရိမ်ပူပန်မှုတွေ၊ စိတ်ဒဏ်ရာတွေနဲ့ ရင်ဆိုင်ရတဲ့အခါ ခေတ်သစ်စိတ်ပညာက ဒါကို ဘယ်လို ဖြေရှင်းသလဲဆိုရင် ပြဿနာကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာတယ်၊ အကြောင်းရင်းကို ရှာဖွေတယ်၊ ကုထုံးတွေ ချမှတ်တယ်၊ ပြီးတော့ စိတ်သက်သာရာရစေမယ့် အပြုအမူဆိုင်ရာ အစီအမံတွေကို ပြုလုပ်စေပါတယ်။ အဲဒါကို ခေတ်သစ်စီမံခန့်ခွဲမှုနဲ့ စိတ်ပညာမှာ "ပြဿနာ (Problem) → အကြောင်းရင်း (Root Cause) → အဖြေ (Solution) → လုပ်ဆောင်ချက် အစီအစဉ် (Action Plan)" ဆိုတဲ့ မော်ဒယ်လ်တွေနဲ့ ရှင်းလင်းပြလေ့ရှိကြပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ အချို့သောသူတွေက ခေတ်သစ်စိတ်ပညာရဲ့ အဲဒီ "ပြဿနာ–အကြောင်းရင်း–အဖြေ–လုပ်ဆောင်ချက်" ဆိုတဲ့ စနစ်ကို ဗုဒ္ဓဘာသာရဲ့ "ဒုက္ခ၊ သမုဒယ၊ နိရောဓ၊ မဂ္ဂ" ဆိုတဲ့ သစ္စာလေးပါးနဲ့ ထပ်တူထပ်မျှ တူညီသယောင် လွဲမှားစွာ ပြောဆိုရေးသားတတ်ကြပါတယ်။
တရားနာပရိသတ်တို့... ဒါဟာ အလွန်သတိထားရမယ့် အယူအဆ အမှားတစ်ခု ဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်သစ် စိတ်ပညာရဲ့ ချဉ်းကပ်မှုဟာ ကောင်းမွန်တဲ့ လောကီသဘော အထောက်အကူတစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပေမယ့်၊ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတော်မူတဲ့ "အရိယသစ္စာလေးပါး" နဲ့တော့ ဘယ်နည်းနဲ့မှ အနှစ်သာရချင်း မတူညီနိုင်ပါဘူး။
အဘယ်ကြောင့် မတူညီနိုင်သနည်းဆိုရင် — ပထမအချက်အနေနဲ့ ခေတ်သစ်စိတ်ပညာက ပြောတဲ့ "ပြဿနာ (Stress/Problem)" ဆိုတာ လောကီနယ်ပယ်က စိတ်မချမ်းသာမှု၊ စိတ်ဖိစီးမှု သာမန်ဒုက္ခမျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဗုဒ္ဓဒေသနာတော်က ဟောတဲ့ "ဒုက္ခသစ္စာ" ကတော့ သာမန်စိတ်ဆင်းရဲမှုလောက်တင် မဟုတ်ဘဲ ဥပါဒါနက္ခန္ဓာငါးပါး တစ်ခုလုံးရဲ့ အနိစ္စဖြစ်ခြင်း၊ ပျက်စီးခြင်း၊ မမြဲခြင်း၊ တည်တံ့အောင် မထိန်းချုပ်နိုင်ခြင်း ဆိုတဲ့ ဘဝဖြစ်တည်မှုတစ်ခုလုံးရဲ့ နက်ရှိုင်းလှတဲ့ သဘောတရား ဖြစ်ပါတယ်။
ဒုတိယအချက်အနေနဲ့ ခေတ်သစ်စိတ်ပညာက ညွှန်ပြတဲ့ "အကြောင်းရင်း" ဆိုတာ ပတ်ဝန်းကျင်အခြေအနေ၊ စိတ်ဒဏ်ရာ၊ အတွေးအမြင်လွဲမှားမှု စတဲ့ လောကီအကြောင်းတရားတွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဗုဒ္ဓဒေသနာတော်ရဲ့ "သမုဒယသစ္စာ" ကတော့ ဘဝကို အဖန်တလဲလဲ ဖြစ်စေတတ်တဲ့၊ ဥပါဒါန်ကို ဖြစ်စေတတ်တဲ့ မူလတဏှာ (လောဘ) ကို အတိအကျ ညွှန်ပြတာ ဖြစ်ပါတယ်။
တတိယအချက်အနေနဲ့ ခေတ်သစ်စိတ်ပညာရဲ့ "အဖြေ" ဆိုတာ စိတ်အေးချမ်းသွားခြင်း၊ စိတ်ဖိစီးမှု သက်သာသွားခြင်း၊ ပုံမှန်လူမှုဘဝကို ပြန်လည်လည်ပတ်နိုင်ခြင်း ဆိုတဲ့ "သင်္ခတ (ပြုပြင်စီရင်အပ်သော) သဘော" မျှသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရား ဟောကြားတဲ့ "နိရောဓသစ္စာ" ဆိုတာကတော့ ကိလေသာအားလုံး အကြွင်းမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းရာ၊ ပဋိသန္ဓေနေရခြင်း မရှိတော့ရာ ဖြစ်တဲ့ "အသင်္ခတဓာတ် နိဗ္ဗာန်" အစစ်အမှန် ဖြစ်ပါတယ်။ နိဗ္ဗာန်ကို သာမန်စိတ်အေးချမ်းမှု၊ စိတ်ဖိစီးမှု ပြေပျောက်မှုလောက်နဲ့ လုံးဝ နှိုင်းယှဉ်၍ မရပါဘူး။
စတုတ္ထအချက်အနေနဲ့ ခေတ်သစ်စိတ်ပညာရဲ့ "Action Plan" ဆိုတာ လေ့ကျင့်ခန်းတွေ၊ စကားပြောကုထုံးတွေ ဖြစ်ပေမယ့်၊ ဗုဒ္ဓဒေသနာတော်ရဲ့ "မဂ္ဂသစ္စာ" ကတော့ သမ္မာဒိဋ္ဌိ အစရှိတဲ့ မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးတရား အစစ်အမှန် ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ခေတ်သစ် စိတ်ကျန်းမာရေးနဲ့ စိတ်ပညာဆိုင်ရာ အသိအမြင်တွေကို လူသားတွေရဲ့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ အာရုံစိုက်မှုနဲ့ စိတ်ခံစားမှုတွေကို လေ့လာဆန်းစစ်ဖို့အတွက် "ဥပမာ အထောက်အကူ (Illustration Bridge)" အဖြစ်သာ သုံးစွဲရမှာ ဖြစ်ပြီး၊ ဒါတွေကို သစ္စာလေးပါး တရားတော်အစစ်နဲ့ ရောထွေးထပ်တူပြုခြင်း မလုပ်မိဖို့ အထူး သတိပေးအပ်ပါတယ်။
ဘာတွေဟာ Conceptual Understanding (စာသိ/တွေးသိ) သာ ဖြစ်ပြီး Realization (ထိုးထွင်းသိမြင်မှု) မဟုတ်သေးသလဲ
ဒီနေရာမှာ တရားနာပရိသတ်တို့ မိမိတို့ကိုယ်ကို သတိတရားနဲ့ စစ်ဆေးနိုင်ဖို့အတွက် ဘာတွေကို "စာသိ/တွေးသိ" လို့ ခေါ်ပြီး၊ ဘာကို "တကယ့်ထိုးထွင်းသိမြင်မှု" လို့ ခေါ်သလဲဆိုတာကို အတိအလင်း ခွဲခြားသိထားရပါမယ်။
လူတစ်ယောက်ဟာ စာအုပ်တွေ ဖတ်ပြီး —
"ခန္ဓာငါးပါးဟာ ဒုက္ခသစ္စာပဲ၊ မမြဲဘူး၊ ဆင်းရဲတယ်၊ အစိုးမရဘူး" လို့ သဘောပေါက်နားလည်နေမယ်၊
"တဏှာလောဘကြောင့် ဒုက္ခတွေ ဖြစ်နေတာပဲ" လို့ ဆင်ခြင်တွေးတော သိနေမယ်၊
"နိဗ္ဗာန်ဆိုတာ အားလုံးငြိမ်းအေးတဲ့ သဘောပဲ" လို့ လက်ခံယုံကြည်နေမယ်၊
"မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ကျင့်သုံးရမယ်" လို့ သဘောတရားအားဖြင့် ရှင်းလင်းနေမယ်ဆိုရင်... ဒါဟာ အလွန်ကောင်းမွန်တဲ့ "သုတမယဉာဏ်" နဲ့ "စိန္တာမယဉာဏ်" ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကို "Conceptual Understanding — အယူအဆအားဖြင့် နားလည်ခြင်း" လို့ ခေါ်ပါတယ်။ ဒါဟာ မရှိမဖြစ် လိုအပ်တဲ့ အခြေခံအဆင့် ဖြစ်ပေမယ့် ဒါကိုပဲ "Realization — သစ္စာထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း" လို့ ခေါ်ဆိုလို့ မရပါဘူး။
အဘယ်ကြောင့်ဆိုသော် ထိုသို့ နားလည်ထားသော်လည်း ထိုသူ၏ သန္တာန်မှာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ အချိန်မရွေး ပြင်းထန်စွာ ထကြွလာနိုင်သေးတယ်၊ အဝိဇ္ဇာနှင့် သက္ကာယဒိဋ္ဌိတို့ ကိန်းအောင်းနေဆဲ ဖြစ်ပါတယ်။
အစစ်အမှန် "ပဋိဝေဓ — ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း" ဆိုတာကတော့ လောကီဝိပဿနာဉာဏ်စဉ်တွေကို အဆင့်ဆင့် ဖြတ်သန်းပြီးနောက် မဂ်ဉာဏ်ခဏဆိုက်ရောက်တဲ့အခါ ဒုက္ခသစ္စာကို ပိုင်းခြားသိပြီး၊ သမုဒယတဏှာကို အကြွင်းမဲ့ အမြစ်ပြတ် သတ်ပယ်ကာ (ဥပမာ သောတာပတ္တိမဂ်ဖြစ်ပါက ဒိဋ္ဌိနှင့် ဝိစိကိစ္ဆာကို အကြွင်းမဲ့ ဖြတ်တောက်ကာ) နိရောဓသစ္စာ နိဗ္ဗာန်ကို မျက်မှောက်ပြုသွားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် တရားထိုင်ရင်း စိတ်ကလေး ငြိမ်သက်သွားရုံ၊ ခန္ဓာကိုယ်ထဲမှာ တဖျပ်ဖျပ် ပျက်တာလေးတွေ မြင်လိုက်ရုံ၊ "ဪ... အနိစ္စပါလား၊ ဒုက္ခပါလား" လို့ စိတ်ထဲက တွေးမိရုံမျှနဲ့ "ငါ သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိမြင်သွားပြီ၊ မဂ်ဉာဏ်ရသွားပြီ" လို့ ဘယ်သောအခါမှ မယူဆသင့်ပါဘူး။ ဒီလို ယူဆလိုက်ရင် ဝိပဿနာရဲ့ အန္တရာယ်ကြီးတစ်ခုဖြစ်တဲ့ "ဝိပဿနူပက္ကိလေသ" ထဲ ကျရောက်သွားပြီး တရားအစစ်ဆီ မရောက်နိုင်ဘဲ လမ်းခုလတ်မှာ တင်ကျန်ရစ်တတ်ပါတယ်။
နိဗ္ဗာန်တရားတော်နှင့် ပတ်သက်၍ ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ သဘောပေါက်ခြင်း
သစ္စာလေးပါးမှာ တတိယသစ္စာဖြစ်တဲ့ "နိရောဓသစ္စာ နိဗ္ဗာန်" နဲ့ ပတ်သက်ပြီး ဉာတပရိညာ အမြင်အရ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ လုံခြုံရေးစည်းတစ်ခုကိုလည်း သတိပြုရပါမယ်။
နိဗ္ဗာန်ဆိုတာ "အသင်္ခတဓာတ်" ဖြစ်ပါတယ်။ အကြောင်းတရားတို့က ပြုပြင်ဖန်တီးထားခြင်း မရှိတဲ့ သဘာဝတရား ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါကြောင့် နိဗ္ဗာန်တရားတော်ကို —
စိတ်ထဲကနေ အလင်းရောင်ကြီးတစ်ခုလို ပုံဖော်ကြံဆ (Visualization) လုပ်၍ မရပါဘူး၊
အရာရာ လွတ်ဟာသွားတဲ့ ဟာလာဟင်းလင်း စိတ်ကူးသဘော (Blankness) အဖြစ် သတ်မှတ်၍ မရပါဘူး၊
စိတ်သက်သာရာရတဲ့ အနားယူမှု (Relaxation) လို့ မဆိုနိုင်ပါဘူး၊
အထူးသဖြင့် နိဗ္ဗာန်ကို ဝိပဿနာရှုကွက်ထဲ ထည့်သွင်းပြီး "နိဗ္ဗာန်သည်လည်း ဖြစ်ပြီးပျက်တတ်တဲ့ အနိစ္စတရားပဲ" လို့ Conditioned Object အနေနဲ့ ဘယ်တော့မှ မရှုရပါဘူး။
နိဗ္ဗာန်သည် ဖြစ်ခြင်း၊ ပျက်ခြင်း မရှိတဲ့ အသင်္ခတတရား ဖြစ်တဲ့အတွက် ဝိပဿနာဉာဏ်ရဲ့ လက္ခဏာယာဉ်သုံးပါး တင်ပြီး သမ္မသနပြုရမယ့် အာရုံ မဟုတ်ပါဘူး။ ဝိပဿနာဉာဏ် အဆင့်ဆင့် ရင့်ကျက်လာတဲ့အခါ မဂ်ဉာဏ်ဖိုလ်ဉာဏ်တို့ကသာလျှင် နိဗ္ဗာန်ကို အာရုံပြု၍ မျက်မှောက်ပြုတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအချက်ကို မသိဘဲ နိဗ္ဗာန်ကို လိုက်ရှာနေတာမျိုး၊ စိတ်အေးချမ်းမှုကို နိဗ္ဗာန်ထင်နေတာမျိုး မဖြစ်အောင် ဉာတပရိညာအရ ပြတ်သားစွာ ပိုင်းခြားထားရပါမယ်။
ဒီကနေ့ ဒေသနာတော်စဉ်ရဲ့ နဝမမြောက် ယူနစ်ဖြစ်တဲ့ မဟာသရဏဂုဏ ကျမ်းရင်းလာ "စတုသစ္စပဋိဝေဓ" ဆိုတဲ့ အသုံးအနှုန်းနဲ့ ပတ်သက်လို့လည်း ကျမ်းအလွှာ (Source Layer) ကို စနစ်တကျ ခွဲခြားသိထားဖို့ လိုပါတယ်။
မဟာသရဏဂုဏ် ဒေသနာတော်စဉ်ကြီးဟာ ကျေးဇူးတော်ရှင် လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး အစရှိတဲ့ ရှေးဆရာစဉ်တို့ရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်အရ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တို့ သရဏဂုံဆောက်တည်ရာမှစ၍ နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း တရားစဉ်အဆင့်ဆင့်ကို ရှင်းလင်းစွာ မြင်သာအောင် ရေးဆွဲချမှတ်ထားတဲ့ "သင်ရိုးစဉ် မြေပုံသဘော (Curriculum & Pedagogical Framework)" ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီအထဲမှာ ပါဝင်တဲ့ "စတုသစ္စပဋိဝေဓ" ဆိုတဲ့ စကားရပ်ရဲ့ အရင်းအမြစ်ကို လေ့လာဆန်းစစ်ကြည့်ရင် — ၁။ မူလ ပါဠိတော်ကျမ်းရင်း (Mūla Tipiṭaka / CAN) အလွှာ၌ သံယုတ္တနိကာယ၊ သစ္စသံယုတ် စတဲ့ သုတ္တန်ဒေသနာတော်များတွင် "စတုန္နံ အရိယသစ္စာနံ အနနုဗောဓာ အပ္ပဋိဝေဓာ" စသည်ဖြင့် မြတ်စွာဘုရားရှင် ကိုယ်တော်တိုင် ဟောကြားတော်မူခဲ့တဲ့ ဗုဒ္ဓဝစန အစစ်အမှန် ဖြစ်ပါတယ်။ ၂။ အဋ္ဌကထာနှင့် ဋီကာ (ATT / TIK) အလွှာများ၌ ထိုသစ္စာလေးပါးကို မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် တစ်ပြိုင်နက် ထိုးထွင်းသိမြင်ပုံကို "ဧကက္ခဏိက သစ္စဒဿန"၊ ဆီမီးဥပမာ အစရှိသည်တို့ဖြင့် အသေးစိတ် ဖွင့်ဆိုရှင်းပြထားပါတယ်။ ၃။ မဟာသရဏဂုဏ (Mahāsaraṇaguṇa Source / LED) အလွှာ၌မူ သရဏဂုံတည်ပြီးသော ယောဂီပုဂ္ဂိုလ်သည် သံသရာဝဋ်ဆင်းရဲမှ အမှန်တကယ် လွတ်မြောက်လိုပါက ဤသစ္စာလေးပါးကို မလွဲမသွေ ထိုးထွင်းသိမြင်ရမည်ဟူသော လမ်းညွှန်မြေပုံအဖြစ် အခိုင်အမာ နေရာချထားပေးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် စာပေလေ့လာတဲ့အခါ မူလဗုဒ္ဓဝစန ပါဠိတော်က ဘယ်နေရာမှာ ရှိတယ်၊ အဋ္ဌကထာ ဖွင့်ဆိုချက်က ဘာကို ရှင်းပြတယ်၊ မဟာသရဏဂုဏ သင်ရိုးစဉ်က ဘယ်လို ချိတ်ဆက်ပေးထားတယ် ဆိုတဲ့ ကျမ်းအလွှာ အသီးသီးကို ရောထွေးမှုမရှိဘဲ ရှင်းလင်းပြတ်သားစွာ ခွဲခြားသိမြင်ထားရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ယနေ့ တရားနာသူများအတွက် အခြေခံလမ်းညွှန်ချက်
တရားနာပရိသတ်တို့... ဒါဆိုရင် ဒီကနေ့ နံနက်ခင်းမှာ သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိမြင်ခြင်း (စတုသစ္စပဋိဝေဓ) နဲ့ ပတ်သက်ပြီး မိမိတို့ သန္တာန်မှာ ဘယ်လို အခြေခံအသိတွေကို တည်ဆောက်ထားကြရမလဲ?
ပထမဆုံးအနေနဲ့ — သစ္စာတရားကို နားလည်ရာမှာ လောကီစာသိ၊ တွေးသိ သဘောတရားမျှဖြင့် ရောင့်ရဲမနေဘဲ မဂ်ဉာဏ်ဖြင့် ထိုးထွင်းသိမြင်ရမယ့် အဆင့်အထိ နက်ရှိုင်းကျယ်ပြန့်လှတယ်ဆိုတာကို နှလုံးသွင်းရပါမယ်။
ဒုတိယအနေနဲ့ — မိမိကိုယ်ကိုလည်းကောင်း၊ အခြားသူကိုလည်းကောင်း "သောတာပန်ဖြစ်ပြီ၊ မဂ်ရပြီ၊ ဖိုလ်ရပြီ၊ သစ္စာသိပြီ" လို့ အလွယ်တကူ အဆင့်အတန်း သတ်မှတ်ချက်တွေ (Attainment Certification) ဘယ်တော့မှ မလုပ်မိဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒါဟာ မိမိကိုယ်ကို လှည့်စားရာ ရောက်သလို တရားတော်ကိုလည်း တန်ဖိုးကျဆင်းစေပါတယ်။
တတိယအနေနဲ့ — သစ္စာလေးပါးကို ထိုးထွင်းသိမြင်တဲ့ မဂ်ဉာဏ်ဆိုက်ရောက်ဖို့အတွက် အခုလက်ရှိအချိန်မှာ မိမိတို့ လုပ်ဆောင်နိုင်တဲ့ တစ်ခုတည်းသော အလုပ်ဟာ "ဒုက္ခသစ္စာဖြစ်တဲ့ ရုပ်နာမ်ခန္ဓာတို့ကို သတိဖြင့် စောင့်ကြည့်သိမ်းဆည်းခြင်း" နဲ့ "မဂ္ဂင်တရားတို့ကို လက်တွေ့ဘဝထဲမှာ တည်ဆောက်ခြင်း" သာ ဖြစ်တယ်ဆိုတာကို ခိုင်ခိုင်မာမာ သဘောပေါက်ထားဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ သီလကို လုံခြုံစေရမယ်၊ သမာဓိကို တည်ဆောက်ရမယ်၊ ပညာဖြင့် မိမိခန္ဓာရဲ့ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တ သဘောတွေကို အရှိအတိုင်း ကြည့်ရှုရပါမယ်။
ဒီကနေ့ နံနက်ခင်းမှာ ဒီအခြေခံ ဉာတပရိညာ အသိအမြင်ကို စနစ်တကျ ကျောက်ထွင်းအက္ခရာလို စိတ်ထဲမှာ မှတ်သားထားနိုင်ကြမယ်ဆိုရင် နေ့လည်ခင်းမှာ ဒုက္ခသစ္စာကို လက်တွေ့ဘဝမှာ ဘယ်လို စူးစမ်းရှုဆင်ခြင်ရမလဲ (တီရဏပရိညာ) ဆိုတာကို ဘေးကင်းလုံခြုံစွာ ဆက်လက်လေ့လာနိုင်ကြမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် တရားနာပရိသတ် ယောဂီသူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့အနေဖြင့် သစ္စာလေးပါး မြတ်တရား၏ အနက်အဓိပ္ပာယ်၊ ကျမ်းအလွှာသဘောနှင့် လမ်းညွှန်ချက်တို့ကို မှန်ကန်စွာ ပိုင်းခြားသိမြင်တော်မူကြပြီးလျှင် မဂ်ဉာဏ်ဖိုလ်ဉာဏ်ဖြင့် သစ္စာလေးပါးကို မျက်မှောက်ပြု ထိုးထွင်းသိမြင်နိုင်ကြပါစေ ကုန်သတည်း။
ဒေသနာနိဂုံးနှင့် မေတ္တာပို့ အမျှဝေ
သာဓု သာဓု သာဓု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပလာလက
ORCID-0009-0000-0697-4760
ကျမ်းကိုးစာရင်း (Footnotes)
¹ သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၁၂။ သစ္စသံယုတ်၊ ၁။ သမာဓိဝဂ်၊ ၁။ သမာဓိသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၅၈၊ ပိုဒ်ရေ ၁၀၇၁။ (CS-MY-V14-P0358, SN 5.1071 / Samādhisutta, Mahāvagga, Saṃyutta Nikāya)[cite: 2, 5]
² သံယုတ္တနိကာယ၊ မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော်၊ ၁၂။ သစ္စသံယုတ်၊ ၂။ ကောဋိဂါမဝဂ်၊ ၁။ ပဌမကောဋိဂါမသုတ်၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၆၆၊ ပိုဒ်ရေ ၁၀၈၆။ (CS-MY-V14-P0366, SN 5.1086 / Paṭhamakoṭigāmasutta, Mahāvagga, Saṃyutta Nikāya)[cite: 2, 5]
³ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ (ဒုတိယတွဲ)၊ ပညာဘာဝနာနိဒ္ဒေသ၊ သစ္စနိဒ္ဒေသ၊ ဉာဏဒဿနဝိသုဒ္ဓိနိဒ္ဒေသ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၃၂၈-၃၃၀။ (Visuddhimagga-Aṭṭhakathā, Vol. 2, Saccaniddesa / Ñāṇadassanavisuddhiniddesa, CS-MY-ATT)[cite: 2, 5]
⁴ သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဘိဓမ္မအဋ္ဌကထာ (ဒုတိယတွဲ)၊ သစ္စဝိဘင်္ဂအဋ္ဌကထာ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ၊ စာမျက်နှာ ၈၄-၉၂။ (Sammohavinodanī-Aṭṭhakathā, Saccavibhaṅga-vaṇṇanā, CS-MY-ATT)[cite: 2, 5]
၅ မဟာဝိသုဒ္ဓါရုံ ဆရာတော်ကြီး၊ တိပိဋကပါဠိမြန်မာအဘိဓာန် (အနုဗောဓ၊ ပဋိဝေဓ၊ စတုသစ္စပုဒ်အဖွင့်များ)၊ ရန်ကုန်၊ သာသနာရေးဦးစီးဌာန ပုံနှိပ်တိုက်။[cite: 2, 5]
၆ ကျေးဇူးတော်ရှင် လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၊ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီး နှင့် သစ္စာဒီပနီကျမ်း၊ ရန်ကုန်၊ သာသနာရေးဦးစီးဌာန။[cite: 2, 5]
ကျမ်းကိုးစာရင်းညွှန်း (References)[cite: 2, 5]
မဟာဝဂ္ဂသံယုတ်ပါဠိတော် (သစ္စသံယုတ်)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက၊ မြန်မာမူ ပါဠိတော်။[cite: 2, 5]
အဘိဓမ္မာပိဋကတ်၊ ဝိဘင်းပါဠိတော် (သစ္စဝိဘင်း)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက၊ မြန်မာမူ ပါဠိတော်။[cite: 2, 5]
အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၊ ဝိသုဒ္ဓိမဂ္ဂအဋ္ဌကထာ (ပညာနိဒ္ဒေသ)၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ။[cite: 2, 5]
အရှင်ဗုဒ္ဓဃောသ၊ သမ္မောဟဝိနောဒနီ အဘိဓမ္မာအဋ္ဌကထာ၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာမူ။[cite: 2, 5]
လယ်တီဆရာတော်ဘုရားကြီး၊ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးကျမ်း၊ သစ္စာဒီပနီကျမ်း။[cite: 2, 5]
သာသနာရေးဦးစီးဌာန၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂီတိ မူပိဋကတ် မြန်မာပြန်ကျမ်းစာများ၊ ရန်ကုန်မြို့။[cite: 2, 5]
ကျမ်းစာရင်း (Bibliography)[cite: 2, 5]
Canonical Pāḷi Sources (Mūla Tipiṭaka):
Saṃyutta Nikāya: Mahāvaggapāḷi (Saccasaṃyutta). Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Ministry of Religious Affairs, 1956.[cite: 2, 5]
Abhidhammapiṭaka: Vibhaṅgapāḷi (Saccavibhaṅga). Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Ministry of Religious Affairs, 1956.[cite: 2, 5]
Commentarial & Classical Sources (Aṭṭhakathā & Manuals):
Bhadantācariya Buddhaghosa. Visuddhimagga. 2 vols. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Department of Religious Affairs, 1956.[cite: 2, 5]
Bhadantācariya Buddhaghosa. Sammohavinodanī nāma Vibhaṅga-aṭṭhakathā. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Department of Religious Affairs, 1956.[cite: 2, 5]
Bhadantācariya Dhammapāla. Paramatthamañjūsā nāma Visuddhimagga-mahāṭīkā. Chaṭṭha Saṅgāyana Edition. Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 2, 5]
Myanmar Masters & Lineage Works:
Ledi Sayadaw, Ven. Mahāsaraṇaguṇa. Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 2, 5]
Ledi Sayadaw, Ven. Sacca-dīpanī (Manual of the Four Noble Truths). Yangon: Department of Religious Affairs.[cite: 2, 5]
Liturgical Texts:
Mahāsaraṇaguṇa Pallaṅka & Dhātu-vandanā Protocol (LIT-PALLAṄKA-NEW-01). Internal Liturgical Register, Locked Version 3.3.[cite: 2, 5]