Day 316 Nov 12 ဓာတ်တော်ထဲက Chemistry (Chemistry in Relics) အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီ၊ ရူပက္ခန္ဓာ Isotope Geochemistry (အိုင်ဆိုတုပ် ဂျီယိုခေမိဗေဒ နှင့် မူလဇာစ်မြစ်ခြေရာခံခြင်း) T115 (Conservation Assessment Record) / Case-X316 Policy 4, Article 4.2 (Authenticity Verification & Material Analysis)
"နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ" (၃) ကြိမ်။
"ဝန္ဒာမိ စေတိယံ သဗ္ဗံ သဗ္ဗဌာနေသု ပတိဋ္ဌိတံ၊ သရီရဓာတု မဟာဗောဓိံ ဗုဒ္ဓရူပံ သဗ္ဗံ သဒါ။"
(အရပ်လေးမျက်နှာ၊ အရပ်တစ်ပါး၌ တည်ရှိကုန်သော စေတီပုထိုး၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိညောင်ပင်၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို အခါခပ်သိမ်း ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။)
"ဝန္ဒာမိ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။"
(ဤ သွာဂတ မည်သော ကျောင်းတိုက်၌ တည်ရှိကုန်သော ဓာတ်တော်တို့ကို ဘုရားတပည့်တော် ရှိခိုးပါ၏။ ထိုဓာတ်တော်တို့ကို စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ လုံခြုံစေခြင်း၊ သယ်ဆောင်ပူဇော်ခြင်း ကိစ္စရပ်များကို ဘုရားတပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟာပါလက သည် ရိုသေစွာ ဆောင်ရွက်ပါ၏။)
"သဗ္ဗေ ဝန္ဒာမိ တေ အဟံ။"
(ထိုစေတီ၊ ဓာတ်တော်၊ ဗောဓိ၊ ရုပ်ပွားတော် အားလုံးတို့ကို ဘုရားတပည့်တော်သည် ရှိခိုးပါ၏။)
"အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့။"
"နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ"။
ကျောင်းသားများနေ့၊ ပညာရေးနှင့် ကျောင်းသားလှုပ်ရှားမှု သမိုင်းကို ဂုဏ်ပြုသောအားဖြင့် ပညာလိုလားသော လူငယ်မောင်မယ်များ ဘဝအမြင် မှန်ကန်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဟောကြားမည့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ဓာတ်တော်ထဲက Chemistry" ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့ဟာ ကျောင်းသားများနေ့ ဖြစ်တဲ့အတွက် ပညာရပ်ဆိုင်ရာ အမြင်နဲ့ ဓမ္မအမြင်ကို ပေါင်းစပ်ပြီး တင်ပြချင်ပါတယ်။ ကျွန်ုပ်တို့ ကိုးကွယ်နေတဲ့ ဓာတ်တော်တွေဟာ ယုံကြည်မှုသက်သက် (Faith) လား၊ ဒါမှမဟုတ် ရုပ်ဝတ္ထုသဘောတရား (Matter) အရ ဘယ်လို တည်ဆောက်ထားသလဲဆိုတာကို အဘိဓမ္မာနဲ့ ခေတ်သစ် Isotope Geochemistry (အိုင်ဆိုတုပ် ဂျီယိုခေမိဗေဒ) တို့ကို ယှဉ်တွဲလေ့လာကြည့်ရအောင်။
ဒီအတွက် အခြေခံရမယ့် ပါဠိတော်ကတော့ အဘိဓမ္မပိဋကတ်၊ ဓမ္မသင်္ဂဏီကျမ်း၊ ရူပက္ခန္ဓာ အပိုင်းဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်က ရုပ်တရားတွေကို ခွဲခြမ်းစိတ်ဖြာတဲ့အခါ "စတ္တာရော စ မဟာဘူတာ၊ စတုန္နဉ္စ မဟာဘူတာနံ ဥပါဒါယ ရူပံ" လို့ ဟောကြားထားပါတယ်။ "မဟာဘူတာ- ကြီးကျယ်ကုန်သော ဓာတ်ကြီးလေးပါးတို့သည် လည်းကောင်း၊ ဥပါဒါယ ရူပံ- ထိုဓာတ်ကြီးလေးပါးကို မှီ၍ဖြစ်သော ဥပါဒါရုပ်တို့သည် လည်းကောင်း (ရှိကုန်၏)" လို့ ဆိုလိုပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ "ပထဝီ (မြေ)၊ အာပေါ (ရေ)၊ တေဇော (မီး)၊ ဝါယော (လေ)" ဆိုတဲ့ ဓာတ်ကြီးလေးပါးဟာ ဒြပ်ထုတစ်ခုရဲ့ အမာခံ (Structure) ဖြစ်ပြီး၊ "ဝဏ္ဏ (အဆင်း)၊ ဂန္ဓ (အနံ့)" စတာတွေက မှီတွယ်ဖြစ်တဲ့ သဘောတရားတွေပါ။ ဓာတ်တော်တစ်ဆူကို ကြည့်လိုက်ရင် အပြင်ပန်း အဆင်း (Colour/Shape) ကို မြင်ရပေမယ့်၊ အတွင်းမှာတော့ ဒီဓာတ်သဘောတွေနဲ့ ဖွဲ့စည်းထားတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံပညာ၊ အထူးသဖြင့် Isotope Geochemistry (အိုင်ဆိုတုပ် ဂျီယိုခေမိဗေဒ) နဲ့ ချိတ်ဆက်ကြည့်ရင် အလွန်စိတ်ဝင်စားဖို့ ကောင်းပါတယ်။ ကျောက်တုံးတစ်တုံး၊ အရိုးတစ်စကို တွေ့တဲ့အခါ သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "ဒါ ဘယ်ကလာသလဲ" (Provenance) ဆိုတာကို သိဖို့ သူ့ထဲမှာပါတဲ့ အိုင်ဆိုတုပ် (Isotope) တွေကို စစ်ဆေးကြပါတယ်။ ဥပမာ- Strontium Isotope (စထရွန်တီယမ် အိုင်ဆိုတုပ်) ဟာ ဒေသတစ်ခုနဲ့ တစ်ခု မတူပါဘူး။ ကျောက်တုံးတစ်ခုရဲ့ "ဓာတုလက်ဗွေ" (Chemical Fingerprint) ဟာ သူဖြစ်တည်ခဲ့တဲ့ နေရာကို အတိအကျ ညွှန်ပြနေပါတယ်။ အဘိဓမ္မာမှာ "သမုဋ္ဌာန်" (ဖြစ်ကြောင်း) ကို ရှာသလိုပဲ၊ သိပ္ပံမှာလည်း "Source" (မူလအစ) ကို ဓာတုဗေဒနည်းနဲ့ ရှာဖွေတာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီသဘောတရားကို လက်တွေ့ ဘယ်လိုသုံးမလဲ။ ဦးဇင်းတို့ သွာဂတပြတိုက်မှာ ကြုံတွေ့ခဲ့ရတဲ့ Case-X316 ဖြစ်ရပ်လေးတစ်ခု ရှိပါတယ်။ တစ်ခါက ဒကာတစ်ယောက်က "ဆရာတော်... ဒါ ကျွန်တော် ဘုရားဖူးသွားတုန်းက ဂူတစ်ခုထဲက ရခဲ့တဲ့ ရှေးဟောင်းဓာတ်တော်ပါ" ဆိုပြီး အရောင်တောက်နေတဲ့ အရာဝတ္ထုတစ်ခုကို လာလှူပါတယ်။ ကြည့်လိုက်တော့ ဖန်ဂေါ်လီလိုလို၊ ပလပ်စတစ်လိုလို ဖြစ်နေတယ်။ ဒါကို "ဓာတ်တော်" လို့ ချက်ချင်း လက်ခံလိုက်ရင် သမိုင်းအမှား ဖြစ်သွားနိုင်သလို၊ "အတုကြီး" လို့ ချက်ချင်း ပြောလိုက်ရင်လည်း ဒကာရဲ့ သဒ္ဓါတရား ပျက်သွားနိုင်ပါတယ်။
အဲဒီအချိန်မှာ ဦးဇင်းတို့က Policy 4, Article 4.2 (Authenticity Verification & Material Analysis) ကို ကိုင်စွဲပြီး ဆောင်ရွက်ခဲ့ပါတယ်။ ဒီမူဝါဒက "ယုံကြည်မှုကို မထိခိုက်စေဘဲ ရုပ်ဝတ္ထုအမှန်ကို စိစစ်ရမည်" လို့ လမ်းညွှန်ထားပါတယ်။ ဦးဇင်းတို့က Template T115 (Conservation Assessment Record) ကို ဖွင့်ပြီး သူ့ရဲ့ ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ဂုဏ်သတ္တိ (Physical Properties) တွေကို မှတ်တမ်းတင်ပါတယ်။ ဓာတုဗေဒ စမ်းသပ်ချက် အကြီးကြီးတွေ မလုပ်နိုင်ရင်တောင်၊ အလေးချိန် (Density)၊ အပူစီးကူးမှု (Thermal Conductivity) နဲ့ မာကျောမှု (Hardness) တွေကို တိုင်းတာပါတယ်။
ရလဒ်က ဘာထွက်လာသလဲဆိုတော့ အဲဒီ "ဓာတ်တော်" ဆိုတဲ့အရာဟာ သဘာဝကျောက် (Mineral) မဟုတ်ဘဲ၊ စက်ရုံက ထွက်တဲ့ "Synthetic Resin" (ကော်စေး) တစ်မျိုး ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါကို ဒကာကြီးကို ရှင်းပြတဲ့အခါ "ပထဝီဓာတ် (မာကျောမှု) သဘောအရ ဒါဟာ သဘာဝဓာတ်တော်နဲ့ မတူပါဘူး ဒကာကြီး။ ဒါပေမယ့် ဒကာကြီးရဲ့ 'စေတနာ' ကတော့ အစစ်ပါပဲ။ ဒါကို ဓာတ်တော်အဖြစ် မှတ်တမ်းမတင်ဘဲ၊ 'ပူဇော်ဖွယ်ရာ ဝတ္ထု' အဖြစ် လက်ခံပါမယ်" လို့ ဖြေရှင်းပေးခဲ့ပါတယ်။ T115 မှာလည်း "Material Analysis: Synthetic Origin" လို့ တိတိကျကျ မှတ်တမ်းတင်ထားလိုက်ပါတယ်။ ဒါဟာ Isotope Geochemistry လိုပဲ "အမှန်တရား" (Truth) ကို ရှာဖွေခြင်းပါပဲ။
ဒီနေရာမှာ ကျောင်းသားလူငယ်တွေကို ပြောချင်တာက ပညာသင်တယ်ဆိုတာ "အမှန်ကို အမှန်အတိုင်း သိဖို့" ဖြစ်ပါတယ်။ ဓာတုဗေဒ (Chemistry) က ဒြပ်ဝတ္ထုတွေရဲ့ သဘောကို သင်ပေးသလို၊ အဘိဓမ္မာက ရုပ်နဲ့နာမ်ရဲ့ သဘောကို သင်ပေးပါတယ်။ သိပ္ပံပညာရှင်တစ်ယောက်ဟာ Experiment (စမ်းသပ်ချက်) လုပ်ပြီးမှ Result (အဖြေ) ထုတ်သလို၊ ဓာတ်တော်ထိန်းသိမ်းသူ (Custodian) တစ်ယောက်ဟာလည်း ယုံကြည်မှုသက်သက်နဲ့ မဆုံးဖြတ်ဘဲ၊ ပညာနဲ့ စိစစ်ပြီးမှ လက်ခံရပါတယ်။ ဒါမှသာ သာသနာတော်မှာ "အမှား" တွေ နည်းပြီး "အမှန်" တရားတွေ ခိုင်မာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒါကြောင့် ဒီနေ့ ကျောင်းသားများနေ့မှာ လူငယ်တွေအနေနဲ့ စာသင်ခန်းထဲက သိပ္ပံပညာကို လက်တွေ့ဘဝနဲ့ ဓမ္မနယ်ပယ်မှာ ဘယ်လို အသုံးချမလဲဆိုတာ စဉ်းစားကြပါ။ အိုင်ဆိုတုပ်တွေက မူလဇာစ်မြစ်ကို မလိမ်ညာသလို၊ ကိုယ့်ရဲ့ ကံ၊ ဉာဏ်၊ ဝီရိယ တွေကလည်း ကိုယ့်ရဲ့ အနာဂတ်ကို မလိမ်ညာပါဘူး။ ရုပ်ဝတ္ထုကို ဓာတုဗေဒနဲ့ စစ်ဆေးသလို၊ ကိုယ့်စိတ်ကို ဓမ္မနဲ့ စစ်ဆေးပြီး အမှန်တရားကို ရှာဖွေနိုင်ကြပါစေ။
ယနေ့ ဟောကြားအပ်သော 'ဓာတ်တော်ထဲက Chemistry' တရားတော်ကို နာယူကြရသော သင်သူတော်ကောင်း အပေါင်းတို့သည် အဘိဓမ္မာဉာဏ်၊ သိပ္ပံဉာဏ်တို့ဖြင့် အမှားနှင့် အမှန်ကို ဝေဖန်ပိုင်းခြားနိုင်ကြပါစေ၊ နိုင်ငံအတွက် အားထားရသော ကျောင်းသားလူငယ်များ၊ ပညာရှင်များ ဖြစ်ကြပါစေ၊ ထိုပညာစွမ်းအားဖြင့် သာသနာတော်ကို စောင့်ရှောက်နိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
"ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု" (၃) ကြိမ်။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ နိုဝင်ဘာလ ၁၂ ရက်
ORCID: 0009-0000-0697-4760
သာသနာတော်နှင့် ရှေးဟောင်းသုတေသနဆိုင်ရာ အသိပညာများကို စနစ်တကျ လေ့လာလိုပါက ဦးဇင်းတို့၏ Facebook Group တွင်လည်း ပါဝင်ဆွေးနွေးနိုင်ပါကြောင်း ဖိတ်ကြားအပ်ပါသည်။