"အသိဉာဏ်ပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် ဓမ္မအမွေ"
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
အနန္တောအနန္တငါးပါးကို အာရုံပြု၍ ညီညာဖြဖြ ကန်တော့ကြပါစို့ -
နမော ဗုဒ္ဓဿ - သစ္စာလေးပါး မြတ်တရားကို ပိုင်းခြားထင်ထင် သိမြင် တော်မူသော ရှင်တော် မြတ်စွာဘုရားသခင် ကိုယ်တော်မြတ်ကြီးအား ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင် ဘုရား။
နမော ဓမ္မဿ - မဂ်လေးတန်၊ ဖိုလ်လေးတန်၊ နိဗ္ဗာန် ပရိယတ် ဆယ်ပါးသော တရားတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော သံဃဿ - မဂ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဖိုလ်၌တည်သော ပုဂ္ဂိုလ်လေးပါး ဤ ရှစ်ပါးသော အရိယာ သံဃာတော်မြတ်အား ရည်ညွှတ် သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာမြတ်နိုး လက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော မာတာပိတုဿ - မိဘနှစ်ပါးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုးလက်စုံ မိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
နမော အာစရိယဿ - ဝိပဿနာ ဉာဏ်မျက်စိနှစ်ကွင်း အလင်းရအောင် သစ္စာလေးပါးတရားတော်နှင့် ကုသပေးတော်မူသော ကျေးဇူးတော်ရှင် မိုးကုတ်ဆရာတော် ဘုရား ကြီး နှင့် မုံလယ်ဆရာတော် ဘုရားကြီးအား ရည်ညွှတ်သဒ္ဓါ စေတနာ ဖြင့် ပန်ထွာ မြတ်နိုး လက်စုံမိုး၍ ရှိခိုးပါ၏ အရှင်ဘုရား။
အပိုင်း (၁) အသိဉာဏ်ပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် ဓမ္မအမွေ နိဒါန်း
ယနေ့ သာသနာနှစ် ၂၅၆၅ ခုနှစ်၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၄ ခုနှစ်၊ တန်ခူးလပြည့်ကျော် ၁၂ ရက်၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၆ ရက်နေ့ဟာ "ကမ္ဘာ့အသိဉာဏ်ပစ္စည်းမူပိုင်ခွင့်နေ့" (World Intellectual Property Day) ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီနေ့မှာ ဦးဇင်းအနေနဲ့ "အသိဉာဏ်ပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် ဓမ္မအမွေ" ဆိုတဲ့ ခေါင်းစဉ်နဲ့ ဝိနည်းပိဋကတ်လာ နိဿဂ္ဂိယပါစိတ် ကဏ္ဍတွေကို Intellectual Property (IP) Law ခေါ်တဲ့ အသိဉာဏ်ပစ္စည်း မူပိုင်ခွင့်ဥပဒေတွေနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ပြီး ဟောကြားပေးသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
လောကမှာ သူတစ်ပါးရဲ့ တီထွင်ဖန်တီးမှု၊ စိတ်ကူးဉာဏ်နဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုတွေကို ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ ရယူခြင်းဟာ ဥပဒေအရရော၊ ဝိနည်းတရားအရပါ အပြစ်ထိုက်တဲ့ အမှုတွေပါပဲ။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ဟာ ရဟန်းတော်တွေ ပိုင်ဆိုင်မှုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး စနစ်တကျ ရှိစေဖို့၊ သူတစ်ပါး ပိုင်ဆိုင်မှုကို မထိပါးစေဖို့ နိဿဂ္ဂိယပါစိတ် သိက္ခာပုဒ်တွေကို ပညတ်ခဲ့တာဟာ ယနေ့ခေတ် IP Law တွေရဲ့ အနှစ်သာရနဲ့ အင်မတန် တူညီနေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။
အပိုင်း (၂) နိဿဂ္ဂိယပါစိတ်နှင့် ပိုင်ဆိုင်မှု စည်းကမ်း
ဝိနည်းပိဋကတ်၊ ပါစိတ္တယပါဠိတော်၊ နိဿဂ္ဂိယကဏ္ဍ (မြန်မာပြန် ဆဋ္ဌသံဂါယနာမူ) မှာ ပိုင်ဆိုင်မှုနဲ့ ပတ်သက်ပြီး သိက္ခာပုဒ် ၃၀ ပါရှိပါတယ်။ "နိဿဂ္ဂိယ" ဆိုတာ "စွန့်ခြင်း" လို့ အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။ အပ်စပ်တဲ့ နည်းလမ်းနဲ့ မဟုတ်ဘဲ ရရှိလာတဲ့ ပစ္စည်း၊ သတ်မှတ်ထားတဲ့ ပမာဏထက် ကျော်လွန်ပိုင်ဆိုင်တဲ့ ပစ္စည်းတွေကို သံဃာ့အလယ်မှာ အရင်ဆုံး စွန့်လွှတ်ရမယ်လို့ ဆိုလိုတာပါ။
ဒါဟာ IP Law မှာပါတဲ့ 'Proper Acquisition' (မှန်ကန်စွာ ရယူပိုင်ဆိုင်ခြင်း) နဲ့ ဆင်တူပါတယ်။ သူတစ်ပါးရဲ့ တရားဝင် ပိုင်ဆိုင်မှုကို ကျော်လွန်ပြီး ရယူတာ၊ ဒါမှမဟုတ် သတ်မှတ်ချက်နဲ့ မညီဘဲ သိမ်းဆည်းတာဟာ ဝိနည်းအရ အာပတ်သင့်သလို၊ ဥပဒေအရလည်း မူပိုင်ခွင့် ချိုးဖောက်မှု (IP Infringement) မြောက်ပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားက ရဟန်းတော်တွေကို ပစ္စည်းဥစ္စာအပေါ်မှာ လောဘမကြီးဖို့နဲ့ သူတစ်ပါး ပိုင်ဆိုင်မှုကို လေးစားဖို့ ဒီသိက္ခာပုဒ်တွေနဲ့ Filter လုပ်ပေးခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၃) သွာဂတပြတိုက်၏ IP Protection (T103)
ဦးဇင်းတို့ Hswagata (သွာဂတ) ပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို ထိန်းသိမ်းရုံတင်မကဘဲ၊ ပြတိုက်က ထုတ်လုပ်တဲ့ သုတေသန စာတမ်းတွေ၊ ဓာတ်ပုံမှတ်တမ်းတွေနဲ့ ဒီဇိုင်းတွေကို ကာကွယ်ဖို့အတွက် Template-T103 (Intellectual Property & Copyright Registry) ကို သုံးစွဲပါတယ်။ ပြတိုက်ရဲ့ အသိဉာဏ်ပိုင်ဆိုင်မှုတွေကို ဘယ်သူက ဖန်တီးတယ်၊ ဘယ်လို အသုံးပြုခွင့်ပေးထားတယ်ဆိုတာကို စနစ်တကျ မှတ်တမ်းတင်ရပါတယ်။
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." အသိဉာဏ်ပစ္စည်းဆိုတာ ဒြပ်မဲ့ပိုင်ဆိုင်မှု (Intangible Assets) ပါ။ Policy 8, Art 8.5 အရ "Ethical Content Usage" ဆိုတဲ့ မူဝါဒ ရှိပါတယ်။ သူတစ်ပါးရဲ့ ဓမ္မမှတ်တမ်းတွေကို ကိုးကားတဲ့အခါ မူရင်းဖန်တီးသူကို အသိအမှတ်ပြုခြင်း (Proper Citation) ဟာ ဝိနည်းတော်လာ "သမ္မာအာဇီဝ" (မှန်ကန်သော အသက်မွေးမှု) နဲ့ ကိုက်ညီပါတယ်။ သူတစ်ပါးရဲ့ အသိဉာဏ်ကို ခိုးယူခြင်းဟာလည်း "အဒိန္နာဒါန" ကံရဲ့ အနွယ်ဝင် ဖြစ်နိုင်တာကြောင့် ဓာတ်တော်စောင့်ရှောက်သူတွေဟာ IP ကျင့်ဝတ်ကို အထူး လိုက်နာကြရပါတယ်။
အပိုင်း (၄) Case-I116 နှင့် မူပိုင်ခွင့် ချိုးဖောက်မှု သင်ခန်းစာ
Case-I116 အရ သွာဂတပြတိုက်က ထုတ်ဝေတဲ့ ဓာတ်တော်သမိုင်း မှတ်တမ်းတစ်ခုကို အပြင်က ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက်က ခွင့်ပြုချက်မရှိဘဲ မိမိအမည်နဲ့ ပြန်လည် ထုတ်ဝေခဲ့ပါတယ်။ ဒါဟာ Intellectual Property Theft (အသိဉာဏ်ပစ္စည်း ခိုးယူမှု) ပါပဲ။ ဝိနည်းတော်မှာ ပါတဲ့ "စီဝရအစ္ဆိန္ဒန" (သင်္ကန်းကို လုယူခြင်း) သိက္ခာပုဒ်နဲ့ သဘောတရားချင်း တူပါတယ်။
[Image comparing physical property theft versus intellectual property theft]
အဖွဲ့သားတွေဟာ T103 စနစ်နဲ့ ဥပဒေကြောင်းအရ ဖြေရှင်းခဲ့ရပါတယ်။ "ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးဦးမယ်... အရှင်ဘုရား... တရားတော်တွေက အများပိုင်ပဲ မဟုတ်ဘူးလား၊ ဘာလို့ မူပိုင်ခွင့် လုပ်နေရတာလဲ" လို့။ အေး... တရားတော်ကတော့ အများပိုင်ပါ၊ ဒါပေမဲ့ အဲဒီတရားတော်ကို စနစ်တကျ သုတေသနပြုပြီး ပုံဖော်ထားတဲ့ "တင်ပြပုံ" (Expression) ကတော့ ဖန်တီးသူရဲ့ အားထုတ်မှု ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒါကို လွဲမှားစွာ အသုံးချခြင်းဟာ ဓမ္မအလင်းရောင်ကို ဝေဝါးစေနိုင်တဲ့အတွက် စနစ်တကျ ကာကွယ်ရခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ နိဿဂ္ဂိယပါစိတ် သိက္ခာပုဒ်တွေကလည်း ပစ္စည်းတွေ လွဲမှားစွာ မစီးဆင်းအောင် တားဆီးပေးသလိုမျိုးပေါ့။
အပိုင်း (၅) ဓမ္မအမွေကို လက်ဆင့်ကမ်းခြင်းနှင့် မူပိုင်ခွင့် (Legitimacy of Lineage)
ဝိနည်းတော်မှာ "ဥပဇ္ဈာယ်" နဲ့ "သဒ္ဓိဝိဟာရိက" (ဆရာနဲ့ တပည့်) ဆက်ဆံရေးမှာ အသိပညာ လက်ဆင့်ကမ်းမှုကို အလေးထားပါတယ်။ ဒါဟာ အသိဉာဏ်ပစ္စည်းတွေကို လက်ဆင့်ကမ်းတဲ့ 'Licensing & Succession' နဲ့ ဆင်တူပါတယ်။ ဆရာ့ရဲ့ အဆုံးအမကို တပည့်က အလွဲသုံးစား မလုပ်ဖို့၊ မူရင်းအဓိပ္ပာယ် မပျက်အောင် ထိန်းသိမ်းဖို့ဟာ "ဓမ္မအမွေ" စောင့်ရှောက်ခြင်းပါပဲ။
သွာဂတရဲ့ Policy 8, Art 8.5 မှာ "Authenticity Assurance" ဆိုတာ ရှိပါတယ်။ ဓာတ်တော်တွေနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ သတင်းအချက်အလက်တွေကို ဖြန့်ဝေတဲ့အခါ 'Source integrity' ကို အလေးထားရပါတယ်။ မဟုတ်မမှန် လုပ်ကြံရေးသားခြင်း သို့မဟုတ် သူတစ်ပါးရဲ့ သုတေသနကို ကိုယ့်ဟာလို လုပ်ခြင်းဟာ သာသနာပြုသူတစ်ယောက်ရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကို ညှိုးနွမ်းစေပါတယ်။ အသိဉာဏ်ပိုင်ဆိုင်မှုကို လေးစားခြင်းဟာ အမှန်တရားကို လေးစားခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၆) သတိပဋ္ဌာန်နှင့် အခိုးအကုသိုလ် (Mindfulness & Anti-Theft)
"အေး... အဲဒါကို သိပ္ပံနည်းကျ ကြည့်ရင်..." Plagiarism (သူတစ်ပါးစာပေကို ခိုးယူခြင်း) ဟာ အသိဉာဏ်ပိုင်းဆိုင်ရာ ပျင်းရိမှု (Mental Laziness) နဲ့ လောဘကြောင့် ဖြစ်တာပါ။ သတိပဋ္ဌာန်တရား ပွားများနေတဲ့သူဟာ ကိုယ့်ရဲ့ စိတ်အစွဲတွေကို အမြဲ စောင့်ကြည့်နေပါတယ်။ "ငါ ဒါကို ယူချင်တာလား၊ ဒါဟာ ငါ့ပိုင်ဆိုင်မှု ဟုတ်ရဲ့လား" ဆိုတာကို သတိနဲ့ ခွဲခြားနိုင်ပါတယ်။
သွာဂတပြတိုက်ရဲ့ Audit-Y2022 အရ တို့ရဲ့ ဝန်ထမ်းတွေဟာ Template-T103 ကို သုံးပြီး ကိုယ့်ရဲ့ ဖန်တီးမှုတွေကို Auditing လုပ်ကြပါတယ်။ သူတစ်ပါးရဲ့ အိုင်ဒီယာကို ယူမိခဲ့ရင်လည်း ချက်ချင်း အသိအမှတ်ပြု (Acknowledgment) ပေးပါတယ်။ ဒါဟာ နိဿဂ္ဂိယပါစိတ် သိက္ခာပုဒ်အရ အာပတ်ကို ဝန်ခံပြီး စွန့်လွှတ်လိုက်တဲ့အခါ စိတ်ဓာတ် သန့်စင်သွားသလိုမျိုးပါပဲ။ အမှားကို သိပြီး ပြင်ဆင်ခြင်းဟာ သူတော်ကောင်းတို့ရဲ့ လမ်းစဉ် ဖြစ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၇) ဓာတ်တော်မြတ်များ - ဘုရားရှင်၏ မူပိုင်အမွေအနှစ်များ
ဓာတ်တော်မြတ်တွေဟာ ဘုရားရှင်ရဲ့ "ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အသိဉာဏ်အမွေအနှစ်" တွေ ဖြစ်ပါတယ်။ ဘုရားရှင်က သူ့ရဲ့ ဓာတ်တော်တွေကို နောင်လာနောက်သားတွေ ကြည်ညိုနိုင်ဖို့ "အဓိဋ္ဌာန်" နဲ့ ချန်ထားရစ်ခဲ့တာဟာ အကြီးမြတ်ဆုံးသော ဓမ္မအမွေ (Spiritual IP) ပါပဲ။ တို့တွေဟာ အဲဒီအမွေကို "ခိုးယူ" ပိုင်စိုးဖို့ မဟုတ်ဘဲ "စောင့်ရှောက်" ပူဇော်ဖို့သာ ဖြစ်ပါတယ်။
သွာဂတပြတိုက်မှာ ဓာတ်တော်တွေကို စောင့်ရှောက်ခြင်းဖြင့် တို့ဟာ ဘုရားရှင်ရဲ့ မူပိုင်အမွေအနှစ်တွေကို ကမ္ဘာတည်သရွေ့ မကွယ်ပျောက်အောင် Registry T103 စနစ်တွေနဲ့ ကာကွယ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဓာတ်တော်မြတ်တွေကို ဖူးမြော်တဲ့အခါ "ဒါဟာ ငါ့ဟာ၊ ငါ့ပစ္စည်း" ဆိုတဲ့ အစွဲကို စွန့်ပြီး၊ ဘုရားရှင် ပေးသနားခဲ့တဲ့ "တရားအမွေ" ကိုပဲ အသိဉာဏ်နဲ့ ခံယူကြရပါမယ်။
အပိုင်း (၈) မူပိုင်ခွင့်နေ့အတွက် Practical Feedback
ဒကာ၊ ဒကာမတို့လည်း ဒီနေ့ ကမ္ဘာ့မူပိုင်ခွင့်နေ့မှာ အသိဉာဏ်ပစ္စည်းတွေကို အောက်ပါအတိုင်း လေးစားလိုက်နာကြည့်ကြပါ -
၁။ "အရင်းအမြစ်ကို အသိအမှတ်ပြုပါ" - သူတစ်ပါးရဲ့ စာ၊ ဓာတ်ပုံ သို့မဟုတ် အိုင်ဒီယာကို သုံးရင် မူရင်းပိုင်ရှင်ကို Credit ပေးပါ (T103 Citation Style)။
၂။ "ခိုးယူခြင်းကို ရှောင်ပါ" - အခမဲ့ရယူနိုင်ပေမယ့် တရားမဝင်တဲ့ (Pirated) အရာတွေကို သုံးစွဲခြင်းဟာ ဝိနည်းတရားအရ မစင်ကြယ်ဘူးလို့ ဆင်ခြင်ပါ (နိဿဂ္ဂိယပါစိတ် သံဝရ)။
၃။ "ဓမ္မအမွေကို စောင့်ရှောက်ပါ" - ဘုရားဟော တရားတော်တွေကို ပြန့်ပွားအောင် လုပ်တဲ့အခါ မူရင်း အဓိပ္ပာယ် မပျက်အောင် သတိနဲ့ မျှဝေပါ (Policy 8 Application)။
ဒါဟာ တို့ဘဝရဲ့ System ကို "Ethical & Legal" ဖြစ်အောင် Upgrade လုပ်လိုက်တာပါပဲ။ သူတစ်ပါးရဲ့ အသိဉာဏ်ကို လေးစားတဲ့သူဟာ ကိုယ့်ရဲ့ အသိဉာဏ်ကိုလည်း မြင့်မားအောင် တည်ဆောက်နိုင်သူ ဖြစ်လာမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
အပိုင်း (၉) နိဂုံးချုပ်နှင့် သာဓုအနုမောဒနာ
ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ "အသိဉာဏ်ပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် ဓမ္မအမွေ" တရားတော်ရဲ့ အနှစ်ချုပ်ကတော့ - နိဿဂ္ဂိယပါစိတ် သိက္ခာပုဒ်လာ ပိုင်ဆိုင်မှု စည်းကမ်းတွေကို အခြေခံပြီး၊ သူတစ်ပါးရဲ့ အသိဉာဏ်ပစ္စည်း (IP) တွေကို လေးစားတန်ဖိုးထားကြဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဓမ္မအမွေကို အစစ်အမှန်အတိုင်း ထိန်းသိမ်းခြင်းဟာ သာသနာတော်ကို ရေရှည်တည်တံ့အောင် စောင့်ရှောက်ခြင်းပါပဲ။
ဒကာ၊ ဒကာမ အပေါင်း သူတော်ကောင်းတို့လည်း သန့်စင်သော ကိုယ်ကျင့်တရား၊ မြင့်မြတ်သော အသိဉာဏ်များဖြင့် သူတစ်ပါး၏ ပိုင်ဆိုင်မှုများကို လေးစားနိုင်ကြပြီး၊ ဘုရားရှင်၏ ဓမ္မအမွေအနှစ်များကို အပြည့်အဝ ခံယူနိုင်ကြပါစေကုန်သတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဌတု
ဗုဒ္ဓသာသနံ - မြတ်စွာဘုရား၏ အဆုံးအမ သာသနာတော်သည်
စိရံ - ကြာမြင့်စွာသော ကာလပတ်လုံး
တိဌတု - တည်ပါစေသတည်း။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
နေ့စွဲ - ၂၀၂၂ ခုနှစ်၊ ဧပြီလ ၂၆ ရက် (Day 116)