ညီညွတ်သောအဖွဲ့အစည်း၏ အမြစ် -ဘုရားရှင်သင်ပြသော စည်းမျဉ်း၊ အစည်းအဝေး၊ ဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် တာဝန်ခံမှု
ညီညွတ်သောအဖွဲ့အစည်း၏ အမြစ်
ဘုရားရှင်သင်ပြသော စည်းမျဉ်း၊ အစည်းအဝေး၊ ဆုံးဖြတ်ချက်နှင့် တာဝန်ခံမှု
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။
ဒကာ ဒကာမတို့ရေ…
ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ ပြောကြားနာယူကြမယ့် အကြောင်းအရာက လူတစ်ယောက်ရဲ့ ကိုယ်ရေးကိုယ်တာပြဿနာ မဟုတ်ပါဘူး။ မိသားစုတစ်စုရဲ့ ကိစ္စတစ်ခုလည်း မဟုတ်ပါဘူး။ လူအများစုစည်းပြီး ကောင်းမြတ်တဲ့ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုအတွက် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု တည်ထောင်မယ်ဆိုရင် ဘယ်လိုစနစ်တကျ ဆောင်ရွက်သင့်သလဲဆိုတဲ့ အကြောင်းပါ။
အဖွဲ့အစည်းဆိုတာ နာမည်တပ်လိုက်တာနဲ့ အဖွဲ့အစည်းဖြစ်သွားတာ မဟုတ်ဘူးနော်။ တံဆိပ်တစ်ခု လုပ်လိုက်တာ၊ ရုံးခန်းတစ်ခန်း ရလိုက်တာ၊ လူမှုကွန်ရက်စာမျက်နှာ တစ်ခုဖွင့်လိုက်တာ၊ အဖွဲ့ဝင်စာရင်းတစ်ခု ရေးလိုက်တာနဲ့ အဖွဲ့အစည်းကောင်းတစ်ခု ဖြစ်လာတာ မဟုတ်ပါဘူး။
လူရှိရမယ်။ ရည်ရွယ်ချက်ရှိရမယ်။ စည်းမျဉ်းရှိရမယ်။ လုပ်ပိုင်ခွင့်ဘယ်သူ့မှာ ဘယ်လောက်ရှိတယ်ဆိုတာ သိရမယ်။ တာဝန်ရှိရမယ်။ ပြောသင့်တာပြောနိုင်တဲ့ နေရာရှိရမယ်။ မပြောသင့်တာကို ထိန်းနိုင်ရမယ်။ ဆုံးဖြတ်ချက်ဘယ်လိုချမလဲ သိရမယ်။ ငွေကြေးနဲ့ ပစ္စည်းတွေ ဘယ်လိုထိန်းမလဲ သိရမယ်။ ပြဿနာဖြစ်ရင် ဘယ်လိုဖြေရှင်းမလဲ သိရမယ်။ နောက်ဆုံးတော့ “ဒီအဖွဲ့အစည်းက လူတစ်ယောက်အပေါ် တည်တာလား၊ တရားနဲ့ စည်းမျဉ်းအပေါ် တည်တာလား” ဆိုတဲ့မေးခွန်းကို ဖြေရမယ်။
ဒီမေးခွန်းတွေဟာ ခေတ်သစ် စီမံခန့်ခွဲရေးပညာမှာမှ ပေါ်လာတဲ့မေးခွန်းတွေချည်း မဟုတ်ပါဘူး။
မြတ်စွာဘုရားရှင် သာသနာတော်ကို တည်ထောင်တော်မူတဲ့အခါ သံဃာတော်ကို လူတစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်ကြိုက်အုပ်ချုပ်မှုအောက်မှာ ထားတော်မမူဘူး။ ဓမ္မနဲ့ ဝိနယကို စံအဖြစ် ထားတော်မူတယ်။ အစည်းအဝေးရှိတယ်။ သံဃကံရှိတယ်။ ပြည့်စုံတဲ့အဖွဲ့ရှိရမယ့် အခြေအနေရှိတယ်။ ဆုံးဖြတ်ချက်ချရာမှာ လိုက်နာရမယ့် နည်းရှိတယ်။ အငြင်းပွားမှု ဖြစ်လာရင် ဖြေရှင်းရမယ့် ဝိနည်းနည်းလမ်းရှိတယ်။ စည်းလုံးညီညွတ်ခြင်းကို ထိန်းသိမ်းဖို့ တရားရှိတယ်။
ဒါပေမဲ့ ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးတဲ့ စည်းတစ်ခုကို ဦးဇင်း အရင်ထားချင်တယ်။
ဝိနည်းတော်ထဲက သံဃာ့လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေဟာ ရဟန်းသံဃာအတွက် သီးခြားအာဏာရှိတဲ့ ဝိနည်းစနစ် ဖြစ်ပါတယ်။ ခေတ်သစ်တက္ကသိုလ်၊ ပရဟိတအသင်း၊ ဖောင်ဒေးရှင်း၊ ပညာရေးအဖွဲ့၊ လူမှုရေးအဖွဲ့တို့အပေါ် တိုက်ရိုက်ဥပဒေအဖြစ် ကူးယူတပ်လို့ မရပါဘူး။ ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ ယူကြမယ့်အရာက ဓမ္မဝိနယထဲမှာ မြင်ရတဲ့ “အုပ်ချုပ်မှုဆိုင်ရာ အခြေခံသဘောတရား” တွေပါ။ ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုရဲ့ ဖွဲ့စည်းပုံ၊ ဥပဒေ၊ ဘဏ္ဍာရေး၊ မှတ်ပုံတင်ရေးတို့ကတော့ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံရဲ့ ဥပဒေနဲ့ အဖွဲ့အစည်းရဲ့ အတည်ပြုထားသော စည်းမျဉ်းအတိုင်း သီးခြားလုပ်ရမှာ ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီနယ်နိမိတ်လေးကို ရှင်းရှင်းထားပြီးမှ တရားတော်ထဲ ဝင်ကြရအောင်။
လူတစ်ယောက်က အဖွဲ့အစည်း မဟုတ်ဘူး
မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်စံဝင်တော်မူခါနီး ဓမ္မနဲ့ ဝိနယကို ကိုယ်တော်မရှိသည့်နောက် ဆရာအဖြစ် ခံယူကြရန် မိန့်တော်မူပါတယ်။ [မှတ်စု ၂]
ဒါဟာ အဖွဲ့အစည်းအုပ်ချုပ်ရေးအမြင်နဲ့ စဉ်းစားကြည့်တဲ့အခါ အလွန်နက်ရှိုင်းတယ်။
ဘုရားရှင်က “ငါမရှိတော့ရင် ဒီရဟန်းတစ်ပါးတည်းက အားလုံးရဲ့ အမြင့်ဆုံးအာဏာရှင် ဖြစ်ရမယ်” လို့ ခန့်ထားတာမဟုတ်ဘူး။ နောက်ပိုင်း ဂေါပကမောဂ္ဂလ္လာနသုတ်မှာ အရှင်အာနန္ဒာကို ဘုရားရှင်နောက်ပိုင်း သံဃာကို ဦးဆောင်သည့် တစ်ဦးတည်းသော ဆက်ခံသူရှိသလားဟု မေးရာ၊ ထိုသို့ တစ်ဦးတည်းကို မပြောဘဲ ဓမ္မကို ကိုးကားရာအဖြစ်ထားကြောင်း ရှင်းပြထားပါတယ်။ [မှတ်စု ၃]
ဒါကို ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းနဲ့ ဆင်ခြင်ကြည့်ပါ။
တည်ထောင်သူရှိတယ်။ ဥက္ကဋ္ဌရှိတယ်။ ညွှန်ကြားရေးမှူးရှိတယ်။ ဆရာတော်ကြီးရှိတယ်။ ကျောင်းအုပ်ရှိတယ်။ ဘုတ်အဖွဲ့ဝင်ရှိတယ်။ အားလုံးလိုအပ်နိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ အဖွဲ့အစည်းက လူတစ်ဦးရဲ့ စိတ်အတက်အကျနဲ့ လိုက်ပြောင်းနေရင် အဲဒါ အဖွဲ့အစည်း မဖြစ်သေးဘူး။
ဒီနေ့ “လုပ်မယ်” ပြောတယ်။ မနက်ဖြန် “မလုပ်တော့ဘူး” ပြောတယ်။ ဒီလူနဲ့ရင်းနှီးတော့ ခွင့်ပြုတယ်။ နောက်လူနဲ့ မရင်းနှီးတော့ တားတယ်။ အစည်းအဝေးဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုရှိပြီးသားကို အပြင်မှာ ပြန်ပြောင်းလိုက်တယ်။ စည်းမျဉ်းတစ်ခုရှိပြီးသားကို ပုဂ္ဂိုလ်တစ်ယောက်အတွက် မသုံးဘူး။ ဒီလိုဆိုရင် စနစ်အပေါ် လူကတက်နေပြီ။
ဓမ္မဝိနယရဲ့သဘောက ဘာလဲ။
“လူကို စံမထားဘဲ တရားကို စံထား” ဆိုတဲ့သဘော ရှိတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့… အဖွဲ့အစည်းအသစ် စတင်မယ်ဆိုရင် ပထမဆုံးရေးသင့်တာ ရာထူးစာရင်းတင် မဟုတ်ဘူး။ “ငါတို့ ဘာအတွက် ဒီအဖွဲ့ကို တည်ထောင်တာလဲ။ ဘယ်အခြေခံမူတွေကို ဘယ်သူမှ မဖျက်နိုင်အောင် ထိန်းမလဲ။ ဘယ်အရာတွေကို မည်သူတစ်ဦးတည်း ဆုံးဖြတ်ခွင့်မရှိဘူးလဲ” ဆိုတဲ့ အခြေခံစည်းကို အရင်ရေးသင့်တယ်။
ဥပမာအားဖြင့် တရားမျှတမှု၊ မှန်ကန်သောစကား၊ ဘဏ္ဍာရေးပွင့်လင်းမှု၊ စာရွက်စာတမ်းမဖျက်ခြင်း၊ အကျိုးစီးပွားပဋိပက္ခကို ထုတ်ဖော်ခြင်း၊ လူတစ်ယောက်တည်းက ငွေနဲ့ အကောင့်အားလုံး မထိန်းချုပ်ခြင်း၊ အရေးကြီးဆုံးဖြတ်ချက်တွေကို အဖွဲ့လိုက်အတည်ပြုခြင်း စတာတွေဟာ ခေတ်သစ်အဖွဲ့အတွက် ရေးသားထားရမယ့် အုပ်ချုပ်ရေးအခြေခံတွေ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒီဟာကို ဦးဇင်းက “မြတ်စွာဘုရားက ခေတ်သစ်ကုမ္ပဏီဖွဲ့စည်းပုံဥပဒေကို ဟောထားတယ်” လို့ ပြောနေတာ မဟုတ်ပါဘူးနော်။ အဲဒီလိုပြောရင် သမိုင်းနဲ့ သဘောတရား ရောထွေးသွားမယ်။ ဦးဇင်းပြောချင်တာက သာသနာ့အုပ်ချုပ်မှုထဲမှာ ပုဂ္ဂိုလ်ထက် စံနှုန်းကို မြင့်ထားတဲ့ နည်း ရှိခဲ့တယ်ဆိုတာပါ။
အဖွဲ့အစည်းမပျက်စီးစေတဲ့ အခြေခံ — စည်းဝေးကြရမယ်
မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်မှာ အပရိဟာနိယတရားကို ဟောတော်မူရာ၌ မကြာခဏ စုဝေးခြင်း၊ ညီညွတ်စွာ စုဝေးခြင်း၊ ညီညွတ်စွာ ထခြင်း၊ ညီညွတ်စွာ ဆောင်ရွက်သင့်တာကို ဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ကို ထင်ရှားစွာ တွေ့ရပါတယ်။ ဘုရားရှင်က အာနန္ဒာအား ရာဇဂြိုဟ်ပတ်ဝန်းကျင်ရှိ ရဟန်းများကို အစည်းအဝေးခန်းသို့ စုဝေးစေပြီး သံဃာအတွက် အပရိဟာနိယတရားများကို ဟောတော်မူခဲ့ပါတယ်။ [မှတ်စု ၂]
ပါဠိတော်မှာ ဝဇ္ဇီတို့နှင့်ပတ်သက်၍—
“သမဂ္ဂါ သန္နိပတိဿန္တိ၊ သမဂ္ဂါ ဝုဋ္ဌဟိဿန္တိ…”
ဆိုတဲ့ အဓိပ္ပာယ်က ညီညွတ်စွာ စုဝေးကြ၊ ညီညွတ်စွာ ထကြ၊ ဆောင်ရွက်စရာရှိတာကို ညီညွတ်စွာ ဆောင်ရွက်ကြဆိုတဲ့ သဘော ဖြစ်ပါတယ်။ [မှတ်စု ၄]
ဒီမှာ ဦးဇင်းတို့ တွေးကြည့်ရမှာက “အစည်းအဝေး” ဆိုတာ လူတွေ အခန်းတစ်ခန်းထဲ ရောက်လာတာပဲလား။
မဟုတ်ဘူး။
အစည်းအဝေးတစ်ခုဟာ အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ဉာဏ်ရည်စုဝေးရာ နေရာ ဖြစ်တယ်။ သဘောထားမတူတာကို စနစ်တကျ ပြောရာနေရာ ဖြစ်တယ်။ အမှန်အမှား စိစစ်ရာနေရာ ဖြစ်တယ်။ တာဝန်ခွဲရာနေရာ ဖြစ်တယ်။ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို လူတစ်ယောက်ရဲ့ အမိန့်ကနေ အဖွဲ့ရဲ့ တာဝန်အဖြစ် ပြောင်းပေးရာနေရာ ဖြစ်တယ်။
တချို့အဖွဲ့တွေမှာ အစည်းအဝေးက “ပြီးမှ အသိပေးတဲ့နေရာ” ဖြစ်နေတယ်။
အရင်ကတည်းက တစ်ယောက်က ဆုံးဖြတ်ပြီးပြီ။ အစည်းအဝေးခေါ်တာက “အတည်ပြုကြပါ” လို့ပဲ လုပ်တယ်။ ဒါဟာ စစ်မှန်တဲ့ အစည်းအဝေးမဟုတ်ဘူး။ အသိပေးပွဲ ဖြစ်သွားတယ်။
တချို့နေရာမှာတော့ အစည်းအဝေးမခေါ်ဘဲ လူနှစ်ယောက်၊ သုံးယောက် ဖုန်းထဲမှာပြောပြီး ဆုံးဖြတ်တယ်။ နောက်မှ “အားလုံးသဘောတူပါတယ်” လို့ ပြောတယ်။ အားလုံးက တကယ်သဘောတူသလား။ မမေးဘူး။
တချို့နေရာမှာ အစည်းအဝေးရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ အကြောင်းအရာကို ကြိုမပြောဘူး။ လူတွေ ဘာဆွေးနွေးရမယ်မသိဘဲ လာကြတယ်။ အစည်းအဝေးထဲရောက်မှ အရေးကြီးစာချုပ်တစ်ခု ထုတ်ပြတယ်။ “အခုလက်မှတ်ထိုးလိုက်ပါ” ဆိုတယ်။
အဲဒါလည်း လွတ်လပ်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် ဖြစ်ဖို့ခက်တယ်။
ဒါကြောင့် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ အစည်းအဝေးခေါ်ပုံကို စည်းမျဉ်းထားဖို့လိုတယ်။
ဘယ်သူက ခေါ်ပိုင်ခွင့်ရှိတယ်။ ပုံမှန်အစည်းအဝေး ဘယ်နှစ်ရက်တစ်ကြိမ်လဲ။ အရေးပေါ်အစည်းအဝေး ဘယ်လိုခေါ်မလဲ။ ဖိတ်ကြားစာမှာ ဘာတွေပါရမလဲ။ ဆွေးနွေးမယ့် အကြောင်းအရာကို ကြိုပေးရမလား။ စာရွက်စာတမ်းတွေကို ဘယ်လောက်စောစော ပေးရမလဲ။ ဘယ်သူတွေ တက်ရောက်ပိုင်ခွင့်ရှိတယ်။ ဘယ်နှယောက်ရှိမှ ဆုံးဖြတ်ချက်ချနိုင်တဲ့ အစည်းအဝေး အထမြောက်တယ်လို့ သတ်မှတ်မလဲ။
ဒီကိစ္စကို ဝိနည်းတော်ထဲမှာ အလွန်သေချာသဘောထားခဲ့တာတွေ့ရတယ်။
ဥပေါသထက္ခန္ဓကမှာ ဥပေါသထကံကို အုပ်စုခွဲပြီး ကိုယ့်အုပ်စုနဲ့ကိုယ် လုပ်တာမဟုတ်ဘဲ သတ်မှတ်နယ်အတွင်း ပြည့်စုံတဲ့ သံဃာနဲ့ ဆောင်ရွက်ရမယ့် စည်းတွေ တွေ့ရတယ်။ မပြည့်စုံသောအဖွဲ့၊ ပြည့်စုံသောအဖွဲ့၊ တရားဝင်သောလုပ်ငန်း၊ မတရားဝင်သောလုပ်ငန်းတို့ကိုပါ ခွဲခြားစိစစ်ထားတယ်။ [မှတ်စု ၅]
ခေတ်သစ်အဖွဲ့ကို အတိအကျ ကူးမချရဘူးနော်။ ဒါပေမဲ့ သင်ခန်းစာကရှင်းတယ်။
“လူရှိသလောက်လုပ်” ဆိုတဲ့စနစ်ထက် “လုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိတဲ့ ပြည့်စုံသောအဖွဲ့ရှိမှ လုပ်” ဆိုတဲ့စနစ်က ပိုခိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့ စဉ်းစားကြည့်။ ငါးယောက်ရှိတဲ့အဖွဲ့မှာ နှစ်ယောက်ထိုင်ပြီး အဖွဲ့ရဲ့ အရေးကြီးဆုံးပစ္စည်းကို ရောင်းလိုက်မယ်ဆိုတာ မှန်မလား။ ဆယ်ယောက်ရှိတဲ့အဖွဲ့မှာ သုံးယောက်က ဘဏ်အကောင့်ကို ပြောင်းလိုက်မယ်ဆိုတာ မှန်မလား။ ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုတည်ထောင်ထားပြီး တစ်ယောက်က လွတ်လပ်စွာ ပြောင်းပစ်လိုက်မယ်ဆိုတာ မှန်မလား။
ဒါကြောင့် အဖွဲ့အစည်းအတွင်း “ဘယ်နှယောက်ရှိမှ အထမြောက်မလဲ” ဆိုတာ ကြိုရေးထားရမယ်။ ပြဿနာဖြစ်ပြီးမှ ကိုယ်လိုတဲ့အရေအတွက်ကို ပြောင်းမရေးရဘူး။
အစည်းအဝေးဖိတ်ကြားခြင်းကလည်း တရားရှိရမယ်
မဇ္ဈိမနိကာယ် ကောသမ္ဗိယသုတ်မှာ ရဟန်းတော်များ အငြင်းပွားနေကြချိန် မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရဟန်းတစ်ပါးကို စေလွှတ်ပြီး “ဆရာက ခေါ်တော်မူတယ်” ဆိုပြီး သူတို့ကို ခေါ်စေခဲ့ပါတယ်။ ပြီးမှ ဘုရားရှင်က အငြင်းပွားမှုအကြောင်းကို တိုက်ရိုက်မေးတော်မူတယ်။ [မှတ်စု ၆]
ဒီကနေ ဦးဇင်းတို့ ယူလို့ရတဲ့ အခြေခံတစ်ခုက—
ပြဿနာရှိရင် ကျောနောက်မှာ ပြောမနေဘဲ သက်ဆိုင်သူကို သက်ဆိုင်ရာ နည်းလမ်းနဲ့ ခေါ်ပြီး မျက်နှာချင်းဆိုင် အကြောင်းအရာကို ဆွေးနွေးဖို့ပါ။
အဖွဲ့အစည်းပျက်စီးစေတဲ့ အကြီးဆုံးရောဂါတစ်ခုက အစည်းအဝေးထဲမှာ မပြောဘဲ အစည်းအဝေးပြီးမှ ပြောခြင်းပဲ။
အစည်းအဝေးထဲမှာ “ကောင်းပါတယ်”။
အပြင်ထွက်ရင် “ဒီဆုံးဖြတ်ချက် မကောင်းဘူး”။
မျက်နှာချင်းဆိုင် “သဘောတူပါတယ်”။
နောက်ကွယ် “သူက အဲလိုလုပ်တာ မကောင်းဘူး”။
သူတော်ကောင်းတို့… ဒီလိုစနစ်ရှိရင် စာရွက်ပေါ်မှာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုရှိနိုင်တယ်။ စိတ်ထဲမှာတော့ အဖွဲ့နှစ်ဖွဲ့၊ သုံးဖွဲ့ ဖြစ်နေပြီ။
ဒါကြောင့် ဖိတ်ကြားခြင်းဆိုတာလည်း အလေးထားရမယ်။ အရေးကြီးသူတစ်ယောက်ကို မဖိတ်ဘဲ သူမရှိတုန်း ဆုံးဖြတ်တာမျိုး မလုပ်သင့်ဘူး။ တရားဝင်အဖွဲ့ဝင်ကို တမင်မသိအောင်ထားပြီး ဆုံးဖြတ်တာမျိုး မလုပ်သင့်ဘူး။ အဖွဲ့အစည်းအတွင်း ကန့်ကွက်မယ့်သူကို တမင်မခေါ်တာမျိုး ပိုပြီး အန္တရာယ်ကြီးတယ်။
ကိုယ့်ကို ထောက်ခံသူပဲ ဖိတ်တယ်ဆိုတာ ညီညွတ်မှု မဟုတ်ဘူး။
အဲဒါက အမြင်တစ်မျိုးတည်းရှိတဲ့ အုပ်စုဖွဲ့မှုဖြစ်သွားနိုင်တယ်။
အစည်းအဝေးအတွင်း စကားဘယ်လိုပြောမလဲ
အဖွဲ့အစည်းအများစုရဲ့ ပြဿနာဟာ စည်းမျဉ်းမရှိတာတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ စကားပြောနည်းမရှိတာလည်း အကြီးဆုံးပြဿနာပါ။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ဝါစာသုတ်မှာ ကောင်းမွန်စွာပြောဆိုထားသော စကားအတွက် အချက်ငါးချက်ကို ဟောတော်မူထားပါတယ်။ အချိန်သင့်၍ ပြောခြင်း၊ အမှန်ပြောခြင်း၊ နူးညံ့စွာပြောခြင်း၊ အကျိုးရှိတာပြောခြင်း၊ မေတ္တာစိတ်နဲ့ပြောခြင်းတို့ပါ။ [မှတ်စု ၇]
အဲဒီငါးချက်ကို အစည်းအဝေးခန်းထဲ သယ်လာကြည့်။
အမှန်တော့ မှန်တယ်။ ဒါပေမဲ့ အချိန်မသင့်ဘူးဆိုရင် မီးလောင်သလို ဖြစ်နိုင်တယ်။
အချိန်လည်းသင့်တယ်။ ဒါပေမဲ့ အမှန်မဟုတ်ဘူးဆိုရင် ပျက်စီးတယ်။
အမှန်လည်းဟုတ်တယ်၊ အချိန်လည်းသင့်တယ်။ ဒါပေမဲ့ အရှက်ခွဲဖို့ ရည်ရွယ်ပြီး ကြမ်းတမ်းစွာပြောရင် ပြဿနာကြီးနိုင်တယ်။
နူးညံ့တယ်၊ ချိုတယ်။ ဒါပေမဲ့ အကျိုးမရှိတဲ့ မြှောက်ပင့်စကားဆိုရင် အဖွဲ့အစည်းကို မကယ်နိုင်ဘူး။
ဒါတွေအားလုံး ပြည့်စုံတယ်။ ဒါပေမဲ့ “ဒီလူရှုံးအောင်၊ ငါနိုင်အောင်” ဆိုတဲ့ စိတ်နဲ့ပြောရင် မေတ္တာအခြေခံ မရှိတော့ဘူး။
ဒါကြောင့် အစည်းအဝေးက စကားပြောပြိုင်ပွဲမဟုတ်ဘူး။
ဘယ်သူနိုင်သွားလဲဆိုတာ မဟုတ်ဘူး။
အမှန်နဲ့ အကျိုးရှိဆုံး နည်းလမ်းက နောက်ဆုံး အနိုင်ရရမယ်။
ဥက္ကဋ္ဌလည်း အမှားရှိနိုင်တယ်။ အတွင်းရေးမှူးလည်း မှားနိုင်တယ်။ တည်ထောင်သူလည်း မှားနိုင်တယ်။ အသစ်ဝင်လာတဲ့ အဖွဲ့ဝင်က အမှန်ကို မြင်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် “ငါ့ထက်ငယ်လို့ မပြောနဲ့”၊ “ငါတည်ထောင်ထားတာ၊ ငါ့စကားနားထောင်” ဆိုရင် ပညာအဖွဲ့အစည်း မဖြစ်တော့ဘူး။
ကောသမ္ဗိယသုတ်နဲ့ သာရာဏီယသုတ်တို့မှာ အချင်းချင်း ချစ်ခင်မှု၊ လေးစားမှု၊ မငြင်းခုံမှု၊ ညီညွတ်မှုဆီ ခေါ်ဆောင်ပေးတဲ့ သဘောတရားတွေကို ခန္ဓာကိုယ်ဖြင့် မေတ္တာ၊ နှုတ်ဖြင့် မေတ္တာ၊ စိတ်ဖြင့် မေတ္တာ၊ ရရှိလာသည့်အရာကို ဝေမျှခြင်း၊ သီလညီညွတ်ခြင်း၊ အမြင်ညီညွတ်ခြင်းတို့ဖြင့် ဟောထားပါတယ်။ [မှတ်စု ၆၊ ၈]
ဒီမှာ သိပ်လှတဲ့ စကားတစ်ခုရှိတယ်။
ရှေ့မှာရော နောက်ကွယ်မှာပါ မေတ္တာရှိရမယ်။
လူတစ်ယောက်ရှေ့မှာ လေးစားပြီး နောက်ကွယ်မှာ ချိုးဖဲ့တယ်ဆိုရင် ဒါဟာ သာရာဏီယတရား မဟုတ်ဘူး။
အစည်းအဝေးထဲမှာ “ကောင်းတယ်” ပြောပြီး ပြင်ပမှာ “မကောင်းဘူး” လို့ လှုံ့ဆော်နေတယ်ဆိုရင် အဖွဲ့အစည်းရဲ့ စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အခြေခံကို ဖြိုနေပြီ။
ဒါကြောင့် အဖွဲ့အစည်းအသစ်မှာ စကားပြောစည်းကမ်း ရှိရမယ်။
ပြဿနာကို ပြောပါ။ လူကို မဖျက်ပါနဲ့။
လုပ်ရပ်ကို ဝေဖန်ပါ။ လူရဲ့တန်ဖိုးကို မချပါနဲ့။
အထောက်အထားတင်ပါ။ ကြားစကားကို အမှန်အဖြစ် မသုံးပါနဲ့။
ကန့်ကွက်ပါ။ ဒါပေမဲ့ ရန်သူလို မဆက်ဆံပါနဲ့။
ဒီနေရာမှာ ခဏစဉ်းစားကြည့်ရအောင်…
ကိုယ့်အဖွဲ့အစည်းထဲမှာ ဘယ်သူမှ ကိုယ်နဲ့ သဘောမတူတဲ့ စကားမပြောရဲတော့ဘူးဆိုရင် “အားလုံးညီညွတ်နေပြီ” လို့ ထင်မလား။
မထင်နဲ့။
တိတ်ဆိတ်ခြင်းတိုင်း သဘောတူခြင်း မဟုတ်ဘူး။
တချို့တိတ်ဆိတ်မှုက ကြောက်လို့။
တချို့တိတ်ဆိတ်မှုက စိတ်ပျက်လို့။
တချို့တိတ်ဆိတ်မှုက “ပြောလည်းမထူးဘူး” လို့ ထင်လို့။
ဒါကြောင့် အဖွဲ့အစည်းကောင်းတစ်ခုမှာ “သဘောမတူခွင့်” ကိုလည်း ကာကွယ်ပေးရမယ်။
ဆုံးဖြတ်ချက်ဆိုတာ လူကြီးတစ်ယောက်အမိန့်မဟုတ်ဘူး
ဝိနည်းတော်မှာ သံဃကံဆောင်ရွက်ရာတွင် တိကျတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်တွေရှိတယ်။ သံဃာကို သိစေခြင်း၊ သင့်လျော်သောအဖွဲ့ပါဝင်ခြင်း၊ ကံဝါစာနဲ့ ဆောင်ရွက်ခြင်း စသဖြင့် နည်းလမ်းတကျ ဖြစ်ရတယ်။
ပထမသင်္ဂါယနာဆိုင်ရာ ပဉ္စသတိကက္ခန္ဓကမှာ မဟာကဿပမထေရ်က သံဃာအား အသိပေးပြီး ဝိနည်းကို အရှင်ဥပါလိအား မေးရန်၊ ဓမ္မကို အရှင်အာနန္ဒာအား မေးရန် သံဃာ၏သဘောကို ယူပြီးမှ ဆောင်ရွက်ပုံကို တွေ့ရပါတယ်။ မေးခွန်းတွေကိုလည်း ဘယ်နေရာမှာ ဟောသလဲ၊ ဘယ်သူ့ကိုအကြောင်းပြုသလဲ၊ ဘာအကြောင်းအရာလဲ စနစ်တကျ မေးမြန်းထားပါတယ်။ [မှတ်စု ၉]
စဉ်းစားကြည့်ပါ။
အာဏာရှိသူတစ်ယောက်က “ဒီဟာ အမှန်ပဲ၊ အဲလိုမှတ်တမ်းတင်” လို့ ပြောတာမျိုး မဟုတ်ဘူး။
မေးတယ်။
ဖြေတယ်။
အကြောင်းအရာအလိုက် တာဝန်ရှိသူကို မေးတယ်။
သံဃာရှေ့မှာ လုပ်တယ်။
ဒါဟာ စနစ်တကျ အသိအမှတ်ပြုခြင်းရဲ့ အခြေခံသဘောတစ်ခုပါပဲ။
ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းမှာ ဦးဇင်းတို့ ဘာယူလို့ရမလဲ။
အဆိုတင်သူ ဘယ်သူလဲ။
ဘာအဆိုလဲ။
ဘယ်သူက ထောက်ခံတယ်။
ဆွေးနွေးချက် အဓိကက ဘာလဲ။
ပြင်ဆင်ချက်ရှိလား။
ဆုံးဖြတ်ချက် နောက်ဆုံးစာသား ဘာလဲ။
ဘယ်သူတွေ သဘောတူသလဲ။
ဘယ်သူတွေ ကန့်ကွက်သလဲ။
ဘယ်သူက အကောင်အထည်ဖော်မလဲ။
ဘယ်နေ့အပြီးလဲ။
ဒီအချက်တွေကို ရှင်းထားရမယ်။
တစ်ခါတလေ အစည်းအဝေးပြီးမှ ပြဿနာဖြစ်တာ “ဘယ်သူမှားတာလဲ” ကြောင့် မဟုတ်ဘူး။ “ဘာဆုံးဖြတ်ခဲ့တာလဲ မရှင်းလို့” ဖြစ်တယ်။
တစ်ယောက်က “ကျွန်တော်တို့ ဒီလိုဆုံးဖြတ်ခဲ့တယ်” ပြောတယ်။
နောက်တစ်ယောက်က “မဟုတ်ဘူး၊ အဲလိုမဆုံးဖြတ်ခဲ့ဘူး” ပြောတယ်။
အဲဒီအခါ ဘာကို ကိုးကားမလဲ။
အမှတ်တရကို ကိုးကားမလား။
လူတစ်ယောက်ရဲ့မှတ်ဉာဏ်ကို ကိုးကားမလား။
အသံအမြင့်ဆုံးသူကို ကိုးကားမလား။
ဒါကြောင့် မှတ်တမ်းလိုတာ။
ဒါပေမဲ့ ဦးဇင်းတို့ သတိထားရမှာ တစ်ချက်ရှိတယ်။ ရှေးသံဃာမှာ ယနေ့ခေတ် အစည်းအဝေးမှတ်တမ်းဖောင်ပုံစံ၊ ကွန်ပျူတာစာတမ်းစနစ်တွေ ရှိခဲ့တယ်လို့ ဦးဇင်း မပြောပါဘူး။ ပထမသင်္ဂါယနာက သေချာစနစ်တကျ မေးမြန်းသိမ်းဆည်းခဲ့တာကို မြင်ရတယ်။ ခေတ်သစ် “ရေးသားထားသော အစည်းအဝေးမှတ်တမ်း” ဟာ အဲဒီစနစ်တကျ ထိန်းသိမ်းမှုသဘောကို ခေတ်နှင့်ညီစွာ အသုံးချတာ လို့ပဲ ပြောရမယ်။
ဒါမှ သမိုင်းကို မဖန်တီးဘဲ တရားရဲ့သဘောကို မှန်ကန်စွာ အသုံးချနိုင်မယ်။
အများစုမဲက အရာရာအတွက် နည်းတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး
ဒီနေရာမှာ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အချက်တစ်ခုကို ဦးဇင်း အထူးပြောချင်တယ်။
တချို့က “ဗုဒ္ဓဘာသာမှာ ဒီမိုကရေစီလို အများစုမဲနဲ့ ဆုံးဖြတ်တာပဲ” ဆိုပြီး အလွယ်ပြောတတ်တယ်။
ဒီလို အကျဉ်းချုပ်ရင် မပြည့်စုံဘူး။
ဝိနည်းတော်မှာ အဓိကရုဏ်းငြိမ်းအေးစေတဲ့ နည်းလမ်းခုနစ်မျိုးကို တွေ့ရတယ်—
သမ္မုခါဝိနယ၊ သတိဝိနယ၊ အမူဠှဝိနယ၊ ပဋိညာတကရဏ၊ ယေဘုယျသိကာ၊ တဿပါပိယသိကာ၊ တိဏဝတ္ထာရက။ [မှတ်စု ၁၀]
ဒီထဲမှာ ယေဘုယျသိကာ က အများစုအလိုက် ဖြေရှင်းခြင်းနဲ့ ဆိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ အရာရာကို အများစုမဲနဲ့ အဆုံးအဖြတ်ပေးတာ မဟုတ်ပါဘူး။
ပရိဝါရမှာ အဓိကရုဏ်းအမျိုးအစားအလိုက် မည်သည့်သမထနည်း အသုံးချရမည်ကို ခွဲထားပါတယ်။ ဥပမာ ဝိဝါဒဆိုင်ရာကိစ္စမှာ သမ္မုခါဝိနယနဲ့ ယေဘုယျသိကာတို့ ဆက်နွယ်နိုင်ပေမဲ့ ကိစ္စာဆိုင်ရာ အဓိကရုဏ်းမှာ သမ္မုခါဝိနယက အဓိကဖြစ်ကြောင်း ခွဲခြားဖော်ပြထားပါတယ်။ [မှတ်စု ၁၁]
ဆိုလိုတာက—
ပြဿနာအမျိုးအစားမတူရင် ဖြေရှင်းနည်းလည်း မတူနိုင်ဘူး။
အဲဒါ သိပ်အရေးကြီးပါတယ်။
ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းမှာလည်း အရာရာကို “လက်ထောင်မဲခွဲ” လို့ မရဘူး။
ဥပမာ အမှန်တရားက မဲနဲ့ မပြောင်းဘူး။
အဖွဲ့ဝင်ဆယ်ယောက်ထဲ ကိုးယောက်က ငွေစာရင်းအမှားကို “အမှားမဟုတ်ဘူး” လို့ မဲပေးလည်း အမှားက အမှားပဲ။
ဥပဒေမညီတဲ့ ကိစ္စကို လူအများက သဘောတူလည်း ဥပဒေညီသွားတာ မဟုတ်ဘူး။
တစ်ယောက်ရဲ့ အခြေခံအခွင့်အရေးကို အများစုက ဆုံးဖြတ်ပြီး ဖျက်လို့မရတဲ့ အခြေအနေတွေလည်း ရှိတယ်။
ဒါကြောင့် ခေတ်သစ်ဖွဲ့စည်းပုံမှာ ကိစ္စခွဲထားတာ အကောင်းဆုံးပဲ။
သာမန်လုပ်ငန်းကိစ္စတွေကို သတ်မှတ်ထားတဲ့ အများစုနဲ့ ဆုံးဖြတ်နိုင်တယ်။
အဖွဲ့အစည်းရဲ့ နာမည်၊ ရည်ရွယ်ချက်၊ အရေးကြီးပိုင်ဆိုင်မှု၊ ဖျက်သိမ်းမှု၊ အကြီးစားအကြွေး၊ အရေးကြီးစာချုပ် စတဲ့ကိစ္စမျိုးကို ပိုမြင့်တဲ့ အတည်ပြုမှု သတ်မှတ်နိုင်တယ်။
တချို့ကိစ္စမှာ အကျိုးစီးပွားပတ်သက်နေသူ မဲမပေးသင့်ဘူး။
တချို့ကိစ္စမှာ ကျွမ်းကျင်သူစိစစ်ချက် အရင်လိုတယ်။
ဒီဟာတွေက ခေတ်သစ် governance application ပါ။ ဝိနည်းတော်ရဲ့ သံဃကံကို ကူးတင်တာမဟုတ်ဘူး။
မျက်နှာချင်းဆိုင် ဖြေရှင်းခြင်း — အဖွဲ့အစည်းကျန်းမာမှုရဲ့ ဆေး
သာမဂါမသုတ်မှာ အငြင်းပွားမှုဖြေရှင်းရေးကို အလွန်ပြည့်စုံစွာ တွေ့ရတယ်။ အဲဒီမှာ အငြင်းပွားမှုတွေဖြစ်စေတဲ့ အမြစ်တွေ၊ အဓိကရုဏ်းအမျိုးအစားလေးမျိုး၊ ဖြေရှင်းရေးနည်းခုနစ်မျိုးတို့ကို ဖော်ပြထားပါတယ်။ [မှတ်စု ၁၂]
အဓိကရုဏ်းဆိုတာကို အကြမ်းအားဖြင့် သဘောတရားအငြင်းပွားမှု၊ စွပ်စွဲချက်ဆိုင်ရာကိစ္စ၊ အာပတ်ဆိုင်ရာကိစ္စ၊ ဆောင်ရွက်ရမည့်လုပ်ငန်းဆိုင်ရာကိစ္စတို့လို ခွဲမြင်ရပါတယ်။
ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းထဲမှာတော့ ဒါကို တိုက်ရိုက်ဝိနည်းအဖြစ် မယူဘဲ အတွေးအခေါ်တစ်ခုအဖြစ် ယူကြည့်လို့ရတယ်။
“ပြဿနာ” လို့ တစ်လုံးတည်းမပြောနဲ့။
ဘာပြဿနာလဲ ခွဲကြည့်။
မူဝါဒအမြင်မတူတာလား။
လူတစ်ယောက်အပေါ် တိုင်ကြားတာလား။
စည်းမျဉ်းဖောက်တာလား။
လုပ်ငန်းတာဝန် ဘယ်သူလုပ်ရမယ်ဆိုတဲ့ ရှုပ်ထွေးမှုလား။
အမျိုးအစားခွဲလိုက်ရင် ဖြေရှင်းနည်း သေချာလာတယ်။
ဒါက ဦးဇင်းတို့ နေ့စဉ်ဘဝထဲမှာတောင် သုံးလို့ရတယ်။
မိသားစုထဲ ပြဿနာဖြစ်တယ်ဆိုပါစို့။
ဇနီးနဲ့ခင်ပွန်း သဘောထားမတူတာလား။ တစ်ယောက်က သစ္စာဖောက်တယ်လို့ စွပ်စွဲတာလား။ ငွေကြေးအသုံးစရိတ်ဆိုင်ရာ စည်းကမ်းမတူတာလား။ အိမ်မှုကိစ္စတာဝန်မရှင်းတာလား။
“ငါတို့အိမ်ထောင်ရေး မကောင်းတော့ဘူး” ဆိုတဲ့တစ်ခွန်းထက် ပြဿနာအမျိုးအစား ခွဲနိုင်ရင် ဖြေရှင်းလို့ပိုရတယ်။
အဖွဲ့အစည်းမှာလည်း အတူတူပဲ။
ပဋိပက္ခမဖြစ်ခင် အမြစ်ကိုကြည့်
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ဝိဝါဒမူလသုတ်မှာ အငြင်းပွားမှုအမြစ်တွေကို ဟောထားပါတယ်။ ဒေါသကြီးခြင်းနဲ့ အငြိုးထားခြင်း၊ ဖုံးကွယ်လှည့်စားခြင်း၊ မနာလိုဝန်တိုခြင်း၊ လှည့်ပတ်ကောက်ကျစ်ခြင်း၊ မကောင်းသောအလိုဆန္ဒနဲ့ မှားသောအမြင်၊ မိမိအမြင်ကို တင်းတင်းကျပ်ကျပ် စွဲကိုင်ပြီး စွန့်လွှတ်ခက်ခြင်းတို့လို စိတ်ပိုင်းဆိုင်ရာ အမြစ်တွေကြောင့် သံဃာအတွင်း ပဋိပက္ခဖြစ်နိုင်ကြောင်း သင်ပြထားပါတယ်။ [မှတ်စု ၁၃]
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒါဟာ စည်းမျဉ်းစာအုပ်ထက် ပိုနက်တယ်။
ဘာကြောင့်လဲ။
စည်းမျဉ်းကောင်းရှိပေမဲ့ လူရဲ့စိတ် မကောင်းရင် စည်းမျဉ်းကို လှည့်သုံးနိုင်တယ်။
“စည်းမျဉ်းအရပါ” လို့ ပြောပြီး လူတစ်ယောက်ကို ရန်ရှာနိုင်တယ်။
“ပွင့်လင်းမြင်သာမှုပါ” လို့ ပြောပြီး လျှို့ဝှက်သင့်တာကို ပေါက်ကြားနိုင်တယ်။
“အများစုသဘောပါ” လို့ ပြောပြီး အားနည်းသူကို ဖိနှိပ်နိုင်တယ်။
“အဖွဲ့အစည်းအကျိုးအတွက်ပါ” လို့ ပြောပြီး ကိုယ့်အာဏာကို ကာကွယ်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် ဘုရားရှင်ရဲ့ governance က ပြင်ပစည်းတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။
အတွင်းစိတ်ကိုပါ စစ်တယ်။
ငါ ဒီကိစ္စပြောနေတာ အဖွဲ့အကျိုးအတွက်လား။
ငါ့ဂုဏ်သိက္ခာ မကျအောင်လား။
ငါ့လူကို ကာကွယ်ချင်လို့လား။
သူ့လူကို ဖယ်ချင်လို့လား။
အမှန်ကိုရှာနေတာလား။
အနိုင်ရချင်နေတာလား။
ဒီမေးခွန်းက တရားမေးခွန်းလည်း ဖြစ်တယ်။ စီမံခန့်ခွဲရေးမေးခွန်းလည်း ဖြစ်တယ်။
အစည်းအဝေးမှတ်တမ်းကို ဘာကြောင့်လိုသလဲ
ဦးဇင်းတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။
လူ့မှတ်ဉာဏ်ဟာ မပြည့်စုံဘူး။ တစ်ယောက်က တစ်မျိုးမှတ်မိတယ်။ နောက်တစ်ယောက်က တစ်မျိုးမှတ်မိတယ်။ တစ်လကြာရင် အသေးစိတ်တွေ မေ့တယ်။
ပိုအန္တရာယ်ကြီးတာက ကိုယ်လိုချင်သလို မှတ်မိသွားတာ။
ဒါကြောင့် ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းမှာ အစည်းအဝေးမှတ်တမ်းဟာ ယုံကြည်မှုမရှိလို့ လုပ်တာမဟုတ်ဘူး။
ယုံကြည်မှုကို ကာကွယ်ဖို့ လုပ်တာ။
အဖွဲ့ဝင်တစ်ယောက်က နောက်မှ “ဒါကို ကျွန်တော်မပြောခဲ့ပါဘူး” လို့ဆိုနိုင်တယ်။
မှတ်တမ်းမှာ မပါရင် ဘာလုပ်မလဲ။
အစည်းအဝေးမတက်ခဲ့သူ နောက်မှဝင်လာရင် ဘာဖြစ်ခဲ့လဲ ဘယ်လိုသိမလဲ။
နောက်ခေါင်းဆောင် ပြောင်းသွားရင် အဟောင်းဆုံးဖြတ်ချက် ဘယ်လိုသိမလဲ။
ဒါကြောင့် အဖွဲ့အစည်းဟာ လူရဲ့မှတ်ဉာဏ်ထက် စာရွက်စာတမ်းမှတ်ဉာဏ်ရှိရမယ်။
အစည်းအဝေးမှတ်တမ်းမှာ ဘယ်နေ့၊ ဘယ်နေရာ၊ ဘယ်သူတက်၊ ဘယ်သူမတက်၊ ဘာဆွေးနွေး၊ ဘာအဆိုတင်၊ ဘာပြင်ဆင်၊ ဘာဆုံးဖြတ်၊ ဘယ်သူတာဝန်ယူ၊ ဘယ်နေ့အပြီး၊ ဘာအထောက်အထားရှိ စတာတွေကို သင့်လျော်သလို မှတ်တမ်းတင်ရမယ်။
ဒါပေမဲ့ စာကြောင်းတိုင်းကို စကားလုံးတိုင်း ရိုက်ချထားရမယ်လို့ မဆိုလိုဘူး။
အစည်းအဝေးမှတ်တမ်းဟာ စကားပြော transcript မဟုတ်ဘူး။
ဆုံးဖြတ်ချက်သမိုင်း ဖြစ်ရမယ်။
အဓိကအမြင်တွေ၊ တိကျတဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်၊ ကန့်ကွက်ချက်ရှိရင် သင့်လျော်သလို၊ တာဝန်ခွဲခြင်းနဲ့ နောက်ဆက်တွဲ လုပ်ငန်းကို ထိန်းထားရမယ်။
တစ်ခုသတိထားကြ။
မှတ်တမ်းကို နောက်မှ တိတ်တိတ်ပြင်တာ အဖွဲ့အစည်းအတွက် အန္တရာယ်ကြီးတယ်။
ပြင်စရာရှိရင် “မူလမှတ်တမ်းမှားတယ်၊ ဒီအစည်းအဝေးက ပြင်ဆင်အတည်ပြုတယ်” လို့ သမိုင်းကျန်အောင် ပြင်သင့်တယ်။
အဟောင်းကို ဖျက်ပြီး အသစ်ကို အဟောင်းလို ပြန်ထားမယ်ဆိုရင် ဘာဖြစ်မလဲ။
အဖွဲ့အစည်းရဲ့ “သစ္စာ” ပျက်သွားတယ်။
ဒီနေရာမှာ ခေတ်သစ် နည်းပညာကဏ္ဍက ဥပမာတစ်ခုကိုပဲ ယူကြည့်ရအောင်။ ဒါက တရားတော်အတွက် သက်သေမဟုတ်ဘူး၊ နားလည်ဖို့ ဥပမာပါ။
ကွန်ပျူတာပရိုဂရမ်တွေ ရေးတဲ့အခါ ဘယ်ဗားရှင်းမှာ ဘာပြောင်းခဲ့လဲဆိုတာ မှတ်တမ်းထားကြတယ်။ အမှားဖြစ်ရင် အရင်ဗားရှင်းကို ပြန်ကြည့်နိုင်တယ်။ အဖွဲ့အစည်းစာတမ်းလည်း အဲဒီလိုပါပဲ။ စည်းမျဉ်းမူကြမ်းပထမဗားရှင်း၊ ပြင်ဆင်ချက်၊ အတည်ပြုဗားရှင်းကို ခွဲထားနိုင်ရင် နောက်မှ “ဘယ်သူ ဘာပြောင်းတာလဲ” ဆိုတာ ရှင်းတယ်။
အဲဒါကို တရားက သက်သေပြတယ်လို့ မပြောပါနဲ့။ ဒါက စီမံခန့်ခွဲမှုကို ရှင်းလင်းစေတဲ့ ခေတ်သစ်ဥပမာသာ ဖြစ်ပါတယ်။
ငွေကြေးနဲ့ ပစ္စည်းက လူချစ်လူမုန်းစမ်းသပ်တဲ့နေရာ
အဖွဲ့အစည်းသစ်တွေ စတင်ချိန်မှာ စိတ်ကောင်းရှိကြတယ်။
“သာသနာအတွက်ပါ။”
“ပညာရေးအတွက်ပါ။”
“လူမှုအကျိုးအတွက်ပါ။”
အစက အရမ်းလှတယ်။
ပြဿနာက ငွေရောက်လာတဲ့အခါ စတတ်တယ်။
ပိုင်ဆိုင်မှုရောက်လာတယ်။
အလှူရှင်ရှိလာတယ်။
မြေရှိလာတယ်။
အကောင့်ရှိလာတယ်။
ကားရှိလာတယ်။
အဲဒီအခါ “ဘယ်သူပိုင်တာလဲ” ဆိုတာ စတတ်တယ်။
သာရာဏီယတရားထဲမှာ တရားသဖြင့်ရလာတဲ့ အရာကို သီလရှိသော သာသနာဖော်တို့နဲ့ ဝေမျှသုံးစွဲခြင်းဟာ ချစ်ခင်မှု၊ လေးစားမှု၊ မငြင်းပွားမှုနဲ့ ညီညွတ်မှုကို ဖြစ်စေတဲ့အချက်တစ်ခုအဖြစ် ဟောတော်မူထားပါတယ်။ [မှတ်စု ၆၊ ၈]
ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းအတွက် ဒါကို ဘယ်လိုယူမလဲ။
“အဖွဲ့အစည်းအတွက် လှူထားတာကို ကိုယ့်ပိုင်ငွေလို မသုံးနဲ့” ဆိုတဲ့ အခြေခံစိတ်ထားပေါ့။
အဖွဲ့အစည်းငွေ၊ ကိုယ်ပိုင်ငွေ ခွဲ။
လက်ခံတာနဲ့ ခွင့်ပြုတာကို ဖြစ်နိုင်ရင် ခွဲ။
ပြေစာထား။
စာရင်းထား။
ပစ္စည်းစာရင်းထား။
အလှူရှင်က ဘာအတွက်ပေးတာလဲ သိမ်းထား။
တစ်ယောက်တည်းက ငွေလက်ခံ၊ ငွေထုတ်၊ ငွေစာရင်းရေး၊ ကိုယ့်စာရင်းကို ကိုယ်စစ် အားလုံးလုပ်ရင် အန္တရာယ်များတယ်။
ဒါဟာ သံဃဝိနည်းထဲက သတ်မှတ်ချက်ကို ခေတ်သစ်အဖွဲ့ပေါ် ကူးပြောနေတာ မဟုတ်ပါဘူး။ တာဝန်ခွဲခြားမှုဆိုတဲ့ ခေတ်သစ်စာရင်းစစ်သဘောကို ဓမ္မထဲက အပိုင်မယူခြင်း၊ မျှဝေခြင်း၊ ဖြောင့်မတ်ခြင်းတို့နဲ့ ချိတ်ပြီး အသုံးချတာပါ။
အဖွဲ့အစည်းမှာ ငွေကို ရှင်းရင် စိတ်ကလည်း ရှင်းတယ်။
ငွေမရှင်းရင် မနာလိုမှု၊ သံသယ၊ စွပ်စွဲမှုတွေ ဝင်လာတယ်။
“ဘယ်လောက်ရတယ် မသိဘူး။”
“ဘယ်သူသုံးတယ် မသိဘူး။”
“ဘာကြောင့်သုံးတယ် မသိဘူး။”
ဒီ “မသိဘူး” သုံးခုက အဖွဲ့အစည်းပျက်စီးဖို့ လုံလောက်တယ်။
ရာထူးဆိုတာ ပိုင်ဆိုင်မှုလား၊ တာဝန်လား
ဒီမေးခွန်းက အရေးကြီးတယ်။
တည်ထောင်သူ။
ဥက္ကဋ္ဌ။
အတွင်းရေးမှူး။
ဘဏ္ဍာရေးမှူး။
ကောင်စီဝင်။
ဌာနမှူး။
နာမည်တွေ အများကြီးရှိနိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ဓမ္မအမြင်နဲ့ ရာထူးဆိုတာ အတ္တတည်ဆောက်ရာနေရာ မဟုတ်ဘူး။ တာဝန်ထမ်းရာနေရာ ဖြစ်သင့်တယ်။
မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်မှာ ရဟန်းကြီးများကို ရိုသေလေးစား၍ နားထောင်ထိုက်သူအဖြစ် ရှုမြင်ခြင်းကို အပရိဟာနိယတရားထဲ ထည့်ဟောပါတယ်။ [မှတ်စု ၂]
ဒါကို “အသက်ကြီးသူပြောသမျှ မှန်တယ်” လို့ မယူရဘူး။
ရိုသေမှုရှိရမယ်။
အတွေ့အကြုံကို တန်ဖိုးထားရမယ်။
ဒါပေမဲ့ ဓမ္မဝိနယထက် လူတစ်ယောက်ကို မြင့်တင်ဖို့မဟုတ်ဘူး။
“ဆရာတော်ကြီးပါဆိုတော့ မမေးရဘူး” ဆိုတာ တရားနဲ့မညီနိုင်ဘူး။
ရိုသေစွာ မေးလို့ရတယ်။
အထောက်အထားနဲ့ လျှောက်လို့ရတယ်။
မတူတဲ့အမြင် တင်လို့ရတယ်။
လေးစားမှုနဲ့ accountability ဟာ ဆန့်ကျင်ဘက်မဟုတ်ဘူး။
တချို့နေရာမှာ “လေးစားပါ” ဆိုတာကို “မမေးနဲ့” လို့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်တယ်။
အဲဒါ အန္တရာယ်ရှိတယ်။
စစ်မှန်တဲ့လေးစားမှုက မှန်အောင် ကူညီပေးတယ်။
ညီညွတ်ခြင်းဟာ အားလုံးတစ်မျိုးတည်း တွေးခြင်း မဟုတ်ဘူး
သူတော်ကောင်းတို့…
“ညီညွတ်ပါ” ဆိုတာ အဖွဲ့အစည်းတော်တော်များများမှာ အမြဲပြောတတ်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ညီညွတ်ခြင်းကို မှားနားလည်လို့ ရှိတယ်။
ညီညွတ်ခြင်း = မေးခွန်းမမေးရ။
ညီညွတ်ခြင်း = အကြီးအကဲပြောတာပဲ အတည်။
ညီညွတ်ခြင်း = ကန့်ကွက်သူကို ဖယ်။
ညီညွတ်ခြင်း = အမှားကို ဖုံး။
ဒါတွေ ညီညွတ်ခြင်း မဟုတ်ဘူး။
သာရာဏီယတရားမှာ ညီညွတ်မှုရဲ့ အခြေခံက မေတ္တာ၊ သီလ၊ မျှဝေမှု၊ မှန်ကန်သောအမြင်တို့ပါ။ [မှတ်စု ၈]
အမှန်ကို ဖုံးပြီး ညီညွတ်တာဆိုတာ ကြာကြာမခံဘူး။
အပြင်မှာ ငြိမ်နေပြီး အတွင်းမှာ မကျေနပ်မှုတွေ စုပြီး တစ်နေ့ပေါက်ကွဲတတ်တယ်။
ဒါကြောင့် အဖွဲ့အစည်းကောင်းမှာ “ဘယ်လိုသဘောမတူရမလဲ” ဆိုတာပါ သင်ပေးရမယ်။
“သဘောမတူလို့ ရန်သူမဟုတ်ဘူး။”
“ကန့်ကွက်လို့ သစ္စာဖောက်မဟုတ်ဘူး။”
“မေးခွန်းမေးလို့ မလေးစားတာ မဟုတ်ဘူး။”
အဲဒီယဉ်ကျေးမှုရှိမှ အဖွဲ့က အမှားကို စောစောတွေ့မယ်။
ဥပမာတစ်ခု စဉ်းစားကြည့်ရအောင်
ဒီဥပမာဟာ ဖြစ်ရပ်မှန်တစ်ခုကို ပြောတာမဟုတ်ပါဘူး။ အဖွဲ့အစည်းစနစ်ကို မြင်သာဖို့ ဦးဇင်းတို့ စိတ်ကူးဥပမာတစ်ခု သုံးကြည့်တာပါ။
ပညာရေးပရဟိတအဖွဲ့တစ်ခု အသစ်တည်ထောင်တယ်လို့ ထား။
အစမှာ လူလေးယောက်ပဲရှိတယ်။
အားလုံးစိတ်ကောင်းရှိတယ်။
တစ်ပါးက တည်ထောင်ရေးကို အများဆုံး စတင်ခဲ့တယ်။
နောက်တစ်ပါးက ပညာရေးကျွမ်းတယ်။
တစ်ပါးက ဘဏ္ဍာရေးကျွမ်းတယ်။
တစ်ပါးက နည်းပညာကျွမ်းတယ်။
အစပိုင်းက “ငါတို့ရင်းနှီးတာပဲ၊ စာတွေ မလိုပါဘူး” လို့ ထင်တယ်။
ခြောက်လကြာတော့ အလှူငွေရလာတယ်။
ဝဘ်ဆိုက်ပေါ်လာတယ်။
အီးမေးလ်အကောင့်ရှိလာတယ်။
အလှူရှင်တွေတိုးလာတယ်။
တစ်ပါးက ကိုယ့်ဘာသာ အရေးကြီးစာချုပ်တစ်ခု လက်မှတ်ထိုးလိုက်တယ်။
နောက်တစ်ပါးက “ငါတို့ မဆုံးဖြတ်ရသေးဘူး” ပြောတယ်။
ပထမတစ်ပါးက “ငါတည်ထောင်သူပဲ၊ လုပ်ပိုင်ခွင့်ရှိတယ်” ပြောတယ်။
အဲဒီကစပြီး ပဋိပက္ခဖြစ်လာတယ်။
ဘယ်သူမကောင်းလို့လဲ။
လူမကောင်းလို့ပဲလား။
မဟုတ်ဘူး။
စနစ်မရှင်းတာလည်း အကြောင်းတစ်ခု။
အစကတည်းက “ဘယ်ကိစ္စကို ဘယ်သူလုပ်နိုင်တယ်။ ဘယ်ကိစ္စကို အဖွဲ့အတည်ပြုရမယ်။ ဘယ်ကိစ္စကို အားလုံးသဘောတူရမယ်။ လက်မှတ်အာဏာ ဘယ်သူ့မှာရှိတယ်။ ငွေဘယ်လောက်အထိ ဘယ်သူခွင့်ပြုနိုင်တယ်။ အကောင့်ပြန်လည်ရယူရန် အချက်အလက်ကို ဘယ်နှယောက် ထိန်းမယ်” ဆိုတာ မရေးထားဘူး။
အဲဒီတော့ လူပေါ် မူတည်နေတယ်။
ပြီးတော့ အစည်းအဝေးခေါ်တယ်။
တစ်ပါးက ဒေါသနဲ့ စကားပြောတယ်။
နောက်တစ်ပါးက မျက်နှာမပျက်ချင်လို့ အမှားကို မဝန်ခံဘူး။
နောက်တစ်ပါးက “ငါဘက်မလိုက်ဘူး” ဆိုပြီး မပြောဘဲ နေတယ်။
အစည်းအဝေးပြီးတော့ နောက်ကွယ်မှာ အုပ်စုခွဲပြောကြတယ်။
ဒီအခြေအနေမှာ ဦးဇင်းတို့ ဒီနေ့ပြောနေတဲ့ တရားတွေကို အသုံးချရင် ဘာလုပ်မလဲ။
ပထမ — လူကို ရန်သူမလုပ်နဲ့။ ပြဿနာကို ခွဲသတ်မှတ်။
ဒီဟာ တာဝန်အာဏာ မရှင်းတာလား။ စာချုပ်ဆိုင်ရာ ကိစ္စလား။ ယုံကြည်မှုပျက်တာလား။
ဒုတိယ — သက်ဆိုင်သူအားလုံးကို မှန်ကန်တဲ့နည်းနဲ့ ခေါ်။
တတိယ — စာချုပ်၊ အီးမေးလ်၊ ယခင်ဆုံးဖြတ်ချက် ရှိရင် တင်။
စတုတ္ထ — တစ်ယောက်ပြီးတစ်ယောက် ပြောခွင့်ပေး။
ပဉ္စမ — ရန်စကားမသုံး။
ဆဋ္ဌမ — အကျိုးစီးပွားပတ်သက်သူက ကိုယ့်အကျိုးပါတဲ့အပိုင်းမှာ အဲဒါကို ထုတ်ဖော်။
သတ္တမ — နောက်ဆုံးဆုံးဖြတ်ချက်ကို ရှင်းရှင်းရေး။
အဋ္ဌမ — ဘယ်သူ ဘာလုပ်မယ်၊ ဘယ်နေ့အပြီး သတ်မှတ်။
နဝမ — နောက်အစည်းအဝေးမှာ တကယ်လုပ်ပြီးလား ပြန်စစ်။
ဒီလိုဆိုရင် ပဋိပက္ခက “သူနဲ့ငါ” ကနေ “စနစ်နဲ့ပြဿနာ” ဆီ ပြောင်းသွားတယ်။
ဒါဟာ အဖွဲ့အစည်းငြိမ်းချမ်းရေးပါပဲ။
စည်းမျဉ်းရှိရုံနဲ့ မလုံလောက်ဘူး
အဖွဲ့အစည်းအသစ်တည်ထောင်တဲ့သူတွေ ရေးချင်တာ အများကြီးရှိတယ်။
ဖွဲ့စည်းပုံ။
ဘဏ္ဍာရေးမူဝါဒ။
အဖွဲ့ဝင်စည်းကမ်း။
အလုပ်အကိုင်စည်းမျဉ်း။
အစည်းအဝေးလုပ်ထုံး။
စာရွက်စာတမ်းထိန်းချုပ်မှု။
အားလုံးကောင်းတယ်။
ဒါပေမဲ့ စာရွက်ပေါ် စည်းမျဉ်းက စိတ်ထဲမှာ မရှိရင် မလုံလောက်ဘူး။
ဘုရားရှင်က အငြင်းပွားမှုရဲ့အမြစ်ကို ကြည့်တယ်။
ဒေါသ။
အငြိုး။
လှည့်စားမှု။
မနာလိုမှု။
ဝန်တိုမှု။
မကောင်းသောအလို။
မှားသောအမြင်။
ကိုယ့်အမြင်ကို မလွှတ်နိုင်မှု။
အဲဒီစိတ်ရှိနေသရွေ့ စည်းမျဉ်းစာအုပ်တစ်ထောင်ရှိလည်း ပဋိပက္ခ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် အဖွဲ့အစည်းဖွဲ့တဲ့အခါ နှစ်ထပ်ဖွဲ့ရမယ်။
အပြင်ဘက် ဖွဲ့စည်းပုံတစ်ခု။ အတွင်းဘက် စိတ်ဖွဲ့စည်းပုံတစ်ခု။
အပြင်ဘက်မှာ စည်းမျဉ်း။
အတွင်းမှာ သီလ။
အပြင်ဘက်မှာ အစည်းအဝေး။
အတွင်းမှာ နားထောင်နိုင်မှု။
အပြင်ဘက်မှာ မဲပေးမှု။
အတွင်းမှာ အတ္တလျှော့နိုင်မှု။
အပြင်ဘက်မှာ ဘဏ္ဍာရေးစစ်ဆေးမှု။
အတွင်းမှာ အလောဘ။
အပြင်ဘက်မှာ တိုင်ကြားမှုလုပ်ထုံး။
အတွင်းမှာ အဒေါသ။
အပြင်ဘက်မှာ မှတ်တမ်း။
အတွင်းမှာ သစ္စာ။
ဒီနှစ်ခု ပေါင်းမှ တကယ်အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်တယ်။
“ကျွန်တော်တို့အားလုံး အချင်းချင်းယုံတယ်၊ စာမလိုဘူး” ဆိုတာကော
ဒါလည်း မကြာခဏကြားရတယ်။
“ငါတို့အားလုံး ဘုန်းကြီးတွေပဲ။ စာချုပ်ဘာလုပ်ဖို့လဲ။”
“အားလုံးအချင်းချင်း ယုံတယ်။”
“အစည်းအဝေးမှတ်တမ်း ရေးစရာမလိုဘူး။”
သူတော်ကောင်းတို့…
ယုံကြည်မှုကို ဦးဇင်းမလျှော့ချင်ဘူး။
ဒါပေမဲ့ စနစ်တကျစာရေးထားခြင်းဟာ ယုံကြည်မှုမရှိတာ မဟုတ်ဘူး။
ယုံကြည်မှုကို ရေရှည်ခံအောင် ကာကွယ်တာ။
ဒီနေ့ လေးယောက်လုံးရင်းနှီးတယ်။
နောင် ဆယ်နှစ်ကြာရင် အဖွဲ့ဝင်အသစ်တွေ ဝင်လာမယ်။
တည်ထောင်သူတစ်ပါး မရှိတော့နိုင်ဘူး။
တာဝန်ခံပြောင်းနိုင်တယ်။
နိုင်ငံကူးပြောင်းနိုင်တယ်။
မှတ်ဉာဏ် မတူနိုင်တယ်။
“အဲဒီတုန်းက ဘယ်လိုသဘောတူခဲ့တာလဲ” ဆိုတာ စာမရှိရင် အဖြေမရှိတော့ဘူး။
ဒါကြောင့် တရားဝင်မှတ်တမ်းဟာ “မယုံလို့” မဟုတ်ဘူး။
“နောင်လာမယ့်သူ မပျောက်အောင်” ပါ။
“တည်ထောင်သူဆိုတာ ရာသက်ပန် အကုန်ဆုံးဖြတ်ခွင့်ရှိတယ်” ဆိုတာကော
တည်ထောင်သူရဲ့သမိုင်းကို အသိအမှတ်ပြုနိုင်တယ်။
ကျေးဇူးကို အသိအမှတ်ပြုနိုင်တယ်။
ဂုဏ်သိက္ခာဆိုင်ရာ အဆင့်တစ်ခု ပေးနိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ သမိုင်းဆိုင်ရာဂုဏ်နဲ့ လက်တွေ့အုပ်ချုပ်ရေးအာဏာဟာ တစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။
ဒီကွာခြားချက်မရှင်းရင် ပဋိပက္ခဖြစ်တယ်။
“ငါတည်ထောင်သူ၊ အဲဒါကြောင့် ဘဏ်လည်းငါ၊ အကောင့်လည်းငါ၊ အဖွဲ့နာမည်လည်းငါ၊ စာချုပ်လည်းငါ” ဆိုတာ အဖွဲ့အစည်းမဟုတ်တော့ဘဲ ပုဂ္ဂိုလ်ရေးပိုင်ဆိုင်မှုဆန်လာနိုင်တယ်။
ဓမ္မဝိနယက လူတစ်ဦးတည်းရဲ့အာဏာကို အမြင့်ဆုံးအဖြစ် မထားဘူးဆိုတဲ့ သဘောကို ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ ပြန်သတိရပါ။
အစည်းအဝေးမှူးရဲ့တာဝန်
အစည်းအဝေးဦးဆောင်သူဟာ “ငါ့အဆိုနိုင်ရမယ်” ဆိုတဲ့လူ မဖြစ်သင့်ဘူး။
သူ့တာဝန်က အစည်းအဝေးကို တရားမျှတအောင် ထိန်းပေးဖို့။
လူတိုင်းကို စကားပြောခွင့် သင့်လျော်စွာရအောင်။
အကြောင်းအရာမလွဲအောင်။
အချိန်မလွန်အောင်။
ရန်စကားမဖြစ်အောင်။
အထောက်အထားနဲ့အမြင် ခွဲအောင်။
အဆိုနဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် ရှင်းအောင်။
အကျိုးစီးပွားပဋိပက္ခရှိရင် ထုတ်ဖော်အောင်။
အဆုံးမှာ “ဘယ်လိုဆုံးဖြတ်ခဲ့တာလဲ” လူတိုင်း သိအောင်။
ခေါင်းဆောင်က စကားအများဆုံး ပြောရမယ့်သူ မဟုတ်ဘူး။
လူတိုင်းပြောတာကို အများဆုံးနားထောင်နိုင်သူ ဖြစ်သင့်တယ်။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ ဘယ်နေရာမှာပဲ ဦးဆောင်ရပါစေ—ကျောင်းတိုက်၊ တက္ကသိုလ်၊ ပရဟိတအသင်း၊ ဌာန၊ မိသားစု—ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် မေးရမယ်။
ငါက အားလုံးအတွက် နေရာဖွင့်ပေးနေတာလား။
ဒါမှမဟုတ် ငါ့အသံနဲ့ အခန်းတစ်ခန်းလုံး ပြည့်နေတာလား။
မှတ်တမ်းရေးသူရဲ့တာဝန်
မှတ်တမ်းရေးသူကလည်း အလွန်အရေးကြီးတယ်။
သူက ကိုယ်သဘောကျတဲ့ စကားပဲ ထည့်၊ မကြိုက်တာ ဖြုတ်မယ်ဆိုရင် သမိုင်းကို ထိန်းချုပ်နေပြီ။
မှတ်တမ်းဟာ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပုံဖျက်မထားရဘူး။
“ကန့်ကွက်ချက်ရှိခဲ့တယ်” ဆိုတာ အရေးကြီးရင် ရေးရမယ်။
“အတည်မပြုရသေးဘူး” ကို “အတည်ပြုပြီး” လို့ မရေးရဘူး။
“ဆွေးနွေးရန်” ကို “ဆုံးဖြတ်ပြီး” လို့ မရေးရဘူး။
“အဆို” ကို “မူဝါဒ” လို့ မမြှင့်ရဘူး။
ဒီလိုသေးသေးလေးတွေက အဖွဲ့အစည်းသမိုင်းကို အကြီးအကျယ် ပြောင်းနိုင်တယ်။
သစ္စာဆိုတာ ဘုရားရှေ့မှာပဲ မဟုတ်ဘူး။
အစည်းအဝေးမှတ်တမ်းထဲမှာလည်း လိုတယ်။
တာဝန်ပေးရုံမဟုတ် — ပြန်စစ်ရမယ်
အဖွဲ့အစည်းတွေမှာ အစည်းအဝေးပြီးတိုင်း “ဒီဟာ သူလုပ်၊ အဲဒါသူလုပ်” ဆိုပြီး ခွဲတယ်။
နောက်အစည်းအဝေးရောက်တော့ ပြန်မစစ်ဘူး။
တစ်လ။
သုံးလ။
ခြောက်လ။
အဲဒီအလုပ် မပြီးသေးဘူး။
အဲဒါဆို အစည်းအဝေးက စကားပြောပွဲ ဖြစ်သွားတယ်။
ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ တာဝန်ခံနဲ့ အချိန်သတ်မှတ်ချက် ရှိရမယ်။
နောက်အကြိမ် ပြန်သုံးသပ်ရမယ်။
မပြီးရင် ဘာအခက်အခဲရှိလဲ ကြည့်။
တာဝန်ခံမကောင်းလို့ပဲလား။
အရင်းအမြစ်မရှိလို့လား။
ဆုံးဖြတ်ချက်က လက်တွေ့မကျလို့လား။
အဲဒီလို ပြန်သုံးသပ်မှ တိုးတက်တယ်။
ဘုရားရှင်ရဲ့ အပရိဟာနိယသဘောမှာလည်း အစည်းအဝေးခေါ်ပြီး ထိုင်နေရုံ မဟုတ်ဘူး။ ညီညွတ်စွာ စုဝေး၊ ညီညွတ်စွာထ၊ လုပ်ငန်းကို ညီညွတ်စွာ ဆောင်ရွက်ဆိုတဲ့ အဆုံးထိ ရှိတယ်။ [မှတ်စု ၂၊ ၄]
Meeting က Action ဆီရောက်မှ အကျိုးရှိတယ်။
မသေချာတဲ့သတင်းကို အစည်းအဝေးထဲ မသယ်လာနဲ့
အဖွဲ့အစည်းအတွင်း အန္တရာယ်ကြီးတဲ့ စကားက—
“ကြားတာကတော့…”
“ဟိုလူက ပြောတယ်…”
“သူက ဒီလိုစိတ်ရှိတယ်တဲ့…”
“အဲဒီသူက အဖွဲ့ကို ဖြိုချင်တာတဲ့…”
ဘယ်သူပြောတာလဲ မသိ။
အထောက်အထားမရှိ။
ဒါပေမဲ့ လူတွေစိတ်ထဲ အဆိပ်ဝင်သွားတယ်။
ဝိဝါဒမူလသုတ်ထဲက ဖုံးကွယ်မှု၊ လှည့်စားမှု၊ မနာလိုမှု၊ တင်းမာစွဲလမ်းမှုတွေကို ကြည့်လိုက်ရင် အငြင်းပွားမှုဟာ အကြောင်းအရာတစ်ခုကနေတင် မဖြစ်ဘဲ လူရဲ့ကိလေသာကနေ တိုးပွားလာနိုင်တာ မြင်ရတယ်။ [မှတ်စု ၁၃]
ဒါကြောင့် အစည်းအဝေးရဲ့ အခြေခံစည်းက—
“အထောက်အထားရှိတာနဲ့ အမြင်ကို ခွဲပြောပါ။”
“ငါ့အမြင်က…” ဆိုရင် အမြင်။
“ဒီစာရွက်အရ…” ဆိုရင် အထောက်အထား။
“သူ့ရည်ရွယ်ချက်က…” ဆိုရင် သတိထား။ လူ့စိတ်ကို အထောက်အထားမရှိဘဲ အတည်မပြုနဲ့။
ဒီလိုပဲ လူအချင်းချင်း စိတ်ငြိမ်းတယ်။
အကျိုးစီးပွားပဋိပက္ခ
ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းမှာ သိပ်အရေးကြီးတဲ့ စကားတစ်ခုက အကျိုးစီးပွားပဋိပက္ခပါ။
ဥပမာ အဖွဲ့အစည်းက ဆောက်လုပ်ရေးစာချုပ် တင်တယ်ဆိုပါစို့။ အဖွဲ့ဝင်တစ်ယောက်ရဲ့ မိသားစုကုမ္ပဏီက လေလံဝင်တယ်။
သူက မကောင်းလို့ မဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမဲ့ သူ့ကိုယ်ပိုင်အကျိုးနဲ့ အဖွဲ့အကျိုး ထိတွေ့လာပြီ။
ဒီအခါ “ကျွန်တော်နဲ့ သက်ဆိုင်ပါတယ်” လို့ အရင်ထုတ်ဖော်တာ သစ္စာပဲ။
မဲပေးရာမှာ သင့်လျော်တဲ့စည်းအတိုင်း ရှောင်တာ အရှက်မဟုတ်ဘူး။
အဲဒါက ကိုယ့်ဂုဏ်သိက္ခာကို ကာကွယ်တာ။
သာမဂါမသုတ်နဲ့ ဝိနည်းတော်က ကျွန်တော်တို့ကို “ပြဿနာအမျိုးအစားခွဲ၊ မျက်နှာချင်းဆိုင်ဖြေရှင်း၊ သင့်လျော်တဲ့နည်းကိုသာ သုံး” ဆိုတဲ့ စနစ်တကျဆင်ခြင်မှုကို သင်ပေးတယ်။ [မှတ်စု ၁၀–၁၂]
အဖွဲ့အစည်းအသစ်တည်ထောင်မယ်ဆိုရင် စိတ်ထဲမှာ ဘာတွေ ရှင်းရမလဲ
ဒကာ ဒကာမတို့ရေ…
အခု ဦးဇင်းတို့ တရားစကားကို နားထောင်ပြီး ဖိုင်တစ်ခုရေးဖို့ မဟုတ်ဘူး။
ကိုယ့်စိတ်ထဲ စည်းတစ်ခု တည်ဆောက်ဖို့။
အဖွဲ့အစည်းတည်ထောင်မယ်ဆိုရင် ကိုယ်က “ရာထူးလိုချင်လို့လား၊ အလုပ်လုပ်ချင်လို့လား” ပြန်မေး။
လူတွေကို ဖိတ်မယ်ဆိုရင် “ကိုယ့်စကားနားထောင်မယ့်လူကိုပဲ ဖိတ်နေတာလား၊ လိုအပ်တဲ့ကျွမ်းကျင်သူကို ဖိတ်နေတာလား” ပြန်မေး။
အစည်းအဝေးလုပ်မယ်ဆိုရင် “ပြီးသားဆုံးဖြတ်ချက်ကို လက်မှတ်ထိုးခိုင်းတာလား၊ တကယ်ဆွေးနွေးဖို့လား” မေး။
မှတ်တမ်းရေးမယ်ဆိုရင် “အမှန်ကို ရေးမှာလား၊ အလှဆုံးပုံထွက်အောင် ရေးမှာလား” မေး။
ငွေကိုင်မယ်ဆိုရင် “ကိုယ်တစ်ယောက်တည်း သိရရင် စိတ်ချရတယ်လို့ ထင်နေတာလား၊ စနစ်ကို စိတ်ချရအောင် လုပ်ထားမှာလား” မေး။
အငြင်းပွားရင် “အဖွဲ့ကို ကယ်ချင်တာလား၊ ကိုယ်နိုင်ချင်တာလား” မေး။
အဲဒီမေးခွန်းတွေက မူဝါဒမေးခွန်း မဟုတ်တော့ဘူး။
တရားမေးခွန်း ဖြစ်သွားပြီ။
အဖွဲ့အစည်းစနစ်နဲ့ သတိပဋ္ဌာန်စိတ်
နောက်ဆုံးတော့ အုပ်ချုပ်မှုက စိတ်ထိန်းချုပ်မှုနဲ့ ပြန်ဆုံတယ်။
ဘာကြောင့် လူတစ်ယောက် အရာအားလုံးကို ထိန်းချုပ်ချင်တာလဲ။
“ငါမရှိရင် မဖြစ်ဘူး” ဆိုတဲ့စိတ်။
“ငါ့နာမည် မပါရင် မရဘူး” ဆိုတဲ့စိတ်။
“သူ့အဆိုအောင်သွားရင် ငါရှုံးသွားမယ်” ဆိုတဲ့စိတ်။
“ငါပြောပြီးသားကို ပြန်မပြင်ချင်ဘူး” ဆိုတဲ့စိတ်။
ဒါတွေဟာ စီမံခန့်ခွဲမှုအမှားအဖြစ် ပေါ်လာပေမဲ့ အောက်မှာ အတ္တစွဲရှိတယ်။
အစည်းအဝေးမှာ ကိုယ့်အဆိုကို ကန့်ကွက်လာတဲ့အခါ စိတ်ပူလာတယ်။
အဲဒီစိတ်ပူတာကို သိလိုက်။
ရင်ထဲ တင်းလာတာ သိလိုက်။
“ငါ့ကို မလေးစားဘူး” ဆိုတဲ့ အတွေးဝင်လာတာ သိလိုက်။
အဲဒီမှာ ချက်ချင်း ပြန်မတိုက်နဲ့။
သတိကပ်လိုက်။
“အခု ငါ အကြောင်းအရာကို ကာကွယ်နေတာလား၊ ငါ့အတ္တကို ကာကွယ်နေတာလား” မေးလိုက်။
ဒီသတိလေးက ကုလားထိုင်ပေါ်မှာ ထိုင်တရားလုပ်တာမဟုတ်ဘူး။
အစည်းအဝေးခန်းထဲက တရားပဲ။
အဖွဲ့အစည်းတည်ထောင်တာ သာသနာပြုတာဖြစ်နိုင်တယ် — ဒါပေမဲ့…
ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်းတစ်ခု။
ပညာရေးအဖွဲ့တစ်ခု။
တရားရိပ်သာတစ်ခု။
ပရဟိတအသင်းတစ်ခု။
သုတေသနဌာနတစ်ခု။
ကောင်းတဲ့ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ တည်ထောင်တယ်ဆိုရင် အများအကျိုးပြုနိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ ကောင်းတဲ့ရည်ရွယ်ချက် ရှိတာနဲ့ ကောင်းတဲ့အုပ်ချုပ်မှု အလိုအလျောက် မရဘူး။
ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းသူလည်း စိတ်ဆိုးနိုင်တယ်။
ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းသူလည်း မှားနိုင်တယ်။
သာသနာ့အလုပ်လုပ်သူလည်း ငွေစာရင်းမှားနိုင်တယ်။
တရားဟောသူလည်း အာဏာစွဲနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် “ငါတို့က သာသနာ့အဖွဲ့မို့ စည်းမျဉ်းမလိုဘူး” ဆိုတာ မမှန်ဘူး။
အမှန်တော့ စံနမူနာဖြစ်သင့်လို့ ပိုစနစ်တကျ ဖြစ်သင့်တယ်။
လွတ်လပ်ခွင့်နဲ့ တာဝန်ခံမှုကို တွဲထား
တချို့အဖွဲ့မှာ အရာအားလုံးကို ခေါင်းဆောင်ဆီ တင်ရတယ်။
ပုံနှိပ်စာရွက်တစ်ရွက်တောင် ခွင့်ပြုချက်။
အီးမေးလ်တစ်စောင်တောင် ခွင့်ပြုချက်။
ဝယ်ယူမှုသေးသေးတောင် ခွင့်ပြုချက်။
အဲဒီလိုဆို လုပ်ငန်း မသွက်ဘူး။
နောက်တစ်ဖက်မှာ “လွတ်လပ်စွာလုပ်” ဆိုပြီး ဘယ်သူမှ မသိတော့ရင်လည်း မကောင်းဘူး။
ဒါကြောင့် အကောင်းဆုံးက delegation နဲ့ accountability ကိုတွဲတာ — မြန်မာလိုပြောရရင် “တာဝန်လွှဲပေးပြီး ပြန်အစီရင်ခံရမယ့်စနစ်” ပေါ့။
သာမန်ကိစ္စ သတ်မှတ်ဘောင်အတွင်း တာဝန်ခံက လွတ်လပ်စွာလုပ်။
ဘောင်ကျော်ရင် ကောင်စီဆီ ပြန်တင်။
ပြီးရင် မှတ်တမ်းနဲ့ အစီရင်ခံ။
ဒီလိုဆို ခေါင်းဆောင်က အသေးစိတ်အားလုံး မကိုင်ရတော့ဘူး။
တာဝန်ခံလည်း မထိန်းချုပ်ဘဲ မနေဘူး။
အစည်းအဝေးတစ်ခု မစခင် သုံးမိနစ်စိတ်ချမ်းသာစေ
ဒီဟာက ဦးဇင်းရဲ့ လက်တွေ့အသုံးချအကြံပါ။ ဘုရားရှင်က “ခေတ်သစ်အစည်းအဝေးတိုင်း သုံးမိနစ်တရားထိုင်ရမယ်” လို့ ဟောတော်မူထားတာမဟုတ်ပါဘူး။
ဒါပေမဲ့ အစည်းအဝေးမစခင် လူတိုင်း စိတ်ကို အေးအောင် ခဏထားတာ အသုံးဝင်တယ်။
အသက်ရှူတာ သိနေ။
“ဒီနေ့ ငါ အနိုင်ရဖို့ မလာဘူး။ အကောင်းဆုံးအဖြေရှာဖို့ လာတယ်” လို့ စိတ်ထား။
“ကိုယ့်စကားနဲ့ သူတစ်ပါးကို မနာစေဘူး။”
“အမှန်ကို ဖုံးမထားဘူး။”
“မသိရင် မသိဘူး ပြောမယ်။”
“မှားရင် ပြင်မယ်။”
ဒီလို စိတ်ထားပြီးမှ အစည်းအဝေးစရင် စကားရဲ့အရည်အသွေး ပြောင်းလာတယ်။
အစည်းအဝေးပြီးရင် အမုန်းမယူနဲ့
အဖွဲ့အစည်းကောင်းတစ်ခုမှာ မဲရှုံးနိုင်တယ်။
ကိုယ့်အဆို မအောင်နိုင်ဘူး။
ဒါပေမဲ့ စည်းမျဉ်းအတိုင်း တရားမျှတစွာ ဆုံးဖြတ်ခဲ့ရင် “ငါ့အဆိုမအောင်လို့ အဖွဲ့ကို ဖျက်မယ်” ဆိုတဲ့စိတ် မထားရဘူး။
တစ်ဖက်မှာ အနိုင်ရသူကလည်း “ငါနိုင်ပြီ” လို့ မဟုတ်ဘူး။
ဒီနေ့အများစုက မိမိဘက်ဖြစ်ပေမဲ့ မနက်ဖြန် အမှားတွေ့ရင် ပြင်ရမယ်။
ဒါကြောင့် ဆုံးဖြတ်ချက်အပြီး “ပြန်လည်သုံးသပ်နိုင်မှု” ရှိရမယ်။
စည်းမျဉ်းဆိုတာ မပြောင်းရဘူးလို့ မဆိုလိုဘူး။
ဘုရားရှင်ရဲ့ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်မှာ အတည်ပြုထားတာကို အလွယ်တကူ မဖျက်၊ မသတ်မှတ်ရသေးတာကို ကိုယ့်သဘောနဲ့ မသတ်မှတ်၊ လက်ခံထားတဲ့ သိက္ခာပုဒ်အတိုင်း ကျင့်ခြင်းကို အပရိဟာနိယသဘောအဖြစ် ဖော်ပြပါတယ်။ [မှတ်စု ၂]
ခေတ်သစ်အဖွဲ့အတွက် သင်ခန်းစာက—
ပြင်ချင်လို့ ချက်ချင်းပြင်တာ မဟုတ်ဘူး။
ပြင်ဆင်နည်းကိုပါ စည်းမျဉ်းထား။
ဘယ်သူ အဆိုပြုနိုင်တယ်။
ဘယ်လောက်ကြိုတင်အသိပေးရမယ်။
ဘယ်အတည်ပြုမှုလိုတယ်။
ဘယ်နေ့ကစ အာဏာတည်တယ်။
အဟောင်းကို ဘယ်လိုသိမ်းမယ်။
ဒီလိုဆို စည်းမျဉ်းပြောင်းလည်း စနစ်မပျက်ဘူး။
ဒကာ ဒကာမတို့… အဖွဲ့အစည်းဆိုတာ တကယ်တော့ စိတ်တွေကို စည်းရတာ
တံဆိပ်စည်းတာ မခက်ဘူး။
စာရွက်စည်းတာ မခက်ဘူး။
နာမည်စည်းတာ မခက်ဘူး။
လူ့စိတ်တွေကို ဓမ္မနဲ့ စည်းရတာ ခက်တယ်။
လူတစ်ယောက်က ချီးကျူးခံချင်တယ်။
တစ်ယောက်က မိမိအမြင်ကို အလွန်ယုံတယ်။
တစ်ယောက်က ရန်မဖြစ်ချင်လို့ အမှားမြင်လည်း မပြောဘူး။
တစ်ယောက်က တရားမျှတမှုကို တင်းတင်းယူပြီး မေတ္တာမရှိဘူး။
တစ်ယောက်က မေတ္တာကိုပြောပြီး accountability မရှိဘူး။
အဲဒီအရာတွေကို အလယ်တည့်တည့် ပြန်ထားပေးတာ ဓမ္မပါ။
မေတ္တာရှိ၊ ဒါပေမဲ့ အမှန်မဖုံးနဲ့။
အမှန်ပြော၊ ဒါပေမဲ့ ရိုင်းမပြောနဲ့။
လေးစား၊ ဒါပေမဲ့ မေးခွန်းမပိတ်နဲ့။
ယုံကြည်၊ ဒါပေမဲ့ စနစ်မဖျက်နဲ့။
အာဏာပေး၊ ဒါပေမဲ့ တာဝန်ခံမှုမလွှတ်နဲ့။
စာရေး၊ ဒါပေမဲ့ လူမဟုတ်တဲ့ စက်စနစ်လို မဖြစ်နဲ့။
အဖွဲ့ကောင်းတယ်ဆိုတာ အဲဒီညီမျှမှုရှိတာ။
ကိုယ့်အဖွဲ့ကို ကိုယ်တိုင်စမ်းကြည့်
အခု တရားနာရင်း ကိုယ်ပါဝင်နေတဲ့ အဖွဲ့တစ်ခုကို စိတ်ထဲထည့်ကြည့်။
အရေးကြီးဆုံးဖြတ်ချက်တွေ ဘယ်လိုချလဲ။
အကြောင်းအရာကို ကြိုသိရလား။
ကန့်ကွက်ခွင့်ရှိလား။
လူကြီးနဲ့ သဘောမတူနိုင်လား။
မဲပေးပြီးရင် မှတ်တမ်းရှိလား။
ငွေကြေးကို ဘယ်နှယောက် သိလဲ။
တစ်ယောက်တည်း မရှိရင် အဖွဲ့ဆက်လည်နိုင်လား။
အကောင့်တစ်ခု ပျက်သွားရင် ပြန်ရနိုင်လား။
ဥက္ကဋ္ဌပြောင်းသွားရင် စာရွက်စာတမ်းတွေ ကျန်လား။
ပြဿနာရှိသူ တိုင်ကြားလို့ရတဲ့လမ်းရှိလား။
အမှားထောက်ပြသူကို ရန်သူလုပ်သလား။
တည်ထောင်သူကို လေးစားပြီး စည်းမျဉ်းကလည်း သူ့အပေါ် သက်ရောက်သလား။
အဲဒီမေးခွန်းတွေအားလုံးကို အေးအေးဆေးဆေး စဉ်းစားကြည့်။
အဖြေတချို့ မကောင်းရင် စိတ်မပျက်နဲ့။
အခုသိတာကို ပြင်လို့ရတယ်။
ပုဂ္ဂိုလ်ကို ချစ်တာနဲ့ စနစ်ကို ဖျက်တာ မတူဘူး
ဒီတစ်ချက်ကို ဦးဇင်း အလေးထားချင်တယ်။
ကိုယ်လေးစားတဲ့ဆရာတော်။
ကိုယ်ချစ်တဲ့တည်ထောင်သူ။
ကိုယ့်သူငယ်ချင်း။
ကိုယ့်ဆွေမျိုး။
သူတို့အမှားမဖြစ်အောင် စည်းမျဉ်းထားပေးတာက မယုံကြည်တာမဟုတ်ဘူး။
တကယ်ချစ်တာ။
ဘာကြောင့်လဲ။
တစ်ယောက်တည်းအပေါ် အရာအားလုံးတင်ထားရင် သူလည်း ပင်ပန်းတယ်။
မှားရင် သူ့အပေါ်အကုန်ပုံတယ်။
တရားစွဲမှု၊ အငြင်းပွားမှု၊ သံသယအားလုံး သူ့ထံရောက်တယ်။
စနစ်ကောင်းရင် တာဝန်ဝေတယ်။
သစ္စာရှိသူကိုတောင် accountability ပေးတာ ကာကွယ်ပေးတာပါပဲ။
ပထမသင်္ဂါယနာက သင်ပေးတဲ့ တာဝန်အလိုက် မေးခြင်း
ပဉ္စသတိကက္ခန္ဓကထဲက အချက်တစ်ခုကို ပြန်ကြည့်ရအောင်။
မဟာကဿပမထေရ်က ဝိနည်းပိုင်းကို အရှင်ဥပါလိကို မေးတယ်။ ဓမ္မပိုင်းကို အရှင်အာနန္ဒာကို မေးတယ်။ [မှတ်စု ၉]
ခေတ်သစ်စီမံခန့်ခွဲမှုအတွက် အဓိပ္ပာယ်ကောင်းတစ်ခု ယူနိုင်တယ်။
ဘယ်သူက ဘာမှာ ကျွမ်းကျင်လဲ သိ။
ဥပဒေကိစ္စကို နည်းပညာသမားတစ်ယောက်ရဲ့ စိတ်ကူးတစ်ခုတည်းနဲ့ မဆုံးဖြတ်နဲ့။
ဘဏ္ဍာရေးကိစ္စကို စာရင်းမသိသူတစ်ယောက်တည်း မဆုံးဖြတ်နဲ့။
ပညာရေးသင်ရိုးကိစ္စကို လူမှုကွန်ရက်ကျွမ်းသူကပဲ ဆုံးဖြတ်တာ မဖြစ်သင့်ဘူး။
နည်းပညာလုံခြုံရေးကိုလည်း “အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်ဆိုတော့ အားလုံးသိတယ်” မယူဆနဲ့။
ခေါင်းဆောင်က အရာအားလုံး သိရမယ့်သူ မဟုတ်ဘူး။
သိသူကို မေးတတ်ရမယ့်သူ။
ဒီသဘောက အလွန်အရေးကြီးတယ်။
အကြံပေးသူနဲ့ ဆုံးဖြတ်သူကို ခွဲသိ
ကျွမ်းကျင်သူက အကြံပေးတယ်။
ဆုံးဖြတ်ခွင့်ရှိတဲ့အဖွဲ့က ဆုံးဖြတ်တယ်။
ဒီနှစ်ခုလည်း မတူဘူး။
ဥပဒေပညာရှင်က “ဒီလိုလုပ်ရင် အန္တရာယ်ရှိတယ်” ပြောနိုင်တယ်။
ဒါက အကြံ။
အဖွဲ့က သက်ဆိုင်ရာစည်းအတိုင်း ဆုံးဖြတ်ရမယ်။
ဒါပေမဲ့ ဥပဒေချိုးဖောက်ဖို့ မဲခွဲလို့တော့ မရဘူး။
ဘဏ္ဍာရေးကျွမ်းကျင်သူက “ဒီစီမံကိန်း မတတ်နိုင်သေးဘူး” ပြောတယ်ဆိုရင် စိတ်အားတက်ကြွမှုတစ်ခုတည်းနဲ့ မျက်ကွယ်မပြုသင့်ဘူး။
တရားနဲ့ စနစ်ဟာ တစ်ယောက်တည်း အားလုံးဖြစ်စေခြင်းထက် ပညာမျိုးစုံကို စုစည်းပေးတယ်။
လျှို့ဝှက်ချက်နဲ့ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု
တချို့က “ပွင့်လင်းမြင်သာမှုဆိုတော့ အားလုံးကို အများပြည်သူသိရမယ်” လို့ ထင်တယ်။
မဟုတ်ဘူး။
အဖွဲ့အစည်းမှာ အများပြည်သူသိသင့်တာ ရှိတယ်။
အတွင်းအဖွဲ့ဝင်သာ သိသင့်တာ ရှိတယ်။
လူတစ်ယောက်ရဲ့ ကိုယ်ရေးအချက်အလက်၊ တိုင်ကြားသူအချက်အလက်၊ လုံခြုံရေးစကားဝှက်၊ မပြီးသေးတဲ့ ဥပဒေကိစ္စစတာတွေဟာ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုနာမည်နဲ့ ဖြန့်မလို့ မရဘူး။
တစ်ဖက်မှာ “လျှို့ဝှက်တယ်” ဆိုပြီး ငွေစာရင်း၊ မတရားမှု၊ အလွဲသုံးစားမှုကို ဖုံးဖို့လည်း မဖြစ်ဘူး။
ဒါကြောင့် ပညာလိုတယ်။
ဘယ်အချက်ကို ဘယ်သူသိခွင့်ရှိတယ်။
ဘယ်အချိန်ထုတ်ပြန်မယ်။
ဘယ်သူအတည်ပြုမယ်။
သက်သေဘယ်လိုသိမ်းမယ်။
ဒီလို စနစ်ရှိရမယ်။
ဒီဟာတွေဟာ ခေတ်သစ်အုပ်ချုပ်ရေးအသုံးချမှုဖြစ်တယ်။ ဓမ္မအရတော့ အခြေခံမှာ သစ္စာ၊ အဟိံသာ၊ မေတ္တာ၊ တာဝန်ခံမှု၊ မဖုံးကွယ်သင့်တာ မဖုံးခြင်းဆိုတဲ့ စိတ်ထားတွေရှိတယ်။
အဖွဲ့အစည်းရဲ့ အာဏာဟာ အကျိုးပြုဖို့ ဖြစ်ရမယ်
အာဏာဆိုတာ မကောင်းတဲ့အရာလို့ တစ်ဖက်သတ်မပြောနိုင်ဘူး။
ဆေးရုံမှာ ဆရာဝန်ကို အချို့လုပ်ပိုင်ခွင့်ပေးရမယ်။
တက္ကသိုလ်မှာ ကောင်စီကို အချို့လုပ်ပိုင်ခွင့်ပေးရမယ်။
ဘဏ္ဍာရေးတာဝန်ခံကို သတ်မှတ်ခွင့် ပေးရမယ်။
ဒါပေမဲ့ အာဏာကို အတ္တနဲ့ပေါင်းလိုက်ရင် ပြဿနာ။
“ငါ့ကို ဘယ်သူမှ မမေးရဘူး” ဆိုတဲ့စိတ် ဝင်လာရင် အန္တရာယ်။
အဖွဲ့အစည်းက လူတစ်ယောက်ကို “ရာထူးကြီး” အဖြစ် တင်ပေးရုံမဟုတ်ဘဲ “တာဝန်ကြီး” ကို ပေးတာ ဖြစ်သင့်တယ်။
လူအများရဲ့ငွေကို ကိုင်ရင် ပိုရှင်းရမယ်။
လူအများရဲ့ နာမည်ကို ကိုယ်စားပြုရင် ပိုသတိရှိရမယ်။
လူအများရဲ့ဘဝကို သက်ရောက်မယ့်ဆုံးဖြတ်ချက်ချရင် ပိုနားထောင်ရမယ်။
အာဏာတိုးလေ၊ တာဝန်ခံမှုတိုးလေ ဖြစ်သင့်တယ်။
အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုရဲ့ အသက်ဟာ “သမဂ္ဂ” ပါ
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဦးဇင်းတို့ ဒီနေ့ တစ်နာရီနီးပါး ပြောနေတဲ့အရာအားလုံးကို စကားတစ်လုံးထဲ ချုံ့မယ်ဆိုရင်—
“သမဂ္ဂ”
ညီညွတ်ခြင်း။
ဒါပေမဲ့ ညီညွတ်ခြင်းကို အလွယ်မယူပါနဲ့။
သမဂ္ဂဆိုတာ အကုန်တူတူပြောခြင်း မဟုတ်ဘူး။
သမဂ္ဂဆိုတာ အမှန်ကို မဖုံးဘဲ အတူတူရပ်နိုင်ခြင်း။
သဘောမတူပေမဲ့ စည်းကို လေးစားနိုင်ခြင်း။
အနိုင်အရှုံးထက် အဖွဲ့အကျိုးကို မြင်နိုင်ခြင်း။
အမှားကို ဝန်ခံပြီး ပြင်နိုင်ခြင်း။
ပိုင်ဆိုင်လိုစိတ်ကို လျှော့နိုင်ခြင်း။
မျက်နှာချင်းဆိုင်ပြောပြီး နောက်ကွယ်မှာ မဖျက်ခြင်း။
ဆုံးဖြတ်ချက်ချပြီးရင် တာဝန်ယူခြင်း။
ဒီဟာ သမဂ္ဂ။
အခု သစ္စာလေးပါးဆီ ပြန်ဆင်းကြည့်ရအောင်
သူတော်ကောင်းတို့…
အဖွဲ့အစည်းစီမံခန့်ခွဲရေးအကြောင်း ပြောရင်းနဲ့ နောက်ဆုံး ဘုရားတရားက ဘယ်ဆီခေါ်သလဲ။
ဒုက္ခကို သိဖို့။
အကြောင်းကို သိဖို့။
ငြိမ်းနိုင်တာကို သိဖို့။
ငြိမ်းရာလမ်းကို လျှောက်ဖို့။
ဒုက္ခသစ္စာ အနေနဲ့ ကြည့်ရင် အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ စည်းမရှိခြင်း၊ အာဏာမရှင်းခြင်း၊ ငွေမရှင်းခြင်း၊ စကားမမှန်ခြင်း၊ အဖွဲ့ခွဲခြင်း၊ အချင်းချင်းမယုံခြင်း၊ နောက်ကွယ်စကား၊ ဆုံးဖြတ်ချက်မရှင်းခြင်းတို့က စိတ်ဆင်းရဲမှု၊ ပဋိပက္ခ၊ အဖွဲ့ပျက်စီးမှုကို ဖြစ်စေတယ်။ တည်ထောင်သူလည်း ပင်ပန်းတယ်။ အဖွဲ့ဝင်လည်း ပင်ပန်းတယ်။ အကျိုးခံစားရမယ့် လူထုလည်း နစ်နာတယ်။
ဒီဒုက္ခကို “သူ့ကြောင့်ပဲ” လို့ တစ်ယောက်တည်းပေါ် ပုံမချပါနဲ့။
သမုဒယသစ္စာ ဘက်ကိုကြည့်။
အောက်မှာ ဘာရှိလဲ။
ရာထူးလိုချင်တဲ့ တဏှာ။
နာမည်လိုချင်တဲ့ တဏှာ။
အရာအားလုံး ကိုယ်ထိန်းချုပ်ချင်တဲ့ တဏှာ။
“ငါ့အမြင်ပဲမှန်” ဆိုတဲ့ ဒိဋ္ဌုပါဒါန်။
“ငါရှုံးမခံဘူး” ဆိုတဲ့ မာန။
ကန့်ကွက်သူကို ဒေါသ။
အခြားသူအောင်မြင်တာ မခံချင်တဲ့ ဣဿာ။
ပစ္စည်း၊ နာမည်၊ အလှူရှင်၊ အာဏာကို မျှဝေချင်တဲ့ မစ္ဆရိယ။
ဒီစိတ်တွေက စည်းမျဉ်းပြဿနာနောက်မှာ ရှိနိုင်တယ်။
ဒါပေမဲ့ အကြောင်းတစ်ခုတည်းနဲ့ အားလုံးကို မရှင်းရဘူးနော်။ တချို့ပြဿနာက စည်းမျဉ်းမကောင်းလို့၊ ကျွမ်းကျင်မှုမလုံလောက်လို့၊ ဆက်သွယ်မှုမှားလို့လည်း ဖြစ်တယ်။ အဲဒီအချက်တွေကိုလည်း စစ်ရမယ်။
နိရောဓသစ္စာ ဘက်ကိုကြည့်တော့—အာဏာစွဲတာ လျော့လာရင်၊ ငါ့အမြင်ပဲဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှု လျော့လာရင်၊ ဒေါသအေးလာရင်၊ မမှန်စကား ရပ်လာရင်၊ လူကိုမဖျက်ဘဲ ပြဿနာကို စနစ်တကျဖြေရှင်းလာရင် ပဋိပက္ခအပူဟာ အေးလာနိုင်တယ်။
နိရောဓဆိုတာ “အဖွဲ့အစည်းက အမြဲအောင်မြင်မယ်၊ ငွေအများကြီးရမယ်” ဆိုတဲ့ အာမခံမဟုတ်ဘူး။
အတွင်းစိတ်ရဲ့ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ စွဲလမ်းမှု အေးရာဆီ သွားတာကို ဆိုလိုတယ်။
မဂ္ဂသစ္စာ ကတော့ လမ်းရှိတယ်။
သမ္မာဒိဋ္ဌိ — လူထက်တရားနဲ့ မှန်ကန်မှုကို မြင့်ထား။
သမ္မာသင်္ကပ္ပ — အနိုင်ရချင်တဲ့ရည်ရွယ်ချက်ထက် အကျိုးပြုလိုတဲ့ရည်ရွယ်ချက်ထား။
သမ္မာဝါစာ — အချိန်သင့်၊ အမှန်၊ နူးညံ့၊ အကျိုးရှိ၊ မေတ္တာရှိတဲ့ စကားပြော။
သမ္မာကမ္မန္တ — ငွေ၊ စာချုပ်၊ ပစ္စည်း၊ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေမှာ မတရားမှုမလုပ်။
သမ္မာအာဇီဝ — အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ဝင်ငွေနဲ့ လုပ်ငန်းတွေကို မှန်ကန်စွာထား။
သမ္မာဝါယာမ — ပဋိပက္ခအမြစ် မပေါ်ခင် တား၊ ပေါ်လာရင် လျှော့။
သမ္မာသတိ — အစည်းအဝေးထဲမှာ ကိုယ့်ဒေါသ၊ ကိုယ့်မာနကို သိ။
သမ္မာသမာဓိ — ဆုံးဖြတ်ချက်မချခင် စိတ်ငြိမ်ငြိမ်နဲ့ အကြောင်းအရာကို မြင်နိုင်အောင် ကျင့်။
ဒီလိုဆိုရင် အဖွဲ့အစည်းတည်ထောင်မှုက နာမည်တစ်ခုတည်ထောင်တာထက် တရားကျင့်စရာနေရာတစ်ခု ဖြစ်လာတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ကိုယ်တည်ထောင်တဲ့ အဖွဲ့အစည်းက ကိုယ့်မာနကို တည်ဆောက်ပေးတဲ့နေရာ မဖြစ်ပါစေနဲ့။
ကိုယ့်လောဘကို အားပေးတဲ့နေရာ မဖြစ်ပါစေနဲ့။
အချင်းချင်း စကားနာထိုးရာနေရာ မဖြစ်ပါစေနဲ့။
တစ်ဦးတည်း ပိုင်ဆိုင်အုပ်ချုပ်ရာ နေရာ မဖြစ်ပါစေနဲ့။
ဓမ္မရှိရာ၊ သီလရှိရာ၊ သစ္စာရှိရာ၊ မေတ္တာရှိရာ၊ တာဝန်ခံမှုရှိရာ၊ အမှားကို ပြင်နိုင်ရာ၊ ပညာရှိသူကို နားထောင်နိုင်ရာ၊ အသစ်ဝင်လာသူလည်း စည်းအတိုင်း ကာကွယ်ခံရရာ အဖွဲ့အစည်း ဖြစ်ပါစေ။
တည်ထောင်သူကို ကျေးဇူးသိပါ။
ဒါပေမဲ့ တရားထက် မမြင့်ပါစေနဲ့။
ခေါင်းဆောင်ကို လေးစားပါ။
ဒါပေမဲ့ စည်းမျဉ်းအပြင် မထားပါနဲ့။
အများစုကို လေးစားပါ။
ဒါပေမဲ့ အများစုမဲကို အမှန်တရားနဲ့ မရောပါနဲ့။
မှတ်တမ်းရေးပါ။
ဒါပေမဲ့ အမှန်ကို မပြင်ပါနဲ့။
ပွင့်လင်းပါ။
ဒါပေမဲ့ ကာကွယ်ရမယ့် ကိုယ်ရေးအချက်ကို မဖော်ပါနဲ့။
လျှို့ဝှက်ပါ။
ဒါပေမဲ့ မတရားမှုကို မဖုံးပါနဲ့။
အဲဒီအလယ်လမ်းဟာ အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ကျင့်ဝတ်ပဲ။
ဒီနေ့ကစပြီး အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ တာဝန်ယူနေတဲ့ ဒကာ ဒကာမတို့၊ ဆရာ ဆရာမတို့၊ သံဃာတော်တို့ အားလုံး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် အချက်တစ်ချက်တော့ ကတိပေးနိုင်ကြပါစေ။
“အရေးကြီးတဲ့ကိစ္စကို လူနောက်ကွယ်မှာ မဆုံးဖြတ်ဘူး။”
“သက်ဆိုင်သူကို နားထောင်မယ်။”
“မသိတာကို မသိဘူးပြောမယ်။”
“မှားရင် ပြင်မယ်။”
“ငွေနဲ့ မှတ်တမ်းကို ကိုယ့်ပိုင်လို မလုပ်ဘူး။”
“အဖွဲ့ရဲ့ စည်းက ကိုယ့်အပေါ်လည်း သက်ရောက်ရမယ်။”
ဒီလိုစိတ်တစ်ခုစီရှိလာရင် အဖွဲ့အစည်းကောင်းတစ်ခုရဲ့ အုတ်မြစ်တစ်ချပ်စီ ဖြစ်လာပါတယ်။
ဤသို့ ဓမ္မဝိနယ၏ အခြေခံအမြင်များကို စနစ်တကျ ဆင်ခြင်နာယူရသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုကြောင့် အဖွဲ့အစည်းအတွင်း အာဏာစွဲခြင်း၊ မနာလိုခြင်း၊ အငြိုးထားခြင်း၊ မမှန်စကားပြောခြင်းတို့ လျော့နည်း၍ မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ သစ္စာ၊ ညီညွတ်မှု၊ တာဝန်ခံမှုတို့ တိုးပွားကြပါစေ။
သာသနာရေးအဖွဲ့ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ ပညာရေးအဖွဲ့ပဲဖြစ်ဖြစ်၊ လူမှုအကျိုးပြုအဖွဲ့ပဲဖြစ်ဖြစ် ရာထူးနဲ့နာမည်ကြီးဖို့ထက် လူအများအကျိုးရှိစေသော စနစ်ကောင်းကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။
အဖွဲ့အစည်းထဲမှာ အမြင်ကွဲလာသောအခါ ရန်သူမမြင်ဘဲ ဖြေရှင်းရမည့်ပြဿနာကို မြင်နိုင်ကြပါစေ။
အာဏာရလာသောအခါ ပိုင်ဆိုင်မှုမဟုတ်ဘဲ တာဝန်ကို မြင်နိုင်ကြပါစေ။
မှားလာသောအခါ အတ္တမကာကွယ်ဘဲ အမှန်ကို ကာကွယ်နိုင်ကြပါစေ။
တစ်ယောက်ရဲ့အသံထက် ဓမ္မရဲ့အသံကို နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။
ယခုနာယူရသော ဓမ္မကုသိုလ်အဖို့ကို မိဘဆရာသမားများ၊ ကျေးဇူးရှင်အပေါင်း၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှဝေ၍ အားလုံးပင် ဒုက္ခခပ်သိမ်းမှ လွတ်မြောက်ရာ နိဗ္ဗာန်ငြိမ်းချမ်းခြင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေသတည်း။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
အထောက်အထားနှင့် ကျမ်းကိုးမှတ်စု
၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၂၆ ရက်ကို ဗုဒ္ဓဟူးနေ့၊ သာသနာနှစ် ၂၅၇၀၊ မြန်မာနှစ် ၁၃၈၈၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၁၃ ရက် (calendarmyanmar.com)
ဒီဃနိကာယ် ၁၆၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ် — သံဃာကို မကြာခဏစုဝေးစေခြင်း၊ ညီညွတ်စွာ စုဝေး/ထ/သံဃကိစ္စဆောင်ရွက်ခြင်း၊ အကြီးအကဲရဟန်းများအား လေးစားခြင်းနှင့် ဘုရားရှင်နောက်ပိုင်း ဓမ္မဝိနယကို ဆရာအဖြစ်ထားခြင်းတို့အတွက် အဓိကကျမ်းအခြေခံ။ (SuttaCentral)
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၀၈၊ ဂေါပကမောဂ္ဂလ္လာနသုတ် — ဘုရားရှင်နောက်ပိုင်း တစ်ဦးတည်းသော အုပ်ချုပ်သူအပေါ် မှီခိုခြင်းထက် ဓမ္မနှင့် ဝိနယအတိုင်း ဆောင်ရွက်ကြောင်း အရှင်အာနန္ဒာ၏ ရှင်းလင်းချက်။ (SuttaCentral)
မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်၏ ဝဇ္ဇီအပရိဟာနိယတရားပိုင်း — “သမဂ္ဂါ သန္နိပတိဿန္တိ…” စသည့် မြန်မာအက္ခရာပါဠိဝေါဟာရကို ရရှိသည့်ကျမ်းသက်သေ။ (alintann.org)
ဝိနယ မဟာဝဂ္ဂ၊ ဥပေါသထက္ခန္ဓက — သတ်မှတ်နယ်အတွင်း ပြည့်စုံသောသံဃာဖြင့် ဥပေါသထဆောင်ရွက်မှု၊ အဖွဲ့ပြည့်စုံမှု၊ တရားဝင်/မတရားဝင် ဆောင်ရွက်မှုဆိုင်ရာ လုပ်ထုံးများ။ ဤဝိနည်းစည်းမျဉ်းများကို ခေတ်သစ်အဖွဲ့ပေါ် တိုက်ရိုက်ကူးယူခြင်းမဟုတ်ဘဲ procedural analogy အဖြစ်သာ sermon ထဲတွင် အသုံးပြုထားသည်။ (SuttaCentral)
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၄၈၊ ကောသမ္ဗိယသုတ် — ပဋိပက္ခဖြစ်နေသော ရဟန်းတို့ကို ခေါ်ယူမေးမြန်းခြင်းနှင့် မေတ္တာအခြေခံ ခန္ဓာ၊ ဝစီ၊ မနောကံ စသည်တို့ဖြင့် ညီညွတ်မှုကို ထူထောင်ခြင်း။ (SuttaCentral)
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၉၈၊ ဝါစာသုတ် — စကားကို အချိန်သင့်၊ အမှန်၊ နူးညံ့၊ အကျိုးရှိ၊ မေတ္တာစိတ်ဖြင့် ပြောရန် အချက်ငါးချက်။ (SuttaCentral)
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၆.၁၂၊ သာရာဏီယသုတ် — ချစ်ခင်လေးစားမှု၊ မငြင်းပွားမှု၊ ညီညွတ်မှုဖြစ်စေသည့် ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ် မေတ္တာ၊ ရရှိမှုမျှဝေခြင်း၊ သီလနှင့်အမြင်ညီညွတ်ခြင်းဆိုင်ရာ တရားခြောက်ပါး။ (Dhamma Talks)
ဝိနယ၊ ပဉ္စသတိကက္ခန္ဓက — မဟာကဿပမထေရ်က သံဃာရှေ့တွင် အရှင်ဥပါလိအား ဝိနည်း၊ အရှင်အာနန္ဒာအား ဓမ္မနှင့်ပတ်သက်၍ စနစ်တကျ မေးမြန်းစိစစ်သည့် ပထမသင်္ဂါယနာဆိုင်ရာ လုပ်ငန်းစဉ်။ (SuttaCentral)
ဝိနယ၊ အဓိကရဏသမထ — သမ္မုခါဝိနယ၊ သတိဝိနယ၊ အမူဠှဝိနယ၊ ပဋိညာတကရဏ၊ ယေဘုယျသိကာ၊ တဿပါပိယသိကာ၊ တိဏဝတ္ထာရက ဟူသော ဖြေရှင်းရေးမူခုနစ်မျိုး။ မြန်မာအက္ခရာအမည်များကို ပရိဝါရမြန်မာရင်းမြစ်နှင့်လည်း တိုက်စစ်ထားသည်။ (SuttaCentral)
ပရိဝါရ၊ သမထဘေဒ — ဝိဝါဒ၊ စွပ်စွဲမှု၊ အာပတ်၊ လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ အဓိကရုဏ်းတို့ကို မည်သည့် သမထနည်းများနှင့် ဆက်စပ်ဖြေရှင်းကြောင်း ခွဲခြားထားသည်။ ထို့ကြောင့် “အရာအားလုံးကို အများစုမဲနှင့်သာ ဖြေရှင်းသည်” ဟူသော ရိုးရှင်းလွန်းသည့် ချဲ့ကားချက်ကို sermon တွင် မသုံးထားပါ။ (SuttaCentral)
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၀၄၊ သာမဂါမသုတ် — အဓိကရုဏ်းလေးမျိုးနှင့် ၎င်းတို့ကို ငြိမ်းစေသော နည်းလမ်းခုနစ်မျိုး၊ အငြင်းပွားမှုအမြစ်များဆိုင်ရာ အဓိက canonical anchor။ (SuttaCentral)
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၆.၃၆၊ ဝိဝါဒမူလသုတ် — ဒေါသ/အငြိုး၊ ဖုံးကွယ်လှည့်စားမှု၊ မနာလိုဝန်တိုမှု၊ ကောက်ကျစ်မှု၊ မကောင်းသောအလိုနှင့် မှားသောအမြင်၊ ကိုယ့်အမြင်ကို တင်းကျပ်စွဲလမ်းမှုတို့ကဲ့သို့ အငြင်းပွားမှုအမြစ်များ။ (SuttaCentral)