လေပန်ကာအလှူအတွက် ဝမ်းမြောက်စကားနှင့် ဝိပဿနာအလုပ်ပေး( ကာယပသာဒရုပ်၊ တေဇောဓာတ်၊ ကာယဝိညာဏ်၊ ခန္ဓာငါးပါးနှင့် သစ္စာလေးပါး)
သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ခုနှစ်
မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၁၂ ရက်
ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၅ ရက်၊ အင်္ဂါနေ့
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ‑ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန‑ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ‑ဂေါပန‑ပရိဟာရ‑ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
ဒကာ ဒကာမတို့ရေ… ဒီကနေ့ အလှူက လေပန်ကာအလှူပါ။ လေပန်ကာဆိုတာ အိမ်ထဲမှာလည်း သုံးတယ်၊ ကျောင်းမှာလည်း သုံးတယ်၊ တရားနာခန်းမှာလည်း သုံးတယ်၊ တရားအားထုတ်ရာနေရာမှာလည်း သုံးတယ်။ ပူလာရင် ဖွင့်လိုက်တယ်၊ လေအေးအေးလေး ထိလာရင် “အေးသွားပြီ” လို့ သိကြတယ်။ အဲဒီလောက်နဲ့ဆိုရင် လေပန်ကာဟာ အသုံးအဆောင်ပစ္စည်းတစ်ခုပါပဲ။ ဒါပေမယ့် တရားမျက်စိနဲ့ ကြည့်တတ်သွားရင် ဒီလေပန်ကာကနေ ဝိပဿနာအလုပ်ခွင်တစ်ခု ဖွင့်လို့ရတယ်။ အေးတာကိုသာ ခံစားမနေဘဲ “ဘယ်မှာအေးတာလဲ၊ ဘာကထိတာလဲ၊ ဘာကသိတာလဲ၊ သိပြီးနောက် ဘာတွေဆက်ဖြစ်သလဲ” လို့ တည့်တည့်ကြည့်နိုင်ရင် ဒီအလှူဟာ သက်သာချမ်းသာမှုကို အထောက်အကူပြုရုံနဲ့ မပြီးတော့ဘူး။ တရားသတိတိုးလာဖို့ အကြောင်းတစ်ခုပါ ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ အလှူရှင်များကို ဦးဇင်း အရင်ဆုံး ဝမ်းမြောက်အနုမောဒနာပြုချင်ပါတယ်။ အလှူတစ်ခုရဲ့တန်ဖိုးကို ပစ္စည်းဈေးနှုန်းတစ်ခုတည်းနဲ့ မတိုင်းတာသင့်ပါဘူး။ “ပူနေတဲ့သူတွေ နည်းနည်းသက်သာစေချင်တယ်၊ တရားနာတဲ့သူတွေ ချမ်းသာစွာနာနိုင်စေချင်တယ်၊ တရားအားထုတ်သူတွေ ကိုယ်ပင်ပန်းမှု နည်းသွားစေချင်တယ်” ဆိုတဲ့ စေတနာက အလှူရဲ့အတွင်းသားပါ။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ကံကိုရှင်းပြရာမှာ စေတနာကို အဓိကထားတော်မူပါတယ်။ ဒါကြောင့် လေပန်ကာတစ်လုံး လှူတယ်ဆိုတဲ့ အပြင်ပစ္စည်းနောက်မှာ “သူတစ်ပါးအဆင်ပြေစေချင်တယ်” ဆိုတဲ့ ကောင်းမြတ်သော စိတ်ထားရှိနေရင် အဲဒီစိတ်ကိုလည်း ကိုယ်တိုင်ဝမ်းမြောက်ရမယ်။ အလှူလုပ်ပြီးတာနဲ့ မေ့မပစ်ဘဲ “ငါက သက်သာရာတစ်ခုကို ဝေမျှနိုင်ခဲ့တယ်” လို့ ကြည်နူးတဲ့စိတ်နဲ့ ကိုယ့်စိတ်ကို သန့်ရှင်းအောင်လည်း ပြန်အသုံးချရမယ်။
လှူတာနဲ့ပဲ တရားပြီးသွားသလား။ မပြီးသေးပါဘူး။ ဒါနက တံခါးတစ်ချပ် ဖွင့်ပေးတယ်။ အဲဒီတံခါးကနေ သီလ၊ သတိ၊ ပညာဘက်ကို ဆက်ဝင်ရဦးမယ်။ လေပန်ကာလှူလို့ “ငါတော့ အကျိုးတစ်မျိုးကို မလွဲမသွေ ရမယ်” လို့ ကုန်သွယ်သဘောနဲ့ မယူချင်ပါဘူး။ အလှူက စေတနာကို သန့်စင်ပေးတယ်၊ စွန့်လွှတ်တတ်စေတယ်၊ ကိုယ့်အကျိုးတစ်ခုတည်း မကြည့်ဘဲ သူတစ်ပါးအကျိုးကိုလည်း ထည့်တွက်တတ်စေတယ်။ အဲဒီစိတ်အလေ့အကျင့်က တရားအားထုတ်ရာမှာ အရေးကြီးပါတယ်။ “ငါ့အတွက်၊ ငါလိုချင်တာ၊ ငါပိုင်တာ” ဆိုတဲ့ တင်းကျပ်မှု နည်းနည်းလျော့သွားရင် ဝိပဿနာကြည့်ရာမှာလည်း “ဒါငါ့ကိုယ်၊ ဒါငါ့ခံစားချက်၊ ဒါငါ့စိတ်” ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှုကို တဖြည်းဖြည်း ခွဲကြည့်တတ်လာမယ်။
လေပန်ကာအလှူကနေ တရားအမြင်ထိ
သူတော်ကောင်းတို့… လေပန်ကာဖွင့်ထားတယ်လို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ လေက မျက်နှာကို ထိတယ်။ လက်မောင်းကို ထိတယ်။ ခြေထောက်ကို ထိတယ်။ တစ်ခါတလေ “အေးတယ်” လို့ သိတယ်။ တစ်ခါတလေ “လေပြင်းတယ်” လို့ သိတယ်။ တစ်ခါတလေ ချွေးပျောက်သွားတော့ “သက်သာလိုက်တာ” လို့ စိတ်က ကြိုက်တယ်။ အဲဒီဖြစ်စဉ်ကို မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အာယတနဆိုင်ရာ သင်ကြားချက်နှင့်ကြည့်ရင် ကိုယ်၊ ထိတွေ့ရာအာရုံ၊ ကာယဝိညာဏ်တို့အပေါ် အခြေခံပြီး ဖဿဖြစ်တယ်၊ ဖဿကိုအကြောင်းပြုပြီး ဝေဒနာဖြစ်တယ်၊ ဝေဒနာနောက်မှာ တဏှာက ဆက်နိုင်တယ်လို့ ရှင်းပြထားပါတယ်။
ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးတာက “လေ” တစ်ခုတည်းကို မကြည့်ဘဲ အတွေ့အကြုံတစ်ခုလုံးကို ခွဲကြည့်တာပါ။ သာမန်အမြင်နဲ့ဆို “ငါ့ကို လေတိုက်တယ်၊ ငါအေးတယ်၊ ငါကြိုက်တယ်” လို့ တစ်ခုပေါင်းတည်း ပြောတယ်။ တရားအမြင်နဲ့ဆို “ထိတွေ့ရာ ရုပ်သဘောတစ်ခုရှိတယ်၊ သိနိုင်တဲ့ကိုယ်အခြေခံရှိတယ်၊ သိစိတ်ပေါ်တယ်၊ ထိတွေ့မှုဖြစ်တယ်၊ ခံစားမှုဖြစ်တယ်၊ ကြိုက်ခြင်းမကြိုက်ခြင်း ဆက်ဖြစ်နိုင်တယ်” လို့ ခွဲကြည့်တယ်။ တစ်ခုတည်းဖြစ်နေတဲ့ “ငါ့အတွေ့အကြုံ” လို့ ထင်ထားတာကို အကြောင်းအကျိုး အစိတ်အပိုင်းလေးတွေအဖြစ် မြင်လာတာပဲ။
ဒီလိုခွဲကြည့်တာက စာအုပ်ထဲမှာ နာမည်တွေကျက်ဖို့မဟုတ်ဘူး။ လေပန်ကာရှေ့မှာထိုင်နေတုန်း ကိုယ်တိုင်စမ်းကြည့်ဖို့ပါ။ အခု လေက မျက်နှာကိုထိနေတယ်။ “မျက်နှာ” ဆိုတာ အရင်ဆုံးထားလိုက်။ နာမည်မခေါ်ဘဲ ထိတွေ့ခြင်းကိုသာ သိကြည့်။ ဖိသလိုလား၊ လှုပ်သလိုလား၊ အေးသလိုလား၊ တစ်နေရာကနေတစ်နေရာ ရွေ့သလိုလား။ အဲဒါတွေက ကိုယ်တိုင်ပေါ်လာတဲ့ အာရုံသဘောတွေ။ “အေးတယ်” လို့ သိလိုက်တာနဲ့ စိတ်က “ကောင်းတယ်” လို့ လိုက်သွားလား။ “နည်းနည်းပိုပြင်းရင်ကောင်းမယ်” လို့ လိုချင်လာလား။ လေပန်ကာရပ်သွားရင် “အို… ပူလာပြီ” ဆိုပြီး မကြိုက်တာပေါ်လာလား။ အဲဒီနေရာတွေမှာပဲ သတိက စတင်အလုပ်လုပ်ရမယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရုပ်ခန္ဓာကို ရှင်းပြရာမှာ မဟာဘူတဓာတ်လေးပါးနှင့် ယင်းတို့ကိုမှီသော ရုပ်များကို ရုပ်ခန္ဓာဘက်မှာ ထည့်သွင်းရှင်းပြတော်မူပြီး တေဇောဓာတ်ကို အတွင်းနှင့်အပြင်ဟူ၍ ကြည့်နိုင်ကြောင်း၊ ထိုဓာတ်ကို “ငါ့ဟာ၊ ငါ၊ ငါ့အတ္တ” ဟူ၍ မစွဲဘဲ ပညာဖြင့်မြင်ရန် ဆုံးမထားပါတယ်။ လေပန်ကာလေထိတဲ့အခါ “အေးတယ်” လို့ သိရတာကို သာမန်စကားနဲ့ အေးတာလို့ပြောပေမယ့် ဓာတ်သဘောခွဲရာမှာ အပူအအေးအရည်အသွေးကို တေဇောဓာတ်ဘက်က ကြည့်တယ်။ လေဖိအား၊ လှုပ်ရှားခြင်း၊ တိုးဝင်ခြင်းလိုသဘောတွေကို ဝါယောဓာတ်ဘက်က ကြည့်တယ်။ အမာအပျော့ ထောက်ခံမှုသဘောကို ပထဝီဓာတ်ဘက်က ကြည့်တယ်။ ဒီလိုခွဲကြည့်ရင် “လေတစ်ချက်” ထဲမှာတောင် စာရင်းမပြတ်တဲ့ သဘာဝသဘောတွေ ရှိနေတာကို သိလာမယ်။
ဒါပေမယ့် ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်း တစ်ခုသေချာခွဲပြောမယ်။ “ကာယပသာဒရုပ်” ဆိုတဲ့ အသေးစိတ်ရှင်းလင်းပုံနဲ့ ထိတွေ့ရာအာရုံကို ပထဝီ၊ တေဇော၊ ဝါယောသုံးမျိုးဖြင့် စိစစ်ပုံဟာ နောက်ပိုင်း အဘိဓမ္မာရှင်းလင်းကျမ်းစဉ်တွေမှာ ပိုအသေးစိတ်ဖော်ပြထားတဲ့ အလွှာဖြစ်တယ်။ သုတ္တန်တော်ထဲက စကားကို ဦးဇင်းက နောက်ပိုင်းအဘိဓမ္မာစကားနဲ့ တစ်မျိုးတည်းလို့ မရောချင်ဘူး။ အဘိဓမ္မာရှင်းလင်းမှုအရ ကာယပသာဒရုပ်ဟာ ကိုယ်တစ်လျှောက် ထိတွေ့အာရုံကို ခံယူနိုင်တဲ့ အထိအတွေ့အာရုံခံ ရုပ်သဘောအဖြစ် ရှင်းပြထားပြီး၊ ထိတွေ့ရာအာရုံမှာ ပထဝီ၊ တေဇော၊ ဝါယောတို့ကို ထည့်သွင်းဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒီဟာကို “သုတ္တန်တော်ထဲမှာ ဒီအတိုင်းစာသားတိတိကျကျရှိတယ်” လို့ မပြောဘူး။ အဘိဓမ္မာရှင်းလင်းမှုအဖြစ် သုံးတာပါ။
ကာယပသာဒဆိုတာ ကိုယ့်အရေပြားကြီးတစ်ခုလုံးကို အမည်ပြောင်းခေါ်တာ မဟုတ်ဘူးလို့ နားလည်ထားရမယ်။ အထိအတွေ့သိနိုင်ဖို့ အခြေခံဖြစ်တဲ့ ရုပ်သဘောကို ရည်ညွှန်းတာ။ ဒါကြောင့် လေပန်ကာလေက လက်မောင်းကိုထိတယ်ဆိုရင် လက်မောင်းဆိုတဲ့ သမုတိအမည်ကို အရင်ထားပြီး “ထိတွေ့သဘော” ကိုသိ။ အဲဒီထိတွေ့မှုအပေါ် ကာယဝိညာဏ်ဆိုတဲ့ သိစိတ်တစ်မျိုး ပေါ်လာတယ်။ သိတဲ့စိတ်ပေါ်တာကို “ငါပေါ်လာတယ်” လို့ မပြောဘူး။ အကြောင်းရှိလို့ သိခြင်းပေါ်တယ်။ အကြောင်းပြောင်းသွားရင် သိတဲ့အရာလည်းပြောင်းတယ်။ လေပန်ကာကို လှည့်လိုက်တော့ တစ်ခါက မျက်နှာမှာထိနေတဲ့အာရုံ ပျောက်သွားတယ်။ လက်မောင်းဘက်ကို ရောက်သွားတယ်။ မျက်နှာမှာရှိနေတဲ့ ကာယသိမှုဟာ အစဉ်တည်နေတဲ့ “ငါ့အေးမှု” မဟုတ်ဘူး။ အကြောင်းအလိုက်ပေါ်၊ အကြောင်းအလိုက်ပျောက်တာပဲ။
ဒီကနေ ဝိပဿနာရဲ့အရသာ စတင်တွေ့လာတယ်။ ဦးဇင်းတို့ လောကမှာ နာမည်တွေကိုပဲ မြင်တတ်ကြတယ်။ “လေပန်ကာ၊ မျက်နှာ၊ လက်၊ ငါ၊ အေးတယ်၊ ပူတယ်” ဆိုတဲ့ နာမည်တွေ။ တရားအားထုတ်ရာမှာ နာမည်ကိုပစ်ဖို့ မဟုတ်ပေမယ့် နာမည်နောက်က သဘာဝကို မြင်ဖို့ပါ။ “အေး” လို့ သိနေတဲ့အချိန်မှာ အေးခြင်းကို တည်တံ့တဲ့အရာတစ်ခုလို ကိုင်မထားဘဲ အဲဒီအေးခြင်းက ပြောင်းနေတယ်၊ တစ်နေရာတစ်နေရာ ရွေ့နေတယ်၊ တစ်ခဏကောင်းတယ်၊ တစ်ခဏမတူတော့ဘူးဆိုတာ သိဖို့ပါ။
သတိပဋ္ဌာန်သုတ်တော်မှာ ကိုယ်ကို ဓာတ်သဘောဖြင့် စိစစ်ကြည့်ခြင်း၊ ပေါ်ပေါက်ခြင်းနှင့် ပျောက်ကွယ်ခြင်းကို ကြည့်ခြင်း၊ စွဲလမ်းမှုမထားဘဲ သိနေခြင်းတို့ကို ပြထားပါတယ်။ ဒီတော့ တရားအားထုတ်ဖို့ သီးသန့်ထူးဆန်းတဲ့ အာရုံတစ်ခုကို စောင့်နေရမလား။ မလိုပါဘူး။ ခြေထောက်မြေထိတာ၊ လက်မှာ အပူအအေးဖြစ်တာ၊ လေပန်ကာလေ ထိတာ၊ ထိုင်ခုံနဲ့ ကိုယ်ထိတာ—ဒီအားလုံးက သတိနဲ့ပညာ အလုပ်လုပ်စရာ ဖြစ်လာနိုင်တယ်။
ကိုယ်မှာ ဖြစ်နေတာကို တည့်တည့်ကြည့်ခြင်း
ဒကာ ဒကာမတို့… အခု လက်တွေ့အလုပ်ပေးမယ်။ လေပန်ကာရှိတယ်ဆိုရင် လေကို အလွန်ပြင်းပြင်းမထားပါနဲ့။ ကိုယ်အဆင်ပြေမယ့်အနေအထားလောက်ထားပါ။ မရှိရင်လည်း ရပါတယ်၊ ဒီတရားကို တခြားအထိအတွေ့နဲ့ အလုပ်လုပ်လို့ရတယ်။ ခြေထောက်မြေထိနေတဲ့နေရာ၊ လက်နှစ်ဖက်ထိနေတဲ့နေရာ၊ ကိုယ်ထိုင်ခုံထိနေတဲ့နေရာကို သုံးနိုင်တယ်။ အဓိကက သဘာဝကို တည့်တည့်သိဖို့ပါ။
အရင်ဆုံး ကိုယ်ကို မတင်းပါနဲ့။ မျက်လုံးဖွင့်ထားလည်းရတယ်၊ မှိတ်ထားလည်းရတယ်။ “ငါအထူးအဆန်းတစ်ခုကို ရမယ်” ဆိုတဲ့ လောဘနဲ့ မထိုင်ပါနဲ့။ “ငါ့စိတ် အခုချက်ချင်းငြိမ်ရမယ်” ဆိုပြီး စိတ်ကိုဖိမထားပါနဲ့။ သတိဆိုတာ တင်းကျပ်အောင်လုပ်တာမဟုတ်ဘူး။ ဖြစ်နေတာကို မလွတ်အောင် သိတာ။ ပညာဆိုတာ ကိုယ်လိုချင်သလို အဓိပ္ပာယ်တပ်တာမဟုတ်ဘူး။ ဖြစ်သလိုမြင်တာ။
လေက မျက်နှာကိုထိလာရင် “လေ” ဆိုတဲ့ နာမည်ကို တစ်ဖက်ထားပြီး အထိအတွေ့ကိုသာ သိကြည့်။ ဘယ်လိုထင်ရှားလဲ။ အေးခြင်းလား၊ လှုပ်ခြင်းလား၊ ဖိခြင်းလား၊ ထိခြင်းလား။ အဲဒီသဘောက တည်နေလား၊ ပြောင်းနေလား။ တစ်နေရာတည်းမှာ အတိအကျရှိနေလား၊ တစ်ဖက်ကနေတစ်ဖက် ရွေ့သလိုလား။ လက်တွေ့ကြည့်မယ်ဆိုရင် “အေးတယ်” ဆိုတဲ့ အထင်တစ်ခုအောက်မှာ သေးသေးလေးပြောင်းလဲမှုတွေ အများကြီးရှိနေတတ်တယ်။
နောက်တစ်ဆင့်—သိတာကို ပြန်သိ။ “အေးမှုရှိတယ်” တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး။ အေးမှုကို သိနေတဲ့ အခြေအနေတစ်ခုလည်း ရှိတယ်။ အာရုံနဲ့ သိစိတ်ဟာ တစ်မျိုးတည်းမဟုတ်ဘူး။ အေးတာက သိစိတ်မဟုတ်ဘူး။ သိစိတ်ကလည်း အေးတာမဟုတ်ဘူး။ ဦးဇင်းတို့ နေ့စဉ်ဘဝမှာ ဒီနှစ်ခုကို “ငါအေးတယ်” ဆိုပြီး ပေါင်းပစ်ထားတယ်။ ဝိပဿနာမှာတော့ ခွဲကြည့်ရတယ်—သိခံရတဲ့သဘော၊ သိနေတဲ့သဘော။ ရုပ်နဲ့နာမ်ကို ဒီလိုကွဲကွဲပြားပြား သိလာတာဟာ အရေးကြီးပါတယ်။
နောက်တစ်ဆင့်မှာ ဝေဒနာကိုကြည့်။ အေးတာနဲ့ “ချမ်းသာတယ်” လို့ ခံစားရလား။ ချမ်းသာဝေဒနာပေါ်လာနိုင်တယ်။ လေကပိုပြင်းလာတော့ မအဆင်ပြေဘူးဆိုရင် ဆင်းရဲဝေဒနာ ဖြစ်နိုင်တယ်။ သိပ်မထူးခြားဘူး၊ သာမန်ပဲဆိုရင် မဆင်းရဲမချမ်းသာဝေဒနာဖြစ်နိုင်တယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ သင်ကြားချက်မှာ ဝေဒနာကို ချမ်းသာ၊ ဆင်းရဲ၊ မဆင်းရဲမချမ်းသာဆိုပြီး သိနိုင်တယ်။ အဓိကက ဝေဒနာဖြစ်တာကို “ငါဖြစ်သွားပြီ” လို့ ချုပ်မထားဘဲ “ဝေဒနာတစ်မျိုး ပေါ်နေတယ်” လို့ သိဖို့ပါ။
ဒီမှာ အလွန်လွယ်လွယ်နဲ့ တဏှာဝင်တယ်။ အေးလို့ကောင်းရင် “ဒီလိုပဲကြာကြာနေချင်တယ်” ဖြစ်တယ်။ ပူလာရင် “ဒီပူတာ ချက်ချင်းပျောက်စေချင်တယ်” ဖြစ်တယ်။ လေပန်ကာတစ်လုံးကို သုံးတာ အပြစ်မဟုတ်ဘူး။ ပူလို့ဖွင့်တာလည်း အပြစ်မဟုတ်ဘူး။ ဝိပဿနာက လေပန်ကာမသုံးရဘူးလို့ ဟောတာမဟုတ်ဘူး။ အသုံးပြုနေစဉ် စိတ်ထဲမှာ “မရရင် မခံနိုင်ဘူး၊ ရတာကို မဆုံးရှုံးချင်ဘူး၊ ကိုယ်ကြိုက်သလိုပဲ ဖြစ်ရမယ်” ဆိုတဲ့ ကပ်ငြိမှုဘယ်လိုထပ်တိုးလာသလဲဆိုတာ သိဖို့ပါ။
တစ်ခါတလေ တရားအားထုတ်သူက ပူတာကို “ပူတယ်” လို့ သိပြီးတာနဲ့ ပြီးတယ်ထင်တတ်တယ်။ မပြည့်စုံသေးဘူး။ ပူတာကိုသိ၊ မကြိုက်တာကိုသိ၊ “လေပန်ကာဖွင့်ချင်တယ်” ဆိုတဲ့ စေတနာကိုသိ၊ လက်လှမ်းပြီးခလုတ်နှိပ်တာကိုသိ၊ အေးလာတော့ ကြိုက်တာကိုသိ။ ဒီလိုလုပ်ရင် တရားဟာ ထိုင်နေတဲ့မိနစ်အနည်းငယ်မှာပဲ မဟုတ်တော့ဘူး။ လှုပ်ရှားမှု၊ ရွေးချယ်မှု၊ လိုချင်မှု၊ ဖြည့်ဆည်းမှုအားလုံးဟာ သတိအလုပ်ဖြစ်လာတယ်။
ပူလို့လေပန်ကာဖွင့်တာကို “တဏှာ” လို့ အမြဲတမ်း တစ်ချက်တည်းသတ်မှတ်ပြီး ကိုယ့်ကိုယ်ကိုအပြစ်မတင်ရဘူး။ လက်တွေ့ဘဝမှာ ကိုယ်ကျန်းမာရေး၊ အဆင်ပြေမှု၊ တရားအားထုတ်နိုင်မှုအတွက် သင့်လျော်တဲ့ အပူချိန်၊ လေဝင်လေထွက်ကို စီမံတာ သာမန်ပညာရှိတဲ့လုပ်ရပ်တစ်ခုဖြစ်နိုင်တယ်။ တရားက လိုအပ်တာနဲ့ စွဲလမ်းတာကို ခွဲကြည့်ခိုင်းတယ်။ “လိုအပ်တာကိုလုပ်”၊ “လုပ်နေရင်း စိတ်ကပ်မှုကိုသိ”။ ဒီနှစ်ခုကို ရောမပစ်ရဘူး။
ဥပမာတစ်ခုအနေနဲ့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ တရားနာခန်းထဲမှာ လူနှစ်ယောက်ထိုင်နေတယ်။ တစ်ယောက်က လေပန်ကာနီးနီးမှာထိုင်ပြီး “ကောင်းလိုက်တာ” လို့ နာနေတယ်။ နောက်တစ်ယောက်က လေမရတဲ့နေရာမှာ “သူ့နေရာကျတော့ အေးတယ်၊ ငါ့နေရာကျတော့ ပူတယ်” လို့ စိတ်တိုလာတယ်။ လေပန်ကာက တစ်လုံးတည်း။ လေက သူ့သဘောနဲ့ လှည့်နေတယ်။ ဒါပေမယ့် အပြင်က အပူအအေးနဲ့အတူ စိတ်ထဲမှာ နှိုင်းယှဉ်မှု၊ မနာလိုမှု၊ မကျေနပ်မှု ပေါင်းသွားရင် ကိုယ်ပူတာထက် စိတ်ပူတာက ပိုပြင်းလာနိုင်တယ်။ ဒီဟာက စာသင်ခန်းထဲမှာဖြစ်ရမယ်ဆိုတဲ့ သမိုင်းဖြစ်ရပ်မဟုတ်ဘူး။ ဦးဇင်းက တရားအတွက် ချပြတဲ့ ဥပမာတစ်ခုပါ။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က နာကျင်တဲ့ကိုယ်ဝေဒနာကို ခံစားရတဲ့အခါ မသင်ယူထားသူက ကိုယ်နာခြင်းအပြင် စိတ်နာခြင်းကိုပါ ထပ်မံတိုးစေနိုင်ကြောင်း မြှားနှစ်စင်းပမာဖြင့် ရှင်းပြထားပါတယ်။ လေပန်ကာအကြောင်းမှာလည်း ဒီသဘောကို နူးညံ့စွာမြင်လို့ရတယ်။ ပူတာဟာ ကိုယ်မှာတကယ်ရှိနေတယ်။ ဒါပေမယ့် “ဘာလို့ငါ့ကိုပဲ ပူရတာလဲ၊ အခြားသူက ဘာလို့ကောင်းတဲ့နေရာရတာလဲ၊ ဒီနေရာက မကောင်းဘူး” ဆိုတဲ့ စိတ်က ဒုတိယအပူကို ထပ်တိုးနိုင်တယ်။ အဲဒီဒုတိယအပူကို သတိနဲ့မသိရင် အပြင်က ပန်ကာကို မြန်အောင်လှည့်နေသလောက် အတွင်းက ပူလောင်မှု မလျော့နိုင်ဘူး။
ခန္ဓာငါးပါးအဖြစ် ခွဲကြည့်ခြင်း
ကဲ… အခု ခန္ဓာငါးပါးနဲ့ ခွဲကြည့်ရအောင်။ ဒါက ဒီတရားရဲ့ အဓိကအပိုင်းပါ။ “ငါ လေအေးခံနေရတယ်” ဆိုတဲ့ အတွေ့အကြုံကို ခန္ဓာငါးပါးနဲ့ ဖြန့်ကြည့်မယ်။ အဲဒီလိုဖြန့်ကြည့်တတ်ရင် နေ့စဉ်ဘဝတစ်ခုလုံးကိုပဲ ပြန်ကြည့်တတ်လာမယ်။
ပထမ—ရူပက္ခန္ဓာ။ ကိုယ်အဖြစ်ရှိနေတဲ့ ရုပ်၊ ထိတွေ့အာရုံခံအခြေခံ၊ အပူအအေး၊ အမာအပျော့၊ ဖိအားလှုပ်ရှားမှု စတဲ့ ရုပ်သဘောတွေ အားလုံး ဒီဘက်မှာကြည့်ရတယ်။ လေပန်ကာစက်ကို ရူပက္ခန္ဓာထဲ တိုက်ရိုက်ထည့်ပြောတာမဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်အတွေ့အကြုံအတွင်းမှာ ထင်ရှားနေတဲ့ ကိုယ်ရုပ်နဲ့ ထိတွေ့အာရုံဆိုင်ရာ ရုပ်သဘောကို ပြောတာ။ ဒီရုပ်သဘောက ကိုယ်စိတ်ကြိုက် အမြဲတည်မနေနိုင်ဘူး။ ပူသွားတယ်၊ အေးသွားတယ်၊ တင်းသွားတယ်၊ လျော့သွားတယ်။
ဒုတိယ—ဝေဒနာက္ခန္ဓာ။ ထိတွေ့မှုနောက်မှာ ချမ်းသာသလို၊ ဆင်းရဲသလို၊ မဆင်းရဲမချမ်းသာသလို ခံစားမှု ပေါ်လာတယ်။ အေးလို့ သက်သာတာက ဝေဒနာဘက်။ “အေး” ဆိုတဲ့ အပူချိန်အရည်အသွေးကိုတောင် ဝေဒနာနဲ့ မရောရဘူး။ အေးခြင်းဟာ ရုပ်အာရုံဘက်က သဘောဖြစ်နိုင်တယ်၊ အဲဒီအေးခြင်းနဲ့တွေ့တဲ့အခါ ကြိုက်နှစ်သက်ချမ်းသာသလို ခံစားရတာက ဝေဒနာဘက်။ ဒီခွဲခြားမှုလေး သိလာရင် တရားကြည့်တာ ပိုရှင်းလာတယ်။
တတိယ—သညာက္ခန္ဓာ။ “အေးတယ်၊ လေပြင်းတယ်၊ မျက်နှာကိုထိတယ်၊ ဒီဟာ ပန်ကာလေ” လို့ မှတ်သားခွဲခြားနိုင်တာက သညာလုပ်ငန်းနဲ့ ဆက်စပ်တယ်။ သညာက အမှတ်အသားယူတယ်၊ အရာတွေကို မှတ်မိခွဲခြားစေတယ်။ သညာမရှိရင် နေ့စဉ်ဘဝအလုပ်တွေ လုပ်လို့မရဘူး။ ဒါပေမယ့် သညာက ပေးထားတဲ့နာမည်ကို အမှန်တရားတစ်ခုလုံးထင်လိုက်ရင် “ငါအေးနေတယ်” ဆိုတဲ့ အစိုင်အခဲအမြင် ဖြစ်သွားတတ်တယ်။
စတုတ္ထ—သင်္ခါရက္ခန္ဓာ။ “နည်းနည်းပိုလှည့်လိုက်မယ်၊ မီးခလုတ်နှိပ်မယ်၊ အဲဒီဘက်ရွှေ့မယ်၊ ဒီအေးမှုကို ဆက်ထားချင်တယ်၊ ပူတာကို မကြိုက်ဘူး” ဆိုတဲ့ စေတနာ၊ လှုံ့ဆော်မှု၊ တုံ့ပြန်မှုတွေကို ဒီဘက်က ကြည့်ရတယ်။ သင်္ခါရခန္ဓာကို စကားလုံးတစ်လုံးနဲ့ မလွယ်လွယ်ပိတ်မထားဘဲ စိတ်ထဲက အမျိုးမျိုးသော ပြုပြင်တုံ့ပြန်မှုတွေ ပေါ်လာပျောက်လာနေတာကို သိရမယ်။
ပဉ္စမ—ဝိညာဏက္ခန္ဓာ။ ထိတွေ့ရာကို သိတဲ့ ကာယဝိညာဏ်ရှိတယ်။ ထို့နောက် “အေးတယ်၊ ကောင်းတယ်၊ ပိုလိုချင်တယ်” ဆိုတဲ့ အတွေးအမြင်တွေကို ဆက်သိတဲ့ စိတ်အခြေအနေတွေရှိတယ်။ ဝိညာဏ်ကို “အမြဲတမ်းသိနေတဲ့ ငါတစ်ယောက်” လို့ မယူရဘူး။ အာရုံအမျိုးမျိုးနဲ့ အခြေခံအမျိုးမျိုးအလိုက် သိခြင်းတွေ ပေါ်လာတယ်။ မျက်စိနဲ့မြင်တာတစ်မျိုး၊ နားနဲ့ကြားတာတစ်မျိုး၊ ကိုယ်နဲ့ထိတာသိတာတစ်မျိုး။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အာရုံခံတံခါးများအလိုက် သိစိတ်ကို ခွဲပြထားတာဟာ “သိတဲ့အရာတစ်ခု အမြဲတည်နေတယ်” ဆိုတဲ့ သဘောကို စိစစ်ဖို့ အလွန်အသုံးဝင်ပါတယ်။
ခန္ဓာငါးပါးကို ဒီလိုခွဲကြည့်တာနဲ့ “ငါမရှိဘူး” လို့ စကားတစ်လုံးကျက်ပြီး ထိုင်နေရမှာမဟုတ်ဘူး။ အရင်ဆုံး ဖြစ်စဉ်ကိုမှန်မှန်မြင်ရမယ်။ ရုပ်က ရုပ်အလုပ်လုပ်တယ်။ ဝေဒနာက ခံစားတယ်။ သညာက မှတ်သားခွဲခြားတယ်။ သင်္ခါရတွေက တုံ့ပြန်ပြုပြင်တယ်။ ဝိညာဏ်က အာရုံကိုသိတယ်။ ဒီအရာတွေ အကြောင်းအလိုက်ဖြစ်၊ အကြောင်းအလိုက်ပြောင်း၊ အကြောင်းအလိုက်ပျောက်နေကြတာကို အကြိမ်ကြိမ်မြင်လာတဲ့အခါ “ဒါကို ငါလုံးဝထိန်းချုပ်ထားနိုင်သလား” ဆိုတာ မေးကြည့်ရမယ်။
အနတ္တလက္ခဏသုတ်တော်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရုပ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဏ်တို့ကို ကိုယ်လိုသလို “ဒီလိုပဲဖြစ်စေ၊ ဒီလိုမဖြစ်စေနဲ့” လို့ အမိန့်ပေးထိန်းချုပ်လို့မရတဲ့သဘောနဲ့ စိစစ်စေပြီး၊ ထိုခန္ဓာများကို ကိုယ့်ဟာ၊ ကိုယ်၊ ကိုယ့်အတ္တဟု မယူဘဲ ပညာဖြင့်မြင်ရန် သင်ကြားထားပါတယ်။ ဒီတော့ လေပန်ကာရှေ့မှာ အေးနေတယ်ဆိုတဲ့အချိန်ကိုပဲ စမ်းကြည့်။ “ဒီအေးမှု မပြောင်းနဲ့” လို့ အမိန့်ပေးလို့ရလား။ မရဘူး။ “ဒီချမ်းသာဝေဒနာ အမြဲနေရမယ်” လို့ ချုပ်ထားလို့ရလား။ မရဘူး။ “ဒီစိတ် အမြဲတည်ငြိမ်နေရမယ်” လို့ အမိန့်ပေးလို့ရလား။ မရဘူး။ အဲဒါကို မိမိအတွေ့အကြုံနဲ့ သိလာတာဟာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တကို စကားလုံးထက်ပိုပြီး နားလည်လာခြင်းပါ။
ဒကာ ဒကာမတို့… အနိစ္စဆိုတာ အရာအားလုံးပျက်သွားတဲ့အကြောင်းကို တွေးပြီး ဝမ်းနည်းဖို့မဟုတ်ဘူး။ ဖြစ်နေတုန်း ပြောင်းနေတာကို သိဖို့။ လေပန်ကာလေက တစ်စက္ကန့်နဲ့တစ်စက္ကန့် တူတယ်လို့ထင်ပေမယ့် ကိုယ်ပေါ်က အထိအတွေ့က အတိအကျမတူဘူး။ ဝေဒနာလည်း မတူဘူး။ စိတ်အာရုံလည်း မတူဘူး။ သတိနဲ့ကြည့်တတ်ရင် “တည်နေတဲ့အရာကို ငါပိုင်တယ်” ဆိုတဲ့အမြင်ထက် “ဖြစ်ပျက်နေတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်” ကိုမြင်လာတယ်။
ဒုက္ခလက္ခဏာဆိုတာလည်း အမြဲနာနေတာကိုပဲ မဆိုလိုဘူး။ ပြောင်းနေတဲ့အရာကို “မပြောင်းနဲ့” လို့ ကိုင်ထားချင်တာက ပင်ပန်းမှုကို ဖန်တီးတယ်။ လေပန်ကာလေက ကောင်းနေတုန်း ချမ်းသာတယ်။ မီးပျက်သွားတော့ ပူလာတယ်။ ချမ်းသာမှုကို အာမခံထားလို့မရဘူး။ အကြောင်းအခြေအနေရှိရင် ပေါ်တယ်၊ အကြောင်းပျက်ရင် ပြောင်းတယ်။ ဒီအပေါ်မှာ “ငါလိုချင်သလိုပဲ ဖြစ်ရမယ်” လို့ ကပ်ထားရင် စိတ်ပင်ပန်းတယ်။ ဒါက ဒုက္ခကို နေ့စဉ်ဘဝထဲမှာ ကိုယ်တိုင်မြင်နိုင်တဲ့ တံခါးတစ်ချပ်ပါ။
အနတ္တဆိုတာ “ဘာမှမရှိဘူး” လို့ ပြောတာမဟုတ်ဘူး။ ဖြစ်နေတဲ့ ရုပ်နာမ်ဓမ္မတွေရှိတယ်။ ဒါပေမယ့် အဲဒီဓမ္မတွေထဲမှာ အမိန့်ပေးရှင်၊ အမြဲတည်နေတဲ့ ပိုင်ရှင်တစ်ယောက်ကို မတွေ့ရဘူး။ “ငါအေးတယ်” ဆိုတဲ့အခါ အတွင်းမှာ ရုပ်၊ သိစိတ်၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ—ဒီဖြစ်စဉ်တွေ အကြောင်းအလိုက် အလုပ်လုပ်နေတယ်။ အဲဒါကို ပညာနဲ့ မြင်သွားရင် “ငါ” ဆိုတဲ့ စကားသုံးလို့ မရတော့တာမဟုတ်ဘူး။ နေ့စဉ်အသုံးအနှုန်းအနေနဲ့ သုံးမယ်။ ဒါပေမယ့် အတွင်းအမြင်မှာတော့ သမုတိနဲ့ ပရမတ္ထကို မရောတော့ဘူး။
ဒီနေရာမှာ တရားအားထုတ်သူအချို့ရဲ့ အမှားတစ်ခုရှိတယ်။ “အေး” လို့ မှတ်လိုက်၊ “ထိ” လို့ မှတ်လိုက်၊ “သိ” လို့ မှတ်လိုက်—စကားလုံးမှတ်တာကိုပဲ ဝိပဿနာထင်သွားတတ်တယ်။ စကားလုံးက အကူအညီပဲ။ အဓိကက အတွေ့အကြုံကို တိုက်ရိုက်သိတာ။ “အေး” လို့ မပြောခင်ကတည်းက အေးခြင်းက ထင်ရှားနေတယ်။ “ထိ” လို့ မပြောခင်ကတည်းက ထိတွေ့မှုရှိနေတယ်။ စကားလုံးကို လွတ်မသွားအောင် အမည်တပ်သုံးနိုင်ပေမယ့် စကားလုံးနောက်က သဘာဝကို မပျောက်စေရဘူး။
နောက်အမှားတစ်ခုက “တေဇောကို ကြည့်မယ်” ဆိုပြီး ပူအောင်လုပ်တာ၊ အေးအောင်လုပ်တာ မလိုပါဘူး။ ဝိပဿနာက စမ်းသပ်ခန်းတစ်ခုလို ကိုယ့်ကိုယ်ကို အန္တရာယ်ဖြစ်အောင် စမ်းသပ်တာမဟုတ်ဘူး။ ပုံမှန်အတွေ့အကြုံထဲမှာ သတိနဲ့ကြည့်တာ။ ပူလွန်းရင် လေပန်ကာဖွင့်၊ အေးလွန်းရင် လျှော့။ အဲဒီစီမံမှုကိုလည်း သတိနဲ့လုပ်။ “လက်လှမ်းတယ်—သိတယ်။ ခလုတ်နှိပ်တယ်—သိတယ်။ လေပြောင်းတယ်—သိတယ်။ ချမ်းသာဝေဒနာပေါ်တယ်—သိတယ်။ ကြိုက်တာပေါ်တယ်—သိတယ်။” ဒီလိုဆို နေ့စဉ်အလုပ်ကပဲ တရားအလုပ်ဖြစ်လာတယ်။
အိမ်မှာလည်း ဒီအလုပ်ကို လုပ်နိုင်တယ်။ မိသားစုတစ်စုမှာ ပန်ကာအမြန်နှုန်းအပေါ် အကြိုက်မတူကြတာ ရှိတတ်တယ်။ တစ်ယောက်က “နံပါတ်သုံးထား” လို့ ပြောတယ်၊ တစ်ယောက်က “အေးလွန်းတယ် နံပါတ်တစ်ထား” လို့ ပြောတယ်။ အဲဒီအခါ ပန်ကာခလုတ်က မိသားစုအငြင်းပွားမှုခလုတ် ဖြစ်သွားလို့ရတယ်။ ဒီဟာလည်း ဥပမာပါ။ တကယ်ဖြစ်ခဲ့တဲ့ မိသားစုတစ်စုရဲ့သမိုင်းကို ဦးဇင်းပြောနေတာမဟုတ်ဘူး။ အဲဒီလိုအခြေအနေကြုံရင် “အေးလွန်းလို့ မကြိုက်တဲ့ဝေဒနာ၊ ကိုယ့်အကြိုက်ကိုအတည်ပြုချင်တဲ့စိတ်၊ တစ်ဖက်လူကို မကြိုက်မှု” တို့ကို အရင်သိလိုက်။ ပြီးမှ စကားပြော။ တရားက အထိအတွေ့ကနေ မိသားစုဆက်ဆံရေးထိ ရောက်သွားနိုင်တယ်။
တစ်ယောက်က လေလိုချင်တယ်၊ တစ်ယောက်က မလိုချင်ဘူး။ ဘယ်သူမှားလဲလို့မစခင် “ဝေဒနာမတူဘူး” လို့ နားလည်လိုက်။ ကိုယ်တိုင်က ချမ်းသာဝေဒနာရနေတဲ့အချိန် တစ်ဖက်လူက ဆင်းရဲဝေဒနာရနေနိုင်တယ်။ အဲဒီကနေ မေတ္တာပေါ်လာတယ်။ “ငါကောင်းရင်ပြီးပြီ” မဟုတ်တော့ဘူး။ “သူလည်းအဆင်ပြေရမယ်” ဆိုတဲ့ ခွဲဝေမှုလာတယ်။ လေပန်ကာအလှူရဲ့အဓိပ္ပာယ်လည်း ဒီနေရာမှာ နက်လာတယ်။ ကိုယ့်အတွက်လေမဟုတ်ဘဲ သူတစ်ပါးအတွက်လေ—ကိုယ့်ချမ်းသာမှုမဟုတ်ဘဲ အများချမ်းသာမှုကို တွေးတဲ့စိတ်။
ဒါနတရားကို ဝိပဿနာနဲ့ ချိတ်တဲ့နေရာမှာလည်း ဒီသဘောက အရေးကြီးတယ်။ လှူတုန်းက “ငါလှူတာ” လို့ ဂုဏ်ယူမှုကြီးထွားဖို့မဟုတ်ဘူး။ “လှူနိုင်တဲ့အကြောင်းတွေ ဆုံလာတယ်၊ စေတနာပေါ်လာတယ်၊ ပစ္စည်းရှိတယ်၊ လက်ခံသူရှိတယ်၊ အသုံးပြုမှုဖြစ်တယ်” လို့ အကြောင်းအကျိုးအဖြစ်ပြန်မြင်လို့ရတယ်။ အလှူကို နှိမ့်ချတာမဟုတ်ဘူး။ အလှူကို ပိုသန့်အောင်လုပ်တာ။ “ငါ့အလှူကြီး” ဆိုတဲ့ မာနနည်းပြီး “ကောင်းမှုဖြစ်ခွင့်ရတာ ဝမ်းမြောက်စရာ” ဆိုတဲ့ ပျော့ပျောင်းမှု ပိုလာတယ်။
ဒီတရားမှာ လေပန်ကာကို ဥပမာယူပေမယ့် အဓိကသင်ခန်းစာက “သက်သာမှုကို ပညာနဲ့သုံး” ဆိုတာပါ။ သက်သာမှုရလာရင် မေ့လျော့မသွားနဲ့။ “အေးပြီ—အိပ်မယ်” ဆိုတာတစ်မျိုး။ “အေးပြီ—သတိထားမယ်” ဆိုတာတစ်မျိုး။ တရားအားထုတ်ရာမှာ အလွန်ပင်ပန်းလွန်းရင် စိတ်မတည်နိုင်ဘူး။ အလွန်သက်သာလွန်းရင်လည်း ပျင်းရိငိုက်မျဉ်းနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် သက်သာမှုကို သတိတိုးဖို့ အခြေခံအဖြစ် သုံးတတ်ရမယ်။
လေပန်ကာအလှူရှင်က ပန်ကာပေးတယ်။ လက်ခံသူက အဲဒီပန်ကာအောက်မှာ သတိတစ်ချက်တိုးပေးလိုက်ရင် အလှူရဲ့အဓိပ္ပာယ် အလွန်လှသွားတယ်။ “အလှူရှင်က အေးမြမှုအတွက် အကြောင်းတစ်ခုလုပ်ပေးတယ်၊ ငါက အဲဒီအေးမြမှုကို တဏှာမဖြစ်အောင် သတိနဲ့အသုံးချမယ်” ဆိုရင် အလှူနဲ့ ဘာဝနာ ဆက်သွားတယ်။ ဒီဟာက ဦးဇင်းတို့ ဒီနေ့ အဓိကမှတ်ထားချင်တဲ့အချက်တစ်ခုပါ။
အခု နည်းနည်းငြိမ်ငြိမ် နေကြည့်ကြရအောင်… လေရှိရင် လေထိတာကိုသိပါ။ မရှိရင် ကိုယ်ထိုင်နေတဲ့ ထိတွေ့ရာကိုသိပါ။ စကားမများဘဲ အာရုံကိုပဲ သိကြည့်ပါ။ အေး—ပြောင်းတယ်။ ဖိ—ပြောင်းတယ်။ ထိ—ပြောင်းတယ်။ သက်သာ—ပြောင်းတယ်။ မသက်သာ—ပြောင်းတယ်။ သိစိတ်—တစ်ခုလာ၊ တစ်ခုသွား။ အဲဒီလို မိနစ်အနည်းငယ်ကြည့်တတ်ရင် စိတ်ထဲမှာ “အရာအားလုံးကို ငါကိုင်ထားတာမဟုတ်ဘူး” ဆိုတဲ့ အသိက စာအုပ်ထဲကမဟုတ်ဘဲ ကိုယ်တိုင်ရလာနိုင်တယ်။
ဒီနေရာမှာ သတိထားရမယ့်အချက်တစ်ခုရှိတယ်။ အတွေ့အကြုံတစ်ခုက ပျောက်သွားတာကို မြင်လိုက်တာနဲ့ “ငါ အနိစ္စသိပြီ၊ ငါ ဉာဏ်ရပြီ” လို့ အလျင်အမြန် မဆုံးဖြတ်ပါနဲ့။ ဝိပဿနာဟာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ဘွဲ့ပေးတဲ့အလုပ်မဟုတ်ဘူး။ သိတာပိုရှင်းလာသလား၊ စွဲတာနည်းလာသလား၊ မကြိုက်တာပေါ်ရင် သိနိုင်သလား၊ ကြိုက်တာပေါ်ရင် ကပ်မသွားဘဲ သိနိုင်သလား—ဒီလိုပဲ သာမန်ဘဝမှာ စမ်းကြည့်ရမယ်။
တရားအားထုတ်ရင်း အေးတာကို ကြိုက်နေတယ်ဆိုရင် “မကြိုက်ရဘူး” လို့ အတင်းဖိမထားနဲ့။ “ကြိုက်တာရှိတယ်” လို့ သိ။ ပူလာလို့ မကြိုက်ဘူးဆိုရင် “မုန်းတာမကောင်းဘူး” လို့ စိတ်ထပ်မတိုနဲ့။ “မကြိုက်တာရှိတယ်” လို့ သိ။ သတိရဲ့အလုပ်က အရင်ဆုံး အမှန်သိတာ။ ပညာရဲ့အလုပ်က အဲဒီအမှန်ကို အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဘက်က နောက်ထပ်စိစစ်တာ။ အကျင့်ရလာရင် စိတ်က အရာတစ်ခုချင်းကို ဆွဲယူထားတာ နည်းလာတယ်။
စဉ်းစားကြည့်ပါ—လေပန်ကာကို ပိတ်လိုက်တာနဲ့ လေထိမှု ပျောက်သွားတယ်။ လေထိမှု မရှိတော့ရင် အဲဒီအာရုံကိုသိတဲ့ ကာယဝိညာဏ်လည်း အဲဒီအတိုင်း မဆက်နိုင်ဘူး။ အကြောင်းပျောက်တော့ အကျိုးလည်း မတည်ဘူး။ ဒီလို အကြောင်းအကျိုးဆက်စပ်မှုကို ကိုယ်တိုင်မြင်လာတာဟာ “ငါ့အတွေ့အကြုံ” ဆိုတဲ့အရာကို အစိုင်အခဲမဟုတ်ဘဲ အကြောင်းပေါင်းစုံဆုံလာတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်အဖြစ် နားလည်ဖို့ အကူအညီပြုတယ်။
ဒါကြောင့် “ကာယပသာဒရုပ်” လို့ ကြားရင် စာမေးပွဲအဖြေလို မကျက်ပါနဲ့။ “ဒီကိုယ်မှာ ထိတွေ့မှုကိုသိနိုင်တဲ့ အခြေခံရှိနေတယ်” လို့ အလုပ်ထဲမှာ ချိတ်။ “တေဇော” လို့ကြားရင် စကားလုံးမကျက်ဘဲ ပူအေးသဘောကိုကြည့်။ “ကာယဝိညာဏ်” လို့ကြားရင် အဲဒီထိတွေ့မှုကိုသိတဲ့ သိသဘောကိုကြည့်။ “ခန္ဓာငါးပါး” လို့ကြားရင် ကိုယ့်အတွေ့အကြုံကို ရုပ်၊ ခံစားမှု၊ မှတ်သားမှု၊ ပြုပြင်တုံ့ပြန်မှု၊ သိမှုဆိုပြီး ခွဲကြည့်။ ဒီလိုချိတ်လိုက်ရင် ပညာသင်တာနဲ့ တရားအားထုတ်တာ တစ်လမ်းတည်းဖြစ်လာတယ်။
ဝိပဿနာအလုပ်ပေး
ဒီနေ့ကစပြီး လေပန်ကာဖွင့်တိုင်း တစ်မိနစ်လောက် အလုပ်လုပ်ကြည့်ပါ။ ပထမတစ်ဆင့်—ကိုယ်ပေါ်မှာ ထင်ရှားဆုံးအထိအတွေ့တစ်ခုရွေးပါ။ မျက်နှာ၊ လက်မောင်း၊ ခြေထောက်—တစ်ခုခု။ ဒုတိယတစ်ဆင့်—နာမည်ထက် သဘာဝကိုသိပါ။ အေး၊ ပူ၊ တင်း၊ ဖိ၊ လှုပ်၊ ထိ စတဲ့ သဘောတွေ ဘယ်ဟာထင်ရှားလဲ။ တတိယတစ်ဆင့်—အဲဒီသဘောက တည်နေသလား ပြောင်းနေသလား ကြည့်ပါ။ စတုတ္ထတစ်ဆင့်—အဲဒါကို သိနေတဲ့စိတ်ရှိတာကို သိပါ။ ပဉ္စမတစ်ဆင့်—ချမ်းသာ၊ ဆင်းရဲ၊ မဆင်းရဲမချမ်းသာ ဝေဒနာ ဘယ်လိုပေါ်သလဲ သိပါ။ ဆဋ္ဌမတစ်ဆင့်—ကြိုက်ခြင်း၊ မကြိုက်ခြင်း၊ ပိုလိုချင်ခြင်း၊ ဖယ်ချင်ခြင်း ရှိမရှိ သိပါ။ သတ္တမတစ်ဆင့်—ဒီအားလုံးက ကိုယ်လိုသလိုမတည်ဘဲ ဖြစ်ပျက်ပြောင်းလဲနေတာကို သိပါ။
အဲဒီတစ်မိနစ်အလုပ်ကို တစ်နေ့တစ်ခါမက လုပ်လို့ရတယ်။ လေပန်ကာဖွင့်တိုင်း သတိရရင် လုပ်။ အလုပ်ထဲမှာ ကွန်ပျူတာရှေ့ထိုင်ပြီး ပန်ကာလေထိရင် လုပ်။ အိမ်မှာ ထမင်းစားရင်း လေထိရင် လုပ်။ ကျောင်းမှာ တရားနာရင်း လေထိရင် လုပ်။ တရားအားထုတ်ချိန် သီးသန့်မရတဲ့သူတွေအတွက် ဒီလို “အသေးစားသတိအလေ့အကျင့်” က အလွန်အသုံးဝင်တယ်။ တစ်မိနစ်ပဲဖြစ်စေ—အဲဒီတစ်မိနစ်မှာ စိတ်က အပြင်ဘက်အကြောင်းအရာတွေနောက် အကုန်မပြေးဘဲ ဖြစ်နေတာကို သိနိုင်ရင် တန်ဖိုးရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် စကားလုံးတွေကို တရစပ် ရွတ်နေတာမလုပ်ပါနဲ့။ “အေး၊ အေး၊ အေး၊ တေဇော၊ တေဇော၊ ကာယပသာဒ၊ ကာယဝိညာဏ်” ဆိုပြီး အသံမထွက်ဘဲ အလွတ်ကျက်နေမယ်ဆိုရင် သဘာဝပျောက်သွားနိုင်တယ်။ အမည်တပ်တာက သတိပေးအကူအညီသာ။ အဓိကက ထိတွေ့မှုနဲ့ သိမှုကို တည့်တည့်မြင်တာ။ သိတာရှင်းလာရင် စကားလုံးလျှော့လို့ရတယ်။
အလုပ်ပေးနောက်တစ်မျိုးက “ပန်ကာရပ်သွားတဲ့အခါ စိတ်ကိုကြည့်” တာပါ။ မီးပျက်တာဖြစ်ဖြစ်၊ တစ်ယောက်ယောက်ပိတ်လိုက်တာဖြစ်ဖြစ်၊ ပန်ကာရပ်သွားရင် စိတ်က ဘယ်လောက်မြန်မြန် တုံ့ပြန်သလဲ။ “ဟာ… ပူတော့မယ်” ဆိုတဲ့ အတွေး၊ မကြိုက်မှု၊ စိုးရိမ်မှု၊ စိတ်တိုမှု ပေါ်သလား။ အဲဒီအချိန်မှာ အပြင်ပန်ကာကို အရင်မဖွင့်ခင် စိတ်ထဲကပန်ကာကို တစ်ချက်ကြည့်ပါ။ “မကြိုက်တာပေါ်နေတယ်” လို့ သိလိုက်ပါ။ ပြီးမှ လိုအပ်ရင် ပြန်ဖွင့်ပါ။ သတိရှိတာနဲ့ လက်တွေ့စီမံတာ နှစ်ခုမဆန့်ကျင်ပါဘူး။
တစ်ခါတလေ သတိကို နားလည်မှုလွဲပြီး “အရာအားလုံးခံနေရမယ်” လို့ ထင်တတ်တယ်။ မဟုတ်ပါဘူး။ ပူလွန်းတဲ့အခန်းမှာ ကိုယ်ကျန်းမာရေးမကောင်းနိုင်တာ၊ လေဝင်လေထွက်လိုတာ၊ အပူဒဏ်ကို လျှော့ချဖို့ လိုတာတွေ ရှိနိုင်တယ်။ တရားက ဉာဏ်မဲ့စွာခံဖို့ မပြောဘူး။ ရှိသင့်တဲ့အရာကို သင့်တော်သလို စီမံနေစဉ်မှာ “စိတ်က ဘယ်လိုလုပ်နေသလဲ” ကို မလွတ်အောင်သိဖို့ပါ။ လိုအပ်ချက်နဲ့ လောဘ၊ သက်သာမှုနဲ့ စွဲလမ်းမှု၊ စီမံမှုနဲ့ အမိန့်ပေးလိုစိတ်—ဒီလို ခွဲကြည့်တတ်ဖို့ပါ။
အလုပ်ပေးတစ်ခု ထပ်ပြောမယ်။ လေပန်ကာအလှူကို တွေ့တိုင်း “ဒီပစ္စည်းကို ဘယ်သူလှူတာလဲ” ဆိုတာ သိရင် အလှူရှင်အပေါ် ဝမ်းမြောက်စိတ် တစ်ချက်ပေါ်စေပါ။ မသိရင်လည်း “ဒီလိုအကျိုးပြုတဲ့အလှူပြုထားသူ ကောင်းကျိုးတိုးပါစေ” လို့ မေတ္တာပို့နိုင်တယ်။ ပြီးရင် ချက်ချင်းကိုယ်ပေါ်က အထိအတွေ့ကို သတိထား။ ဒါဆို ဒါနအနုမောဒနာနဲ့ ဘာဝနာ တစ်ဆက်တည်းဖြစ်သွားမယ်။ အပြင်ကလေပန်ကာအေးမြမှုက ကိုယ်ကို အထောက်အပံ့ပေးတယ်။ အတွင်းက မေတ္တာနဲ့သတိက စိတ်ကို အေးမြစေတယ်။
ဒါနအလှူရဲ့အဓိပ္ပာယ်ကို “ပေးလိုက်တာ” အဖြစ်မရပ်စေချင်ဘူး။ ပေးတဲ့အရာက လူတစ်ယောက်ရဲ့ ကောင်းမှုအလေ့ကို တိုးစေတယ်။ လက်ခံတဲ့သူကလည်း “အလှူရှင်ကြောင့် ငါသက်သာတယ်” ဆိုပြီး ကျေးဇူးသိတတ်ရမယ်။ ကျေးဇူးသိတတ်တဲ့စိတ်က အလိုလိုဖြစ်မလာရင် သတိနဲ့တည်ဆောက်ရတယ်။ “ငါပိုင်သင့်တာရတာ” လို့ မယူဘဲ “သူတစ်ပါးစေတနာကြောင့် ငါအသုံးပြုခွင့်ရတာ” လို့ သိလာရင် မာနနည်းတယ်၊ ကျေးဇူးတင်စိတ်တိုးတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့… လေပန်ကာတစ်လုံးက တရားပြနိုင်သလား။ စက်က စကားမပြောဘူး။ ဒါပေမယ့် ဖြစ်ပျက်မှုက တရားပြနေတယ်။ ဖွင့်ရင်လည်တယ်၊ မီးမရှိရင်မလည်ဘူး၊ လေကထိတယ်၊ အထိအတွေ့ကပြောင်းတယ်၊ ကိုယ်ကသိတယ်၊ ဝေဒနာပေါ်တယ်၊ စိတ်ကကြိုက်တယ် မကြိုက်တယ်။ အကြောင်းရှိရင် ဖြစ်၊ အကြောင်းမရှိရင် မဖြစ်။ အကြောင်းအပေါ်မှီနေတယ်။ ဒါကို ရှင်းရှင်းကြည့်တတ်ရင် သဘာဝက တရားဆရာဖြစ်လာတယ်။
ဒီလိုပဲ ဘဝကြီးမှာလည်း အကြောင်းအရာအမျိုးမျိုးလာတယ်။ ချီးမွမ်းသံလာတယ်—နားနဲ့သိတယ်—ဝေဒနာပေါ်တယ်—ကြိုက်တယ်—ထပ်လိုချင်တယ်။ အပြစ်ပြောသံလာတယ်—နားနဲ့သိတယ်—မချမ်းသာဝေဒနာပေါ်တယ်—မကြိုက်တယ်—ပြန်ပြောချင်တယ်။ လေပန်ကာအလှူကနေ ဒီအာယတနသဘောကို သင်ယူလိုက်ရင် တစ်နေ့လုံးအာရုံခြောက်ပါးနဲ့တွေ့တဲ့ဘဝကို တရားနဲ့ကြည့်တတ်လာမယ်။ ကိုယ်တံခါးတစ်ခုပဲမဟုတ်ဘူး၊ မျက်စိ၊ နား၊ နှာ၊ လျှာ၊ ကိုယ်၊ စိတ်တံခါးအားလုံးမှာ အာရုံလာ၊ သိစိတ်ဖြစ်၊ ဖဿဖြစ်၊ ဝေဒနာပေါ်၊ တုံ့ပြန်မှုဆက်သွားနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် ဝိပဿနာဟာ “တရားရိပ်သာရောက်မှ လုပ်ရမယ်” ဆိုတာ မဟုတ်ဘူး။ တရားရိပ်သာက အလေ့အကျင့်တည်ဆောက်ဖို့ အထူးကောင်းတဲ့နေရာ။ ဒါပေမယ့် အလေ့အကျင့်ရလာရင် အိမ်မှာလည်းလုပ်၊ လမ်းမှာလည်းလုပ်၊ အလုပ်မှာလည်းလုပ်။ လေပန်ကာဖွင့်တာတောင် သတိအချက်ပေးသံဖြစ်လာနိုင်တယ်။ “ခလုတ်ဖွင့်တယ်—သတိ။ လေထိတယ်—သတိ။ အေးတယ်—သတိ။ ကြိုက်တယ်—သတိ။” ဒီလိုသတိတန်းဆက်လာရင် စိတ်က အဖြစ်အပျက်နောက်ကို အလိုအလျောက်ဆွဲခံရမှု နည်းလာတယ်။
သစ္စာလေးပါးဆီ ဆိုက်ရောက်ခြင်း
အခု ဒီတရားကို သစ္စာလေးပါးဆီ ခေါ်သွားကြရအောင်။ သစ္စာလေးပါးကို အဆုံးမှာ နာမည်လေးခုတပ်ပြီး ပြီးသွားတာမျိုး မလုပ်ချင်ဘူး။ ဒီနေ့ပြောခဲ့တာထဲကနေ တကယ်ပေါ်လာရမယ်။
ပထမ—ဒုက္ခသစ္စာ။ “ပူတာ” တစ်ခုတည်းကို ဒုက္ခသစ္စာလို့ ပိတ်မထားပါနဲ့။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒုက္ခသစ္စာကို ရှင်းရာမှာ အနှစ်ချုပ်အားဖြင့် စွဲယူထားသော ခန္ဓာငါးပါးကို ဒုက္ခဟု ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒီနေ့ လေပန်ကာနဲ့ကြည့်တော့ ရုပ်ကပြောင်းတယ်၊ ဝေဒနာကပြောင်းတယ်၊ သညာကပြောင်းတယ်၊ သင်္ခါရကပြောင်းတယ်၊ ဝိညာဏ်ကပြောင်းတယ်။ ပြောင်းနေတဲ့အရာတွေကို “ငါ့အတိုင်းပဲဖြစ်ရမယ်” လို့ စွဲထားတဲ့အခါ မတည်ငြိမ်မှုကို ကိုယ်တိုင်ခံရတယ်။ အဲဒီမတည်မြဲ၊ မထိန်းချုပ်နိုင်၊ အားကိုးလုံးဝမရတဲ့ သဘောကို ပညာနဲ့သိခြင်းက ဒုက္ခသစ္စာကို စတင်မြင်ခြင်းပါ။
ဒုတိယ—သမုဒယသစ္စာ။ အေးတာတွေ့ရင် “ပိုလိုချင်တယ်၊ မပျောက်စေချင်ဘူး” ဆိုတဲ့ တဏှာပေါ်တယ်။ ပူတာတွေ့ရင် “မရှိစေချင်ဘူး၊ ချက်ချင်းဖယ်ချင်တယ်” ဆိုတဲ့ ဆန့်ကျင်မှုနဲ့ တဏှာတစ်မျိုးတိုးလာတယ်။ ပြဿနာက လေပန်ကာဖွင့်တာမဟုတ်ဘူး။ စိတ်က အာရုံကို “ငါ့ချမ်းသာမှုအတွက် မပြောင်းမလဲ ထိန်းထားရမယ့်အရာ” လို့ ကပ်နေတဲ့နေရာပါ။ ချမ်းသာဝေဒနာနောက်မှာ လိုချင်မှု ဆက်နိုင်တယ်လို့ သုတ်တော်မှာ အာယတနမှတစ်ဆင့် ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ တဏှာဆက်စပ်မှုနဲ့ ရှင်းထားပါတယ်။ ဒီနေရာမှာ “အေးတယ်” ကနေ “မရှိမဖြစ်လိုတယ်” အထိ စိတ်ဘယ်လိုတက်သွားသလဲ ကိုယ်တိုင်ကြည့်ရမယ်။
တတိယ—နိရောဓသစ္စာ။ တဏှာမကပ်တော့ရင် စိတ်အေးသွားတဲ့ အရသာကို လက်တွေ့နည်းနည်းမြင်နိုင်တယ်။ ပန်ကာလေက လာတယ်—သိတယ်—ချမ်းသာတယ်—သိတယ်—ဒါပေမယ့် မကပ်ဘူး။ ရပ်သွားတယ်—ပူလာတယ်—သိတယ်—မကြိုက်မှုလာဖို့ရှိတယ်—သိတယ်—မလိုက်ဘူး။ ဒီလိုအခိုက်အတန့်က တဏှာနည်းသွားတဲ့ အေးမြမှုကို လေ့ကျင့်ဖို့ အကြောင်းဖြစ်နိုင်တယ်။ ဒါကို “ဒီတစ်ခဏနဲ့ နိဗ္ဗာန်ရပြီ” လို့ မပြောရဘူး။ နိရောဓသစ္စာရဲ့ အပြည့်အဝအဓိပ္ပာယ်ကို အသေးစားစိတ်ငြိမ်မှုနဲ့ မရောရဘူး။ ဒါပေမယ့် ကပ်မှုလျော့သွားတဲ့အခါ ပူလောင်မှုလျော့တယ်ဆိုတာ လမ်းညွှန်အရသာအဖြစ် သိနိုင်တယ်။
စတုတ္ထ—မဂ္ဂသစ္စာ။ ဘယ်လိုလမ်းလျှောက်မလဲ။ မှန်ကန်တဲ့အမြင်နဲ့ “ဒီဟာ အကြောင်းအလိုက်ဖြစ်တဲ့ ရုပ်နာမ်ဖြစ်စဉ်” လို့ သိမယ်။ မှန်ကန်တဲ့ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ သူတစ်ပါးအဆင်ပြေစေချင်မယ်။ မှန်ကန်တဲ့စကားနဲ့ ပန်ကာအကြိုက်မတူရင် ရန်မဖြစ်ဘဲ ပြောမယ်။ မှန်ကန်တဲ့အပြုအမူနဲ့ အများသုံးပစ္စည်းကို တန်ဖိုးထားမယ်။ မှန်ကန်တဲ့အားထုတ်မှုနဲ့ မကောင်းစိတ်တွေတိုးလာတာကို လျှော့မယ်။ မှန်ကန်တဲ့သတိနဲ့ အထိအတွေ့၊ ဝေဒနာ၊ စိတ်တုံ့ပြန်မှုကို သိမယ်။ မှန်ကန်တဲ့ တည်ကြည်မှုနဲ့ အာရုံပေါ်မှာ စိတ်ကို စုစည်းမယ်။ အဲဒီလမ်းမှာ ပညာက တဖြည်းဖြည်း ထွန်းလာမယ်။ သစ္စာလေးပါးကို နေ့စဉ်လေပန်ကာအောက်မှာတောင် လေ့ကျင့်နိုင်တဲ့ လမ်းဖြစ်လာတယ်။
ဒီတော့ လေပန်ကာအလှူရဲ့ အနုမောဒနာကို အခု ပြန်ကြည့်ပါ။ လှူတဲ့သူက ပစ္စည်းတစ်ခု ပေးတယ်။ ပစ္စည်းက အပူဒဏ်လျှော့ပြီး အဆင်ပြေမှုကို အထောက်အကူပြုတယ်။ အဲဒီအဆင်ပြေမှုကို လက်ခံသူက သတိမရှိဘဲ သုံးရင် သက်သာမှုနဲ့ပဲ ပြီးသွားနိုင်တယ်။ သတိနဲ့သုံးရင် အထိအတွေ့သိတယ်၊ တေဇောသဘောသိတယ်၊ ကာယဝိညာဏ်သိတယ်၊ ဝေဒနာသိတယ်၊ တဏှာသိတယ်၊ ခန္ဓာငါးပါးခွဲကြည့်တယ်၊ အနိစ္စဒုက္ခအနတ္တကို စိစစ်တယ်၊ နောက်ဆုံးသစ္စာလေးပါးဆီ ဆိုက်လာတယ်။ အဲဒါဆို ပစ္စည်းအလှူတစ်ခုက ပညာအလေ့အကျင့်တစ်ခုရဲ့ အကြောင်းအထောက်အပံ့ဖြစ်လာနိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့… ဒီနေ့တရားကို စာတွေများလို့ အားလုံးမမှတ်မိရင်လည်း ရပါတယ်။ တစ်ကြောင်းလောက်ပဲ မှတ်သွားပါ—“လေထိတာကို အေးတယ်လို့ခံစားရုံနဲ့ မပြီးဘဲ ဖြစ်နေတဲ့ ရုပ်နာမ်ကို ခွဲသိမယ်” ဆိုတဲ့ အလုပ်ပါ။ လေပန်ကာဖွင့်တိုင်း ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြန်မေး—“ဘာကထိနေတာလဲ၊ ဘာကသိနေတာလဲ၊ သိပြီးနောက် ဘာခံစားရလဲ၊ အဲဒီခံစားချက်နောက်မှာ ဘာလိုချင်လာလဲ၊ ဒီအားလုံးတည်နေလား ပြောင်းနေလား”။ ဒီမေးခွန်းတွေက စာမေးပွဲအတွက် မဟုတ်ဘူး။ သံသရာမှာ အရာတွေကို အစိုင်အခဲထင်ပြီး ကပ်နေတဲ့အမြင်ကို ဖြေလျှော့ဖို့ပါ။
အလှူရှင်များလည်း ကိုယ့်အလှူကို ပြန်အောက်မေ့တဲ့အခါ “ငါလှူထားတာ” ဆိုတဲ့ မာနနဲ့မဟုတ်ဘဲ “သူတစ်ပါးတို့ တရားနာရာ၊ တရားအားထုတ်ရာ၊ နေ့စဉ်အသုံးပြုရာမှာ သက်သာမှုတစ်စိတ်တစ်ပိုင်း ရပါစေ” ဆိုတဲ့ မေတ္တာနဲ့ ဝမ်းမြောက်ကြပါ။ အဲဒီဝမ်းမြောက်မှုကိုတောင် သတိနဲ့ကြည့်—ဝမ်းမြောက်စိတ် ပေါ်တယ်၊ တည်တယ်၊ ပြောင်းတယ်။ ကောင်းစိတ်ဖြစ်နေတာကို သိပြီး ကောင်းစိတ်ကို ပိုမိုမွေးမြူပါ။
လက်ခံအသုံးပြုသူများကလည်း ပန်ကာဖွင့်ရင်း ကျေးဇူးသိစိတ် ထားကြပါ။ ပစ္စည်းတစ်ခုဟာ လူများရဲ့ အားထုတ်မှု၊ အလှူရှင်ရဲ့ စေတနာ၊ လျှပ်စစ်စွမ်းအင်၊ ပြုပြင်ထိန်းသိမ်းသူ စတဲ့ အကြောင်းအမျိုးမျိုးပေါ် မူတည်နေတယ်။ “ငါ့အတွက် အလိုအလျောက်ရှိနေတာ” မဟုတ်ဘူးဆိုတာ သိလာရင် လောကမှာ ကျေးဇူးတင်စရာ အကြောင်းအရာတွေ အများကြီးမြင်လာမယ်။ ဒါကလည်း မေတ္တာနဲ့ အပ္ပမာဒတရား တိုးစေတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့… ကိုယ်မှာပူနေတာကို ပန်ကာက အေးစေနိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် လောဘပူ၊ ဒေါသပူ၊ မောဟပူတာကို စက်လေတစ်ခုတည်းနဲ့ မအေးနိုင်ဘူး။ အဲဒီအပူကို သတိ၊ သမ္ပဇဉ်၊ ပညာနဲ့ ကြည့်ရမယ်။ အပြင်လေက ကိုယ်ကို အေးစေချိန်မှာ အတွင်းမှာ “ကြိုက်တယ်” ဆိုတဲ့ လောဘပူလာသလား သိ။ လေပန်ကာရပ်တော့ “မုန်းတယ်” ဆိုတဲ့ ဒေါသပူလာသလား သိ။ “ဒါငါ့ဟာ၊ ငါလိုသလိုဖြစ်ရမယ်” ဆိုတဲ့ မောဟအပူရှိသလား သိ။ သိတာက အေးမြခြင်းရဲ့အစပါ။
အခု နောက်ဆုံးအနေနဲ့ မေတ္တာပို့ကြရအောင်။ ဒီလေပန်ကာအလှူပြုသော အလှူရှင်များ၊ အလှူကို စီစဉ်ဆောင်ရွက်သူများ၊ အသုံးပြုသူများ၊ တရားနာသူများ၊ တရားအားထုတ်သူများအားလုံး ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။ ရရှိသော သက်သာမှုကို မေ့လျော့မှုအတွက် မသုံးဘဲ သတိတိုးဖို့အတွက် အသုံးချနိုင်ကြပါစေ။ ကိုယ်မှာဖြစ်တဲ့ အပူအအေးကို ရုပ်သဘောအဖြစ် သိနိုင်ကြပါစေ။ အထိအတွေ့ကို သိသောစိတ်ကို စိတ်သဘောအဖြစ် သိနိုင်ကြပါစေ။ ဝေဒနာနောက်က တဏှာကို အချိန်မီမြင်နိုင်ကြပါစေ။ ခန္ဓာငါးပါးကို ကိုယ့်ဟာကိုယ်လို့ တင်းကျပ်စွဲထားမှု လျော့နည်းကြပါစေ။
ဒုက္ခသစ္စာကို ရှောင်ဖို့မဟုတ်ဘဲ သိနိုင်ကြပါစေ။ သမုဒယသစ္စာကို အပြစ်တင်ဖို့မဟုတ်ဘဲ အကြောင်းအဖြစ်မြင်နိုင်ကြပါစေ။ နိရောဓသစ္စာကို စိတ်ကူးတစ်ခုအဖြစ်မထားဘဲ ကပ်မှုလျော့လာတဲ့လမ်းကို လေ့ကျင့်နိုင်ကြပါစေ။ မဂ္ဂသစ္စာကို နေ့စဉ်ဘဝထဲမှာ သတိ၊ သီလ၊ သမာဓိ၊ ပညာတို့နဲ့ တဖြည်းဖြည်းပြည့်စုံအောင် ကျင့်နိုင်ကြပါစေ။
ဒီနေ့ လေပန်ကာအလှူကနေ စပြီး အေးမြမှုတစ်ချက်ရတိုင်း သတိတစ်ချက်တိုးကြပါ။ အပူတစ်ချက်တွေ့တိုင်း မကြိုက်မှုကို တစ်ချက်သိကြပါ။ အာရုံတစ်ခုထိတိုင်း “ဒါတည်မြဲသလား” လို့ တစ်ချက်ကြည့်ကြပါ။ ဝေဒနာပေါ်တိုင်း “ဒီနောက်မှာ တဏှာလိုက်လာသလား” လို့ တစ်ချက်မေးကြပါ။ ဒီလိုသေးသေးလေးတွေ စုလာတာက တရားဘဝကြီး ဖြစ်လာပါတယ်။
ဤကုသိုလ်ကောင်းမှု အစုစုတို့ကို မိဘဆရာသမားများ၊ ကျေးဇူးရှင်များ၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှဝေပါ၏။ အားလုံးပဲ တရားအသိတိုး၍ ပူလောင်ခြင်းအမျိုးမျိုးမှ တဖြည်းဖြည်း အေးမြလွတ်မြောက်နိုင်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ရင်းမြစ်အညွှန်းစာရင်း
၁။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၆.၆၃၊ “ထိုးဖောက်သိမြင်စေသောတရား”၊ သုတ္တစင်ထရယ် ဒစ်ဂျစ်တယ်စာမူ။
၂။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၄၈၊ “ခြောက်စုံခြောက်ပါး”၊ သုတ္တစင်ထရယ် ဒစ်ဂျစ်တယ်စာမူ။
၃။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၈၊ “ဆင်ခြေရာဥပမာတရားတော်ကြီး”၊ သုတ္တစင်ထရယ် ဒစ်ဂျစ်တယ်စာမူ။
၄။ အာစရိယ အနုရုဒ္ဓ၊ အဘိဓမ္မတ္ထသင်္ဂဟကို အခြေခံသော အဘိဓမ္မာလက်စွဲကျမ်း၊ ဗုဒ္ဓဘာသာစာပေအသင်း၊ ကန္ဒီ၊ တတိယအကြိမ်၊ ၂၀၀၇။
၅။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၀၊ “သတိပဋ္ဌာန်တရားတော်”၊ သုတ္တစင်ထရယ် ဒစ်ဂျစ်တယ်စာမူ။
၆။ သံယုတ္တနိကာယ် ၃၆.၆၊ “မြှားဥပမာတရားတော်”၊ သုတ္တစင်ထရယ် ဒစ်ဂျစ်တယ်စာမူ။
၇။ သံယုတ္တနိကာယ် ၂၂.၅၉၊ “အနတ္တလက္ခဏတရားတော်”၊ သုတ္တစင်ထရယ် ဒစ်ဂျစ်တယ်စာမူ။
၈။ သံယုတ္တနိကာယ် ၅၆.၁၁၊ “ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနတရားတော်”၊ သုတ္တစင်ထရယ် ဒစ်ဂျစ်တယ်စာမူ။
၉။ သံယုတ္တနိကာယ် ၃၅.၂၃၊ “အားလုံးဟူသောတရားတော်”၊ သုတ္တစင်ထရယ် ဒစ်ဂျစ်တယ်စာမူ။