“ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းရေးသားခြင်း” — လက်တွေ့လုပ်ငန်းစနစ်အဖြစ် တည်ဆောက်ခြင်း

 သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ခုနှစ်

မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်နေ့

ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်၊ သောကြာနေ့

“ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းရေးသားခြင်း” — လက်တွေ့လုပ်ငန်းစနစ်အဖြစ် တည်ဆောက်ခြင်း

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ‑ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန‑ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ‑ဂေါပန‑ပရိဟာရ‑ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။

ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။

နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။

စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သော၊ သစ္စာလေးပါးတရားမြတ်ကို ကိုယ်တိုင်မှန်စွာ သိမြင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားအား ရိုသေမြတ်နိုး လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စွယ်တော်မြတ်များနှင့်တကွ မွေတော် ဓာတ်တော်မြတ်ကြီးများအား တပည့်တော်သည် ရိုသေစွာ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စွယ်တော်မြတ်များကို လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် ပင့်ဆောင်ကိုင်တွယ်၍ ကြည်ညိုသဒ္ဓါ ထက်သန်သော စိတ်ထားဖြင့် ရိုသေစွာ ပူဇော်ပါ၏။ အလေးအမြတ်ထား၍ ရှိခိုးပါ၏။

တပည့်တော်သည် အဓိဋ္ဌာန်ပါရမီဖြင့် ရရှိပင့်ဆောင်ခဲ့ပြီး စောင့်ရှောက်ကာ ကောင်းစွာ ကိန်းဝပ်တည်ထားလျက်ရှိသော ဤစွယ်တော်မြတ်များကို သဒ္ဓါတရား၊ ကြည်ညိုခြင်းတို့ဖြင့် ပူဇော်ပါ၏။

ဤမွေတော် ဓာတ်တော်မြတ်တို့သည် 'ဆွာဂတ (Hswagata)' မည်သော ဤကျောင်းတော် (ပြတိုက်တော်) ၌ ကိန်းဝပ်စံပယ်တော်မူကြပါပေ၏။

ထိုစွယ်တော် ဓာတ်တော်မြတ်တို့အား စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ ကာကွယ်ခြင်း၊ ပြုစုပူဇော်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်အဝဝကို "သိရိဒန္တမဟာပါလက (Siridantamahapalaka)" မည်သော တပည့်တော် ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သည် ရိုသေလေးမြတ်စွာ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိပါသည်။

လောကဓာတ်အပေါင်းတို့၌ မည်သည့်အရပ်မျက်နှာမဆို ဘုရားရှင်၏ တန်ခိုးတေဇာတော်ဖြင့် ထွန်းလင်းတောက်ပလျက်ရှိပေ၏။ ထိုကဲ့သို့ ကြီးမားလှသော အာနုဘော်တော်ဖြင့် ဤဓာတ်တော်မွေတော်မြတ်တို့သည် ကောင်းစွာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်အပ်ပြီး ဖြစ်ပါပေ၏။

ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့၏ တန်ခိုးတေဇာတော်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မိဘနှင့် ဆရာသမားတို့၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးတော်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။ ဘေးအန္တရာယ်ခပ်သိမ်းမှ ကင်းလွတ်ကြပါစေ။ စိုးရိမ်သောက အပူဇော်အပေါင်းမှလည်း ကူးမြောက်လွန်မြောက်နိုင်ကြပါစေသတည်း။

ဒကာ ဒကာမတို့ရေ…

ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ ပြောကြားနာယူကြမယ့် အကြောင်းအရာက စာရွက်တစ်ရွက်ကို စာလုံးလှလှရေးထားဖို့အကြောင်း မဟုတ်ပါဘူး။ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဘာကြောင့် တည်ရှိသလဲ၊ ဘယ်သူ့အတွက် တည်ရှိသလဲ၊ ဘာကောင်းကျိုးကို ဖြစ်စေချင်သလဲ၊ ဘယ်လိုနည်းလမ်းနဲ့ လုပ်မလဲ၊ ဘယ်အရာကို မလုပ်ဘူးလို့ ကိုယ်တိုင်ကန့်သတ်ထားမလဲဆိုတာ ရှင်းလင်းအောင်ရေးပြီး၊ အဲဒီစာတမ်းကို အလုပ်လုပ်တဲ့စနစ်အဖြစ် အသက်သွင်းဖို့အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။

အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ အဆောက်အအုံရှိနိုင်တယ်၊ လိုဂိုရှိနိုင်တယ်၊ ဝက်ဘ်ဆိုက်ရှိနိုင်တယ်၊ ဘဏ်အကောင့်ရှိနိုင်တယ်၊ ဝန်ထမ်းစာရင်းရှိနိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ “ငါတို့ဘာအတွက် ရှိနေတာလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို တိတိကျကျ မဖြေနိုင်ရင်၊ အဲဒီအဖွဲ့ဟာ လှေတစ်စင်းရှိပေမယ့် ဘယ်ဆိပ်ကို သွားမယ်မသိတဲ့ အခြေအနေမျိုး ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ လူတွေက အလုပ်အများကြီး လုပ်နိုင်တယ်။ အစည်းအဝေးအများကြီး လုပ်နိုင်တယ်။ ငွေအများကြီး သုံးနိုင်တယ်။ ပရောဂျက်အများကြီး စတင်နိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ အလုပ်အများကြီးလုပ်တာနဲ့ မှန်ကန်တဲ့အလုပ်လုပ်တာ တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး။ အမြန်သွားတာနဲ့ မှန်တဲ့လမ်းပေါ်သွားတာလည်း တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး။ ဒါကြောင့် အလုပ်မစခင် “ဘယ်သွားမလဲ” ကို ရှင်းရတယ်။ ပိုနက်နက်ပြောရရင် “ဘာကြောင့်သွားမလဲ” ကို ရှင်းရတယ်။

ဓမ္မဘက်က ကြည့်မယ်ဆိုရင် ရည်ရွယ်ချက်ဟာ ပေါ့ပေါ့တန်တန် စကားလုံးမဟုတ်ဘူး။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က မဂ်လမ်းတော်ကို ရှင်းပြရာမှာ သမ္မာဒိဋ္ဌိက အရှေ့ကနေ အခြေခံပေးပြီး၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပဆိုတဲ့ မှန်ကန်သောရည်ရွယ်မှုကို အရေးကြီးတဲ့ မဂ်အင်္ဂါတစ်ပါးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားတယ်။ မဟာစတ္တာရီသကသုတ်မှာ မှားယွင်းတဲ့ ရည်ရွယ်မှုနဲ့ မှန်ကန်တဲ့ ရည်ရွယ်မှုကို ခွဲသိရမယ်လို့ ပြထားပြီး၊ မှန်ကန်တဲ့ ရည်ရွယ်မှုဘက်မှာ လောဘတဏှာကို လျှော့ချလိုမှု၊ မေတ္တာဘက်သို့ ဦးတည်မှု၊ မညှဉ်းပန်းလိုမှုတို့ကို အခြေခံထားတယ်။ 

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ ရှင်းထားရမယ့် နယ်နိမိတ်တစ်ခုရှိတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က “အဖွဲ့အစည်းတိုင်း Purpose Statement တစ်စောင်ရေးရမယ်” လို့ ခေတ်သစ်စီမံခန့်ခွဲမှုစကားနဲ့ မဟောခဲ့ပါဘူး။ ဦးဇင်းတို့ ပြောနေတာက ခေတ်သစ် ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းရေးသားမှုကို ဓမ္မထဲက မှန်ကန်သော ရည်ရွယ်မှု၊ အကျိုးမပြုသောအကြံကို စစ်ဆေးမှု၊ လူနှင့်လူကြား တာဝန်ယူမှုတို့နဲ့ ချိန်ထိုးပြီး အသုံးချတာပါ။ ဒါကို အတူတူပဲလို့ တန်းညှိမထားဘူး။ ဓမ္မက ဓမ္မအာဏာနဲ့၊ စီမံခန့်ခွဲမှုက ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းနည်းလမ်းအဖြစ် သူ့နယ်ပယ်နဲ့သူ ရှိပါတယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့… ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းမရေးခင် ပထမဆုံး ကိုယ့်ရည်ရွယ်ချက်ကို စစ်ရမယ်။ “လူသိများချင်လို့လား၊ အာဏာရချင်လို့လား၊ ကိုယ်ပိုင်နာမည်တည်ချင်လို့လား၊ တကယ်လိုအပ်နေတဲ့ပြဿနာတစ်ခုကို ဖြေရှင်းချင်လို့လား၊ လူတစ်စုရဲ့ကောင်းကျိုးကို တည်တံ့စွာ အထောက်အကူပြုချင်လို့လား” ဆိုတာ ပြန်မေးရမယ်။

မဇ္ဈိမနိကာယ် ဒွေဓာဝိတက္ကသုတ်မှာ ဘုရားလောင်းတော်က အတွေးတွေကို အုပ်စုနှစ်ခုခွဲပြီး စမ်းသပ်တော်မူတဲ့ပုံကို တွေ့ရတယ်။ လောဘအလိုဘက်၊ မုန်းတီးဘက်၊ ညှဉ်းပန်းဘက်ကို ဦးတည်တဲ့ အတွေးတွေက ကိုယ့်အတွက်၊ သူတစ်ပါးအတွက်၊ နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ဒုက္ခဖြစ်စေသလား၊ ပညာကို ပိတ်ဆို့သလားဆိုတာ ဆင်ခြင်တော်မူတယ်။ တစ်ဖက်မှာ စွန့်လွှတ်မှု၊ မေတ္တာ၊ မညှဉ်းပန်းမှုဘက်ကို ဦးတည်တဲ့ အတွေးတွေကို ဖွံ့ဖြိုးစေတော်မူတယ်။ 

အဲဒီသဘောကို အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းမှာ လက်တွေ့သုံးကြည့်ရအောင်။ စာတမ်းရေးတဲ့အခါ “ဒီအဖွဲ့အစည်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ဟာ ကိုယ့်အဖွဲ့ဝင်တွေကိုပဲ အကျိုးပြုမလား၊ ဝန်ထမ်းတွေကို ဖိအားပေးပြီး ပုံရိပ်ကောင်းဖို့ပဲလား၊ အားနည်းသူတွေရဲ့ အသံကို မကြားဘဲ တစ်ယောက်ရဲ့ အာဏာတည်စေဖို့လား၊ ဒါမှမဟုတ် လူတွေအတွက် တကယ်တမ်းအသုံးဝင်တဲ့ ကောင်းကျိုးတစ်ခုကို တရားမျှတစွာ ဖန်တီးဖို့လား” လို့ စစ်ရမယ်။

ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းက စကားလုံးကြီးကြီးသုံးရတာ မဟုတ်ဘူးနော်။ “ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး ဖြစ်မည်၊ အမြဲတမ်းထိပ်ဆုံး ဖြစ်မည်၊ အရာအားလုံးကို ပြောင်းလဲမည်” ဆိုတဲ့ စကားတွေကို စာရွက်ပေါ်တင်လိုက်တာနဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကောင်း မဖြစ်ဘူး။ စာတမ်းတစ်စောင်က မိမိအဖွဲ့ရဲ့ ဘာကြောင့်တည်ရှိမှုကို လူတိုင်းနားလည်နိုင်အောင် ရှင်းရမယ်။ လုပ်ငန်းရွေးချယ်ရာမှာ စံဖြစ်ရမယ်။ အငြင်းပွားရာမှာ ပြန်ကိုးကားနိုင်ရမယ်။ ဘတ်ဂျက်ခွဲရာမှာ လမ်းညွှန်နိုင်ရမယ်။ လူခန့်ရာမှာ လိုအပ်တဲ့အရည်အချင်းနဲ့ တန်ဖိုးကို ရှင်းပေးနိုင်ရမယ်။

ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းစီမံခန့်ခွဲမှုဘက်မှာလည်း “purpose, mission, vision, values” ဆိုတဲ့ စကားလုံးတွေကို အဖွဲ့တိုင်း တစ်မျိုးတည်းမသုံးကြဘူး။ NIST ရဲ့ Baldrige စံနှုန်းဆိုင်ရာရှင်းလင်းချက်က တချို့အဖွဲ့တွေမှာ mission နဲ့ purpose ကို သီးခြားသတ်မှတ်ကြပြီး တချို့မှာ အစားထိုးသုံးကြတယ်လို့ ရှင်းထားတယ်။ အဓိကကတော့ အဖွဲ့အစည်းဟာ ဘာကြောင့်ရှိသလဲ၊ ဘာလုပ်ဆောင်မလဲ၊ ဘယ်အနာဂတ်ကို လိုလားသလဲ၊ ဘယ်လိုတန်ဖိုးတွေနဲ့ လည်ပတ်မလဲဆိုတာ ရှင်းလင်းစေဖို့ပါ။ NIST ရဲ့ သတ်မှတ်ချက်အရ mission က အဖွဲ့အစည်းရဲ့ အဓိကလုပ်ဆောင်ချက်၊ vision က လိုလားသော အနာဂတ်အခြေအနေ၊ values က လုပ်ဆောင်ပုံကို ဦးတည်ပေးတဲ့ စံတန်ဖိုးတွေဖြစ်တယ်။ 

ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းကို mission စာကြောင်းတစ်ကြောင်းနဲ့ မရောစေချင်ဘူး။ ရည်ရွယ်ချက်က “ဘာကြောင့်တည်ရှိတာလဲ” ကို အဓိကဖြေတယ်။ Mission က “အခုဘာလုပ်နေသလဲ၊ ဘယ်သူ့အတွက် လုပ်နေသလဲ” ကို ပိုရှင်းတယ်။ Vision က “ရှေ့မှာ ဘယ်အခြေအနေကို မြင်ချင်သလဲ” ကို ရှင်းတယ်။ Values က “အဲဒီလမ်းကို ဘယ်လိုအမူအကျင့်နဲ့ လျှောက်မလဲ” ကို ရှင်းတယ်။ စကားလုံးအသုံးအနှုန်းတွေ အဖွဲ့တိုင်းမတူနိုင်ပေမယ့် အဓိပ္ပာယ်တစ်ခုနဲ့တစ်ခု မရှုပ်ရင် စနစ်က ပိုသန်မာတယ်။

အခု လက်တွေ့ရေးမယ်ဆိုရင် စာကြောင်းတစ်ကြောင်း မစခင် မေးခွန်းငါးခုကို ဦးဇင်းတို့ ထုတ်ထားရအောင်။

ပထမ—“ဘယ်သူ့အတွက်လဲ”။ အဖွဲ့အစည်းဟာ ဘယ်သူ့ဘဝကို ကောင်းစေချင်တာလဲ။ ဖောက်သည်လား၊ ကျောင်းသားလား၊ လူနာလား၊ အလှူရှင်လား၊ ပြည်သူလား၊ ရပ်ရွာလား၊ သုတေသနလောကလား၊ ဘာသာရေးအသိုင်းအဝိုင်းလား။ “အားလုံးအတွက်” လို့ ရေးတာက တခါတလေ ဘယ်သူ့အတွက်မှ မရှင်းတဲ့ စာတမ်းဖြစ်တတ်တယ်။

ဒုတိယ—“ဘာလိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်မလဲ”။ တကယ်ရှိတဲ့ပြဿနာက ဘာလဲ။ ပြဿနာကို ကိုယ်ထင်တာလား၊ သက်ဆိုင်သူတွေက တကယ်ခံစားနေတာလား။ စိတ်ကူးအပေါ်ပဲ တည်မလား၊ လိုအပ်ချက်ကို နားထောင်၊ စာရင်းကောက်၊ အချက်အလက်ကြည့်ပြီးမှ ဆုံးဖြတ်မလား။

တတိယ—“ဘယ်ကောင်းကျိုးကို ဖန်တီးမလဲ”။ ကုန်ပစ္စည်းတစ်ခုရောင်းတာပဲလား၊ ဝန်ဆောင်မှုတစ်ခုပေးတာပဲလား၊ သင်ယူနိုင်စွမ်းတိုးအောင်လုပ်တာလား၊ လုံခြုံမှုတိုးအောင်လုပ်တာလား၊ လူမှုယုံကြည်မှုတိုးအောင်လုပ်တာလား။ လုပ်ရပ်နဲ့ ရလဒ်ကို မရောဘဲ သိရမယ်။

စတုတ္ထ—“ဘယ်နယ်ပယ်အတွင်း လုပ်မလဲ”။ ကိုယ်လုပ်နိုင်စွမ်းထက်ကျော်ပြီး အားလုံးကို ကယ်မယ်ဆိုတာ များသောအားဖြင့် စာကြောင်းကောင်းပေမယ့် စနစ်မဖြစ်ဘူး။ ဘယ်နိုင်ငံ၊ ဘယ်ဒေသ၊ ဘယ်ဝန်ဆောင်မှု၊ ဘယ်အသက်အရွယ်၊ ဘယ်အဖွဲ့ကို ဦးစားပေးမလဲဆိုတာ နယ်ပယ်သတ်မှတ်ရမယ်။

ပဉ္စမ—“ဘယ်တန်ဖိုးနဲ့ လုပ်မလဲ”။ မှန်ကန်မှုလား၊ မေတ္တာလား၊ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုလား၊ တာဝန်ခံမှုလား၊ မခွဲခြားမှုလား၊ လုံခြုံရေးလား။ ဒီတန်ဖိုးတွေကို နောက်ပိုင်းမှာ အပြုအမူစည်းမျဉ်းနဲ့ ဆက်ချိတ်နိုင်ရမယ်။

ဒီမေးခွန်းငါးခု ဖြေပြီးမှ စာကြောင်းရေးပါ။ ဥပမာတစ်ခုအနေနဲ့သာ စိတ်ကူးကြည့်ပါ။ ဒါဟာ တကယ်ရှိတဲ့အဖွဲ့အစည်းသမိုင်း မဟုတ်ဘူးနော်။ “ဤအဖွဲ့အစည်းသည် ကျောင်းသားနှင့် လူငယ်များအတွက် ယုံကြည်စိတ်ချရသော ပညာရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေးအခွင့်အလမ်းများ ဖန်တီးပေးကာ၊ သမာဓိ၊ တန်းတူပါဝင်ခွင့်နှင့် တာဝန်ခံမှုတို့ဖြင့် သူတို့၏ အသိပညာ၊ အရည်အချင်းနှင့် လူမှုကောင်းကျိုးကို ရေရှည်တိုးတက်စေရန် တည်ရှိသည်” လို့ ရေးနိုင်တယ်။

ဒီစာကြောင်းက နမူနာသာဖြစ်တယ်။ ကိုယ့်အဖွဲ့ရဲ့ စာတမ်းအဖြစ် မကူးခင် “ကျောင်းသားဘယ်သူ၊ ဘယ်ဒေသ၊ ဘယ်လိုပညာရေး၊ ဘာကြောင့်လိုအပ်၊ ဘာကိုတိုင်းတာမလဲ” ထပ်ရှင်းရမယ်။ ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းက copy-and-paste စာတမ်းမဖြစ်ရဘူး။ ကိုယ့်အဖွဲ့ရဲ့ တကယ့်တာဝန်၊ တကယ့်လူတွေ၊ တကယ့်ကန့်သတ်ချက်တွေထဲက ထွက်လာရမယ်။

သူတော်ကောင်းတို့… စာကြောင်းရေးပြီးရင် ဒုတိယအဆင့်က စာကြောင်းကို စနစ်ချဖို့ပါ။ ဒီနေရာက ဒီတရားရဲ့ အဓိကပဲ။ ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းကို နံရံပေါ်ကပ်ထားရုံနဲ့ မပြီးဘူး။ Website About Us မှာ တင်ထားရုံနဲ့ မပြီးဘူး။ နှစ်ပတ်လည်အစီရင်ခံစာရဲ့ ပထမစာမျက်နှာမှာ လှလှလေး ထည့်ထားရုံနဲ့ မပြီးဘူး။ အလုပ်ရွေးချယ်တဲ့စနစ်၊ ငွေသုံးတဲ့စနစ်၊ လူခန့်တဲ့စနစ်၊ အစည်းအဝေးဆုံးဖြတ်တဲ့စနစ်ထဲကို ဆင်းရမယ်။

အဲဒီတော့ purpose ကနေ ဘယ်လိုဆင်းမလဲ။ “Purpose → Mission → Vision → Values → Objectives → Annual Plan → Budget → Roles → Procedures → Measures → Review” ဆိုတဲ့ လမ်းကြောင်းကို ဦးဇင်းတို့ ခေတ်သစ်စီမံခန့်ခွဲမှုအတွက် ရှင်းပြနိုင်တယ်။ ဒါကို ဗုဒ္ဓတရားရဲ့ စာရင်းဆိုပြီး မပြောဘူး။ လက်တွေ့စီမံခန့်ခွဲမှုအတွက် အသုံးချတဲ့ စနစ်လမ်းကြောင်းလို့ပဲ နားလည်ရမယ်။

ISO 9004 ရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်က အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ရေရှည်တည်တံ့အောင်မြင်နိုင်စွမ်းကို မြှင့်တင်ဖို့ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးအနေနဲ့ စဉ်းစားစေပြီး၊ ကိုယ့်စနစ်ကို ပြန်လည်သုံးသပ်နိုင်တဲ့ self-assessment သဘောကိုလည်း အလေးထားတယ်။ NIST Baldrige framework ကလည်း အဖွဲ့အစည်းရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတွေကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း စီမံပြီး အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်လုံးရဲ့ ရည်မှန်းချက်တွေကို ရောက်ဖို့ approach, deployment, learning, integration စတဲ့ အမြင်နဲ့ ပြန်စစ်စေတယ်။  

ဒီအချက်ကို ဓမ္မနဲ့ ချိန်ထိုးရင် သမ္မာသင်္ကပ္ပရှိရုံနဲ့ မဂ်မပြီးဘူးဆိုတာ သတိရရမယ်။ မှန်ကန်တဲ့ ရည်ရွယ်မှုက မှန်ကန်တဲ့ စကား၊ မှန်ကန်တဲ့ လုပ်ရပ်၊ မှန်ကန်တဲ့ အသက်မွေးမှု၊ မှန်ကန်တဲ့ အားထုတ်မှု၊ သတိ၊ သမာဓိတို့နဲ့ ချိတ်ဆက်သွားတယ်။ အဖွဲ့အစည်းဘက်မှာလည်း ကောင်းတဲ့ရည်ရွယ်ချက်စာကြောင်းရှိရုံနဲ့ မလုံလောက်ဘူး။ အဲဒီရည်ရွယ်ချက်က ဆုံးဖြတ်ချက်၊ လုပ်ငန်းစဉ်၊ ဘတ်ဂျက်၊ ဝန်ထမ်းအပြုအမူထဲ ဆင်းရမယ်။

ဥပမာ—အဖွဲ့က “တန်းတူပါဝင်ခွင့်” ကို တန်ဖိုးထားတယ်လို့ ရေးထားတယ်ဆိုပါစို့။ ဒါပေမဲ့ အစည်းအဝေးတိုင်းမှာ လူအနည်းစုကပဲပြောခွင့်ရတယ်။ အောက်ခြေဝန်ထမ်းက မေးခွန်းမေးရင် “မင်းအလုပ်မဟုတ်ဘူး” လို့ပိတ်တယ်။ အဲဒါဆို စာတမ်းက စာတမ်းပဲ၊ စနစ်မဖြစ်သေးဘူး။ တန်ဖိုးကို meeting rule, feedback channel, grievance process, decision record စတဲ့ လက်တွေ့စနစ်ထဲ ဆင်းရမယ်။

အဖွဲ့က “ပွင့်လင်းမြင်သာမှု” လို့ ရေးတယ်ဆိုပါစို့။ ဒါပေမဲ့ ငွေသုံးစွဲမှုဘယ်သူ approve လုပ်တယ်မသိ၊ voucher မရှိ၊ report မရှိ၊ conflict of interest မကြေညာဘူးဆိုရင် ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းက အလှဆင်စာတမ်း ဖြစ်သွားတယ်။ “တာဝန်ခံမှု” လို့ရေးထားရင် Prepare, Check, Approve, Record, Reconcile, Audit ဆိုတဲ့ အဆင့်တွေ ထွက်လာရမယ်။ အဲဒီတော့ စာတမ်းဟာ စနစ်ကို မွေးပေးရမယ်။

အဖွဲ့က “လူကိုတန်ဖိုးထားတယ်” လို့ ရေးတယ်ဆိုပါစို့။ ဒီဃနိကာယ် သိင်္ဂါလသုတ်မှာ အလုပ်ရှင်နဲ့ အလုပ်သမားကြား တာဝန်ကို အလွန်လက်တွေ့ကျကျ ဖော်ပြထားတယ်—အလုပ်ကို စွမ်းရည်နဲ့ သင့်တော်အောင် ခွဲပေးခြင်း၊ အစာနှင့် လုပ်ခပေးခြင်း၊ နာမကျန်းချိန် ကူညီစောင့်ရှောက်ခြင်း၊ အထူးအကျိုးကို မျှဝေခြင်း၊ အနားယူချိန်ပေးခြင်း စတဲ့ သဘောတွေ ပါတယ်။ ဒါကြောင့် “လူကိုတန်ဖိုးထားတယ်” ဆိုတဲ့ စကားဟာ HR policy, workload, pay, leave, safety, training ထဲကို ဆင်းလာမှ ယုံကြည်ရတယ်။ 

ဒီနေရာမှာ သင်္ဂဟတရားလေးပါးကိုလည်း စဉ်းစားလို့ရတယ်။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် သင်္ဂဟသုတ်မှာ ပေးကမ်းမှု၊ ချစ်ခင်ဖွယ်စကား၊ အကျိုးပြုလုပ်ဆောင်မှု၊ မျှတစွာပေါင်းသင်းဆက်ဆံမှုတို့ကို လူမှုဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းတဲ့ အခြေခံတွေအဖြစ် ဟောထားတယ်။ အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ထဲ “လူမှုကောင်းကျိုး” ရေးထားပြီး လုပ်ပုံက လူကို ခွဲခြား၊ အနိုင်ကျင့်၊ စကားကြမ်း၊ အကျိုးမပြုဘူးဆိုရင် စာတမ်းနဲ့ အလုပ် ကွဲသွားပြီ။ 

ဒါကြောင့် ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းရေးတဲ့နေ့မှာ “စကားလုံးဘယ်လိုလှမလဲ” ထက် “ဒီစကားတစ်ကြောင်းက ဘယ် policy ငါးခုကို ပြောင်းမလဲ” ဆိုတာ မေးပါ။

“သမာဓိ” ဆိုရင် conflict-of-interest policy ရှိလား။

“ပွင့်လင်းမြင်သာမှု” ဆိုရင် reporting system ရှိလား။

“တန်းတူပါဝင်မှု” ဆိုရင် meeting participation rule ရှိလား။

“ကောင်းကျိုး” ဆိုရင် outcome measure ရှိလား။

“အရည်အသွေး” ဆိုရင် standard, review, complaint, corrective action ရှိလား။

စာတမ်းတစ်ကြောင်းက လုပ်ငန်းစနစ်ကို မထိရင် အလှဆင်စာတမ်းသာဖြစ်နိုင်တယ်။

ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့… ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းကို လက်တွေ့စနစ်ဖြစ်စေဖို့ “ဆုံးဖြတ်ချက်စစ်တံခါး” တစ်ခုထားပါ။ Project proposal တစ်ခုတင်တိုင်း “ဒီအလုပ်က ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ ကိုက်ညီသလား” ဆိုတဲ့ field တစ်ခုထား။ Budget request တင်တိုင်း “ဘယ် objective ကို အထောက်အကူပြုသလဲ” ထည့်။ ဝန်ထမ်းအသစ်ခန့်တိုင်း “ဘယ် core work ကို ဖြည့်မလဲ” ရှင်း။ Partnership တစ်ခု လက်ခံတိုင်း “ကိုယ့်တန်ဖိုးနဲ့ မတိုက်မိဘူးလား” စစ်။

ဒီလိုဆို ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းက ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်ရဲ့ စကားအဖြစ်မရပ်တော့ဘဲ process, budget, meeting နဲ့ performance review ထဲဝင်သွားတယ်။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ဒီဃဇာဏုသုတ်မှာ အိမ်ရှင်တစ်ဦးရဲ့ ယခုဘဝကောင်းကျိုးအတွက် အားထုတ်မှုနှင့် ကျွမ်းကျင်မှု၊ ရရှိထားတာကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု၊ မိတ်ဆွေကောင်း၊ ဝင်ငွေထွက်ငွေချိန်ညှိမှုတို့ကို ဟောထားတယ်။ ဒီဟောချက်ကို modern organization plan နဲ့ တန်းညှိမထားပေမယ့် အရေးကြီးတဲ့ သဘောတစ်ခုကို တွေ့ရတယ်—ကောင်းတဲ့ဆန္ဒတစ်ခုဟာ ကျွမ်းကျင်စွာလုပ်ဆောင်ခြင်း၊ ကာကွယ်ခြင်း၊ မိတ်ဖက်ကောင်း၊ အရင်းအမြစ်ကို သင့်တင့်အောင်ထိန်းခြင်းတို့နဲ့ တွဲရတယ်။ 

အဲဒါကြောင့် ရည်ရွယ်ချက်က “လူမှုကောင်းကျိုး” ဆိုရင် ဘတ်ဂျက်မရှိပဲ ဆန္ဒနဲ့မလည်ဘူး။ လူကောင်းမရှိပဲ စာတမ်းနဲ့မလည်ဘူး။ လုပ်ငန်းကျွမ်းကျင်မှုမရှိပဲ ကြည်ညိုမှုနဲ့မလည်ဘူး။ အရင်းအမြစ်မထိန်းပဲ ရက်ရောမှုတစ်ခုတည်းနဲ့လည်း တည်တံ့မနေဘူး။ ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းရင် စနစ်ကောင်းနဲ့ ကာကွယ်ရမယ်။

နောက်တစ်ချက်—ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းကို လူတစ်ယောက်တည်း ပိတ်ခန်းထဲမှာရေးပြီး လူအများကို အတည်ပြုခိုင်းတာထက်၊ သက်ဆိုင်သူတွေရဲ့ အသံကို နားထောင်ရမယ်။ Board ဘက်က ဘာမြင်လဲ၊ management ဘက်က ဘာလုပ်နိုင်လဲ၊ ဝန်ထမ်းဘက်က ဘာအခက်အခဲရှိလဲ၊ အကျိုးခံစားသူဘက်က ဘာလိုအပ်လဲ၊ လက်ရှိအရင်းအမြစ်က ဘာတတ်နိုင်လဲ—ဒီအသံတွေကို စုရမယ်။

ဒီဃနိကာယ် မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်ထဲမှာ ဝဇ္ဇီတို့အကြောင်း ဟောရာမှာ မကြာခဏစည်းဝေးခြင်း၊ ညီညွတ်စွာ စည်းဝေးခြင်း၊ ညီညွတ်စွာ ပြီးဆုံးခြင်း၊ လုပ်ငန်းကို ညီညွတ်စွာဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ကို မဆုတ်ယုတ်ရေးအခြေအနေများအဖြစ် ဖော်ပြထားတယ်။ ခေတ်သစ် Board workshop နဲ့ အဲဒီခေတ်က စည်းဝေးပုံ တူတယ်လို့ မပြောဘူး။ ဒါပေမဲ့ အဖွဲ့အလုပ်မှာ လူတွေ မတွေ့မဆွေးနွေးဘဲ စာတမ်းတစ်ခုကို အပေါ်ကချလိုက်တာထက် အတူစဉ်းစား၊ နားထောင်၊ ညီညွတ်အောင် အလုပ်လုပ်ခြင်းက အရေးကြီးတယ်ဆိုတဲ့ သဘောကို အသုံးချနိုင်တယ်။ 

ရည်ရွယ်ချက်ရေးတဲ့ workshop လုပ်မယ်ဆိုရင် အဆင့်ခြောက်ဆင့်လုပ်ကြည့်ပါ။

ပထမ—အဖွဲ့ရဲ့ လက်ရှိအဖြစ်မှန်ကို စုပါ။ ဘာလုပ်နေတယ်၊ ဘယ်သူ့အတွက်လုပ်တယ်၊ ဘာရလဒ်ရှိတယ်၊ ဘာပြဿနာရှိတယ်။

ဒုတိယ—အကျိုးခံစားသူနဲ့ stakeholder အသံကို စုပါ။ သူတို့က ဘာလိုအပ်တယ်၊ ဘာကိုတန်ဖိုးထားတယ်၊ ဘာကိုမယုံကြည်ဘူး။

တတိယ—ရည်ရွယ်ချက်အဆိုပြုစာကြောင်း သုံးကြောင်းလောက်ရေးပါ။ တစ်ကြောင်းချင်းကို “ရှင်းလား၊ မှန်လား၊ လုပ်နိုင်လား၊ အကျိုးပြုလား၊ အကျင့်တန်ဖိုးနဲ့ ကိုက်လား” စစ်ပါ။

စတုတ္ထ—စာတမ်းနဲ့ ဆန့်ကျင်မယ့် လုပ်ငန်းတွေကို ရှာပါ။ ဒီစစ်ချက်က အရေးကြီးတယ်။ “ငါတို့ဒီစာကြောင်းကို တကယ်ယုံရင် ဘယ်လုပ်ငန်းကို ရပ်ရမလဲ” လို့ မေးပါ။ ရည်ရွယ်ချက်က အလုပ်အသစ်စဖို့ပဲ မဟုတ်ဘူး။ မကိုက်တဲ့အလုပ်ကို ရပ်တန့်ဖို့လည်း စံဖြစ်ရမယ်။

ပဉ္စမ—Board သို့မဟုတ် သက်ဆိုင်ရာအာဏာပိုင်အဖွဲ့က formally approve လုပ်ပါ။ Version number, approval date, owner, review date ထားပါ။ လူတစ်ယောက်ရဲ့ မှတ်ဉာဏ်အပေါ်မထားဘဲ governance record ဖြစ်အောင် လုပ်ပါ။

ဆဋ္ဌမ—ရည်ရွယ်ချက်ကို လုပ်ငန်းအဖြစ်ခွဲပါ။ Objective, annual target, budget, owner, timeline, measure, review meeting ထိ ဆင်းပါ။

ဒီအဆင့်ခြောက်ဆင့်ပြီးရင် စာတမ်းတစ်စောင်ရုံမဟုတ်တော့ဘူး။ လုပ်ငန်းစနစ်ရပြီ။

သူတော်ကောင်းတို့… ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းက အဖွဲ့ကို အရာအားလုံးလုပ်ခိုင်းတာ မဟုတ်ဘူး။ မလုပ်သင့်တာကို သိစေတယ်။ ဥပမာ အဖွဲ့ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က ကျောင်းသားတွေအတွက် သင်ယူခွင့်တိုးဖို့ဆိုပါစို့။ တစ်နေ့မှာ အမြတ်ကောင်းမယ့် ဒါပေမဲ့ ကျောင်းသားအကျိုးနဲ့ မဆိုင်တဲ့ လုပ်ငန်းတစ်ခု အခွင့်အရေးရလာတယ်။ ငွေကောင်းတယ်ဆိုပြီး လိုက်မလား။ ရည်ရွယ်ချက်ကို ပြန်ကြည့်ရမယ်။

ဒီမှာ “purpose” က ဦးတည်ချက်ပေးတဲ့ compass လိုပဲလို့ ဦးဇင်းတို့ analogy တစ်ခုသုံးလို့ရတယ်။ Compass က လမ်းတစ်လျှောက်ရှိ အပေါက်အပြဲကို မဖြေရှင်းပေးဘူး။ မိုးရွာမရွာ မပြောဘူး။ အစားအသောက်မပေးဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဦးတည်ရာ မလွဲအောင် ကူညီတယ်။ ဒီ analogy ရဲ့ အကန့်အသတ်လည်း ရှိတယ်—အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ဟာ သံလိုက်အိမ်မြှောင်လို အလိုအလျောက်မှန်နေတဲ့ အရာမဟုတ်ဘူး။ လူတွေက သက်ဆိုင်သူတွေရဲ့ လိုအပ်ချက်၊ ဥပဒေ၊ ကျင့်ဝတ်၊ အရင်းအမြစ်၊ အဖြစ်မှန်တွေနဲ့ ပြန်စစ်ပြီး ပြုပြင်ရတယ်။ ဒါဟာ management analogy ပဲ၊ ဓမ္မသက်သေမဟုတ်ဘူး။

ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းက တစ်ခါရေးပြီး ဘယ်တော့မှ မပြင်ရတဲ့ ကျောက်စာလည်း မဟုတ်ဘူး၊ စိတ်ပြောင်းတိုင်း ပြင်နေရမယ့် စာလည်း မဟုတ်ဘူး။ အခြေခံ “ဘာကြောင့်တည်ရှိသလဲ” ကို တည်ငြိမ်စွာထားပြီး၊ အခြေအနေ၊ သက်ဆိုင်သူလိုအပ်ချက်နဲ့ စွမ်းရည်ပြောင်းလဲမှုကြောင့် လိုအပ်မှ ပြန်သုံးသပ်ရမယ်။ ပြင်ရင် ဘာကြောင့်ပြင်တယ်၊ ဘယ်သူအတည်ပြုတယ်၊ အဟောင်းနဲ့ အသစ် ဘာကွာတယ်ဆိုတာ မှတ်တမ်းတင်ရမယ်။

ကဲ… ဦးဇင်းတို့ ဒီတရားနာပြီးရင် စာတမ်းတစ်စောင် အခုပဲရေးကြရအောင်လို့ မပြောဘူး။ ပထမဆုံး မေးခွန်းတွေကို မှန်မှန်ဖြေကြည့်ပါ။

“ငါတို့ဘာကြောင့်ရှိသလဲ”

“ဘယ်သူ့အကျိုးကို ထမ်းမလဲ”

“ဘယ်လိုဒုက္ခ၊ လိုအပ်ချက်၊ ချို့တဲ့မှုကို လျှော့ချမလဲ”

“ဘယ်တန်ဖိုးကို မဖောက်ဖျက်ဘူး”

“ဘာလုပ်ငန်းကို မလုပ်ဘူး”

“ဘယ်လိုသိမလဲ—ငါတို့ရည်ရွယ်ချက်အတိုင်း တကယ်အကျိုးရှိနေပြီလို့”

ဒီမေးခွန်းခြောက်ခုကို ဖြေနိုင်ရင် စာတမ်းက စတင်ရှင်းလာမယ်။

တစ်ခါတလေ ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းထဲမှာ လူတိုင်းကြိုက်မယ့် စကားတွေ စုရေးတတ်တယ်—ငြိမ်းချမ်းရေး၊ ပညာရေး၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်၊ ကျန်းမာရေး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ လူငယ်၊ နည်းပညာ၊ ကရုဏာ၊ အရည်အသွေး၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ… အကုန်ထည့်လိုက်တယ်။ စာကောင်းပေမယ့် focus ပျောက်သွားတတ်တယ်။

ရည်ရွယ်ချက်က တိကျရမယ်ဆိုတာ ကျဉ်းမြောင်းပြီး ကိုယ်ကျိုးရှာရမယ်လို့ မဆိုလိုဘူး။ “အကျိုးပြုချင်သူက ဘယ်သူ၊ အဓိကလုပ်ရပ်က ဘာ၊ အဓိကတန်ဖိုးက ဘာ” သိရမယ်ဆိုတာပါ။

တစ်ချို့အဖွဲ့မှာ တည်ထောင်သူရဲ့ ကိုယ်ပိုင်ဆန္ဒနဲ့ အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကို ရောတတ်တယ်။ တည်ထောင်သူရဲ့ စိတ်ကူးက အရေးကြီးပေမယ့် စနစ်တည်လာတဲ့အခါ “ငါဖြစ်ချင်တာ” ကနေ “အဖွဲ့က ဘယ်သူ့အတွက် ဘာကောင်းကျိုးကို တာဝန်ယူမလဲ” ဆိုတဲ့ collective responsibility ဘက်ကို ပြောင်းရမယ်။ အတွင်းစိတ်မှာ “ငါ့နာမည်၊ ငါ့အောင်မြင်မှု၊ ငါ့အာဏာ” ဆိုတဲ့ သံတိုးလာသလားလည်း ပြန်စစ်ရမယ်။

ဓမ္မဘက်က ဒီနေရာမှာ အလွန်တန်ဖိုးရှိတယ်။ သမ္မာသင်္ကပ္ပဆိုတာ အလုပ်မစခင် ရည်ရွယ်မှုကို သန့်ရှင်းဖို့သာမက လုပ်နေစဉ်လည်း ပြန်စစ်ဖို့ပါ။ မှန်ကန်တဲ့ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ စတင်ထားပေမယ့် နောက်ပိုင်း လောဘဝင်နိုင်တယ်။ ပြိုင်ဆိုင်လိုစိတ် ဝင်နိုင်တယ်။ နာမည်ကြီးချင်စိတ် ဝင်နိုင်တယ်။ မုန်းတီးမှု ဝင်နိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် purpose review ဟာ စာတမ်းစစ်ရုံမဟုတ်ဘဲ ကိုယ့်စိတ်ကိုပါ စစ်တဲ့အခွင့်အရေး ဖြစ်နိုင်တယ်။

လုပ်ငန်းတိုးလာတဲ့အခါ မူလအကျိုးပြုရည်ရွယ်ချက်ကနေ ငွေဝင်ကောင်းတဲ့အလုပ်၊ လူကြိုက်များတဲ့အလုပ်ဘက်ကို မသိမသာရွေ့သွားနိုင်တယ်။ အဲဒီအခါ ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းက လမ်းပြန်စစ်ဖို့ reference point ဖြစ်တယ်။ ဒါပေမဲ့ လုပ်ငန်းအသစ်တိုင်းကို ပိတ်ရမယ်လို့ မဆိုလိုဘူး။ “ဘာကြောင့်တည်ရှိသလဲ” ကို တည်ငြိမ်စွာထားပြီး၊ အဲဒီကောင်းကျိုးကို ပေးတဲ့နည်းလမ်းကို နည်းပညာ၊ လူမှုအခြေအနေနဲ့ အရင်းအမြစ်အလိုက် ပြောင်းလဲနိုင်တယ်။

သူတော်ကောင်းတို့… ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းကို KPI နဲ့လည်း မရောပါနဲ့။ KPI က တိုင်းတာချက်၊ ရည်ရွယ်ချက်က ဘာကြောင့်တည်ရှိမှု။ သင်တန်းအဖွဲ့တစ်ခုမှာ လူတက်ရောက်သူအရေအတွက်က တိုင်းတာချက်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပေမယ့် လူတက်များရုံနဲ့ အရည်အသွေးကောင်းတယ်လို့ မသက်သေပြဘူး။ အလားတူ ငွေဝင်ကောင်းတာကလည်း ရည်ရွယ်ချက်ပြည့်စုံမှုကို တစ်ခုတည်းမသတ်မှတ်ဘူး။ ငွေက စနစ်တည်တံ့ဖို့ အရင်းအမြစ်ဖြစ်ပြီး၊ ရည်ရွယ်ချက်က အဲဒီအရင်းအမြစ်ကို ဘာအတွက်သုံးမလဲဆိုတာ လမ်းညွှန်ပေးတယ်။

ဒီနေရာမှာ NIST Baldrige စံအမြင်က mission, vision, values, goals, action plans, processes, measures, results တွေဟာ ချိတ်ဆက်ရမယ်ဆိုတဲ့ systems perspective ကို အလေးထားတယ်။ အဖွဲ့အစည်းကို အစိတ်အပိုင်းကွဲကွဲမဟုတ်ဘဲ တစ်ခုတည်းသော system အဖြစ် ကြည့်ဖို့က လက်တွေ့အသုံးဝင်တယ်။ ဒါဟာ ဗုဒ္ဓတရားကို management science နဲ့ သက်သေပြတာမဟုတ်ဘူး။ အဖွဲ့အစည်းအလုပ်ကို coherent ဖြစ်အောင်လုပ်တဲ့ ခေတ်သစ်နည်းလမ်းပဲ။ 

အဲဒီတော့ လက်တွေ့ “Purpose-to-Work System” တစ်ခုကို ဦးဇင်းတို့ ဆယ်ချက်နဲ့ပဲ မှတ်ရအောင်။

တစ်—ရည်ရွယ်ချက်ကို စာကြောင်းတိုတို ရှင်းရှင်းရေး။

နှစ်—အကျိုးခံစားသူကို သတ်မှတ်။

သုံး—အဓိကကောင်းကျိုးနဲ့ အလုပ်နယ်ပယ်ကို သတ်မှတ်။

လေး—မဖောက်ဖျက်မယ့် core values ကို သတ်မှတ်။

ငါး—သုံးနှစ်၊ တစ်နှစ် objective တွေ ချ။

ခြောက်—objective တစ်ခုစီအတွက် budget, owner, timeline, measure ချ။

ခုနစ်—SOP, policy, job description, DOA တွေနဲ့ ချိတ်။

ရှစ်—meeting agenda နဲ့ report မှာ purpose-fit ကို စစ်။

ကိုး—audit, feedback, complaint, outcome data နဲ့ ပြန်စစ်။

ဆယ်—review date ရောက်ရင် စာတမ်းနဲ့ စနစ်နှစ်ခုလုံး ပြန်ပြင်။

ဒီဆယ်ချက်က တရားကျမ်းထဲက စာရင်းမဟုတ်ဘူးနော်။ ဦးဇင်းတို့ လက်တွေ့အဖွဲ့အစည်းမှာ အသုံးချဖို့ စီမံခန့်ခွဲမှုအလုပ်ပေးအဖြစ် ခွဲထားတာ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီစနစ်တစ်ခုလုံးရဲ့ စိတ်ဓာတ်ကို သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ အဟိံသာ၊ မေတ္တာ၊ သစ္စာ၊ အပ္ပမာဒ စတဲ့ ဓမ္မတန်ဖိုးတွေနဲ့ ပြန်ထိန်းနိုင်တယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့… အခု ကိုယ့်အဖွဲ့မရှိသေးသူလည်း ဒီတရားကို ကိုယ့်ဘဝနဲ့သုံးနိုင်တယ်။ ကိုယ့်ဘဝမှာ “ငါဘာကြောင့်အလုပ်လုပ်နေတာလဲ၊ ဘယ်လိုလူဖြစ်ချင်တာလဲ၊ ဘယ်တန်ဖိုးကို မဖောက်ချင်ဘူးလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေ ရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီတရားရဲ့ အဓိကက အဖွဲ့အစည်းအတွက်ဖြစ်လို့ ကိုယ့်ဘဝရည်ရွယ်ချက်ကို အလွန်အကျယ်မချဲ့ဘူး။ အဓိကသဘောကတော့ ရည်ရွယ်ချက်ကို အလုပ်နဲ့ကိုက်အောင် စစ်ပါဆိုတာပါ။

အဖွဲ့အစည်းမှာ ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းတယ်ဆိုပြီး မကောင်းတဲ့နည်းလမ်းကို သုံးလို့မရဘူး။ “ကောင်းတဲ့အရာအတွက်ဆို ဘာလုပ်လုပ်ရတယ်” ဆိုတဲ့အယူက ဓမ္မနဲ့မကိုက်ဘူး။ ကောင်းတဲ့ရလဒ်ကို လိုချင်ရင် လမ်းလည်း သမာဓိရှိရမယ်။ အလှူရှင်ငွေကို မှားသုံးပြီး ကောင်းမှုလုပ်တယ်လို့ မဆိုနိုင်ဘူး။ ဝန်ထမ်းကို မတရားဖိပြီး လူမှုကောင်းကျိုးလုပ်တယ်လို့ မဆိုနိုင်ဘူး။ အချက်အလက်ကို လိမ်ပြီး ပညာရေးအတွက်လုပ်တယ်လို့ မဆိုနိုင်ဘူး။

ဒါကြောင့် purpose statement ကို ရေးချင်ရင် “ends” နဲ့ “means” နှစ်ခုလုံးစစ်ပါ။ ဘာကောင်းကျိုးကို လိုချင်တယ်—ဒါက ရည်ရွယ်ချက်။ ဘယ်လိုနည်းနဲ့ ရောက်မယ်—ဒါက ethics နဲ့ operation. နှစ်ခုက ကိုက်ရမယ်။

နောက်ဆုံးတော့ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကို စာကြောင်းတစ်ကြောင်းက မသက်သေပြဘူး။ နေ့စဉ်ဆုံးဖြတ်ချက်တွေက သက်သေပြတယ်။ Budget က သက်သေပြတယ်။ ဘယ်သူကို ခန့်တယ်ဆိုတာ သက်သေပြတယ်။ ဘယ်လိုပြောတယ်ဆိုတာ သက်သေပြတယ်။ အမှားဖြစ်ရင် ဘယ်လိုဝန်ခံပြင်တယ်ဆိုတာ သက်သေပြတယ်။ အကျိုးခံစားသူ မကျေနပ်ရင် နားထောင်ပုံက သက်သေပြတယ်။

အဲဒါကြောင့် “Purpose Statement ရှိတယ်” ထက် “Purpose System ရှိတယ်” ဖြစ်အောင်လုပ်ပါ။ စာတမ်းက governance လမ်းညွှန်ဖြစ်ရမယ်။ Governance က process ဖြစ်ရမယ်။ Process က record ဖြစ်ရမယ်။ Record က review ဖြစ်ရမယ်။ Review က improvement ဖြစ်ရမယ်။ ဒီလိုပဲ စာတမ်းက အသက်ဝင်တယ်။

ကဲ… အခု ဦးဇင်းတို့ ဒီအကြောင်းကို သစ္စာလေးပါးဘက်က ပြန်ဆင်းကြည့်ရအောင်။

အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ ရည်ရွယ်ချက်မရှင်းတဲ့အခါ အလုပ်တွေများပေမယ့် ဦးတည်ချက်ပျောက်တတ်တယ်။ လူတွေတစ်ယောက်တစ်မျိုး ဆုံးဖြတ်တတ်တယ်။ ငွေကို ဘာအတွက်သုံးတယ် မရှင်းတတ်ဘူး။ အာဏာရှိသူစိတ်ကြိုက် ဦးတည်ချက်ပြောင်းတတ်တယ်။ အားထုတ်မှုတွေ ပျက်စီးတတ်တယ်။ လူတွေအကြား ယုံကြည်မှုလျော့တတ်တယ်။ ဒီမတည်ငြိမ်မှု၊ မရှင်းလင်းမှု၊ ပဋိပက္ခနဲ့ စိတ်ပင်ပန်းမှုဘက်ကို ဒုက္ခသစ္စာအဖြစ် မြင်နိုင်တယ်။ အဖွဲ့အစည်းစနစ်ကိုယ်တိုင်က သစ္စာတရားတစ်ခုလို့ မဆိုဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဒီအတွေ့အကြုံထဲက မတည်မြဲ၊ မပြည့်စုံ၊ ဖိအားပေးတတ်တဲ့ သဘောကို ဒုက္ခဘက်က ပြန်မြင်တာပါ။

သမုဒယဘက်မှာ ဘာတွေရှိနိုင်သလဲ။ “ငါ့အဖွဲ့၊ ငါ့နာမည်၊ ငါ့အာဏာ၊ ငါအနိုင်ရရမယ်” ဆိုတဲ့ တဏှာ၊ မာန၊ အတ္တစွဲတွေ ဝင်နိုင်တယ်။ အမြတ်ကိုပဲ လိုချင်တာ၊ လူချီးမွမ်းမှုကိုပဲ လိုချင်တာ၊ မတူတဲ့အသံကို မကြားချင်တာ၊ မေးခွန်းကို ရန်လိုမှုလို့ထင်တာ—ဒီလို လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟဆိုင်ရာ အကြောင်းတွေက ကောင်းတဲ့ရည်ရွယ်ချက်ကို အတွင်းကနေ ပြောင်းပစ်နိုင်တယ်။

နိရောဓဘက်မှာ “စာတမ်းကောင်းတစ်စောင်ရေးလိုက်ရင် အဖွဲ့အမြဲအောင်မြင်မယ်” ဆိုတဲ့ အာမခံမရှိဘူး။ နိရောဓဆိုတာ အမြတ်များမယ်၊ အဖွဲ့ကြီးမယ်ဆိုတဲ့ business promise မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်စိတ်ထဲက လောဘ၊ မာန၊ မုန်းတီးမှု၊ ကိုယ့်စိတ်ကြိုက်ပဲဖြစ်ရမယ်ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှု အေးသွားရာဘက်၊ အမှန်ကို အမှန်အတိုင်းလက်ခံနိုင်ရာဘက်၊ သမာဓိနဲ့ လုပ်နိုင်ရာဘက်ကို ဦးတည်တာပါ။

မဂ္ဂသစ္စာဘက်မှာ လမ်းက ရှင်းလာတယ်။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ—အဖြစ်မှန်ကိုကြည့်၊ ကိုယ့်အယူနဲ့မသတ်မှတ်။ သမ္မာသင်္ကပ္ပ—အကျိုးပြုလိုမှု၊ မမုန်းလိုမှု၊ မညှဉ်းပန်းလိုမှုနဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကို သန့်စင်။ သမ္မာဝါစာ—Purpose workshop, meeting, report တွေမှာ အမှန်ပြော၊ အကျိုးရှိပြော၊ မခွဲခြားပြော။ သမ္မာကမ္မန္တ—စာတမ်းနဲ့ကိုက်တဲ့ လုပ်ရပ်လုပ်။ သမ္မာအာဇီဝ—အဖွဲ့ရဲ့ ဝင်ငွေရင်းမြစ်နဲ့ လုပ်ငန်းကို မှန်ကန်စွာ ထိန်း။ သမ္မာဝါယာမ—mission drift ဖြစ်စေမယ့် အကုသိုလ်အလေ့အကျင့်ကို မဖြစ်ခင်တား၊ ဖြစ်ပြီးရင်ပြင်။ သမ္မာသတိ—ဆုံးဖြတ်ချက်တိုင်း purpose fit ပြန်စစ်။ သမ္မာသမာဓိ—အလုပ်အများကြီးကြားမှာ အဓိကကောင်းကျိုးကို မပျောက်အောင် စိတ်တည်စေ။

သူတော်ကောင်းတို့… ဒီတရားနာပြီးရင် ဒီညမှာ အလုပ်တစ်ခုပဲ လုပ်ပါ။ ကိုယ့်အဖွဲ့အတွက် စာကြောင်းတစ်ကြောင်း မရေးခင် စာရွက်တစ်ရွက်ပေါ်မှာ မေးခွန်းသုံးခုရေးပါ—

“ငါတို့ဘာကြောင့်ရှိသလဲ”

“ဘယ်သူ့အတွက် ဘာကောင်းကျိုးကို တာဝန်ယူမလဲ”

“ဒီရည်ရွယ်ချက်ကို နေ့စဉ်ဘယ်လုပ်ငန်းစနစ်က သက်သေပြမလဲ”

အဲဒီသုံးခုကို အတူဖြေနိုင်ရင် ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းဟာ စကားလုံးကနေ လုပ်ငန်းဘက်ကို စရွေ့ပြီ။

အဖွဲ့အစည်းတွေ ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းကောင်းထားနိုင်ကြပါစေ။ ရည်ရွယ်ချက်က စကားလုံးအဖြစ်မရပ်ဘဲ သီလရှိသော လုပ်ငန်းစနစ်အဖြစ် အသက်ဝင်ကြပါစေ။ ခေါင်းဆောင်သူတွေ မာနထက် တာဝန်ကိုမြင့်ထားနိုင်ကြပါစေ။ ဝန်ထမ်းတွေကို ကိရိယာလိုမမြင်ဘဲ လူအဖြစ် တန်ဖိုးထားနိုင်ကြပါစေ။ အကျိုးခံစားသူတွေရဲ့ အသံကို နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။ ငွေကြေး၊ အာဏာ၊ သတင်းအချက်အလက်၊ ဆုံးဖြတ်ချက်တို့ကို သမာဓိနဲ့ ကိုင်တွယ်နိုင်ကြပါစေ။

ကိုယ့်ရည်ရွယ်ချက်က မသန့်သေးရင် သိနိုင်ကြပါစေ။ သိရင် ဝန်ခံပြင်နိုင်ကြပါစေ။ ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းပေမယ့် စနစ်မကောင်းသေးရင် စိတ်မပျက်ဘဲ တစ်ဆင့်ချင်း ပြုပြင်နိုင်ကြပါစေ။ အဖွဲ့ကောင်းဆိုတာ အမှားမရှိတဲ့အဖွဲ့မဟုတ်ဘူး။ အမှားကို ဖုံးမထားဘဲ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ တန်ဖိုးကို ပြန်ကိုးကားပြီး ပြင်တတ်တဲ့အဖွဲ့ ဖြစ်ပါစေ။

ဒီလို အမှန်မြင်ခြင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်သန့်စင်ခြင်း၊ အလုပ်ကို စနစ်တကျလုပ်ခြင်း၊ ပြန်စစ်ပြင်ခြင်းတို့ကနေ တစ်ဆင့် ကိုယ့်အတွင်းမှာလည်း လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ လျော့ပါးပြီး သတိ၊ ပညာ၊ မေတ္တာ တိုးပွားကြပါစေ။

ယနေ့ နာယူရသော တရား၏ ကုသိုလ်အဖို့ဘာဂကို မိဘဆရာသမားတို့အားလည်းကောင်း၊ ကျေးဇူးရှင်အပေါင်းတို့အားလည်းကောင်း၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အားလည်းကောင်း အမျှပေးဝေကြပါစေ။ သတ္တဝါအပေါင်း ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။ ဘေးရန်ခပ်သိမ်းမှ ကင်းကြပါစေ။ မိမိတို့ ဆောင်ရွက်နေသော အလုပ်အကိုင်နှင့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာတာဝန်များတွင် သမာဓိ၊ သတိ၊ ပညာတို့ဖြင့် အကျိုးရှိစွာ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေ။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ကိုးကားစာရင်း

၁။ ဝိပဿနာသုတေသနအဖွဲ့၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ပိဋကတ်ဒစ်ဂျစ်တယ်မူ။ ပင်မပါဠိသက်သေအဖြစ် အသုံးပြုသည်။

၂။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၇၊ မဟာစတ္တာရီသကသုတ်။ Bhikkhu Bodhi ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်နှင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးထားသည်။

၃။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၉၊ ဒွေဓာဝိတက္ကသုတ်။ Bhikkhu Bodhi ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်နှင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးထားသည်။

၄။ National Institute of Standards and Technology. “Baldrige Criteria Commentary.” Purpose, mission, vision, values နှင့် organizational context ဆိုင်ရာ official guidance, accessed 28 August 2026.

၅။ National Institute of Standards and Technology. “Baldrige Key Terms.” Mission, vision, values, goals, action plans, process, system စသည့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ, accessed 28 August 2026.

၆။ International Organization for Standardization. ISO 9004:2018, Quality management — Quality of an organization — Guidance to achieve sustained success. Edition 4, 2018; confirmed current in 2023.

၇။ National Institute of Standards and Technology. “About the Baldrige Excellence Framework.” Systems perspective, approach, deployment, learning, integration and organizational improvement guidance, accessed 28 August 2026.

၈။ ဒီဃနိကာယ် ၃၁၊ သိင်္ဂါလသုတ်။ Bhikkhu Sujato ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်နှင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးထားသည်။

၉။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၃၂၊ သင်္ဂဟသုတ်။ Bhikkhu Bodhi ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်နှင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးထားသည်။

၁၀။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၅၄၊ ဒီဃဇာဏုသုတ်။ Bhikkhu Sujato နှင့် Thanissaro Bhikkhu တို့၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်များနှင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးထားသည်။

၁၁။ ဒီဃနိကာယ် ၁၆၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်။ Bhikkhu Sujato ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်နှင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးထားသည်။

၁၂။ National Institute of Standards and Technology. “Core Values and Concepts.” Systems perspective, ethics and transparency, stakeholder value and results ဆိုင်ရာ official guidance, accessed 28 August 2026.