ပထဝီဓာတ်ရုပ် — ခက်မာ/ပျော့ပျောင်း၊ ထောက်ကန်တတ်သည့် သဘော — သဘာဝလက္ခဏာ၊ ကိစ္စနှင့် အကြောင်းအခြေအနေကို ခွဲခြားသိမြင်ခြင်း
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
၁။ မိသားစုအိမ်တစ်အိမ်ကနေ ပထဝီဓာတ်ကို စတင်သိခြင်း
ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့— အိမ်တစ်အိမ်မှာ ကြမ်းပြင်၊ တိုင်၊ နံရံ၊ အိပ်ရာ၊ ထိုင်ခုံတို့ကို အမည်အမျိုးမျိုးပေးထားကြတယ်။ ဒါပေမယ့် ကိုယ်က လက်နဲ့ထိလိုက်တဲ့အခါ တစ်နေရာမှာ ခက်မာမှု၊ တစ်နေရာမှာ ပျော့ပျောင်းမှု၊ တစ်နေရာမှာ ဖိအားကိုခံပေးနေတဲ့ ခုခံမှု ထင်ရှားလာတယ်။ ဓမ္မဘက်က ကြည့်တဲ့အခါ အမည်နဲ့ပုံသဏ္ဌာန်ကို ကျော်ပြီး ထင်ရှားနေတဲ့ ရုပ်သဘောကို ခွဲသိဖို့လိုတယ်။ ပထဝီဓာတ်ကို စတင်လေ့လာတဲ့နေရာက “မြေကြီး” ဆိုတဲ့ အရာဝတ္ထုအမည်ကိုသာ မကြည့်ဘဲ ခက်မာ၊ ပျော့ပျောင်း၊ ခုခံ၊ ထောက်ကန်နိုင်တဲ့ ရုပ်သဘောကို သိဖို့ ဖြစ်တယ်။
ဒီအချက်ကို မှတ်ရာမှာ အမည်နဲ့ သဘောကို ခွဲပါ။ အမည်ဟာ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်ပေမယ့် ဝိပဿနာအာရုံမှာ တိုက်ရိုက်သိရတာက လက်ရှိထင်ရှားနေတဲ့ သဘာဝဖြစ်တယ်။ အမည်ပျောက်သွားလည်း ခက်မာမှုက ခက်မာမှုအဖြစ် သိနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ပညာဟာ စကားလုံးပေါ်မတည်ဘဲ အတွေ့အကြုံနဲ့ ကျမ်းညွှန်ကြားချက်ကို မှန်မှန်ချိတ်နိုင်ရမယ်။
နောက်တစ်ချက်က ပထဝီဓာတ်ကို သီးခြားအတ္တတစ်ခုလို မယူဖို့ပါ။ “ဓာတ်” လို့ နာမည်ပေးလိုက်တာနဲ့ အမြဲတည်တဲ့ အနှစ်သာရတစ်ခု ဖြစ်မသွားဘူး။ ဒီနံနက်မှာ လက္ခဏာ၊ ကိစ္စ၊ အကြောင်းအခြေအနေကို ခွဲသိပြီး နေ့လည်မှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဘက် စူးစမ်းနိုင်အောင် အခြေခံတည်ဆောက်တာဖြစ်တယ်။
၂။ “ပထဝီ” ဟူသောစကားနှင့် “ပထဝီဓာတ်” ဟူသော ဓမ္မသဘော
ပထဝီလို့ နေ့စဉ်စကားမှာ ပြောရင် မြေ၊ မြေကြီး၊ မြေပြင်ကို စိတ်ထဲပေါ်တတ်တယ်။ ပထဝီဓာတ်လို့ ဓမ္မဘက်က ပြောတဲ့အခါ အဲဒီသမုတိအမည်တစ်ခုတည်းထက် ပိုနက်တယ်။ ကိုယ်ခန္ဓာထဲမှာလည်း ခက်မာသဘော ရှိတယ်၊ အပြင်ဝတ္ထုမှာလည်း ရှိတယ်။ အတွင်းမှာ ဖြစ်လို့ “ငါ” မဖြစ်သလို အပြင်မှာ ဖြစ်လို့ “အခြား” ဆိုတဲ့ အတ္တတစ်ခုလည်း မဖြစ်ဘူး။ ဓာတ်ဆိုတာ အကြောင်းအခြေအနေအတိုင်း မိမိသဘောကို ဆောင်နေတဲ့ သဘာဝဘက်ကို ညွှန်ပြတာဖြစ်တယ်။
နောက်တစ်ချက်က ပထဝီဓာတ်ကို သီးခြားအတ္တတစ်ခုလို မယူဖို့ပါ။ “ဓာတ်” လို့ နာမည်ပေးလိုက်တာနဲ့ အမြဲတည်တဲ့ အနှစ်သာရတစ်ခု ဖြစ်မသွားဘူး။ ဒီနံနက်မှာ လက္ခဏာ၊ ကိစ္စ၊ အကြောင်းအခြေအနေကို ခွဲသိပြီး နေ့လည်မှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဘက် စူးစမ်းနိုင်အောင် အခြေခံတည်ဆောက်တာဖြစ်တယ်။
လက်တွေ့မှာ မသေချာရင် မသေချာကြောင်း သိပါ။ ခက်မာမှုလား၊ ဖိအားလား၊ တင်းဆန့်မှုလား မခွဲနိုင်သေးရင် အတင်းဆုံးဖြတ်မနေပါနဲ့။ မှားယွင်းတဲ့ certainty ထက် ရိုးသားတဲ့ မသေချာမှုက ပညာတိုးဖို့ ပိုကောင်းတယ်။ ထပ်မံသတိထားကြည့်တဲ့အခါ သဘောက ပိုရှင်းလာနိုင်တယ်။
၃။ မဟာဘူတရုပ်လေးပါးအတွင်း ပထဝီဓာတ်၏နေရာ
ရူပကို ခွဲခြမ်းလေ့လာတဲ့အခါ ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယောဆိုတဲ့ မဟာဘူတလေးပါးကို အခြေခံအဖြစ် တွေ့ရတယ်။ ပထဝီဓာတ်ကို သီးခြားတစ်ခုတည်း ခွဲယူပြီး တခြားဓာတ်တွေ မရှိသလို မယူရဘူး။ လက်တွေ့ထိတွေ့မှုတစ်ခုမှာ ခက်မာမှုနဲ့အတူ အပူအအေး၊ တင်းဆန့်လှုပ်ရှားမှုစတဲ့ သဘောတွေ ပေါင်းစပ်ထင်ရှားနိုင်တယ်။ Ñāta-pariññā ရဲ့အလုပ်က အားလုံးကို တစ်လုံးတည်း “ကိုယ်” လို့ မယူဘဲ ဘယ်သဘောက ဘယ်ဓာတ်နဲ့ဆိုင်တယ်ဆိုတာ ခွဲသိနိုင်ဖို့ အခြေခံမြေပုံပေးတာ ဖြစ်တယ်။
လက်တွေ့မှာ မသေချာရင် မသေချာကြောင်း သိပါ။ ခက်မာမှုလား၊ ဖိအားလား၊ တင်းဆန့်မှုလား မခွဲနိုင်သေးရင် အတင်းဆုံးဖြတ်မနေပါနဲ့။ မှားယွင်းတဲ့ certainty ထက် ရိုးသားတဲ့ မသေချာမှုက ပညာတိုးဖို့ ပိုကောင်းတယ်။ ထပ်မံသတိထားကြည့်တဲ့အခါ သဘောက ပိုရှင်းလာနိုင်တယ်။
ဒီအချက်ကို မှတ်ရာမှာ အမည်နဲ့ သဘောကို ခွဲပါ။ အမည်ဟာ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်ပေမယ့် ဝိပဿနာအာရုံမှာ တိုက်ရိုက်သိရတာက လက်ရှိထင်ရှားနေတဲ့ သဘာဝဖြစ်တယ်။ အမည်ပျောက်သွားလည်း ခက်မာမှုက ခက်မာမှုအဖြစ် သိနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ပညာဟာ စကားလုံးပေါ်မတည်ဘဲ အတွေ့အကြုံနဲ့ ကျမ်းညွှန်ကြားချက်ကို မှန်မှန်ချိတ်နိုင်ရမယ်။
၄။ ခက်မာမှု—ပထဝီဓာတ်ကို သိစေသော ထင်ရှားသဘော
လက်သည်းကို ထိတဲ့အခါ၊ သွားကို လျှာနဲ့ထိတဲ့အခါ၊ အရိုးရှိရာကို ဖိတဲ့အခါ ခက်မာမှု ထင်ရှားနိုင်တယ်။ ဒီခက်မာမှုဟာ “လက်သည်း” “သွား” “အရိုး” ဆိုတဲ့ အမည်မဟုတ်ဘူး။ အမည်ကို မပြောလည်း ထိတွေ့မှုမှာ ခက်မာသဘောကို သိနိုင်တယ်။ ဒီခွဲခြားမှုက အရေးကြီးတယ်—သမုတိအရာဝတ္ထုနဲ့ တိုက်ရိုက်ထင်ရှားလာတဲ့ ရုပ်သဘောကို မရောဖို့။
ဒီအချက်ကို မှတ်ရာမှာ အမည်နဲ့ သဘောကို ခွဲပါ။ အမည်ဟာ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်ပေမယ့် ဝိပဿနာအာရုံမှာ တိုက်ရိုက်သိရတာက လက်ရှိထင်ရှားနေတဲ့ သဘာဝဖြစ်တယ်။ အမည်ပျောက်သွားလည်း ခက်မာမှုက ခက်မာမှုအဖြစ် သိနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ပညာဟာ စကားလုံးပေါ်မတည်ဘဲ အတွေ့အကြုံနဲ့ ကျမ်းညွှန်ကြားချက်ကို မှန်မှန်ချိတ်နိုင်ရမယ်။
နောက်တစ်ချက်က ပထဝီဓာတ်ကို သီးခြားအတ္တတစ်ခုလို မယူဖို့ပါ။ “ဓာတ်” လို့ နာမည်ပေးလိုက်တာနဲ့ အမြဲတည်တဲ့ အနှစ်သာရတစ်ခု ဖြစ်မသွားဘူး။ ဒီနံနက်မှာ လက္ခဏာ၊ ကိစ္စ၊ အကြောင်းအခြေအနေကို ခွဲသိပြီး နေ့လည်မှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဘက် စူးစမ်းနိုင်အောင် အခြေခံတည်ဆောက်တာဖြစ်တယ်။
၅။ ပျော့ပျောင်းမှုသည်လည်း ပထဝီဓာတ်ဘက်က သိရသောသဘော
ပထဝီဓာတ်ကို ခက်မာမှုတစ်ခုတည်းနဲ့ မပိတ်ရဘူး။ ခက်မာမှုနည်းတဲ့အခါ ပျော့ပျောင်းမှုဘက်က သိရတယ်။ ခေါင်းအုံးကို လက်နဲ့ဖိတဲ့အခါ၊ အသားပျော့ရာကို ထိတဲ့အခါ၊ ထိုင်ခုံပျော့ပျောင်းမှုကို ခံစားတဲ့အခါ “ပျော့” ဆိုတာလည်း ခုခံမှုအဆင့်ကွာခြားချက်တစ်ခုအဖြစ် သိနိုင်တယ်။ ထို့ကြောင့် ခက်မာ/ပျော့ပျောင်းဟာ အရာဝတ္ထုအမည်မဟုတ်ဘဲ ပထဝီဓာတ်ကို ခွဲသိရာမှာ အရေးကြီးတဲ့ လက္ခဏာဘက်ဖြစ်တယ်။
နောက်တစ်ချက်က ပထဝီဓာတ်ကို သီးခြားအတ္တတစ်ခုလို မယူဖို့ပါ။ “ဓာတ်” လို့ နာမည်ပေးလိုက်တာနဲ့ အမြဲတည်တဲ့ အနှစ်သာရတစ်ခု ဖြစ်မသွားဘူး။ ဒီနံနက်မှာ လက္ခဏာ၊ ကိစ္စ၊ အကြောင်းအခြေအနေကို ခွဲသိပြီး နေ့လည်မှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဘက် စူးစမ်းနိုင်အောင် အခြေခံတည်ဆောက်တာဖြစ်တယ်။
လက်တွေ့မှာ မသေချာရင် မသေချာကြောင်း သိပါ။ ခက်မာမှုလား၊ ဖိအားလား၊ တင်းဆန့်မှုလား မခွဲနိုင်သေးရင် အတင်းဆုံးဖြတ်မနေပါနဲ့။ မှားယွင်းတဲ့ certainty ထက် ရိုးသားတဲ့ မသေချာမှုက ပညာတိုးဖို့ ပိုကောင်းတယ်။ ထပ်မံသတိထားကြည့်တဲ့အခါ သဘောက ပိုရှင်းလာနိုင်တယ်။
၆။ ထောက်ကန်ခြင်းနှင့် အခြားရုပ်တို့အတွက် တည်ရာသဘော
အဋ္ဌကထာဆိုင်ရာ ရှင်းလင်းချက်တွေမှာ ပထဝီဓာတ်ရဲ့ ကိစ္စကို အခြားရုပ်တို့အတွက် တည်ရာ၊ ထောက်ခံရာသဘောနဲ့ ရှင်းတတ်ကြတယ်။ ဒီစကားကို အိမ်တိုင်လို literal support လို့သာ မယူရဘူး။ ရုပ်အစုအဝေးထဲမှာ solidity/extension/resistance ဘက်က အခြားရုပ်သဘောတွေနဲ့ အတူတကွရှိနေခြင်းကို နားလည်ဖို့ ဖြစ်တယ်။ လက်တွေ့အတွေ့အကြုံမှာတော့ “ထောက်ကန်” ဆိုတာကို ထိုင်ရာမှာ အောက်ခံဖိအား၊ မတ်တပ်ရပ်ရာမှာ ခြေဖဝါးနှင့်မြေပြင် အပြန်အလှန်ခုခံမှုလို ထင်ရှားမှုတွေကနေ နီးစပ်စွာ နားလည်နိုင်တယ်။
လက်တွေ့မှာ မသေချာရင် မသေချာကြောင်း သိပါ။ ခက်မာမှုလား၊ ဖိအားလား၊ တင်းဆန့်မှုလား မခွဲနိုင်သေးရင် အတင်းဆုံးဖြတ်မနေပါနဲ့။ မှားယွင်းတဲ့ certainty ထက် ရိုးသားတဲ့ မသေချာမှုက ပညာတိုးဖို့ ပိုကောင်းတယ်။ ထပ်မံသတိထားကြည့်တဲ့အခါ သဘောက ပိုရှင်းလာနိုင်တယ်။
ဒီအချက်ကို မှတ်ရာမှာ အမည်နဲ့ သဘောကို ခွဲပါ။ အမည်ဟာ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်ပေမယ့် ဝိပဿနာအာရုံမှာ တိုက်ရိုက်သိရတာက လက်ရှိထင်ရှားနေတဲ့ သဘာဝဖြစ်တယ်။ အမည်ပျောက်သွားလည်း ခက်မာမှုက ခက်မာမှုအဖြစ် သိနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ပညာဟာ စကားလုံးပေါ်မတည်ဘဲ အတွေ့အကြုံနဲ့ ကျမ်းညွှန်ကြားချက်ကို မှန်မှန်ချိတ်နိုင်ရမယ်။
၇။ အဇ္ဈတ္တပထဝီဓာတ်—ကိုယ်တွင်း၌ ထင်ရှားသော ခက်မာရုပ်
မဇ္ဈိမနိကာယ်ထဲက မဟာဟတ္ထိပဒေါပမသုတ်နဲ့ မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ်တို့မှာ အတွင်းပထဝီဓာတ်ကို ဆံပင်၊ မွေးညင်း၊ လက်သည်း၊ သွား၊ အရေပြား၊ အသား၊ အကြော၊ အရိုး စသဖြင့် ခက်မာသဘောရှိတဲ့ ကိုယ်တွင်းအရာတွေကနေ ရှင်းပြတယ်။ ဒီစာရင်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က ခန္ဓာကိုယ် anatomy သင်ခန်းစာပေးဖို့မဟုတ်ဘူး။ “ငါ့ကိုယ်” လို့ တစ်စုတစ်စည်းတည်း ဆုပ်ထားတဲ့အရာကို ဓာတ်သဘောနဲ့ ခွဲမြင်ဖို့ ဖြစ်တယ်။
ဒီအချက်ကို မှတ်ရာမှာ အမည်နဲ့ သဘောကို ခွဲပါ။ အမည်ဟာ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်ပေမယ့် ဝိပဿနာအာရုံမှာ တိုက်ရိုက်သိရတာက လက်ရှိထင်ရှားနေတဲ့ သဘာဝဖြစ်တယ်။ အမည်ပျောက်သွားလည်း ခက်မာမှုက ခက်မာမှုအဖြစ် သိနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ပညာဟာ စကားလုံးပေါ်မတည်ဘဲ အတွေ့အကြုံနဲ့ ကျမ်းညွှန်ကြားချက်ကို မှန်မှန်ချိတ်နိုင်ရမယ်။
နောက်တစ်ချက်က ပထဝီဓာတ်ကို သီးခြားအတ္တတစ်ခုလို မယူဖို့ပါ။ “ဓာတ်” လို့ နာမည်ပေးလိုက်တာနဲ့ အမြဲတည်တဲ့ အနှစ်သာရတစ်ခု ဖြစ်မသွားဘူး။ ဒီနံနက်မှာ လက္ခဏာ၊ ကိစ္စ၊ အကြောင်းအခြေအနေကို ခွဲသိပြီး နေ့လည်မှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဘက် စူးစမ်းနိုင်အောင် အခြေခံတည်ဆောက်တာဖြစ်တယ်။
၈။ ဗဟိဒ္ဓပထဝီဓာတ်—အပြင်ဘက်၌ ထင်ရှားသော ခက်မာရုပ်
ကျောက်၊ သစ်သား၊ သံ၊ မြေ၊ အဆောက်အအုံတို့မှာ ခက်မာမှုအဆင့် မတူပေမယ့် ပထဝီဓာတ်ဘက်က ခွဲကြည့်နိုင်တယ်။ အတွင်းပထဝီဓာတ်နဲ့ အပြင်ပထဝီဓာတ်ကို “ငါ့ဟာ/သူ့ဟာ” ဆိုတဲ့ သမုတိခွဲခြားမှုထက် ဓာတ်သဘောဘက်က ကြည့်တဲ့အခါ အခြေခံသဘာဝက ပထဝီဓာတ်သာ ဖြစ်တယ်ဆိုတဲ့ ပညာဝင်ပေါက် ရလာတယ်။
နောက်တစ်ချက်က ပထဝီဓာတ်ကို သီးခြားအတ္တတစ်ခုလို မယူဖို့ပါ။ “ဓာတ်” လို့ နာမည်ပေးလိုက်တာနဲ့ အမြဲတည်တဲ့ အနှစ်သာရတစ်ခု ဖြစ်မသွားဘူး။ ဒီနံနက်မှာ လက္ခဏာ၊ ကိစ္စ၊ အကြောင်းအခြေအနေကို ခွဲသိပြီး နေ့လည်မှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဘက် စူးစမ်းနိုင်အောင် အခြေခံတည်ဆောက်တာဖြစ်တယ်။
လက်တွေ့မှာ မသေချာရင် မသေချာကြောင်း သိပါ။ ခက်မာမှုလား၊ ဖိအားလား၊ တင်းဆန့်မှုလား မခွဲနိုင်သေးရင် အတင်းဆုံးဖြတ်မနေပါနဲ့။ မှားယွင်းတဲ့ certainty ထက် ရိုးသားတဲ့ မသေချာမှုက ပညာတိုးဖို့ ပိုကောင်းတယ်။ ထပ်မံသတိထားကြည့်တဲ့အခါ သဘောက ပိုရှင်းလာနိုင်တယ်။
၉။ အတွင်းနှင့်အပြင်—ဓာတ်သဘောတူညီမှုကို သိခြင်း
မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ်မှာ အတွင်းပထဝီဓာတ်နဲ့ အပြင်ပထဝီဓာတ် နှစ်မျိုးလုံးကို ပထဝီဓာတ်သာဟု ရှုမြင်ရန် ညွှန်တယ်။ ဒီအချက်က အတ္တဆုပ်ကိုင်မှုကို တိုက်ရိုက်ပြန်စစ်ဖို့ အလွန်အရေးကြီးတယ်။ အရိုးရဲ့ ခက်မာမှုကို “ငါ” လို့ ယူပြီး ကျောက်ရဲ့ ခက်မာမှုကို “ငါမဟုတ်” လို့ ယူတာဟာ သမုတိအသုံးအနှုန်းအရ အလုပ်လုပ်နိုင်ပေမယ့် ဓာတ်သဘောကို ခွဲမြင်ရာမှာ နှစ်ခုလုံးရဲ့ hardness/resistance ကို သဘာဝအဖြစ်သာ ကြည့်ရတယ်။
လက်တွေ့မှာ မသေချာရင် မသေချာကြောင်း သိပါ။ ခက်မာမှုလား၊ ဖိအားလား၊ တင်းဆန့်မှုလား မခွဲနိုင်သေးရင် အတင်းဆုံးဖြတ်မနေပါနဲ့။ မှားယွင်းတဲ့ certainty ထက် ရိုးသားတဲ့ မသေချာမှုက ပညာတိုးဖို့ ပိုကောင်းတယ်။ ထပ်မံသတိထားကြည့်တဲ့အခါ သဘောက ပိုရှင်းလာနိုင်တယ်။
ဒီအချက်ကို မှတ်ရာမှာ အမည်နဲ့ သဘောကို ခွဲပါ။ အမည်ဟာ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်ပေမယ့် ဝိပဿနာအာရုံမှာ တိုက်ရိုက်သိရတာက လက်ရှိထင်ရှားနေတဲ့ သဘာဝဖြစ်တယ်။ အမည်ပျောက်သွားလည်း ခက်မာမှုက ခက်မာမှုအဖြစ် သိနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ပညာဟာ စကားလုံးပေါ်မတည်ဘဲ အတွေ့အကြုံနဲ့ ကျမ်းညွှန်ကြားချက်ကို မှန်မှန်ချိတ်နိုင်ရမယ်။
၁၀။ ကိုယ်အင်္ဂါစာရင်းကို အတ္တဖျက်သည့် လက်နက်လို မသုံးရ
ဆံပင်၊ လက်သည်း၊ သွား၊ အရိုးတို့ကို စာရင်းပြောပြီး “ဒါတွေက မလှဘူး၊ ဒါကြောင့် ကိုယ်ကို မုန်းရမယ်” လို့ သင်တာ မဟုတ်ဘူး။ ဓမ္မရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က ကိုယ်မုန်းတီးမှုမဟုတ်ဘဲ ယထာဘူတသိမြင်မှု ဖြစ်တယ်။ ကိုယ်ခန္ဓာကို သန့်ရှင်းစောင့်ရှောက်နိုင်တယ်၊ ကျန်းမာရေးကို ထိန်းနိုင်တယ်၊ တစ်ချိန်တည်းမှာ ဒီရုပ်တွေဟာ ဓာတ်သဘောအရ ဖြစ်ပေါ်နေတဲ့ ရုပ်ဖြစ်စဉ်တွေဆိုတာ သိနိုင်တယ်။
ဒီအချက်ကို မှတ်ရာမှာ အမည်နဲ့ သဘောကို ခွဲပါ။ အမည်ဟာ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်ပေမယ့် ဝိပဿနာအာရုံမှာ တိုက်ရိုက်သိရတာက လက်ရှိထင်ရှားနေတဲ့ သဘာဝဖြစ်တယ်။ အမည်ပျောက်သွားလည်း ခက်မာမှုက ခက်မာမှုအဖြစ် သိနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ပညာဟာ စကားလုံးပေါ်မတည်ဘဲ အတွေ့အကြုံနဲ့ ကျမ်းညွှန်ကြားချက်ကို မှန်မှန်ချိတ်နိုင်ရမယ်။
နောက်တစ်ချက်က ပထဝီဓာတ်ကို သီးခြားအတ္တတစ်ခုလို မယူဖို့ပါ။ “ဓာတ်” လို့ နာမည်ပေးလိုက်တာနဲ့ အမြဲတည်တဲ့ အနှစ်သာရတစ်ခု ဖြစ်မသွားဘူး။ ဒီနံနက်မှာ လက္ခဏာ၊ ကိစ္စ၊ အကြောင်းအခြေအနေကို ခွဲသိပြီး နေ့လည်မှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဘက် စူးစမ်းနိုင်အောင် အခြေခံတည်ဆောက်တာဖြစ်တယ်။
၁၁။ ပထဝီဓာတ်နှင့် ရူပက္ခန္ဓာဆက်စပ်ပုံ
ရူပက္ခန္ဓာကို လေ့လာရာမှာ မဟာဘူတလေးပါးနဲ့ မဟာဘူတကို အမှီပြုတဲ့ ရုပ်တို့ကို အခြေခံထားတယ်။ ပထဝီဓာတ်ဟာ ရူပက္ခန္ဓာအတွင်း အခြေခံမဟာဘူတတစ်ခုဖြစ်လို့ “ပထဝီဓာတ်ကို သိခြင်း” ဟာ ရူပက္ခန္ဓာကို ပိုမိုသေးငယ်တဲ့ သဘာဝအဆင့်အထိ ခွဲသိလာခြင်း ဖြစ်တယ်။ ဒီလိုခွဲသိမှ “ကိုယ်တစ်ခုလုံး” ဆိုတဲ့ ထူထဲတဲ့ အယူကနေ “ရုပ်သဘောများ” ဆိုတဲ့ ပညာမြင်ကွင်းဘက်ကို ရွေ့နိုင်တယ်။
နောက်တစ်ချက်က ပထဝီဓာတ်ကို သီးခြားအတ္တတစ်ခုလို မယူဖို့ပါ။ “ဓာတ်” လို့ နာမည်ပေးလိုက်တာနဲ့ အမြဲတည်တဲ့ အနှစ်သာရတစ်ခု ဖြစ်မသွားဘူး။ ဒီနံနက်မှာ လက္ခဏာ၊ ကိစ္စ၊ အကြောင်းအခြေအနေကို ခွဲသိပြီး နေ့လည်မှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဘက် စူးစမ်းနိုင်အောင် အခြေခံတည်ဆောက်တာဖြစ်တယ်။
လက်တွေ့မှာ မသေချာရင် မသေချာကြောင်း သိပါ။ ခက်မာမှုလား၊ ဖိအားလား၊ တင်းဆန့်မှုလား မခွဲနိုင်သေးရင် အတင်းဆုံးဖြတ်မနေပါနဲ့။ မှားယွင်းတဲ့ certainty ထက် ရိုးသားတဲ့ မသေချာမှုက ပညာတိုးဖို့ ပိုကောင်းတယ်။ ထပ်မံသတိထားကြည့်တဲ့အခါ သဘောက ပိုရှင်းလာနိုင်တယ်။
၁၂။ ထိတွေ့ရာမှာ ပထဝီဓာတ်ကို ဘယ်လိုသိနိုင်သလဲ
လက်ဖဝါးကို စားပွဲပေါ်တင်လိုက်တဲ့အခါ အရင်ဆုံး “စားပွဲ” လို့ အမည်သိတယ်။ ဝိပဿနာအာရုံဘက် ပြောင်းတဲ့အခါ ထိတွေ့ရာမှာ ခက်မာမှု၊ ဖိအား၊ ခုခံမှု စတာတွေ ထင်ရှားနိုင်တယ်။ ဒီထဲမှာ ခက်မာ/ပျော့ပျောင်း၊ resistance ဘက်ကို ပထဝီဓာတ်နဲ့ ဆက်စပ်သိနိုင်တယ်။ သို့သော် တစ်ချိန်တည်း ပူအေးမှုရှိရင် တေဇောဘက်၊ လှုပ်ရှား/တင်းဆန့်မှုရှိရင် ဝါယောဘက် ပါလာနိုင်တာကို မရောဖို့လိုတယ်။
လက်တွေ့မှာ မသေချာရင် မသေချာကြောင်း သိပါ။ ခက်မာမှုလား၊ ဖိအားလား၊ တင်းဆန့်မှုလား မခွဲနိုင်သေးရင် အတင်းဆုံးဖြတ်မနေပါနဲ့။ မှားယွင်းတဲ့ certainty ထက် ရိုးသားတဲ့ မသေချာမှုက ပညာတိုးဖို့ ပိုကောင်းတယ်။ ထပ်မံသတိထားကြည့်တဲ့အခါ သဘောက ပိုရှင်းလာနိုင်တယ်။
ဒီအချက်ကို မှတ်ရာမှာ အမည်နဲ့ သဘောကို ခွဲပါ။ အမည်ဟာ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်ပေမယ့် ဝိပဿနာအာရုံမှာ တိုက်ရိုက်သိရတာက လက်ရှိထင်ရှားနေတဲ့ သဘာဝဖြစ်တယ်။ အမည်ပျောက်သွားလည်း ခက်မာမှုက ခက်မာမှုအဖြစ် သိနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ပညာဟာ စကားလုံးပေါ်မတည်ဘဲ အတွေ့အကြုံနဲ့ ကျမ်းညွှန်ကြားချက်ကို မှန်မှန်ချိတ်နိုင်ရမယ်။
၁၃။ V1 အဖြစ် တိုက်ရိုက်ရှုနိုင်ခြင်း၏ အဓိပ္ပာယ်
ဒီနေ့ topic ကို V1 သတ်မှတ်ထားတာကြောင့် လက်ရှိအတွေ့အကြုံမှာ ပထဝီဓာတ်ရဲ့ ခက်မာ၊ ပျော့ပျောင်း၊ ခုခံမှု ထင်ရှားလာရင် တိုက်ရိုက်သိမ်းဆည်းရှုနိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် V1 ဆိုတာ “ဘယ်အချိန်မဆို sensation ဖန်တီးရမယ်” လို့ မဆိုလိုဘူး။ ထင်ရှားနေတဲ့အရာကို ထင်ရှားသလောက် သိဖို့၊ မထင်ရှားရင် အတင်းရှာမဖို့၊ အာရုံကို မညှဉ်းပန်းဖို့ လိုတယ်။
ဒီအချက်ကို မှတ်ရာမှာ အမည်နဲ့ သဘောကို ခွဲပါ။ အမည်ဟာ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်ပေမယ့် ဝိပဿနာအာရုံမှာ တိုက်ရိုက်သိရတာက လက်ရှိထင်ရှားနေတဲ့ သဘာဝဖြစ်တယ်။ အမည်ပျောက်သွားလည်း ခက်မာမှုက ခက်မာမှုအဖြစ် သိနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ပညာဟာ စကားလုံးပေါ်မတည်ဘဲ အတွေ့အကြုံနဲ့ ကျမ်းညွှန်ကြားချက်ကို မှန်မှန်ချိတ်နိုင်ရမယ်။
နောက်တစ်ချက်က ပထဝီဓာတ်ကို သီးခြားအတ္တတစ်ခုလို မယူဖို့ပါ။ “ဓာတ်” လို့ နာမည်ပေးလိုက်တာနဲ့ အမြဲတည်တဲ့ အနှစ်သာရတစ်ခု ဖြစ်မသွားဘူး။ ဒီနံနက်မှာ လက္ခဏာ၊ ကိစ္စ၊ အကြောင်းအခြေအနေကို ခွဲသိပြီး နေ့လည်မှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဘက် စူးစမ်းနိုင်အောင် အခြေခံတည်ဆောက်တာဖြစ်တယ်။
၁၄။ ထိုင်ခြင်းတွင် ပထဝီဓာတ်
ထိုင်နေတဲ့အခါ တင်ပါးနဲ့ထိုင်ခုံ ထိရာ၊ ခြေဖဝါးနဲ့မြေပြင် ထိရာ၊ လက်နဲ့ဒူး ထိရာမှာ ဖိအားနဲ့ ခုခံမှု ထင်ရှားနိုင်တယ်။ “ငါထိုင်နေတယ်” ဆိုတဲ့ စုစည်းသညာကနေ ခဏခွဲပြီး ထိတွေ့ရာမှာ ဘာသဘောထင်ရှားလဲဆိုတာ သိနိုင်တယ်။ ခက်မာရင် ခက်မာတာကို သိ၊ ပျော့ရင် ပျော့တာကို သိ။ စိတ်က အမည်အများကြီးမတပ်ဘဲ တိုက်ရိုက်သဘောကို နီးနီးကပ်ကပ် သိဖို့ အရေးကြီးတယ်။
နောက်တစ်ချက်က ပထဝီဓာတ်ကို သီးခြားအတ္တတစ်ခုလို မယူဖို့ပါ။ “ဓာတ်” လို့ နာမည်ပေးလိုက်တာနဲ့ အမြဲတည်တဲ့ အနှစ်သာရတစ်ခု ဖြစ်မသွားဘူး။ ဒီနံနက်မှာ လက္ခဏာ၊ ကိစ္စ၊ အကြောင်းအခြေအနေကို ခွဲသိပြီး နေ့လည်မှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဘက် စူးစမ်းနိုင်အောင် အခြေခံတည်ဆောက်တာဖြစ်တယ်။
လက်တွေ့မှာ မသေချာရင် မသေချာကြောင်း သိပါ။ ခက်မာမှုလား၊ ဖိအားလား၊ တင်းဆန့်မှုလား မခွဲနိုင်သေးရင် အတင်းဆုံးဖြတ်မနေပါနဲ့။ မှားယွင်းတဲ့ certainty ထက် ရိုးသားတဲ့ မသေချာမှုက ပညာတိုးဖို့ ပိုကောင်းတယ်။ ထပ်မံသတိထားကြည့်တဲ့အခါ သဘောက ပိုရှင်းလာနိုင်တယ်။
၁၅။ လမ်းလျှောက်ခြင်းတွင် ပထဝီဓာတ်
လမ်းလျှောက်ရာမှာ ခြေဖဝါးမြေထိတဲ့အချိန် ခုခံမှု၊ ဖိအား၊ ခက်မာမှုအဆင့် ပြောင်းလဲနိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် လမ်းလျှောက်ခြင်းတစ်ခုလုံးကို ပထဝီဓာတ်တစ်မျိုးတည်းလို့ မယူရဘူး။ ရွေ့လျားမှု၊ တင်ခြင်း၊ ရွှေ့ခြင်းဘက်မှာ ဝါယောသဘော ထင်ရှားနိုင်တယ်။ မြေထိရာမှာ resistance/hardness ပိုထင်ရှားရင် ပထဝီဘက်က သိနိုင်တယ်။ ဓာတ်ခွဲခြားမှုဟာ အတွေ့အကြုံကို သေချာသိဖို့ဖြစ်ပြီး စကားလုံးတပ်ပြိုင်ဖို့ မဟုတ်ဘူး။
လက်တွေ့မှာ မသေချာရင် မသေချာကြောင်း သိပါ။ ခက်မာမှုလား၊ ဖိအားလား၊ တင်းဆန့်မှုလား မခွဲနိုင်သေးရင် အတင်းဆုံးဖြတ်မနေပါနဲ့။ မှားယွင်းတဲ့ certainty ထက် ရိုးသားတဲ့ မသေချာမှုက ပညာတိုးဖို့ ပိုကောင်းတယ်။ ထပ်မံသတိထားကြည့်တဲ့အခါ သဘောက ပိုရှင်းလာနိုင်တယ်။
ဒီအချက်ကို မှတ်ရာမှာ အမည်နဲ့ သဘောကို ခွဲပါ။ အမည်ဟာ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်ပေမယ့် ဝိပဿနာအာရုံမှာ တိုက်ရိုက်သိရတာက လက်ရှိထင်ရှားနေတဲ့ သဘာဝဖြစ်တယ်။ အမည်ပျောက်သွားလည်း ခက်မာမှုက ခက်မာမှုအဖြစ် သိနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ပညာဟာ စကားလုံးပေါ်မတည်ဘဲ အတွေ့အကြုံနဲ့ ကျမ်းညွှန်ကြားချက်ကို မှန်မှန်ချိတ်နိုင်ရမယ်။
၁၆။ စားသောက်ခြင်းနှင့် နေ့စဉ်ဘဝထဲက ပထဝီဓာတ်
အစားအစာကို ကိုက်တဲ့အခါ မာခြင်း၊ ပျော့ခြင်း၊ ကြေမွခြင်းတွေ ထင်ရှားနိုင်တယ်။ တံခါးဖွင့်တဲ့အခါ လက်ကိုင်ရဲ့ ခက်မာမှု၊ အဝတ်အစားဝတ်တဲ့အခါ အထည်ရဲ့ ပျော့ပျောင်းမှု၊ အိပ်ရာပေါ်လှဲတဲ့အခါ အောက်ခံရဲ့ ခုခံမှု—နေ့စဉ်ဘဝထဲမှာ ပထဝီဓာတ်ကို သိနိုင်တဲ့ အခွင့်အရေးများစွာ ရှိတယ်။ ဒါပေမယ့် အလုပ်အားလုံးကို meditation exercise အဖြစ် ဖိအားပေးမလုပ်ဘဲ ထင်ရှားလာတဲ့အခါ သတိနဲ့ သိဖို့ ဖြစ်တယ်။
ဒီအချက်ကို မှတ်ရာမှာ အမည်နဲ့ သဘောကို ခွဲပါ။ အမည်ဟာ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်ပေမယ့် ဝိပဿနာအာရုံမှာ တိုက်ရိုက်သိရတာက လက်ရှိထင်ရှားနေတဲ့ သဘာဝဖြစ်တယ်။ အမည်ပျောက်သွားလည်း ခက်မာမှုက ခက်မာမှုအဖြစ် သိနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ပညာဟာ စကားလုံးပေါ်မတည်ဘဲ အတွေ့အကြုံနဲ့ ကျမ်းညွှန်ကြားချက်ကို မှန်မှန်ချိတ်နိုင်ရမယ်။
နောက်တစ်ချက်က ပထဝီဓာတ်ကို သီးခြားအတ္တတစ်ခုလို မယူဖို့ပါ။ “ဓာတ်” လို့ နာမည်ပေးလိုက်တာနဲ့ အမြဲတည်တဲ့ အနှစ်သာရတစ်ခု ဖြစ်မသွားဘူး။ ဒီနံနက်မှာ လက္ခဏာ၊ ကိစ္စ၊ အကြောင်းအခြေအနေကို ခွဲသိပြီး နေ့လည်မှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဘက် စူးစမ်းနိုင်အောင် အခြေခံတည်ဆောက်တာဖြစ်တယ်။
၁၇။ အာရုံစူးစိုက်မှုနှင့် သိမြင်ပုံ—ခေတ်သစ်ဥပမာ၏ အကန့်အသတ်
လူမှုဘဝမှာ လူတစ်ယောက်ရဲ့ အာရုံကို ဘာပေါ်ထားသလဲဆိုတာနဲ့ သူသတိထားမိတဲ့အရာ ကွာနိုင်တယ်။ ဥပမာ ထိုင်ခုံတစ်လုံးကို “တန်ဖိုးကြီးပစ္စည်း” လို့သာ မြင်နေသူနဲ့ ထိတွေ့မှုကို စူးစမ်းနေသူရဲ့ သိမြင်ပုံ မတူနိုင်တယ်။ ဒီခေတ်သစ်လူမှု/စိတ်ပညာဆိုင်ရာ ဥပမာဟာ ပထဝီဓာတ်ကို သက်သေပြတာမဟုတ်ဘူး။ ဓမ္မအထောက်အထားက ကျမ်းဖြစ်ပြီး modern domain က အတွေ့အကြုံကို နီးစပ်အောင် ရှင်းပြရာ illustration သာ ဖြစ်တယ်။
နောက်တစ်ချက်က ပထဝီဓာတ်ကို သီးခြားအတ္တတစ်ခုလို မယူဖို့ပါ။ “ဓာတ်” လို့ နာမည်ပေးလိုက်တာနဲ့ အမြဲတည်တဲ့ အနှစ်သာရတစ်ခု ဖြစ်မသွားဘူး။ ဒီနံနက်မှာ လက္ခဏာ၊ ကိစ္စ၊ အကြောင်းအခြေအနေကို ခွဲသိပြီး နေ့လည်မှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဘက် စူးစမ်းနိုင်အောင် အခြေခံတည်ဆောက်တာဖြစ်တယ်။
လက်တွေ့မှာ မသေချာရင် မသေချာကြောင်း သိပါ။ ခက်မာမှုလား၊ ဖိအားလား၊ တင်းဆန့်မှုလား မခွဲနိုင်သေးရင် အတင်းဆုံးဖြတ်မနေပါနဲ့။ မှားယွင်းတဲ့ certainty ထက် ရိုးသားတဲ့ မသေချာမှုက ပညာတိုးဖို့ ပိုကောင်းတယ်။ ထပ်မံသတိထားကြည့်တဲ့အခါ သဘောက ပိုရှင်းလာနိုင်တယ်။
၁၈။ “ခက်တာအားလုံး ပထဝီဓာတ်” ဆိုရာတွင် သတိထားရမည့် အဓိပ္ပာယ်
ခက်မာမှုကို သိရတာနဲ့ ပထဝီဓာတ်ကို ခွဲသိရာ လမ်းပွင့်တယ်။ ဒါပေမယ့် သိပ္ပံပညာရဲ့ material classification နဲ့ ဗုဒ္ဓဓမ္မရဲ့ dhātu analysis ကို တစ်ခုတည်းမလုပ်ရဘူး။ ဓမ္မဘက်မှာ ဒီခွဲခြားမှုရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က ရုပ်သဘောကို ယထာဘူတသိပြီး ဆုပ်ကိုင်မှုလျော့ဖို့၊ ပညာတိုးဖို့ ဖြစ်တယ်။ ဓာတုဗေဒ၊ ရူပဗေဒသီအိုရီကို အစားထိုးဖို့ မဟုတ်ဘူး။
လက်တွေ့မှာ မသေချာရင် မသေချာကြောင်း သိပါ။ ခက်မာမှုလား၊ ဖိအားလား၊ တင်းဆန့်မှုလား မခွဲနိုင်သေးရင် အတင်းဆုံးဖြတ်မနေပါနဲ့။ မှားယွင်းတဲ့ certainty ထက် ရိုးသားတဲ့ မသေချာမှုက ပညာတိုးဖို့ ပိုကောင်းတယ်။ ထပ်မံသတိထားကြည့်တဲ့အခါ သဘောက ပိုရှင်းလာနိုင်တယ်။
ဒီအချက်ကို မှတ်ရာမှာ အမည်နဲ့ သဘောကို ခွဲပါ။ အမည်ဟာ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်ပေမယ့် ဝိပဿနာအာရုံမှာ တိုက်ရိုက်သိရတာက လက်ရှိထင်ရှားနေတဲ့ သဘာဝဖြစ်တယ်။ အမည်ပျောက်သွားလည်း ခက်မာမှုက ခက်မာမှုအဖြစ် သိနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ပညာဟာ စကားလုံးပေါ်မတည်ဘဲ အတွေ့အကြုံနဲ့ ကျမ်းညွှန်ကြားချက်ကို မှန်မှန်ချိတ်နိုင်ရမယ်။
၁၉။ အကြောင်းအခြေအနေ—ပထဝီဓာတ်ကို သီးခြားအမြဲတည်သဘောမယူရ
ပထဝီဓာတ်ကို “အမြဲတည်တဲ့ အစိုင်အခဲအနှစ်သာရ” လို့ မယူရဘူး။ ရုပ်ဟာ အကြောင်းအခြေအနေအောက်မှာ ဖြစ်တည်ပြီး ပြောင်းလဲတတ်တယ်။ ကိုယ်ခန္ဓာမှာ ခက်မာမှုအဆင့်တွေ အသက်၊ အာဟာရ၊ ကျန်းမာရေး၊ အပူချိန်၊ ဖိအားစတဲ့ အခြေအနေများနဲ့ ကွာနိုင်တယ်။ Ñāta-pariññā မှာ အဓိကသိရမှာက ပထဝီဓာတ်ဟာ အတ္တအနှစ်သာရမဟုတ်ဘဲ conditioned rūpa ဘက်က သိရမယ့် သဘာဝဖြစ်တယ်ဆိုတာ။
ဒီအချက်ကို မှတ်ရာမှာ အမည်နဲ့ သဘောကို ခွဲပါ။ အမည်ဟာ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်ပေမယ့် ဝိပဿနာအာရုံမှာ တိုက်ရိုက်သိရတာက လက်ရှိထင်ရှားနေတဲ့ သဘာဝဖြစ်တယ်။ အမည်ပျောက်သွားလည်း ခက်မာမှုက ခက်မာမှုအဖြစ် သိနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ပညာဟာ စကားလုံးပေါ်မတည်ဘဲ အတွေ့အကြုံနဲ့ ကျမ်းညွှန်ကြားချက်ကို မှန်မှန်ချိတ်နိုင်ရမယ်။
နောက်တစ်ချက်က ပထဝီဓာတ်ကို သီးခြားအတ္တတစ်ခုလို မယူဖို့ပါ။ “ဓာတ်” လို့ နာမည်ပေးလိုက်တာနဲ့ အမြဲတည်တဲ့ အနှစ်သာရတစ်ခု ဖြစ်မသွားဘူး။ ဒီနံနက်မှာ လက္ခဏာ၊ ကိစ္စ၊ အကြောင်းအခြေအနေကို ခွဲသိပြီး နေ့လည်မှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဘက် စူးစမ်းနိုင်အောင် အခြေခံတည်ဆောက်တာဖြစ်တယ်။
၂၀။ မဟာဟတ္ထိပဒေါပမသုတ်၏ အရေးပါသောအမြင်
မဟာဟတ္ထိပဒေါပမသုတ်မှာ အတွင်းပထဝီဓာတ်ကို အပြင်ပထဝီဓာတ်နဲ့ နှိုင်းပြီး အလွန်ကြီးမားတဲ့ အပြင်မြေဓာတ်တောင် ပျက်စီးပြောင်းလဲနိုင်ကြောင်း စူးစမ်းစေတယ်။ ဒီနှိုင်းယှဉ်မှုက “ငါ့ကိုယ်ထဲက ခက်မာရုပ်ကတော့ တည်မြဲမယ်” ဆိုတဲ့ အယူကို ပညာနဲ့ ပြန်စစ်ဖို့ အားကောင်းတဲ့ ဝင်ပေါက်ဖြစ်တယ်။ အပြင်က ကြီးမားတဲ့ ပထဝီတောင် ပြောင်းလဲနိုင်ရင် ဒီခဏတာကိုယ်ရုပ်ကို အမြဲတည်အတ္တလို့ ဆုပ်ကိုင်ဖို့ ဘယ်လောက်မသင့်လဲဆိုတာ ဆင်ခြင်နိုင်တယ်။
နောက်တစ်ချက်က ပထဝီဓာတ်ကို သီးခြားအတ္တတစ်ခုလို မယူဖို့ပါ။ “ဓာတ်” လို့ နာမည်ပေးလိုက်တာနဲ့ အမြဲတည်တဲ့ အနှစ်သာရတစ်ခု ဖြစ်မသွားဘူး။ ဒီနံနက်မှာ လက္ခဏာ၊ ကိစ္စ၊ အကြောင်းအခြေအနေကို ခွဲသိပြီး နေ့လည်မှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဘက် စူးစမ်းနိုင်အောင် အခြေခံတည်ဆောက်တာဖြစ်တယ်။
လက်တွေ့မှာ မသေချာရင် မသေချာကြောင်း သိပါ။ ခက်မာမှုလား၊ ဖိအားလား၊ တင်းဆန့်မှုလား မခွဲနိုင်သေးရင် အတင်းဆုံးဖြတ်မနေပါနဲ့။ မှားယွင်းတဲ့ certainty ထက် ရိုးသားတဲ့ မသေချာမှုက ပညာတိုးဖို့ ပိုကောင်းတယ်။ ထပ်မံသတိထားကြည့်တဲ့အခါ သဘောက ပိုရှင်းလာနိုင်တယ်။
၂၁။ မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ်—“ငါ့ဟာ၊ ငါ၊ ငါ့အတ္တ” မှ ခွဲခြားခြင်း
မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ်မှာ အတွင်းပထဝီဓာတ်နဲ့ အပြင်ပထဝီဓာတ်ကို ပထဝီဓာတ်သာဟု သိပြီး “နေတံ မမ၊ နေသောဟမသ္မိ၊ န မေသော အတ္တာ” ဟူသော အမြင်ဘက် ယထာဘူတသမ္မပညာဖြင့် ကြည့်ရန် ညွှန်တယ်။ ဒီပါဠိကို အတ္တမရှိကြောင်း စကားနဲ့အတင်းယုံခိုင်းတာမဟုတ်ဘဲ တိုက်ရိုက်သိနိုင်တဲ့ ဓာတ်သဘောကို ပိုင်ရှင်အတ္တနဲ့ မပေါင်းဖို့ ပညာလမ်းညွှန်အဖြစ် နားလည်ရမယ်။
လက်တွေ့မှာ မသေချာရင် မသေချာကြောင်း သိပါ။ ခက်မာမှုလား၊ ဖိအားလား၊ တင်းဆန့်မှုလား မခွဲနိုင်သေးရင် အတင်းဆုံးဖြတ်မနေပါနဲ့။ မှားယွင်းတဲ့ certainty ထက် ရိုးသားတဲ့ မသေချာမှုက ပညာတိုးဖို့ ပိုကောင်းတယ်။ ထပ်မံသတိထားကြည့်တဲ့အခါ သဘောက ပိုရှင်းလာနိုင်တယ်။
ဒီအချက်ကို မှတ်ရာမှာ အမည်နဲ့ သဘောကို ခွဲပါ။ အမည်ဟာ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်ပေမယ့် ဝိပဿနာအာရုံမှာ တိုက်ရိုက်သိရတာက လက်ရှိထင်ရှားနေတဲ့ သဘာဝဖြစ်တယ်။ အမည်ပျောက်သွားလည်း ခက်မာမှုက ခက်မာမှုအဖြစ် သိနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ပညာဟာ စကားလုံးပေါ်မတည်ဘဲ အတွေ့အကြုံနဲ့ ကျမ်းညွှန်ကြားချက်ကို မှန်မှန်ချိတ်နိုင်ရမယ်။
၂၂။ ဓာတုမနသိကာရနှင့် သတိပဋ္ဌာန်ဆက်စပ်မှု
ကာယာနုပဿနာဘက်မှာ ကိုယ်ကို ဓာတ်သဘောဖြင့် ဆင်ခြင်ခြင်းဟာ အရေးကြီးတဲ့ လမ်းတစ်ခုဖြစ်တယ်။ ကိုယ်တစ်ခုလုံးကို လူ၊ ယောက်ျား၊ မိန်းမ၊ ငါ၊ သူဆိုတဲ့ ပုံသဏ္ဌာန်နဲ့သာ မမြင်ဘဲ “ဤကိုယ်၌ ပထဝီဓာတ်၊ အာပေါဓာတ်၊ တေဇောဓာတ်၊ ဝါယောဓာတ်ရှိသည်” ဆိုတဲ့ ခွဲခြားမြင်ကွင်းရလာတယ်။ ဒီအဆင့်မှာ ပထဝီဓာတ်ရဲ့ ခက်မာ/ပျော့ပျောင်းဘက်ကို အထူးသိထားခြင်းက နောက်နေ့လည် တီရဏပရိညာအတွက် အခြေခံဖြစ်တယ်။
ဒီအချက်ကို မှတ်ရာမှာ အမည်နဲ့ သဘောကို ခွဲပါ။ အမည်ဟာ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်ပေမယ့် ဝိပဿနာအာရုံမှာ တိုက်ရိုက်သိရတာက လက်ရှိထင်ရှားနေတဲ့ သဘာဝဖြစ်တယ်။ အမည်ပျောက်သွားလည်း ခက်မာမှုက ခက်မာမှုအဖြစ် သိနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ပညာဟာ စကားလုံးပေါ်မတည်ဘဲ အတွေ့အကြုံနဲ့ ကျမ်းညွှန်ကြားချက်ကို မှန်မှန်ချိတ်နိုင်ရမယ်။
နောက်တစ်ချက်က ပထဝီဓာတ်ကို သီးခြားအတ္တတစ်ခုလို မယူဖို့ပါ။ “ဓာတ်” လို့ နာမည်ပေးလိုက်တာနဲ့ အမြဲတည်တဲ့ အနှစ်သာရတစ်ခု ဖြစ်မသွားဘူး။ ဒီနံနက်မှာ လက္ခဏာ၊ ကိစ္စ၊ အကြောင်းအခြေအနေကို ခွဲသိပြီး နေ့လည်မှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဘက် စူးစမ်းနိုင်အောင် အခြေခံတည်ဆောက်တာဖြစ်တယ်။
၂၃။ သစ္စာတရားနှင့် ပထဝီဓာတ်—မရောသင့်သော အဆင့်များ
ပထဝီဓာတ်ရဲ့ ခက်မာမှုကို သိတာကို ဒုက္ခသစ္စာသိပြီးပြီလို့ တန်းမဆိုရဘူး။ ပထဝီဓာတ်ဟာ ရူပဘက်က direct object ဖြစ်နိုင်တယ်။ ဒုက္ခသစ္စာအပြည့်အစုံက ပဉ္စုပါဒါနက္ခန္ဓာနဲ့ ဆက်စပ်တဲ့ ကျယ်ပြန့်တဲ့ အဓိပ္ပာယ်ရှိတယ်။ ဒီနေ့နံနက်မှာ ဓာတ်သဘောကို မှန်မှန်သိခြင်းက သစ္စာကို နောက်ပိုင်း ပိုနက်စွာ စူးစမ်းနိုင်ဖို့ အခြေခံတည်ဆောက်တာ ဖြစ်တယ်။
နောက်တစ်ချက်က ပထဝီဓာတ်ကို သီးခြားအတ္တတစ်ခုလို မယူဖို့ပါ။ “ဓာတ်” လို့ နာမည်ပေးလိုက်တာနဲ့ အမြဲတည်တဲ့ အနှစ်သာရတစ်ခု ဖြစ်မသွားဘူး။ ဒီနံနက်မှာ လက္ခဏာ၊ ကိစ္စ၊ အကြောင်းအခြေအနေကို ခွဲသိပြီး နေ့လည်မှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဘက် စူးစမ်းနိုင်အောင် အခြေခံတည်ဆောက်တာဖြစ်တယ်။
လက်တွေ့မှာ မသေချာရင် မသေချာကြောင်း သိပါ။ ခက်မာမှုလား၊ ဖိအားလား၊ တင်းဆန့်မှုလား မခွဲနိုင်သေးရင် အတင်းဆုံးဖြတ်မနေပါနဲ့။ မှားယွင်းတဲ့ certainty ထက် ရိုးသားတဲ့ မသေချာမှုက ပညာတိုးဖို့ ပိုကောင်းတယ်။ ထပ်မံသတိထားကြည့်တဲ့အခါ သဘောက ပိုရှင်းလာနိုင်တယ်။
၂၄။ အမှားများ—ပထဝီဓာတ်ကို အရာဝတ္ထု၊ ပုံရိပ်၊ စိတ်ကူးအဖြစ် မပြောင်းရ
ပထဝီဓာတ်ရှုမယ်ဆိုပြီး မြေကြီးအရောင်ကို စိတ်ကူးတာ၊ ကျောက်တုံးပုံကို visualization လုပ်တာ၊ ကိုယ်ထဲမှာ မြေမှုန့်ရှိတယ်လို့ ပုံဖော်တာက ဒီ V1 direct-object instruction ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်မဟုတ်ဘူး။ လက်ရှိထိတွေ့မှုမှာ ခက်မာ၊ ပျော့ပျောင်း၊ ခုခံမှု ထင်ရှားရင် အဲဒီသဘောကို သိရမယ်။ Concept နဲ့ direct experience ကို ခွဲနိုင်တာက practice safety အတွက် အလွန်အရေးကြီးတယ်။
လက်တွေ့မှာ မသေချာရင် မသေချာကြောင်း သိပါ။ ခက်မာမှုလား၊ ဖိအားလား၊ တင်းဆန့်မှုလား မခွဲနိုင်သေးရင် အတင်းဆုံးဖြတ်မနေပါနဲ့။ မှားယွင်းတဲ့ certainty ထက် ရိုးသားတဲ့ မသေချာမှုက ပညာတိုးဖို့ ပိုကောင်းတယ်။ ထပ်မံသတိထားကြည့်တဲ့အခါ သဘောက ပိုရှင်းလာနိုင်တယ်။
ဒီအချက်ကို မှတ်ရာမှာ အမည်နဲ့ သဘောကို ခွဲပါ။ အမည်ဟာ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်ပေမယ့် ဝိပဿနာအာရုံမှာ တိုက်ရိုက်သိရတာက လက်ရှိထင်ရှားနေတဲ့ သဘာဝဖြစ်တယ်။ အမည်ပျောက်သွားလည်း ခက်မာမှုက ခက်မာမှုအဖြစ် သိနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ပညာဟာ စကားလုံးပေါ်မတည်ဘဲ အတွေ့အကြုံနဲ့ ကျမ်းညွှန်ကြားချက်ကို မှန်မှန်ချိတ်နိုင်ရမယ်။
၂၅။ ကျန်းမာရေးနှင့် ပထဝီဓာတ်ရှုခြင်းကို မရောရ
ကိုယ်ခန္ဓာမှာ ထူးခြားတဲ့ ခက်မာအဖု၊ နာကျင်မှု၊ ထုံခြင်း၊ အားနည်းခြင်း စတဲ့ ကျန်းမာရေးလက္ခဏာရှိရင် “ပထဝီဓာတ်ပဲ” လို့ ပြောပြီး ဆေးဘက်ဆိုင်ရာအကူအညီကို မငြင်းရဘူး။ ဝိပဿနာမှာ လက်ရှိရုပ်သဘောကို သိနိုင်ပေမယ့် ရောဂါရှာဖွေခြင်း၊ ဆေးကုသခြင်းကို အစားထိုးတာ မဟုတ်ဘူး။ ဓမ္မနဲ့ ကျန်းမာရေးတာဝန်ကို တစ်ဖက်စီ မှန်မှန်ထားရမယ်။
ဒီအချက်ကို မှတ်ရာမှာ အမည်နဲ့ သဘောကို ခွဲပါ။ အမည်ဟာ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်ပေမယ့် ဝိပဿနာအာရုံမှာ တိုက်ရိုက်သိရတာက လက်ရှိထင်ရှားနေတဲ့ သဘာဝဖြစ်တယ်။ အမည်ပျောက်သွားလည်း ခက်မာမှုက ခက်မာမှုအဖြစ် သိနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ပညာဟာ စကားလုံးပေါ်မတည်ဘဲ အတွေ့အကြုံနဲ့ ကျမ်းညွှန်ကြားချက်ကို မှန်မှန်ချိတ်နိုင်ရမယ်။
နောက်တစ်ချက်က ပထဝီဓာတ်ကို သီးခြားအတ္တတစ်ခုလို မယူဖို့ပါ။ “ဓာတ်” လို့ နာမည်ပေးလိုက်တာနဲ့ အမြဲတည်တဲ့ အနှစ်သာရတစ်ခု ဖြစ်မသွားဘူး။ ဒီနံနက်မှာ လက္ခဏာ၊ ကိစ္စ၊ အကြောင်းအခြေအနေကို ခွဲသိပြီး နေ့လည်မှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဘက် စူးစမ်းနိုင်အောင် အခြေခံတည်ဆောက်တာဖြစ်တယ်။
၂၆။ မိသားစုဘဝထဲက ဓာတ်အမြင်နှင့် ကရုဏာ
အိမ်မှာ အသက်ကြီးသူတစ်ယောက် လမ်းလျှောက်နှေးလာတာ၊ အရိုးအဆစ်မကောင်းလာတာကို မြင်ရင် “သူမသန်တော့ဘူး” ဆိုတဲ့ တန်ဖိုးဖြတ်မှုထက် ရုပ်ဟာ အကြောင်းအခြေအနေအတိုင်း ပြောင်းလဲနေတယ်ဆိုတာ သိနိုင်တယ်။ ဓာတ်အမြင်က လူကို အေးစက်စေဖို့မဟုတ်ဘူး။ ပြောင်းလဲရတဲ့ ရုပ်ကို ကိုယ်လည်း ဆောင်ထားရတယ်၊ သူလည်း ဆောင်ထားရတယ်ဆိုတဲ့ နားလည်မှုက ကရုဏာ၊ သည်းခံမှုနဲ့ စောင့်ရှောက်မှုကို ပိုနက်စေသင့်တယ်။
နောက်တစ်ချက်က ပထဝီဓာတ်ကို သီးခြားအတ္တတစ်ခုလို မယူဖို့ပါ။ “ဓာတ်” လို့ နာမည်ပေးလိုက်တာနဲ့ အမြဲတည်တဲ့ အနှစ်သာရတစ်ခု ဖြစ်မသွားဘူး။ ဒီနံနက်မှာ လက္ခဏာ၊ ကိစ္စ၊ အကြောင်းအခြေအနေကို ခွဲသိပြီး နေ့လည်မှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဘက် စူးစမ်းနိုင်အောင် အခြေခံတည်ဆောက်တာဖြစ်တယ်။
လက်တွေ့မှာ မသေချာရင် မသေချာကြောင်း သိပါ။ ခက်မာမှုလား၊ ဖိအားလား၊ တင်းဆန့်မှုလား မခွဲနိုင်သေးရင် အတင်းဆုံးဖြတ်မနေပါနဲ့။ မှားယွင်းတဲ့ certainty ထက် ရိုးသားတဲ့ မသေချာမှုက ပညာတိုးဖို့ ပိုကောင်းတယ်။ ထပ်မံသတိထားကြည့်တဲ့အခါ သဘောက ပိုရှင်းလာနိုင်တယ်။
၂၇။ လူမှုအဆင့်အတန်းနှင့် ရုပ်ပုံသဏ္ဌာန်ကို ကျော်ကြည့်ခြင်း
လူမှုဘဝမှာ အသားအရေ၊ ကိုယ်အရွယ်အစား၊ အဝတ်အစား၊ အဆောက်အအုံ၊ ပစ္စည်းတန်ဖိုးတို့နဲ့ လူကို အဆင့်ခွဲတတ်ကြတယ်။ ဓာတ်သဘောဘက်က ကြည့်ရင် အလှဆုံးခန္ဓာလည်း ပထဝီ၊ အာပေါ၊ တေဇော၊ ဝါယောတို့နဲ့ဆိုင်တဲ့ ရုပ်သဘောများကနေ လွတ်မနေဘူး။ ဒီအမြင်ကို လူမှုတန်းတူညီမျှမှုအတွက် canonical proof လို့ မသုံးဘဲ မာနနဲ့ ရုပ်အခြေပြုတန်ဖိုးဖြတ်မှုကို မိမိကိုယ်တိုင် ဆင်ခြင်ဖို့ အသုံးပြုနိုင်တယ်။
လက်တွေ့မှာ မသေချာရင် မသေချာကြောင်း သိပါ။ ခက်မာမှုလား၊ ဖိအားလား၊ တင်းဆန့်မှုလား မခွဲနိုင်သေးရင် အတင်းဆုံးဖြတ်မနေပါနဲ့။ မှားယွင်းတဲ့ certainty ထက် ရိုးသားတဲ့ မသေချာမှုက ပညာတိုးဖို့ ပိုကောင်းတယ်။ ထပ်မံသတိထားကြည့်တဲ့အခါ သဘောက ပိုရှင်းလာနိုင်တယ်။
ဒီအချက်ကို မှတ်ရာမှာ အမည်နဲ့ သဘောကို ခွဲပါ။ အမည်ဟာ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်ပေမယ့် ဝိပဿနာအာရုံမှာ တိုက်ရိုက်သိရတာက လက်ရှိထင်ရှားနေတဲ့ သဘာဝဖြစ်တယ်။ အမည်ပျောက်သွားလည်း ခက်မာမှုက ခက်မာမှုအဖြစ် သိနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ပညာဟာ စကားလုံးပေါ်မတည်ဘဲ အတွေ့အကြုံနဲ့ ကျမ်းညွှန်ကြားချက်ကို မှန်မှန်ချိတ်နိုင်ရမယ်။
၂၈။ Ñāta-pariññā အဆင့်မှာ သိထားရမည့် အချက်များကို ပြန်စုခြင်း
ဒီနေ့နံနက်မှာ ပထဝီဓာတ်ကို “မြေကြီး” ဆိုတဲ့ အမည်ထက် ကျော်ပြီး ခက်မာ၊ ပျော့ပျောင်း၊ ခုခံ၊ ထောက်ကန်ရာသဘောဘက်က သိခဲ့တယ်။ အတွင်းပထဝီနဲ့ အပြင်ပထဝီကို ခွဲသိခဲ့တယ်။ ကိုယ်တွင်းစာရင်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကို သိခဲ့တယ်။ ရူပက္ခန္ဓာနဲ့ ဆက်စပ်ပုံ၊ မဟာဘူတလေးပါးထဲက နေရာ၊ V1 တိုက်ရိုက်အာရုံဖြစ်နိုင်ပုံ၊ concept နဲ့ direct experience ခွဲပုံ၊ ကျန်းမာရေးနဲ့ မရောပုံတို့ကို သိခဲ့တယ်။ ဒီမြေပုံပြည့်မှ နေ့လည်မှာ တိလက္ခဏာဖြင့် စူးစမ်းရာ မလွဲနိုင်ဘူး။
ဒီအချက်ကို မှတ်ရာမှာ အမည်နဲ့ သဘောကို ခွဲပါ။ အမည်ဟာ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်ပေမယ့် ဝိပဿနာအာရုံမှာ တိုက်ရိုက်သိရတာက လက်ရှိထင်ရှားနေတဲ့ သဘာဝဖြစ်တယ်။ အမည်ပျောက်သွားလည်း ခက်မာမှုက ခက်မာမှုအဖြစ် သိနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ပညာဟာ စကားလုံးပေါ်မတည်ဘဲ အတွေ့အကြုံနဲ့ ကျမ်းညွှန်ကြားချက်ကို မှန်မှန်ချိတ်နိုင်ရမယ်။
နောက်တစ်ချက်က ပထဝီဓာတ်ကို သီးခြားအတ္တတစ်ခုလို မယူဖို့ပါ။ “ဓာတ်” လို့ နာမည်ပေးလိုက်တာနဲ့ အမြဲတည်တဲ့ အနှစ်သာရတစ်ခု ဖြစ်မသွားဘူး။ ဒီနံနက်မှာ လက္ခဏာ၊ ကိစ္စ၊ အကြောင်းအခြေအနေကို ခွဲသိပြီး နေ့လည်မှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဘက် စူးစမ်းနိုင်အောင် အခြေခံတည်ဆောက်တာဖြစ်တယ်။
၂၉။ လက်တွေ့မှ ကျမ်းသို့ ပြန်ချိတ်ခြင်း
လက်ဖဝါးနဲ့ ကြမ်းပြင်ထိရာက ခက်မာမှုကို သိတယ်ဆိုပါစို့။ ဒီသေးငယ်တဲ့ အတွေ့အကြုံကနေ ကျမ်းရဲ့ အကြီးမားဆုံးညွှန်ကြားချက်ဆီ ပြန်ချိတ်ရမယ်—အတွင်းပထဝီဖြစ်စေ၊ အပြင်ပထဝီဖြစ်စေ ပထဝီဓာတ်သာ။ အဲဒီသဘောကို အမည်၊ ပိုင်ရှင်၊ ပုံသဏ္ဌာန်နဲ့ မဖုံးဘဲ သိနိုင်လာတာဟာ Ñāta-pariññā ရဲ့ အသက်ဖြစ်တယ်။ သိခြင်းဟာ စာအလွတ်မဟုတ်ဘဲ လက်တွေ့အာရုံနဲ့ ကျမ်းအမြင် ဆုံရာဖြစ်ရမယ်။
နောက်တစ်ချက်က ပထဝီဓာတ်ကို သီးခြားအတ္တတစ်ခုလို မယူဖို့ပါ။ “ဓာတ်” လို့ နာမည်ပေးလိုက်တာနဲ့ အမြဲတည်တဲ့ အနှစ်သာရတစ်ခု ဖြစ်မသွားဘူး။ ဒီနံနက်မှာ လက္ခဏာ၊ ကိစ္စ၊ အကြောင်းအခြေအနေကို ခွဲသိပြီး နေ့လည်မှာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဘက် စူးစမ်းနိုင်အောင် အခြေခံတည်ဆောက်တာဖြစ်တယ်။
လက်တွေ့မှာ မသေချာရင် မသေချာကြောင်း သိပါ။ ခက်မာမှုလား၊ ဖိအားလား၊ တင်းဆန့်မှုလား မခွဲနိုင်သေးရင် အတင်းဆုံးဖြတ်မနေပါနဲ့။ မှားယွင်းတဲ့ certainty ထက် ရိုးသားတဲ့ မသေချာမှုက ပညာတိုးဖို့ ပိုကောင်းတယ်။ ထပ်မံသတိထားကြည့်တဲ့အခါ သဘောက ပိုရှင်းလာနိုင်တယ်။
၃၀။ နံနက်တရား၏ ကျမ်းသို့ပြန်လည်ချိတ်ပိတ်
ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့— မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ်ရဲ့ အဓိကညွှန်ကြားချက်ကို ပြန်သတိရကြပါ။ အတွင်းမှာ ဖြစ်နေတဲ့ ပထဝီဓာတ်နဲ့ အပြင်မှာ ဖြစ်နေတဲ့ ပထဝီဓာတ်ဟာ ဓာတ်သဘောအရ ပထဝီဓာတ်သာ ဖြစ်တယ်။ ထိုသဘောကို ယထာဘူတသမ္မပညာဖြင့် သိဖို့ လမ်းဖွင့်ထားတယ်။ ဒီနံနက်မှာ အမြစ်ပြတ်ပယ်ဖို့ မတောင်းဆိုသေးဘူး။ အရင်ဆုံး မှန်မှန်သိကြပါ။ ခက်မာရင် ခက်မာတာကို သိ၊ ပျော့ပျောင်းရင် ပျော့ပျောင်းတာကို သိ၊ အတွင်း/အပြင်ဆိုတဲ့ သမုတိခွဲခြားမှုအောက်က ဓာတ်သဘောကို ခွဲသိကြပါ။ ဒီမှန်ကန်တဲ့ သိခြင်းက နေ့လည်တီရဏပရိညာနဲ့ ညနေပဟာနပရိညာတို့ရဲ့ အခြေခံဖြစ်ပါစေ။
လက်တွေ့မှာ မသေချာရင် မသေချာကြောင်း သိပါ။ ခက်မာမှုလား၊ ဖိအားလား၊ တင်းဆန့်မှုလား မခွဲနိုင်သေးရင် အတင်းဆုံးဖြတ်မနေပါနဲ့။ မှားယွင်းတဲ့ certainty ထက် ရိုးသားတဲ့ မသေချာမှုက ပညာတိုးဖို့ ပိုကောင်းတယ်။ ထပ်မံသတိထားကြည့်တဲ့အခါ သဘောက ပိုရှင်းလာနိုင်တယ်။
ဒီအချက်ကို မှတ်ရာမှာ အမည်နဲ့ သဘောကို ခွဲပါ။ အမည်ဟာ ဆက်သွယ်ရေးအတွက် အသုံးဝင်ပေမယ့် ဝိပဿနာအာရုံမှာ တိုက်ရိုက်သိရတာက လက်ရှိထင်ရှားနေတဲ့ သဘာဝဖြစ်တယ်။ အမည်ပျောက်သွားလည်း ခက်မာမှုက ခက်မာမှုအဖြစ် သိနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် ပညာဟာ စကားလုံးပေါ်မတည်ဘဲ အတွေ့အကြုံနဲ့ ကျမ်းညွှန်ကြားချက်ကို မှန်မှန်ချိတ်နိုင်ရမယ်။
တရားတော်နိဂုံး
ပထဝီဓာတ်ကို သိခြင်းသည် မြေကြီးအမည်ကို သိခြင်းမဟုတ်ဘဲ ခက်မာ၊ ပျော့ပျောင်း၊ ခုခံ၊ ထောက်ကန်သဘောကို ရုပ်သဘောအဖြစ် ခွဲသိခြင်းဖြစ်သည်။ အတွင်းပထဝီဖြစ်စေ အပြင်ပထဝီဖြစ်စေ အမည်နှင့်ပိုင်ရှင်အယူကို ကျော်၍ ဓာတ်သဘောကို သိနိုင်ခြင်းသည် Ñāta-pariññā ၏ အခြေခံဖြစ်သည်။ ဒီသိမြင်မှုသည် တီရဏပရိညာတွင် တိလက္ခဏာဖြင့် စူးစမ်းနိုင်ရန်နှင့် ပဟာနပရိညာတွင် ဆုပ်ကိုင်မှုကို လျော့ပါးစေရန် အခြေခံကောင်းဖြစ်ပါစေ။
သာဓု သာဓု သာဓု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပလာလက
https://orcid.org/0009-0000-0697-4760
ကျမ်းကိုးမှတ်စုနှင့် အထောက်အထား
၁။ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မဟာဟတ္ထိပဒေါပမသုတ် (MN 28) — ပထဝီဓာတ်ကို အဇ္ဈတ္တ/ဗဟိဒ္ဓ ခွဲ၍ အတွင်းပထဝီဓာတ်၏ ခက်မာသော ကိုယ်တွင်းအရာများကို ဖော်ပြသည်။
၂။ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ် (MN 62) — အတွင်းနှင့်အပြင် ပထဝီဓာတ်တို့ကို ပထဝီဓာတ်သာဟု ယထာဘူတသမ္မပညာဖြင့် ရှုရန် ညွှန်ပြသည်။
၃။ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ် (MN 140) — ဓာတ်ခွဲခြားသိမြင်မှု၏ တိုက်ရိုက် canonical framework ကို ပံ့ပိုးသည်။
၄။ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ သတိပဋ္ဌာနသုတ် (MN 10) နှင့် ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် (DN 22) — ကာယကို မဟာဘူတဓာတ်လေးပါးအဖြစ် ဆင်ခြင်သည့် ဓာတုမနသိကာရ။
References
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက — မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မဟာဟတ္ထိပဒေါပမသုတ် (MN 28)။
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက — မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ မဟာရာဟုလောဝါဒသုတ် (MN 62)။
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက — မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ဓာတုဝိဘင်္ဂသုတ် (MN 140)။
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက — မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ သတိပဋ္ဌာနသုတ် (MN 10)။
ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက — ဒီဃနိကာယ်၊ မဟာသတိပဋ္ဌာနသုတ် (DN 22)။
