ရူပက္ခန္ဓာကို ပိုင်းခြားသိခြင်း — နိစ္စ/သုခ/အတ္တသညာနှင့် ဆုပ်ကိုင်မှုကို သိ၍ လျော့ပါးပယ်ခွာခြင်း

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။

ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။

နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။

ယောဂီသူတော်ကောင်းတို့— ဒီညနေတရားကို အကျိုးဆက်ကနေ စကြမယ်။ လူတစ်ယောက်ဟာ မိမိရဲ့ ကိုယ်ခန္ဓာ၊ အလှအပ၊ အားအင်၊ ကျန်းမာရေး၊ ငယ်ရွယ်မှုကို “ဒီအတိုင်းပဲ အမြဲရှိရမယ်” လို့ ဆုပ်ကိုင်ထားရင် အဲဒီရူပပြောင်းသွားတဲ့အခါ ပြောင်းလဲမှုတစ်ခုတည်းကိုသာ မခံရဘူး။ “မပြောင်းသင့်ဘူး” ဆိုတဲ့ ဆန္ဒနဲ့ သဘာဝတရား တိုက်မိရာက စိတ်ဒုက္ခ ထပ်ပေါ်နိုင်တယ်။ ဒီအကျိုးဆက်ကို မြင်ပြီးမှ ပဟာနပရိညာဘက်ကို ဝင်ကြမယ်။

ပဟာနပရိညာလို့ ပြောတဲ့အခါ ဒီညနေတရားတစ်ပုဒ်နာပြီး ကိလေသာအမြစ်ပြတ်ပယ်ပြီးပြီလို့ မဆိုလိုဘူး။ ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ နိစ္စသညာ၊ သုခသညာ၊ အတ္တသညာနဲ့ ဆုပ်ကိုင်မှုကို သိခြင်း၊ အဲဒီအယူကို ထပ်မကျွေးခြင်း၊ မှားနေတဲ့အမြင်ကို ဓမ္မဘက် ပြန်တည့်ခြင်း၊ ရူပကို ရူပအဖြစ် သိဖို့ အလေ့အကျင့်တည်ခြင်း—ဒီအဆင့်မှာ အဲဒီသဘောကိုသာ ဦးတည်မယ်။

မနက်က ရူပက္ခန္ဓာရဲ့ သဘော၊ အကျယ်အဝန်း၊ အကြောင်းအခြေအနေကို သိခဲ့ကြတယ်။ နေ့လည်မှာ ဖြစ်လာတဲ့ ရူပကို မဖန်တီးဘဲ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ အနတ္တဘက်က စူးစမ်းခဲ့ကြတယ်။ ညနေမှာ မေးခွန်းပြောင်းမယ်—“သိပြီး စူးစမ်းပြီးနောက် ဘာကို လျော့ရမလဲ”။ အဖြေက ရူပကို မဟုတ်ဘူး။ ရူပအပေါ် မမှန်တဲ့ ဆုပ်ကိုင်မှုကို လျော့ရမယ်။

ပထမဆုံး နိစ္စသညာကို ကြည့်ကြမယ်။ ရူပဟာ အနိစ္စဖြစ်နေတယ်။ ဒါပေမယ့် စိတ်က “မပြောင်းရဘူး” လို့ ကိုင်ထားတတ်တယ်။ ငယ်ရွယ်မှုကို တည်မြဲစေချင်တယ်။ ကျန်းမာရေးကို ဘယ်တော့မှ မပျက်စေချင်ဘူး။ မိမိနှစ်သက်တဲ့ ကိုယ်ပုံသဏ္ဌာန်ကို အမြဲတည်စေချင်တယ်။ ဒီလို “အမြဲ” ဆိုတဲ့ တောင်းဆိုမှုက နိစ္စသညာဘက်က ဆုပ်ကိုင်မှုဖြစ်နိုင်တယ်။

အနတ္တလက္ခဏသုတ်မှာ ရူပကို မေးတော်မူတဲ့ အခြေခံက ရှင်းတယ်— “ရူပံ နိစ္စံ ဝါ အနိစ္စံ ဝါ”။ ရူပဟာ နိစ္စလား၊ အနိစ္စလား။ “အနိစ္စံ၊ ဘန္တေ” လို့ ဖြေကြတယ်။ ဒီပါဠိကို စာတန်းတစ်ခုအဖြစ်သာ မယူဘဲ မိမိရဲ့ နိစ္စသညာကို စစ်ဖို့ အသုံးပြုရမယ်။¹

ကိုယ့်ဘဝထဲမှာ ဒီလို စစ်ကြည့်။ ဓာတ်ပုံဟောင်းတစ်ပုံကို ကြည့်တဲ့အခါ “အဲဒီအချိန်က ကိုယ်ကို ပြန်လိုချင်တယ်” ဆိုတဲ့ စိတ်ပေါ်နိုင်တယ်။ ပြန်လိုချင်တာတစ်ခုတည်းက အပြစ်မဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမယ့် “အခုရူပက အဲဒီလိုမဟုတ်တော့တာ မဖြစ်သင့်ဘူး” လို့ တိုက်ခိုက်နေပြီလား။ ဒီနေရာမှာ လွှတ်ချရမယ့်အရာက ဓာတ်ပုံမဟုတ်ဘူး၊ ကိုယ်ခန္ဓာမဟုတ်ဘူး—မပြောင်းရဘူးဆိုတဲ့ အယူကို။

ဒုတိယက သုခသညာ။ ရူပကနေ သက်သာမှု၊ အလှအပ၊ အားအင်၊ ကျန်းမာမှု၊ ထိတွေ့မှုကောင်းခြင်းတွေ ရနိုင်တယ်။ ဒါတွေကို “မရှိဘူး” လို့ ငြင်းဖို့ မလိုဘူး။ ကျမ်းက ရူပရဲ့ အရသာကိုလည်း အသိအမှတ်ပြုတယ်။ ဒါပေမယ့် အရသာရှိတာကို အမြဲတည်တဲ့သုခလို့ ယူမိရင် ဆုပ်ကိုင်မှုဝင်လာတယ်။

ရူပနဲ့ပတ်သက်ပြီး ဖြစ်ပေါ်လာတဲ့ သုခ၊ သောမနဿကို ရူပရဲ့ အရသာဘက်က ဖော်ပြပြီး၊ ရူပဟာ အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ ဝိပရိဏာမဓမ္မဖြစ်တာကို အပြစ်ဘက်က ပြတယ်။ လွတ်မြောက်ရာဘက်မှာတော့ ရူပအပေါ် ဆန္ဒရာဂကို ပယ်လွှတ်ခြင်းကို ဦးတည်တယ်။² ဒီသုံးခု—အရသာ၊ အပြစ်၊ လွတ်မြောက်ရာ—ကို ခွဲသိမှ “ရူပက မကောင်းဘူး” ဆိုတဲ့ တစ်ဖက်သတ်အယူလည်း မဖြစ်၊ “ရူပက ငါ့ကို အမြဲပျော်စေမယ်” ဆိုတဲ့ ဆုပ်ကိုင်မှုလည်း မဖြစ်ဘူး။

တတိယက အတ္တသညာ။ ရူပကို “ဒါငါ”၊ “ဒါငါ့ဟာ”၊ “ဒါငါ့အတ္တ” လို့ ဆုပ်ကိုင်တဲ့အခါ ရူပပြောင်းလဲမှုဟာ သဘာဝပြောင်းလဲမှုတစ်ခုထက် ပိုပြီး “ငါပျက်နေတယ်” ဆိုတဲ့ အတွင်းဒဏ်ရာလို ဖြစ်လာနိုင်တယ်။ အနတ္တလက္ခဏသုတ်က ဒီနေရာမှာ ပညာမေးခွန်းတစ်ခု ပေးတယ်—အနိစ္စ၊ ဒုက္ခ၊ ပြောင်းလဲခြင်းသဘောရှိတဲ့ ရူပကို “ဧတံ မမ၊ ဧသောဟမသ္မိ၊ ဧသော မေ အတ္တာ” လို့ ယူသင့်သလား။ အဖြေက မယူသင့်ဘူး။³

ဒီမှာ အနတ္တကို နိဟိလဝါဒလို မယူရဘူး။ “ငါမရှိဘူး၊ ဘာမှတန်ဖိုးမရှိဘူး” ဆိုတာ အနတ္တအဓိပ္ပာယ် မဟုတ်ဘူး။ သမုတိဘဝမှာ မိဘ၊ သားသမီး၊ ဆရာ၊ တပည့်၊ လူနာ၊ ဆရာဝန် စတဲ့ တာဝန်တွေ ရှိတယ်။ အနတ္တပညာက အဲဒီတာဝန်တွေကို ဖျက်ဖို့မဟုတ်ဘဲ ရူပကို အပြည့်အဝအုပ်စိုးနိုင်တဲ့ အတ္တတစ်ခုအဖြစ် မဆုပ်ကိုင်ဖို့ ဖြစ်တယ်။

အခန်းကဏ္ဍပြောင်းပြီး စဉ်းစားကြည့်ကြမယ်။ ကိုယ်ဟာ အသက်ကြီးလာတဲ့ မိဘနေရာမှာ ရှိတယ်ဆိုပါစို့။ သားသမီးက “အရင်လို လျင်မြန်ပါ၊ အရင်လို မှတ်မိပါ၊ အရင်လို သန်မာပါ” လို့ အမြဲတောင်းဆိုနေရင် ဘယ်လိုခံစားရမလဲ။ ရူပရဲ့ ပြောင်းလဲမှုကို နားမလည်တဲ့အခါ အခြားသူကိုပါ သဘာဝမကျတဲ့စံနဲ့ ဖိအားပေးမိတတ်တယ်။

အခု ကိုယ်က သားသမီး၊ စောင့်ရှောက်သူနေရာ ပြောင်းကြည့်။ “အိုတာက အနိစ္စပဲ” ဆိုပြီး မိဘကို မစောင့်ရှောက်တော့ဘူးဆိုရင် ဒါဟာ ပညာမဟုတ်ဘူး။ အနိစ္စသိခြင်းက ကရုဏာကို လျော့စေမယ့်အရာ မဟုတ်ဘူး။ အိုမင်းရမယ့်ရူပကို သိလေလေ အချိန်ရှိတုန်း စောင့်ရှောက်ဖို့၊ နူးညံ့စွာ ပြောဖို့၊ ကျင့်ဝတ်ရှိဖို့ ပိုသတိရသင့်တယ်။

အခု လူနာနေရာကို ပြောင်းကြည့်။ ကိုယ့်ခန္ဓာမှာ ရောဂါတစ်ခု ဖြစ်လာတယ်။ “ဘာလို့ငါ့ကိုမှ ဖြစ်ရတာလဲ” ဆိုတဲ့ စိတ်ပေါ်နိုင်တယ်။ အဲဒီမေးခွန်းကို အပြစ်တင်မနေဘူး။ ဒါပေမယ့် ရူပဟာ အကြောင်းအခြေအနေအောက်မှာ ထိခိုက်ပြောင်းလဲတတ်တဲ့သဘောဖြစ်တာကို ပြန်သတိရရမယ်။ ဓမ္မကို အသုံးပြုပြီး ဆေးကုသမှုကို ငြင်းတာမဟုတ်ဘူး။ ဆေးကုသရမယ့်အရာကို ကုသပြီး၊ “မဖြစ်သင့်ဘူး” ဆိုတဲ့ စိတ်ဆုပ်ကိုင်မှုကို သီးခြားစူးစမ်းရမယ်။

အခု ဆရာဝန်၊ သူနာပြု၊ စောင့်ရှောက်သူနေရာကို ပြောင်းကြည့်။ လူနာရဲ့ ရူပပြောင်းလဲမှုကို “သဘာဝပဲ” ဆိုပြီး အေးစက်သွားရင် မမှန်ဘူး။ ရူပဟာ အနတ္တဖြစ်လို့ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာ မရှိတော့တာ မဟုတ်ဘူး။ တစ်ဖက်လူရဲ့ နာကျင်နိုင်မှု၊ ကြောက်ရွံ့နိုင်မှု၊ အားနည်းနိုင်မှုကို သိပြီး ကရုဏာ၊ ရိုးသားမှု၊ မထိခိုက်စေမှုနဲ့ ပြုစုရမယ်။

ပဟာနဘက်ကို လက်တွေ့ပြောင်းမယ်။ နိစ္စသညာ ပေါ်လာတဲ့အခါ “မပြောင်းရဘူး” ဆိုတဲ့ အတွင်းစကားကို သိ။ သုခသညာနဲ့ ဆုပ်ကိုင်မှု ပေါ်လာတဲ့အခါ “ဒီရူပရှိနေမှ ငါပျော်မယ်” ဆိုတဲ့ dependence ကို သိ။ အတ္တသညာ ပေါ်လာတဲ့အခါ “ဒီရူပပြောင်းတာ = ငါတစ်ယောက်လုံး ပျက်တာ” လို့ ပေါင်းမိသလား စစ်။ V2 ဖြစ်လို့ ဒီစိတ်တွေ မပေါ်ရင် အတင်းဖန်တီးပြီး မရှုရဘူး။

ဒီလိုသိပြီးနောက် “ပယ်” တယ်ဆိုတာ အတွေးကို အတင်းဖိနှိပ်တာ မဟုတ်ဘူး။ “မတွေးနဲ့၊ မဆုပ်နဲ့” လို့ စိတ်ကို ရန်လုပ်တာ မဟုတ်ဘူး။ ဆုပ်ကိုင်မှုကို ဆုပ်ကိုင်မှုအဖြစ် သိပြီး မှားတဲ့အမြင်ကို ထပ်မပေးကျွေးတာ။ ရူပရဲ့ အနိစ္စသဘောကို ပြန်သတိရတာ။ အလိုအတိုင်းအုပ်စိုးမရမှုကို ပညာနဲ့ ပြန်ကြည့်တာ။ ဒီအဆင့်က လျော့ပါးပယ်ခွာမှုဘက်ကို ဦးတည်တာ။

ရူပပြောင်းလဲမှုကြောင့် သောကဖြစ်ပုံကို ခန္ဓသံယုတ်မှာလည်း ထပ်ခါထပ်ခါ ဖော်ပြတယ်။ ရူပကို အတ္တအဖြစ် ဆုပ်ကိုင်ထားသူအတွက် ရူပပြောင်းလဲမှုက သောက၊ ပရိဒေဝ၊ ဒုက္ခ၊ ဒေါမနဿ၊ ဥပါယာသတို့ ပေါ်လာရာ ဖြစ်နိုင်တယ်။ ရူပရဲ့ အနိစ္စ၊ ဝိပရိဏာမ၊ ဝိရာဂ၊ နိရောဓကို ယထာဘူတပညာနဲ့ သိလာခြင်းက အဲဒီဆုပ်ကိုင်မှုကို ပြန်ဖြေရာ လမ်းဖြစ်တယ်။⁴

ဒါကြောင့် ပဟာနဟာ ရူပကို ဖျက်ခြင်းမဟုတ်ဘူး။ ရူပကို အမုန်းပွားခြင်းလည်း မဟုတ်ဘူး။ ရူပအပေါ် ရာဂ၊ နန္ဒီ၊ ဆုပ်ကိုင်မှုကို ပညာနဲ့ လျော့စေခြင်း။ ရူပဟာ မိမိရဲ့ အဆုံးစွန်အထောက်အထား မဟုတ်ကြောင်း နားလည်လာခြင်း။ ကိုယ့်တန်ဖိုးကို အလှအပ၊ အသက်၊ ကျန်းမာရေးတစ်ခုတည်းနဲ့ မတိုင်းတော့ခြင်း။

ခေတ်သစ်စိတ်ပညာဘက်က ဥပမာတစ်ခုယူရင် body image နဲ့ self-evaluation ကို လူတစ်ယောက်ရဲ့ အာရုံရွေးချယ်ပုံ၊ အတွင်းစံနှုန်း၊ လူမှုနှိုင်းယှဉ်မှုတွေက သက်ရောက်နိုင်တယ်။ ဒီခေတ်သစ်ရှင်းလင်းချက်ကို ဗုဒ္ဓတရားအတွက် သက်သေမယူဘူး။ “ရူပတစ်ခုတည်းကို အလွန်အကျွံ ကိုယ့်တန်ဖိုးနဲ့ ချိတ်မိနိုင်တယ်” ဆိုတာကို ကျင့်ဝတ်နဲ့ ရိုးသားမှုဘက်က ပြန်စစ်ဖို့ ဥပမာအဖြစ်သာ ယူမယ်။

ရိုးသားမှုဆိုတာ ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးတယ်။ ကိုယ့်ရုပ်ရည်ကို မကြိုက်တာရှိရင် “ငါလုံးဝမဆုပ်ဘူး” လို့ ဟန်ဆောင်မနေပါနဲ့။ ဆုပ်ကိုင်မှုရှိရင် ရှိတာကို သိ။ ကြောက်ရွံ့မှုရှိရင် ကြောက်တာကို သိ။ အသက်ကြီးခြင်းကို မကြိုက်ရင် မကြိုက်တာကို သိ။ အဲဒီအပေါ် “ဒါငါ့အတ္တ” ဆိုတဲ့ အယူ ဘယ်လောက်ဝင်နေလဲ စစ်။ ရိုးသားစွာ သိခြင်းက လွှတ်ချမှုရဲ့ တံခါးဖြစ်နိုင်တယ်။

ဒါပေမယ့် ကိုယ့်ကိုယ်ကို မုန်းတီးခြင်း၊ ကိုယ့်ခန္ဓာကို အပြစ်ပေးခြင်း၊ အစားအသောက်ကို အန္တရာယ်ရှိအောင် ငြင်းပယ်ခြင်း၊ နာကျင်အောင်လုပ်ခြင်းတို့ကို “ရူပပယ်ခြင်း” လို့ မခေါ်ရဘူး။ ပဟာနဟာ self-harm မဟုတ်ဘူး။ ဓမ္မက ဆုပ်ကိုင်မှုကို လျော့စေဖို့၊ မောဟကို လျော့စေဖို့၊ ကရုဏာနဲ့ ပညာကို တိုးစေဖို့ ဖြစ်တယ်။

Scheduled CAN-048 ဖြစ်တဲ့ Vimānavatthu 4 ကိုလည်း အဓိက ရူပက္ခန္ဓာသက်သေအဖြစ် အတင်းမသုံးဘူး။ ဝိမာနဝတ္ထုရဲ့ ဇာတ်ဝတ္ထုအခြေအနေတွေက ကုသိုလ်အကျိုးနှင့် နတ်ဗိမာန်ဆိုင်ရာ အကြောင်းအရာများဖြစ်ပြီး ရူပက္ခန္ဓာရဲ့ နိစ္စ/သုခ/အတ္တသညာကို ခွဲခြမ်းဖို့ ခန္ဓသံယုတ်က ပိုတိုက်ရိုက်သက်ဆိုင်တယ်။ Candidate ကို schedule အဖြစ် ထိန်းထားပေမယ့် claim ကို သက်သေပြရာမှာ direct-fit ကျမ်းကိုသာ အသုံးပြုမယ်။

အခု သစ္စာဘက်ကို ဆင်းကြမယ်။ ရူပပြောင်းလဲမှုကို မပြောင်းရဘူးလို့ ဆုပ်ကိုင်တဲ့အခါ ဒုက္ခကို ထပ်အားပေးနိုင်တယ်။ ဒါဟာ ဒုက္ခသစ္စာကို ကိုယ့်ဘဝနဲ့ ဆက်ကြည့်ရာ တံခါးတစ်ခု။ ဒါပေမယ့် ရူပရဲ့ physical cause ကို ဒုက္ခသမုဒယသစ္စာနဲ့ မရောရဘူး။ ဒုက္ခသမုဒယသစ္စာမှာ တဏှာကို အဓိကဖော်ပြတယ်။ ရူပအပေါ် နန္ဒီရာဂ၊ ဆန္ဒရာဂကို သိလာခြင်းက ဒီချိတ်ဆက်မှုကို ပိုရှင်းစေတယ်။

နိရောဓဘက်မှာလည်း ရူပတစ်ခု ပျောက်သွားတာကို နိဗ္ဗာန်လို့ မယူရဘူး။ နာကျင်မှုတစ်ခု ပျောက်တာ၊ အပူတစ်ခု လျော့တာ၊ ကိုယ်ပေါ့သွားတာ—ဒါတွေက conditioned experience ပြောင်းတာပဲ ဖြစ်နိုင်တယ်။ အဆုံးစွန် ဒုက္ခနိရောဓနဲ့ မတန်းတူထားရဘူး။ ဒီခွဲခြားမှုမရှိရင် “အတွေ့အကြုံကောင်းတစ်ခု” ကို “မဂ်ဖိုလ်” လို့ မှားနိုင်တယ်။

မဂ္ဂဘက်မှာတော့ မှန်ကန်တဲ့အမြင်က အရေးကြီးတယ်။ ရူပကို ရူပအဖြစ် သိ။ ပြောင်းတာကို ပြောင်းတာအဖြစ် သိ။ ဆုပ်ကိုင်မှုကို ဆုပ်ကိုင်မှုအဖြစ် သိ။ မုန်းတီးမှုကို မုန်းတီးမှုအဖြစ် သိ။ ပြီးတော့ မကောင်းတဲ့အယူကို ထပ်မကျွေးဘဲ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာဝါယာမ၊ သမ္မာသတိ၊ သမ္မာသမာဓိဘက် ဆက်လျှောက်ရမယ်။

ဒီညနေမှာ အခန်းကဏ္ဍတစ်ခုပြောင်းပြီး ထပ်စဉ်းစားကြမယ်။ ကိုယ့်အလှကို အခြားသူက ဝေဖန်လိုက်တယ်ဆိုပါစို့။ ချက်ချင်း စိတ်နာသွားတယ်။ အဲဒီအခါ “ရူပကို အတ္တနဲ့ ဘယ်လောက်ချိတ်ထားလဲ” ဆိုတာ စစ်နိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် အခြားသူက မလေးစားစွာ ပြောတာကို “အနတ္တပဲ” ဆိုပြီး ခံရမယ်လို့ မဆိုဘူး။ သင့်လျော်တဲ့ နယ်နိမိတ်၊ ကျင့်ဝတ်၊ လေးစားမှုကို ထိန်းထားရမယ်။

တစ်ဖက်မှာ ကိုယ်က အခြားသူရဲ့ ရုပ်ရည်ကို ဝေဖန်နေသူ ဖြစ်နေတယ်ဆိုပါစို့။ အဲဒီအခါ ရူပအနိစ္စကို ဟောနေပြီး လူကို ရုပ်ရည်နဲ့ တန်ဖိုးဖြတ်နေတယ်ဆိုရင် ကိုယ့်ကျင့်ဝတ်နဲ့ ကိုယ့်ဓမ္မအမြင် မကိုက်သေးဘူး။ ရူပက္ခန္ဓာကို သိခြင်းဟာ အခြားသူကို အထင်သေးဖို့မဟုတ်ဘဲ လူတိုင်း အို၊ နာ၊ ပြောင်းလဲရမယ့် ရုပ်သဘောအောက်မှာ ရှိကြောင်း သိပြီး ကရုဏာတိုးဖို့ ဖြစ်တယ်။

ဒီလို ပညာနဲ့ ကရုဏာကို တွဲထားရမယ်။ ပညာမရှိတဲ့ ကရုဏာက ဆုပ်ကိုင်မှုဖြစ်နိုင်တယ်။ ကရုဏာမရှိတဲ့ “ပညာ” က အေးစက်တဲ့ စကားဖြစ်သွားနိုင်တယ်။ “အနိစ္စပဲ” လို့ ပြောရုံနဲ့ လူတစ်ယောက်ရဲ့ ဝမ်းနည်းမှုကို မဖျက်နိုင်ဘူး။ အရင်ဆုံး နားထောင်၊ ကူညီ၊ ပြီးမှ သင့်လျော်တဲ့အချိန်မှာ ဓမ္မအမြင်ကို နူးညံ့စွာ မျှဝေရမယ်။

ပဟာနကို အခု လက်တွေ့သုံးဆင့်နဲ့ မှတ်ကြမယ်။ ပထမ—သိ။ “မပြောင်းရဘူး” ဆိုတဲ့ ဆုပ်ကိုင်မှု ပေါ်နေသလား သိ။ ဒုတိယ—မကျွေး။ အဲဒီအယူကို ထပ်ပြီး စိတ်ကူး၊ နှိုင်းယှဉ်၊ မုန်းတီးမှုနဲ့ အားမပေး။ တတိယ—ပြန်တည့်။ ရူပဟာ အနိစ္စ၊ ပြောင်းလဲတတ်၊ အလိုအတိုင်း အုပ်စိုးမရတဲ့ သဘာဝဖြစ်ကြောင်း ပညာဘက် ပြန်တည့်။ ဒီသုံးဆင့်က ဒီညနေ V2 လက်တွေ့အတွက် လုံလောက်တယ်။

သို့သော် “မကျွေး” ဆိုတာ suppression မဟုတ်ဘူး။ စိတ်ထဲက ကြောက်ရွံ့မှုကို အတင်းဖိနှိပ်မထားရဘူး။ ကိုယ့်အသက်ကြီးလာမှုကို ကြောက်ရင် ကြောက်နေကြောင်း ရိုးသားစွာ သိနိုင်တယ်။ ရူပပြောင်းတာကို ဝမ်းနည်းရင် ဝမ်းနည်းမှုရှိကြောင်း သိနိုင်တယ်။ ဒီအရာတွေကို မိမိအပေါ် အပြစ်မတင်ဘဲ အကြောင်းအခြေအနေရှိတဲ့ နာမဓမ္မအဖြစ် နောက်ပိုင်းခွဲစူးစမ်းနိုင်တယ်။

ရူပက္ခန္ဓာကို လွှတ်ချရာမှာ ရူပနဲ့ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ သင်္ခါရ၊ ဝိညာဏ်ကိုလည်း မရောဖို့လိုတယ်။ ရူပပြောင်းတာတစ်ခု၊ အဲဒီအပေါ် မကြိုက်တဲ့ဝေဒနာတစ်ခု၊ “ငါပျက်ပြီ” လို့ မှတ်တဲ့သညာတစ်ခု၊ တုံ့ပြန်တဲ့သင်္ခါရတစ်ခု၊ သိနေတဲ့ဝိညာဏ်တစ်ခု—အလွှာတွေ ခွဲနိုင်လာရင် “ငါတစ်ယောက်လုံး ပျက်နေတယ်” ဆိုတဲ့ အစုလိုက်ဆုပ်ကိုင်မှု အားလျော့နိုင်တယ်။

ဒီညနေတရားရဲ့ အဓိကစကားကို မှတ်ထားကြပါ— “ရူပကို မပယ်နဲ့၊ ရူပအပေါ် မမှန်တဲ့ဆုပ်ကိုင်မှုကို ပယ်ဖို့ လေ့ကျင့်”။ ကိုယ်ခန္ဓာကို စောင့်ရှောက်ပါ။ ကျန်းမာရေးကို ထိန်းပါ။ သန့်ရှင်းရေး၊ အစားအသောက်၊ အနားယူမှု၊ ဆေးကုသမှုလိုတာကို လုပ်ပါ။ ဒါပေမယ့် ထိန်းသိမ်းခြင်းကို တည်မြဲအောင် အုပ်စိုးနိုင်ခြင်းလို့ မမှားပါနဲ့။

နောက်ဆုံး မဂ္ဂလမ်းဦးတည်ပြီး ပိတ်ကြမယ်။ ရူပကို မြင်တဲ့အခါ အလှတစ်ခုတည်း မမြင်ဘဲ ပြောင်းလဲမှုကိုလည်း သိပါ။ သက်သာမှုကို ခံစားတဲ့အခါ အမြဲတည်မယ့်သုခလို့ မဆုပ်ပါနဲ့။ ကိုယ့်ခန္ဓာကို အသုံးပြုတဲ့အခါ “ဒါငါ့အလိုအတိုင်း အမြဲဖြစ်ရမယ်” လို့ မတောင်းဆိုပါနဲ့။ ဖြစ်လာတဲ့ ဆုပ်ကိုင်မှုကို မဖန်တီးဘဲ သိ၊ သိပြီး မကျွေး၊ ဓမ္မအမြင်ဘက် ပြန်တည့်ပါ။

ဒီလို ပြန်တည့်ခြင်းဟာ ကိလေသာအမြစ်ပြတ်ပယ်ပြီးပြီလို့ ကြေညာခြင်း မဟုတ်ဘူး။ ပဟာနဘက်ကို ဦးတည်တဲ့ သတိနဲ့ ပညာကို မွေးခြင်းသာ ဖြစ်တယ်။ တစ်နေ့တစ်နေ့ ရူပပြောင်းလဲမှုကို တွေ့တိုင်း မုန်းတီးမှုနည်းလာ၊ ဆုပ်ကိုင်မှုနည်းလာ၊ ကရုဏာပိုလာ၊ ကျင့်ဝတ်ပိုမှန်လာမယ်ဆိုရင် အဲဒီလမ်းဟာ မဂ္ဂဘက်ကို ဦးတည်နေတဲ့ အသက်ဝင်တဲ့ ဓမ္မလမ်းဖြစ်လာမယ်။

တရားတော်နိဂုံး

ရူပက္ခန္ဓာအပေါ် ပဟာနပရိညာဘက် ဦးတည်ခြင်းသည် ရူပကို မုန်းတီးဖျက်ဆီးခြင်းမဟုတ်ဘဲ ရူပအပေါ် နိစ္စ၊ သုခ၊ အတ္တသညာနှင့် ဆုပ်ကိုင်မှု ပေါ်လာသည့်အခါ သိ၍ မကျွေးခြင်း၊ အနိစ္စ–ဒုက္ခ–အနတ္တသဘောနှင့် ကိုက်ညီသောအမြင်ဘက် ပြန်တည့်ခြင်းဖြစ်သည်။ ထိုသိမှုသည် ကရုဏာ၊ ကျင့်ဝတ်နှင့် ရိုးသားမှုကို ပိုမိုနက်ရှိုင်းစေ၍ မဂ္ဂလမ်းဘက် ဦးတည်ရာ အထောက်အပံ့ဖြစ်ပါစေ။

သာဓု သာဓု သာဓု။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပလာလက

https://orcid.org/0009-0000-0697-4760

 ကျမ်းကိုးမှတ်စု (Footnotes)

1. Saṃyutta Nikāya 22.59, Anattalakkhaṇasutta: form is examined as impermanent rather than permanent.

2. Saṃyutta Nikāya 22.82, Puṇṇamasutta: gratification, drawback, and escape regarding form; escape is the removal and abandoning of desire and greed for form.

3. Saṃyutta Nikāya 22.59, Anattalakkhaṇasutta: impermanent, suffering, changeable form is not fit to be regarded as ‘mine, I, my self.’

4. Saṃyutta Nikāya, Khandhasaṃyutta passages on distress when form is taken as self and on seeing its impermanence and change with right wisdom.

5. Vimānavatthu, CAN-048 curriculum candidate. It is retained as a scheduled candidate but not forced as primary evidence for rūpakkhandha analysis.

References

ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက။ သံယုတ္တနိကာယ၊ ခန္ဓသံယုတ္တ၊ အနတ္တလက္ခဏသုတ် (SN 22.59)။

ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက။ သံယုတ္တနိကာယ၊ ခန္ဓသံယုတ္တ၊ ပုဏ္ဏမသုတ် (SN 22.82)။

ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက။ ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ဝိမာနဝတ္ထု (CAN-048 candidate; not primary rūpakkhandha evidence).

Bibliography

ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက။ သံယုတ္တနိကာယ၊ ခန္ဓသံယုတ္တ၊ အနတ္တလက္ခဏသုတ် (SN 22.59)။

ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက။ သံယုတ္တနိကာယ၊ ခန္ဓသံယုတ္တ၊ ပုဏ္ဏမသုတ် (SN 22.82)။

ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ တိပိဋက။ ခုဒ္ဒကနိကာယ၊ ဝိမာနဝတ္ထု (CAN-048 candidate; not primary rūpakkhandha evidence).