တိုးတက်မှု၊ ချဲ့ထွင်မှုနှင့် လူမှုတာဝန် နေ့စဉ်ပြန်လည်သုံးသပ်မှုမှ တိုးတက်မှုကို မြဲစေခြင်း

သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ခုနှစ်

မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်နေ့

ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်၊ သောကြာနေ့

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ‑ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန‑ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ‑ဂေါပန‑ပရိဟာရ‑ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။

ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။

နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။

မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

ဒကာ ဒကာမတို့၊ ယနေ့တရားခေါင်းစဉ်က “တိုးတက်မှု၊ ချဲ့ထွင်မှုနှင့် လူမှုတာဝန် — နေ့စဉ်ပြန်လည်သုံးသပ်မှုမှ တိုးတက်မှုကို မြဲစေခြင်း” ဖြစ်ပါတယ်။ လက်ထဲမှာ ဆိုင်တစ်ဆိုင်၊ အလုပ်တစ်ခု၊ မိသားစုတာဝန်တစ်ခု၊ သင်တန်းသားတစ်ယောက်၊ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ရှိနေသူတိုင်းနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့အကြောင်းပါ။ ကိုယ်တိုးတက်လာသလောက် အများအပေါ် ဘယ်လိုတာဝန်ယူမလဲဆိုတာကိုလည်း ပြန်ကြည့်ရပါမယ်။

မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းခြင်းဆိုတာ ပစ္စည်းလွှဲပေးတာတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ သော့ပေးလိုက်တာ၊ ထိုင်ခုံပေးလိုက်တာ၊ လက်မှတ်ထိုးခွင့်ပေးလိုက်တာနဲ့ မပြီးပါဘူး။ ဘာကို အမြဲထိန်းရမလဲ၊ ဘယ်အခါမှာ မရောထွေးသင့်ဘူးလဲ၊ အမှားဖြစ်ရင် ဘယ်လိုပြန်ကြည့်မလဲ၊ လူကို ဘယ်လိုလေးစားမလဲဆိုတဲ့ တန်ဖိုး၊ နည်းလမ်း၊ စိတ်ထားကို လွှဲပေးရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

တန်ဖိုးကို လွှဲပေးခြင်း

သူတော်ကောင်းတို့… ကိုယ့်ဘဝကို နည်းနည်းပြန်မေးကြည့်ရအောင်။ “ငါမရှိရင် ဒီအလုပ် ဘယ်သူဆက်လုပ်မလဲ” လို့မေးတာထက်၊ “ငါရှိနေစဉ် ဘယ်သူတွေကို လုပ်တတ်အောင်၊ မှန်တတ်အောင်၊ ပြန်ကြည့်တတ်အောင် လေ့ကျင့်ပေးနေသလဲ” လို့ မေးနိုင်ရင် မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုက ဒီနေ့ကတည်းက စတင်နေပါပြီ။

သမိုင်းမှတ်တမ်းတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ သရုပ်ပြဥပမာတစ်ခုကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မိသားစုဆိုင်လေးတစ်ဆိုင်ကို အဖေက နှစ်ပေါင်းများစွာ ဦးစီးလာတယ်။ ဖောက်သည်ကို အမည်နဲ့မှတ်မိတယ်၊ ကုန်ပစ္စည်းဘယ်မှာထားတယ်သိတယ်၊ အကြွေးဘယ်သူ့ကို ဘယ်လိုပေးထားတယ်သိတယ်။ ဒါပေမယ့် သားသမီးတွေကို မရှင်းပြဘူး၊ မှတ်တမ်းမထားဘူး၊ မေးလာရင် “နင်မသိဘူး” လို့သာ ပြောတယ်ဆိုပါစို့။ အဖေ နားရတဲ့နေ့ရောက်တော့ ဆိုင်မှာ ကုန်မပျောက်ပေမယ့် ယုံကြည်မှု ပျောက်တတ်ပါတယ်။ အဲဒါက လူတစ်ယောက်ရဲ့ စွမ်းရည်ကို အဖွဲ့တစ်ခုရဲ့ အမွေအဖြစ် မပြောင်းပေးနိုင်ခဲ့လို့ပါ။

မြတ်စွာဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်နီးသောအခါ နောက်မှ သင်တို့၏ဆရာဖြစ်မည့်အရာကို ဓမ္မနှင့်ဝိနယအဖြစ် ထားတော်မူကြောင်း မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်၌ တွေ့ရပါတယ်။[[FN1]] ဒီအချက်ဟာ လူတစ်ဦးကို မတွယ်ဘဲ မှန်ကန်သောစည်းမျဉ်းနှင့် လေ့ကျင့်မှုကို အားထားဖို့ သတိပေးပါတယ်။ ကိုယ်တိုင်ထက် ကိုယ်ထားခဲ့မယ့် လမ်းညွှန်ချက်က တာရှည်ရမယ်။

ဒီနေရာမှာ “ငါ့လို မလုပ်ရင် မရဘူး” ဆိုတဲ့စိတ်ကို သတိထားရပါမယ်။ အဲဒီစိတ်ဟာ တာဝန်ယူမှုလို ထင်ရပေမယ့် တစ်ခါတစ်ရံ တခြားသူတွေ ကြီးထွားမလာအောင် ပိတ်ထားတဲ့ တံခါးဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။ ကိုယ်က အားကောင်းလို့ အားလုံးကို ထမ်းထားနိုင်တာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် မျိုးဆက်တစ်ခုကို ချစ်ရင် သူတို့ကို အားနည်းအောင် မထားရဘူး။ အမှားကို ပြင်တတ်အောင်၊ မသေချာတာကို မေးတတ်အောင်၊ မှန်ကန်တဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အတူတကွဖော်ထုတ်တတ်အောင် သင်ပေးရမယ်။

ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှုဆိုတာ ကိုယ်အနိုင်ရပြီး တခြားသူတွေ အသံမထွက်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ်နားလည်တဲ့အရာကို မျှဝေပေးလို့ နောက်လူကလည်း မျက်နှာမပျက်ဘဲ တာဝန်ယူနိုင်တာ၊ အောင်မြင်မှုရလျှင် မျှဝေတတ်တာ၊ အမှားဖြစ်လျှင် လူမရှာဘဲ အကြောင်းရင်းကို ပြန်ကြည့်တတ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်တွင် စည်းလုံးစွာတွေ့ဆုံခြင်း၊ ညီညွတ်စွာဆွေးနွေးခြင်း၊ ကောင်းသောအစဉ်အလာကို မဖျက်ဆီးခြင်း စသည့် မဆုတ်ယုတ်ရေးအခြေခံများကိုလည်း ပြထားပါတယ်။[[FN2]] ဒီလိုစည်းမျဉ်းတွေဟာ ခေါင်းဆောင်ပြောင်းတဲ့အခါ ပိုအရေးကြီးလာပါတယ်။ မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုကို တိတ်တိတ်လေးလုပ်လိုက်ရင် သံသယပေါက်တတ်တယ်။ မျှတသောစည်းမျဉ်းကို အတူသဘောတူထားရင် စိတ်အေးတတ်တယ်။

လူအများက “နောက်လူကို ရွေးပြီးပြီလား” လို့ မေးကြတယ်။ ဒါလည်း အရေးကြီးပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ပိုနက်တဲ့မေးခွန်းက “နောက်လူကို စနစ်တစ်ခုထဲ ဝင်ပြီး အစမ်းတာဝန်ယူခွင့်ပေးပြီးပြီလား” ဆိုတာပါ။ ရွေးချယ်ခြင်းဟာ တစ်ရက်အလုပ် ဖြစ်နိုင်ပေမယ့် ပြင်ဆင်ခြင်းက နေ့စဉ်အလုပ်ပါ။

နေ့စဉ်ပြန်လည်သုံးသပ်မှုဟာ ဒီနေရာမှာ အမြစ်ဖြစ်လာပါတယ်။ တစ်နေ့ကုန်ခါနီး ငါဘာကောင်းကောင်းလုပ်ခဲ့သလဲ၊ ဘာကြောင့် တစ်ယောက်ယောက် စိတ်နာသွားသလဲ၊ ဘယ်လုပ်ငန်းစဉ်က ကိုယ့်တစ်ယောက်တည်းကိုပဲ မှီနေသေးသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘယ်သူ့ကို လေ့ကျင့်ခွင့်ပေးမလဲလို့ ပြန်မေးရပါမယ်။ မေးခွန်းက အပြစ်ရှာဖို့မဟုတ်၊ လမ်းကြောင်းမပျက်အောင် စစ်ဖို့ပါ။

ရာဟုလာအား သင်ကြားသော သုတ်တွင် ကိုယ်လုပ်မည့်ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံကို မလုပ်မီ၊ လုပ်နေစဉ်၊ လုပ်ပြီးနောက် အကျိုးဆက်ရှိမရှိ ပြန်စစ်ဖို့ ညွှန်ကြားထားပါတယ်။[[FN3]] ဒီသင်ကြားချက်ကို အလုပ်ခွင်နှင့်မိသားစုဘဝထဲ ပြောင်းသုံးမယ်ဆိုရင် အကြီးအကဲက ဆုံးဖြတ်ချက်မချမီ စစ်မယ်၊ လုပ်နေစဉ် နားထောင်မယ်၊ လုပ်ပြီးလျှင် သင်ခန်းစာယူမယ်ဆိုတဲ့ သဘော ဖြစ်လာပါတယ်။

မလုပ်မီ ပြန်ကြည့်ခြင်းက ရည်ရွယ်ချက်ကို သန့်စင်စေတယ်။ “ဒီတာဝန်ကို ဘာကြောင့် ဒီလူ့ကို ပေးမလဲ၊ သူကြီးထွားဖို့လား၊ ငါ့ကို နားလည်လွယ်တဲ့သူမို့လား” လို့ မေးရပါတယ်။ မျက်နှာလိုက်မှုကို မသိမသာ ထည့်မိတတ်လို့ပါ။

လုပ်နေစဉ် ပြန်ကြည့်ခြင်းက အမှားကို စောစောမြင်စေတယ်။ အလုပ်ပေးထားသူက မေးခွန်းမေးဖို့ ကြောက်နေသလား၊ မသိတာကို ဖုံးထားသလား၊ အကြီးအကဲက အလျင်လိုပြီး သူ့လက်ထဲ ပြန်ယူလိုက်သလား။ ဒါတွေကို မကြည့်ရင် လေ့ကျင့်မှုဟာ အမည်သာကျန်တတ်တယ်။

လုပ်ပြီးနောက် ပြန်ကြည့်ခြင်းက အမွေကို ပိုရှင်းစေတယ်။ အဲဒီနေ့က အောင်မြင်မှုကို မျှဝေခဲ့သလား၊ လိုအပ်တဲ့လမ်းညွှန်စာကို ထပ်ဖြည့်ခဲ့သလား၊ လူတစ်ယောက်ကို အရှက်မခွဲဘဲ အမှားအကြောင်း ဆွေးနွေးခဲ့သလား။ ထိုအရာတွေကို မှတ်တမ်းတိုတိုထားလိုက်တာဟာ နောက်နေ့အတွက် အလင်းတစ်စ ဖြစ်ပါတယ်။

အပ္ပမာဒကို ချီးကျူးသော ဓမ္မပဒအခန်းငယ်တွင် မပျင်းမရိ၊ မမေ့မလျော့သောအသက်ရှင်မှုကို လမ်းကောင်းအဖြစ် ပြထားပါတယ်။[[FN4]] နေ့စဉ်ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်းဆိုတာ စာရွက်အများကြီးဖြည့်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ မေ့လျော့စိတ်ကို မအုပ်စိုးခွင့်မပေးဘဲ မိမိလုပ်ရပ်နှင့်စိတ်ကို သိနေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့၊ အိမ်မှာလည်း ဒီအလေ့အကျင့် လိုပါတယ်။ မိဘက ကလေးကို “စာကြိုးစား” လို့သာ ပြောမိနိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် ညဘက်မှာ “ဒီနေ့ ဘာသင်ခဲ့လဲ၊ ဘယ်နေရာခက်လဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကို နည်းနည်းကောင်းအောင်လုပ်မလဲ” လို့ နားထောင်ပေးရင် ကလေးကို အမိန့်လွှဲတာမဟုတ်တော့ဘူး။ ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်ပြန်ကြည့်တတ်တဲ့ အမွေကို ပေးနေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

သရုပ်ပြဥပမာတစ်ခုပါပဲ။ အဖွဲ့ငယ်တစ်ခုမှာ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်က အပတ်စဉ်အစည်းအဝေးတိုင်း သူပဲဆုံးဖြတ်တယ်ဆိုပါစို့။ သူပြောတဲ့အခါ အဖွဲ့ကမြန်တယ်၊ ဒါပေမယ့် သူမရှိတဲ့နေ့မှာ အားလုံးရပ်နေတယ်။ နောက်ပိုင်း သူက တစ်နေ့တစ်ဦးစီကို အစည်းအဝေးဦးဆောင်ခိုင်းတယ်၊ ဆုံးဖြတ်ချက်တိုင်းရဲ့အကြောင်းကို ရေးထားခိုင်းတယ်၊ အဆုံးမှာ “ဘာကောင်းခဲ့၊ ဘာပြင်မလဲ” သုံးမိနစ်ပြန်ကြည့်ခိုင်းတယ်။ အချိန်နည်းနည်းယူရပေမယ့် အဖွဲ့က လူတစ်ဦးပေါ်မူတည်မှု လျော့လာတယ်။

နေ့စဉ်ပြန်ကြည့်ခြင်း၏ အလေ့အကျင့်

နောက်လူကို သင်ပေးရာမှာ တန်ခိုးမပြရဘူး၊ နေရာပေးရမယ်။ နေရာပေးတယ်ဆိုတာ အရာအားလုံးလွှတ်ထားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အကန့်အသတ်ရှင်းရှင်းပေးတာ၊ မသေချာရင် မေးလို့ရတယ်လို့ ပြောတာ၊ အမှားဖြစ်ရင် ဘယ်လိုတင်ပြရမလဲ သဘောတူထားတာပါ။ ဒီလိုအကာအကွယ်ရှိတဲ့နေရာမှာမှ လူငယ်တွေက တာဝန်ယူရဲလာတယ်။

သိင်္ဂါလသုတ်တွင် အလုပ်ရှင်က အလုပ်သမားကို စွမ်းရည်နှင့်ကိုက်ညီသောအလုပ်ပေးခြင်း၊ အစားအသောက်နှင့်လုပ်ခကို ဖြည့်ဆည်းခြင်း၊ နာမကျန်းလျှင် စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ ကောင်းသောအရာကို မျှဝေခြင်း၊ အချိန်အခါတော်လျှင် အနားပေးခြင်းတို့ဖြင့် စောင့်ရှောက်ရမည်ဟု ဖော်ပြထားပါတယ်။[[FN5]] ဒါဟာ လူကို ကိရိယာလိုမမြင်ဘဲ အတူတကွ အသက်ရှင်ရတဲ့သူလို မြင်စေတဲ့ တရားအမြင်ပါ။

မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုမှာ အထူးသဖြင့် ဒီတရားအမြင်လိုပါတယ်။ “သူက ငါ့နေရာယူမယ့်သူ” လို့ စိုးရိမ်ရင် အပြိုင်အဆိုင်ဖြစ်တတ်တယ်။ “သူက ငါထက်ကောင်းလာနိုင်အောင် ငါတာဝန်ယူမယ့်သူ” လို့မြင်ရင် မေတ္တာဖြစ်လာတယ်။ ကိုယ့်နောက်လူက ကိုယ့်ကိုကျော်သွားတာကို မနာလိုနိုင်ရင် အဲဒါပဲ ဆရာကောင်း၊ မိဘကောင်း၊ ခေါင်းဆောင်ကောင်း၏ အောင်မြင်မှုပါ။

အမွေမှာ သုံးမျိုးရှိတယ်လို့ ရိုးရိုးမှတ်နိုင်ပါတယ်။ ပထမ ပစ္စည်းအမွေ — ငွေ၊ ကိရိယာ၊ စာချုပ်၊ လုပ်ငန်းနေရာ။ ဒုတိယ နည်းလမ်းအမွေ — ဘယ်လိုလုပ်မလဲ၊ ဘယ်မှာစစ်မလဲ၊ ဘယ်လိုဆုံးဖြတ်မလဲ။ တတိယ စိတ်ဓာတ်အမွေ — မည်သူ့ကို မနာစေရ၊ မှန်ကန်တာကို ဘယ်လိုကာကွယ်မလဲ၊ အကျိုးရလျှင် ဘယ်လိုမျှဝေမလဲ။ ပထမနှစ်မျိုးရှိပြီး တတိယမရှိရင် အောင်မြင်မှုက စိတ်အေးမသွားတတ်ပါဘူး။

မိမိနေ့စဉ်ပြန်လည်သုံးသပ်မှုကို ဒီသုံးမျိုးနဲ့ စစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒီနေ့ ပစ္စည်းဆိုင်ရာ ဘာကိုရှင်းအောင်ထားခဲ့သလဲ။ ဒီနေ့ နည်းလမ်းတစ်ခုကို ဘယ်သူနားလည်လာအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ။ ဒီနေ့ စိတ်ဓာတ်အမွေဖြစ်တဲ့ ရိုးသားမှု၊ ကရုဏာ၊ မျှဝေမှုကို ကိုယ်တိုင်ပြခဲ့သလား။

စနစ်ရေးထားပေမယ့် စိတ်မကောင်းရင် မလုံလောက်ဘူး။ စိတ်ကောင်းပေမယ့် စနစ်မရှိရင်လည်း နောက်လူပင်ပန်းတတ်တယ်။ ထို့ကြောင့် မေတ္တာနှင့် စည်းကမ်းကို အတူတကွထားရမယ်။ မေတ္တာက လူကို မချိုးဖောက်စေဘူး။ စည်းကမ်းက လူတစ်ယောက်ရဲ့စိတ်အလျောက်နဲ့ အားလုံးကို မမှီခိုစေဘူး။

အခါအားလျော်စွာ အနားယူတတ်ခြင်းလည်း လွှဲပြောင်းမှု၏ အစိတ်အပိုင်းပါ။ ကိုယ်မရှိရင်မဖြစ်ဘူးဆိုပြီး အနားမယူနိုင်ရင်၊ တခြားသူက လုပ်နိုင်မလား စမ်းဖို့အခွင့် မရတော့ဘူး။ အနားယူခြင်းကို တာဝန်မဲ့ခြင်းဟု မမြင်ဘဲ အဖွဲ့ကို စမ်းသပ်စေတဲ့ ယုံကြည်မှုအလေ့အကျင့်ဟု မြင်ပါ။

ဓမ္မပဒတွင် လုံ့လဝီရိယ၊ သတိနှင့် ကိုယ်စောင့်ထိန်းမှုရှိသူကို ရေဘေးမလွှမ်းနိုင်သောကျွန်းကဲ့သို့ တည်ဆောက်နိုင်သည်ဟု ဖော်ပြထားပါတယ်။[[FN6]] အဲဒီကျွန်းဟာ တစ်နေ့တည်းဆောက်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ နေ့စဉ် တစ်တုံးစီ တင်ရတာပါ။ စိတ်ငြိမ်တဲ့အောင်မြင်မှုလည်း ထိုနည်းတူ ဖြစ်ပါတယ်။

အလုပ်ခွင်မှာ ညနေတိုင်း ငါးမိနစ်လောက် ပြန်ကြည့်နိုင်ပါတယ်။ “ဒီနေ့ ဖောက်သည်၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်၊ လက်အောက်ငယ်သား တစ်ယောက်ကို ငါရှင်းလင်းစွာ ပြောခဲ့သလား။ ငါမရှိရင် ရပ်သွားမယ့်အချက်တစ်ခုကို မှတ်တမ်းထားခဲ့သလား။ အောင်မြင်မှုတစ်ခုကို မျှဝေချီးကျူးခဲ့သလား။” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းသုံးခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

မိသားစုမှာတော့ “ဒီနေ့ ဘယ်သူ့ကို နားမထောင်မိခဲ့သလဲ။ ငါ့စကားက ဘယ်သူ့စိတ်ကို ဝန်ထုပ်ဖြစ်စေသလဲ။ မနက်ဖြန် စိတ်အေးအေးနဲ့ ဘာပြန်ပြောမလဲ” လို့ မေးပါ။ ဒီလိုပြန်ကြည့်တတ်တဲ့ မိဘက သားသမီးကို ပိုင်ဆိုင်မှုမဟုတ်ဘဲ မိမိလမ်းကို မိမိကြည့်တတ်တဲ့လူ ဖြစ်လာအောင် ပြုစုပေးနေပါတယ်။

ဆရာတစ်ယောက်အတွက် “ဒီနေ့ သင်တန်းသားတစ်ယောက် မေးနိုင်အောင် နေရာပေးခဲ့သလား” ဟာ အရေးကြီးတယ်။ အကြံပေးတစ်ယောက်အတွက် “ငါ့အကြံက သူတို့ကို အမြဲငါ့ကိုမှီခိုစေသလား၊ သူတို့ကိုယ်တိုင် တိုင်းတာတတ်အောင် လုပ်ပေးသလား” ဟာ အရေးကြီးတယ်။ အုပ်ချုပ်သူအတွက် “ကောင်းတဲ့သတင်းသာ ငါ့ဆီရောက်ပြီး မကောင်းတဲ့သတင်းကို လူတွေဖုံးထားကြသလား” ဟာ အရေးကြီးတယ်။

စနစ်၊ မေတ္တာနှင့် တာဝန်

ဒီလိုပြန်လည်သုံးသပ်မှုမှာ စာအုပ်ကြီးမလိုပါဘူး။ နေ့စဉ် မှတ်စုသုံးကြောင်း လုံလောက်ပါတယ်။ “ကျေးဇူးတင်ရမည့်အရာတစ်ခု၊ ပြင်ရမည့်အရာတစ်ခု၊ မနက်ဖြန် မျှဝေပေးမည့်အရာတစ်ခု” လို့ မှတ်ပါ။ ကျေးဇူးတင်ခြင်းက စိတ်ကို ပျော့စေတယ်။ ပြင်ရမည့်အရာကို မြင်ခြင်းက မာနကို လျော့စေတယ်။ မျှဝေမည့်အရာကို ရွေးခြင်းက အမွေကို ရွေ့စေတယ်။

တစ်ပတ်တစ်ခါတော့ အဖွဲ့နဲ့ ပြန်ကြည့်ပါ။ လူအကြောင်း မဟုတ်ဘဲ လုပ်ငန်းအကြောင်းပြောပါ။ “ဘယ်နေရာမှာ စောင့်ရတာကြာသလဲ၊ ဘယ်လမ်းညွှန်က မရှင်းသလဲ၊ ဘယ်သူ့ဆီမှာ အသိပညာတစ်ခုတည်းပိတ်နေသလဲ၊ ဘယ်အောင်မြင်မှုကို မျှဝေမချီးကျူးရသေးသလဲ” ဟု မေးပါ။ ဒီမေးခွန်းတွေဟာ စနစ်ကို တိုးတက်စေပြီး စိတ်ဝမ်းကွဲမှုကို လျော့စေပါတယ်။

တစ်လတစ်ခါတော့ မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုကို စမ်းကြည့်ပါ။ အကြီးအကဲမပါဘဲ အစည်းအဝေးတစ်ခုကို ဘယ်သူဦးဆောင်နိုင်သလဲ။ အရေးကြီးတဲ့လုပ်ငန်းတစ်ခုကို အရန်လူက နားလည်သလား။ ဆုံးဖြတ်ချက်အတွက် အကြောင်းပြချက်ကို ရှာဖွေလို့ရသလား။ မရသေးရင် ရှက်စရာမဟုတ်ပါဘူး။ ဘယ်နေရာမှာ အမွေမလွှဲရသေးလဲဆိုတာ သိလာတာပါ။

တစ်ခါတစ်ရံ အကြီးအကဲတွေက “အချိန်မရှိဘူး” လို့ ပြောတတ်ကြတယ်။ မှန်ပါတယ်၊ သင်ပေးဖို့ အချိန်လိုတယ်။ ဒါပေမယ့် မသင်ပေးလို့ နောက်မှဖြေရှင်းရတဲ့ အရှုပ်အရှင်းက ပိုအချိန်ယူတတ်တယ်။ ဒီနေ့ ငါးမိနစ်ရှင်းပြတာဟာ မနက်ဖြန် ငါးနာရီ ပြန်ပြင်ရခြင်းကို ကာကွယ်နိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အလုပ်အမြင်ကို ထားရပါမယ်။

သို့သော် ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်းကို ကိုယ့်ကိုကိုယ်ညှဉ်းဆဲဖို့ မလုပ်ပါနဲ့။ အမှားတစ်ခုကိုမြင်တိုင်း “ငါမကောင်းဘူး” လို့ ဆုံးဖြတ်ရင် သတိဟာ တရားမဟုတ်တော့ဘူး။ မှန်ကန်တဲ့ပြန်ကြည့်မှုက “အခုဘာဖြစ်နေသလဲ၊ ဘာအကြောင်းကြောင့်လဲ၊ ဘာကို နည်းနည်းကောင်းအောင်ပြောင်းမလဲ” လို့ ဉာဏ်နဲ့မေးတာပါ။

အခြားသူကို ပြန်ကြည့်စေရာမှာလည်း ထိုနည်းတူပါ။ ဝန်ထမ်း၊ သားသမီး၊ သင်တန်းသားက အမှားပြောလာတဲ့အခါ ချက်ချင်းအပြစ်တင်လိုက်ရင် နောက်တစ်ကြိမ် သူတို့ဖုံးထားလိမ့်မယ်။ သို့သော် အမှား၏အကျိုးဆက်ကို ရိုးရိုးရှင်းရှင်းကြည့်ပြီး ပြန်ကောင်းအောင် ဘာလုပ်မလဲဟု မေးနိုင်ရင် ယုံကြည်မှုတိုးလာတယ်။

ငြိမ်းချမ်းမှုဟာ ပြဿနာမရှိတာမဟုတ်ပါဘူး။ ပြဿနာရှိလျှင် မုန်းတီးမလုပ်ဘဲ ဖြေရှင်းတတ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အောင်မြင်မှုဟာ လူတိုင်းလက်ခုပ်တီးတာမဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်လုပ်ရပ်ကြောင့် နောက်လူရဲ့လမ်း ပိုရှင်းလာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအဓိပ္ပာယ်နဲ့ကြည့်လျှင် မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုဟာ လုပ်ငန်းစီမံခန့်ခွဲမှုသာမက သီလအလုပ်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။

သစ္စာလေးပါးဖြင့် ပြန်ချုပ်ခြင်း

ကလေးတစ်ယောက်က မိဘကိုကြည့်ပြီး စကားသင်တယ်။ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်က အကြီးအကဲကိုကြည့်ပြီး ဆုံးဖြတ်နည်းသင်တယ်။ သင်တန်းသားတစ်ယောက်က ဆရာကိုကြည့်ပြီး မသိတာကို မေးရမေးခွန်းမေးသင့်မေးခွန်း ခွဲခြားသင်တယ်။ ထို့ကြောင့် ကိုယ်ပြောတဲ့အကြံသာမဟုတ်၊ ကိုယ်နေ့စဉ်ပြန်ကြည့်ပုံကလည်း အမွေဖြစ်နေပါတယ်။

ဒီညကစပြီး ရိုးရိုးကတိတစ်ခုထားကြစို့။ ကိုယ်သိသမျှကို ကိုယ့်ထဲမှာပဲ မပိတ်ထားဘူး။ ကိုယ်လုပ်သမျှကို အကြောင်းမဲ့အမိန့်မထားဘူး။ ကိုယ်မှားသမျှကို ဖုံးမထားဘူး။ ဒီနေ့ပြီးလျှင် ကျေးဇူးတင်ရမည့်အရာတစ်ခု၊ ပြင်ရမည့်အရာတစ်ခု၊ မျှဝေပေးမည့်အရာတစ်ခု စဉ်းစားမယ်။

သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီတရားကို သစ္စာလေးပါးဘက်မှ ချိတ်ကြည့်ရအောင်။ ကိုယ်မရှိရင် အားလုံးရပ်သွားရတဲ့ အဖွဲ့၊ မသိတာကို မေးမရဲတဲ့ကလေး၊ အမှားကိုဖုံးရတဲ့လုပ်ငန်း၊ အမွေကြောင့် စိတ်ဝမ်းကွဲတဲ့မိသားစု — ဤအရာများဟာ ဒုက္ခသစ္စာအဖြစ် မြင်ရပါတယ်။

ဒီဒုက္ခ၏ အကြောင်းရင်းမှာ များစွာရှိပေမယ့်၊ ငါပဲအရေးကြီးတယ်ဆိုတဲ့ မာန၊ ငါ့နေရာပျောက်မယ်ဆိုတဲ့ကြောက်ရွံ့မှု၊ အောင်မြင်မှုကို တစ်ဦးတည်းပိုင်ချင်တဲ့ လောဘ၊ အမှားကို မကြည့်ချင်တဲ့ မောဟတို့က အဓိကပါ။ ဒါက သမုဒယသစ္စာပါ။

ပထမနေ့မှာ ရည်ရွယ်ချက်ကို စစ်ပါ။ မျိုးဆက်လွှဲမယ်ဆိုတဲ့အခါ ကိုယ့်ထိုင်ခုံမပျောက်ဖို့လား၊ နောက်လူက တရားမျှတစွာကြီးထွားဖို့လားဆိုတာ ရိုးရိုးသားသားမေးပါ။ စိတ်ထဲမှာ မကြောက်ရွံ့မှုရှိရင် အဲဒါကိုလည်း ဝန်ခံပါ။ မကြောက်ရွံ့မှုကို ဖုံးထားပြီး စနစ်ရေးလို့ မရပါဘူး။ စိတ်ကိုသိပြီးမှ သီလနှင့်ကိုက်ညီသော အကန့်အသတ်ကို ချနိုင်ပါတယ်။

ဒုတိယနေ့မှာ အသိပညာမြေပုံဆွဲပါ။ ကိုယ်တစ်ယောက်တည်းသာ သိနေသော အရေးကြီးအချက်သုံးခုကို ရွေးပါ။ ကုန်ပစ္စည်းမှာယူနည်းဖြစ်နိုင်တယ်၊ လူနှင့်ဆက်ဆံနည်းဖြစ်နိုင်တယ်၊ အိမ်စာရင်းကို နားလည်နည်းဖြစ်နိုင်တယ်။ အဲဒီအချက်ကို ဘယ်သူနဲ့ မျှဝေမလဲ၊ ဘယ်လိုမှတ်တမ်းတင်မလဲ သတ်မှတ်ပါ။ စာအုပ်ကြီးမဖြစ်ရ; နောက်လူရှာဖွေလို့ရရင် လုံလောက်ပါတယ်။

တတိယနေ့မှာ နားထောင်ခြင်းကို လေ့ကျင့်ပါ။ နောက်လူက ဘာကိုစိုးရိမ်သလဲ၊ သူ့အားသာချက်က ဘာလဲ၊ သူ့နည်းလမ်းက ကိုယ့်နည်းလမ်းနှင့် မတူသော်လည်း တရားမျှတနိုင်သလားဟု မေးပါ။ မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုမှာ အသံတစ်သံတည်းကျန်ဖို့ မဟုတ်ဘဲ၊ တန်ဖိုးမပျောက်စေဘဲ နည်းလမ်းတိုးတက်လာဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။

စတုတ္ထနေ့မှာ အကန့်အသတ်ကို ရှင်းပါ။ ဘယ်ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အတူဆွေးနွေးမလဲ၊ ဘယ်ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သူကိုယ်တိုင်လုပ်ခွင့်ရှိမလဲ၊ အန္တရာယ်မြင်ရင် ဘယ်လိုပြန်တင်ပြမလဲဆိုတာကို ရှင်းပြပါ။ မရှင်းသောလွတ်လပ်မှုက စိတ်ပင်ပန်းစေတယ်; ရှင်းသောတာဝန်က လူကို ရဲရင့်စေတယ်။

ပဉ္စမနေ့မှာ အမှားတစ်ခုကို သင်ခန်းစာအဖြစ် ပြောင်းပါ။ အရင်က မအောင်မြင်ခဲ့တဲ့လုပ်ငန်းတစ်ခုကို ပြန်ယူပြီး ဘယ်အချက်မရှင်းခဲ့လဲ၊ ဘယ်သူ့အသံမပါခဲ့လဲ၊ ဘာကိုစောစောမမြင်ခဲ့လဲဆိုတာ ပြောပါ။ တစ်ဦးတစ်ယောက်ကို အရှက်ခွဲရန်မဟုတ်ဘဲ နောက်မျိုးဆက်က ထိုအမှားကို ပြန်မလုပ်ဖို့ပါ။

ဆဋ္ဌမနေ့မှာ ကျေးဇူးတင်ခြင်းကို မျှဝေပါ။ ကိုယ်ရောက်လာသောနေရာမှာ ကိုယ့်တစ်ယောက်တည်းကြောင့် မဟုတ်ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုပါ။ ဆရာ၊ မိဘ၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်၊ အောက်ခြေလူများ၏ ကူညီမှုကို နာမည်နဲ့ဖြစ်စေ၊ စိတ်နဲ့ဖြစ်စေ ကျေးဇူးတင်ပါ။ ကျေးဇူးသိသူက အမွေကို ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းလို မယူတတ်ဘူး။

သတ္တမနေ့မှာ အနာဂတ်ကို အပ်နှံပါ။ တစ်ပတ်အတွင်း ရှင်းလာသောအရာတစ်ခုကို စာရွက်ပေါ်ရေးထားပါ၊ တာဝန်တစ်ခုကို အတူလုပ်ကြည့်ပါ၊ နောက်အပတ်ပြန်ကြည့်ရမည့် မေးခွန်းတစ်ခု ချန်ထားပါ။ ဒီလိုသေးသေးလေး လည်ပတ်မှုကသာ ကြီးမားသောအမွေကို သက်ရှိအမွေအဖြစ် ထိန်းထားပေးပါတယ်။

အောင်မြင်မှုကို ငြိမ်းချမ်းစေချင်လျှင် ချီးကျူးမှုနှင့် ပြင်ဆင်မှုကို အတူထားရမယ်။ ချီးကျူးမှုမရှိရင် လူတွေ မိမိကိုယ်ကိုတန်ဖိုးမထားတတ်ဘူး။ ပြင်ဆင်မှုမရှိရင် စနစ်က တဖြည်းဖြည်းပျော့သွားတတ်တယ်။ ထို့ကြောင့် “ဒီအချက်က ကောင်းတယ်၊ ဒီအချက်ကိုတော့ အတူပြင်ကြမယ်” လို့ပြောတတ်ခြင်းဟာ မေတ္တာပါတဲ့ခေါင်းဆောင်မှု ဖြစ်ပါတယ်။

မိမိလက်မှ လွှဲပေးခြင်းဟာ အရှုံးမဟုတ်ပါဘူး။ ပင်ပျိုတစ်ပင် စိုက်သူက အရိပ်ကို ကိုယ်တစ်ယောက်တည်းမခံရနိုင်မှန်းသိသလို၊ ကိုယ်ပေးသောသင်ခန်းစာကို နောက်လူက ပိုကောင်းအောင်အသုံးချမယ်ဆိုတာကို ဝမ်းမြောက်နိုင်ရပါမယ်။ အဲဒီဝမ်းမြောက်မှုက မာနကို ဖြေလျော့ပြီး၊ အဖွဲ့ကို စိတ်ချစေပါတယ်။

နောက်ဆုံးအနေဖြင့် အိပ်ရာဝင်မီ သုံးမိနစ်ခန့် ငြိမ်ငြိမ်ထိုင်ပါ။ အသက်ရှူဝင်ထွက်ကို သိနေစဉ် “ဒီနေ့ ငါဘာကို မျှဝေပေးခဲ့သလဲ၊ ဘယ်သူ့ကို စိတ်လုံခြုံစေခဲ့သလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကို နည်းနည်းပိုရှင်းအောင်လုပ်မလဲ” ဟု မေးပါ။ အဖြေမထွက်လည်း မပူပါနဲ့။ မေးတတ်လာခြင်းကပင် မေ့လျော့မှုမှ နိုးလာခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

လက်တွေ့ အိမ်ထောင်စု ကို ကြည့်ရအောင်။ မိဘတစ်ဦးက ငွေစာရင်း၊ အရေးကြီးစာရွက်စာတမ်းနှင့် ဆုံးဖြတ်ရသည့်အကြောင်းကို မျှဝေမထားလျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် အိမ်ထောင်ဖက်နှင့် သားသမီးတို့ကို အရွယ်နှင့်ကိုက်ညီအောင် ရှင်းပြပြီး ယုံကြည်မှုကို လျှို့ဝှက်မှုဖြင့်မဟုတ်၊ ရိုးသားသောစနစ်ဖြင့် ကာကွယ်ရမည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

အိမ်ထောင်စု အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လက်တွေ့ မိဘနှင့်သားသမီး ကို ကြည့်ရအောင်။ “ငါပြောတာလုပ်” ဟူသောအမိန့်တစ်ခုတည်းဖြင့် ကလေးကို လေ့ကျင့်လျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် အလုပ်တစ်ခုကို အတူလုပ်ပြီး ဘာကြောင့်ထိုသို့ရွေးရသလဲကို ပြောပြကာ ကလေးအတွက် တာဝန်ယူခြင်းနှင့် မေးခွန်းမေးခြင်း အမွေဖြစ်လာမည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

မိဘနှင့်သားသမီး အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လက်တွေ့ ဆိုင်လုပ်ငန်း ကို ကြည့်ရအောင်။ ဆိုင်ပိုင်ရှင်က ကုန်မှာနည်း၊ ဖောက်သည်ကိုပြောနည်းနှင့် အကြွေးစည်းကမ်းကို မျှဝေမထားလျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ညနေတိုင်း အရောင်း၊ လက်ကျန်နှင့် မေးခွန်းတစ်ခုကို အတူပြန်စစ်ကာ ဆိုင်သည် လူတစ်ယောက်၏မှတ်ဉာဏ်မဟုတ်ဘဲ အဖွဲ့၏စနစ်ဖြစ်လာမည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဆိုင်လုပ်ငန်း အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လက်တွေ့ ရုံးအဖွဲ့ ကို ကြည့်ရအောင်။ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်သာ စာရင်း၊ စကားဝှက်နှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်အကြောင်းကို သိနေလျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် တာဝန်အရန်လူတစ်ဦး သတ်မှတ်၍ အပတ်စဉ် လက်တွေ့လွှဲလုပ်ခိုင်းကာ နားရက်တွင်ပင် အဖွဲ့က ငြိမ်းငြိမ်းချမ်းချမ်း ဆက်လည်ပတ်နိုင်မည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ရုံးအဖွဲ့ အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လက်တွေ့ ဆရာနှင့်သင်တန်းသား ကို ကြည့်ရအောင်။ ဆရာက အဖြေကိုသာပေးပြီး စဉ်းစားနည်းကို မပြလျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် အမှားတစ်ခုကို အတူခွဲခြမ်းပြီး နောက်တစ်ကြိမ် စစ်မည့်မေးခွန်းကို ထားပေးကာ သင်တန်းသားသည် အဖြေလိုက်သူမဟုတ်ဘဲ ပညာအသုံးချတတ်သူ ဖြစ်လာမည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဆရာနှင့်သင်တန်းသား အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လက်တွေ့ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ကို ကြည့်ရအောင်။ ဝေယျာဝစ္စနှင့် လှူဒါန်းငွေစာရင်းကို လူနည်းစုသာ သိနေလျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် တာဝန်ခွဲဝေခြင်း၊ မှတ်တမ်းဖတ်ပြခြင်းနှင့် လေးစားစွာ မေးခွန်းဖြေခြင်းကို ကျင့်သုံးကာ အများယုံကြည်သော သာသနာ့ဝန်ဆောင်မှု ပိုတည်ငြိမ်လာမည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လက်တွေ့ လူမှုအဖွဲ့ ကို ကြည့်ရအောင်။ အောင်မြင်မှုကို လူတစ်ဦး၏ဂုဏ်ပုဒ်အဖြစ်သာ ထားလျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ကူညီခဲ့သူများကို အမည်ဖြင့် ကျေးဇူးတင်ပြီး အလုပ်နည်းလမ်းကို မျှဝေကာ နောက်လူများ ဝင်ရောက်တာဝန်ယူရဲသော အဖွဲ့ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်လာမည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

လူမှုအဖွဲ့ အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လက်တွေ့ ငွေကြေးတာဝန် ကို ကြည့်ရအောင်။ မိသားစုသို့မဟုတ် အဖွဲ့တွင် ငွေဝင်ငွေထွက်ကို မရှင်းလင်းဘဲ ထားလျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် နေ့စဉ်ငွေစာရင်းတိုနှင့် လစဉ်ပြန်လည်ရှင်းလင်းမှုကို လုပ်ကာ သံသယကြီးထွားမည့်နေရာတွင် သတိနှင့် တာဝန်ယူမှု ကြီးထွားလာမည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ငွေကြေးတာဝန် အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လက်တွေ့ အငြင်းပွားမှု ကို ကြည့်ရအောင်။ ရာထူးလွှဲပြောင်းချိန်တွင် အတိတ်အမှားကို လက်နက်လိုအသုံးပြုလျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ဖြစ်ရပ်၊ အကျိုးဆက်နှင့် ပြန်ပြင်မည့်လုပ်ရပ်ကို သီးခြားခွဲပြောကာ လူကိုမဖျက်ဘဲ လုပ်ငန်းစဉ်ကို ပြင်နိုင်မည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

အငြင်းပွားမှု အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လက်တွေ့ ဖုန်းနှင့်အွန်လိုင်း ကို ကြည့်ရအောင်။ အရေးကြီးအလုပ်ညွှန်ကြားချက်ကို ဖုန်းစကားတစ်ခါတည်းဖြင့်သာ ထားလျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ဆုံးဖြတ်ချက်တိုင်းကို ရိုးရှင်းသောမှတ်တမ်းနှင့် ပြန်အတည်ပြုစကားဖြင့် ထားကာ နောက်လူက မူလရည်ရွယ်ချက်ကို မမှားဘဲ ဆက်လုပ်နိုင်မည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဖုန်းနှင့်အွန်လိုင်း အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လက်တွေ့ ကျန်းမာရေးနှင့်အနားယူခြင်း ကို ကြည့်ရအောင်။ အကြီးအကဲက မနားဘဲ အလုပ်အားလုံးကို ကိုယ်တိုင်ထမ်းနေလျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် အနားယူမည့်ရက်ကိုပင် လေ့ကျင့်ခွင့်နှင့် စနစ်စမ်းသပ်ခွင့်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ အဖွဲ့တစ်ခုလုံးသည် လူတစ်ဦး၏ပင်ပန်းမှုကို မမှီတော့ဘဲ ကြီးထွားလာမည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျန်းမာရေးနှင့်အနားယူခြင်း အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လက်တွေ့ ကျေးဇူးတင်ခြင်း ကို ကြည့်ရအောင်။ ကိုယ့်အောင်မြင်မှုကို ကိုယ့်ကျွမ်းကျင်မှုတစ်ခုတည်းကြောင့်ဟု ထင်လျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် နေ့ကုန်တိုင်း သင်ပေးခဲ့သူနှင့် ကူညီခဲ့သူကို စိတ်ဖြင့်ဖြစ်စေ စကားဖြင့်ဖြစ်စေ ကျေးဇူးတင်ကာ မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှု၏ အခြေခံဖြစ်သော မာနလျော့မှု ပေါ်လာမည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျေးဇူးတင်ခြင်း အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လူတစ်ဦးကို မတွယ်ဘဲ တရားမှန်၊ နည်းလမ်းမှန်၊ မေတ္တာမှန်ကို အားထားနိုင်လာတဲ့အခါ စိတ်ဝမ်းကွဲမှု လျော့နိုင်ပါတယ်။ နောက်လူကြီးထွားလာတာကို ဝမ်းမြောက်နိုင်လာပါတယ်။ အမှားကို မဖုံးဘဲ ပြင်နိုင်လာပါတယ်။ ဒီစိတ်အေးခြင်း၊ ဒီယုံကြည်မှု ပြန်ပေါ်လာခြင်းက နိရောဓသစ္စာ၏ အရသာကို နေ့စဉ်ဘဝထဲမှာ မြည်းစမ်းခြင်းပါ။

ထိုနိရောဓဘက်သို့ သွားရာလမ်းကတော့ မဂ္ဂသစ္စာပါ။ မှန်ကန်တဲ့အမြင်နဲ့ အမွေကိုမြင်ခြင်း၊ မှန်ကန်တဲ့ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ သင်ပေးခြင်း၊ မှန်ကန်တဲ့စကားနဲ့ ရှင်းပြခြင်း၊ မှန်ကန်တဲ့အလုပ်နဲ့ မျှဝေခြင်း၊ မှန်ကန်တဲ့အားထုတ်မှုနဲ့ နေ့စဉ်ပြင်ခြင်း၊ မှန်ကန်တဲ့သတိနဲ့ မလုပ်မီ လုပ်နေစဉ် လုပ်ပြီးနောက် ပြန်ကြည့်ခြင်း၊ မှန်ကန်တဲ့စိတ်တည်ငြိမ်မှုနဲ့ အလျင်မလိုဘဲ နားထောင်ခြင်းတို့ပါပဲ။

အဆုံးမှာ မေတ္တာစိတ်ထားကြပါစို့။ ကိုယ့်ကို သင်ပေးခဲ့သူများကို ကျေးဇူးတင်နိုင်ကြပါစေ။ ကိုယ်သင်ပေးရမည့်သူများကို မေတ္တာနဲ့ ထောက်ပံ့နိုင်ကြပါစေ။ ကိုယ့်လက်မှ လွှဲပေးရမည့် အလုပ်တိုင်းမှာ ရိုးသားမှု၊ သတိ၊ စည်းကမ်း၊ ကရုဏာတို့ ပါဝင်နိုင်ကြပါစေ။ မိသားစု၊ လုပ်ငန်းခွင်၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတိုင်းမှာ စိတ်ဝမ်းကွဲခြင်းလျော့ပြီး ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှု တိုးပွားကြပါစေ။

ဤတရားနာယူရသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုအစုစုကို မိဘ၊ ဆရာသမား၊ ကျေးဇူးရှင်များနှင့် သတ္တဝါအားလုံးအား အမျှပေးဝေပါ၏။ အမျှ အမျှ အမျှ ယူတော်မူကြပါကုန်လော့။ သူတော်ကောင်းတို့၏ ကောင်းမှုတန်ခိုးဖြင့် ဘေးရန်ခပ်သိမ်းကင်းဝေးကြပါစေ။ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာကြပါစေ။ သာသနာတော်အကျိုး၊ လူမျိုးအကျိုး၊ လောကအကျိုးကို သတိ၊ ပညာ၊ မေတ္တာဖြင့် ဆောင်ရွက်နိုင်ကြပါစေ။

ကလောင်ရှင်

စ၀်ဓမ္မသာမိ

(ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက)

၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၆

ကိုးကားစာရင်း

ဒီဃနိကာယ၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ် (DN 16)၊ ‘ဓမ္မနှင့်ဝိနယသည် နောက်ပိုင်းဆရာဖြစ်မည်’ ဟူသောအပိုင်း။ Chaṭṭha Saṅgāyana / Mahāsaṅgīti Pāli edition, SuttaCentral, https://suttacentral.net/dn16/pli/ms (စစ်ဆေးခဲ့သည် ၂၀၂၆-၀၈-၂၈)।

ဒီဃနိကာယ၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ် (DN 16)၊ ဝဇ္ဇီတို့ မဆုတ်ယုတ်ရေးအခြေခံများပါသောအပိုင်း။ Chaṭṭha Saṅgāyana / Mahāsaṅgīti Pāli edition, SuttaCentral, https://suttacentral.net/dn16/pli/ms (စစ်ဆေးခဲ့သည် ၂၀၂၆-၀၈-၂၈)।

မဇ္ဈိမနိကာယ၊ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလိုဝါဒသုတ် (MN 61)၊ မလုပ်မီ၊ လုပ်နေစဉ်၊ လုပ်ပြီးနောက် ကံကို ပြန်လည်စစ်ဆေးရန် ညွှန်ကြားချက်။ Chaṭṭha Saṅgāyana / Mahāsaṅgīti Pāli edition, SuttaCentral, https://suttacentral.net/mn61/pli/ms (စစ်ဆေးခဲ့သည် ၂၀၂၆-၀၈-၂၈)।

ဓမ္မပဒ၊ အပ္ပမာဒဝဂ်၊ အခန်းငယ် ၂၁ (Dhp 21)။ Chaṭṭha Saṅgāyana / Mahāsaṅgīti Pāli edition, SuttaCentral, https://suttacentral.net/dhp21/pli/ms (စစ်ဆေးခဲ့သည် ၂၀၂၆-၀၈-၂၈)।

ဒီဃနိကာယ၊ သိင်္ဂါလသုတ် (DN 31)၊ အလုပ်ရှင်နှင့် အလုပ်သမားတို့၏ အပြန်အလှန်တာဝန်များပါသောအပိုင်း။ Chaṭṭha Saṅgāyana / Mahāsaṅgīti Pāli edition, SuttaCentral, https://suttacentral.net/dn31/pli/ms (စစ်ဆေးခဲ့သည် ၂၀၂၆-၀၈-၂၈)।

ဓမ္မပဒ၊ အပ္ပမာဒဝဂ်၊ အခန်းငယ် ၂၅ (Dhp 25)။ Chaṭṭha Saṅgāyana / Mahāsaṅgīti Pāli edition, SuttaCentral, https://suttacentral.net/dhp25/pli/ms (စစ်ဆေးခဲ့သည် ၂၀၂၆-၀၈-၂၈)।

မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုနှင့်ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှု နေ့စဉ်ပြန်လည်သုံးသပ်မှုမှ တိုးတက်မှုကို မြဲစေခြင်း

 မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုနှင့်ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှု

နေ့စဉ်ပြန်လည်သုံးသပ်မှုမှ တိုးတက်မှုကို မြဲစေခြင်း

၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ‑ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန‑ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ‑ဂေါပန‑ပရိဟာရ‑ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။

ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။

နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။

မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

ဒကာ ဒကာမတို့၊ ယနေ့တရားခေါင်းစဉ်က “မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှု — နေ့စဉ်ပြန်လည်သုံးသပ်မှုမှ တိုးတက်မှုကို မြဲစေခြင်း” ဖြစ်ပါတယ်။ လက်ထဲမှာ ဆိုင်တစ်ဆိုင်၊ အလုပ်တစ်ခု၊ မိသားစုတာဝန်တစ်ခု၊ သင်တန်းသားတစ်ယောက်၊ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ရှိနေသူတိုင်းနဲ့ သက်ဆိုင်တဲ့အကြောင်းပါ။ ကိုယ်ရှိနေစဉ် အလုပ်ဖြစ်တာကို အောင်မြင်မှုလို့သာ မဆိုလိုသေးဘူး။ ကိုယ်မရှိတဲ့အချိန်မှာလည်း လူတွေ မကြောက်ဘဲ၊ မရှုပ်ဘဲ၊ မနာကြည်းဘဲ ကောင်းတဲ့အလုပ်ကို ဆက်လုပ်နိုင်အောင် ထားခဲ့နိုင်ခြင်းက ပိုနက်တဲ့အောင်မြင်မှု ဖြစ်ပါတယ်။

မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းခြင်းဆိုတာ ပစ္စည်းလွှဲပေးတာတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါဘူး။ သော့ပေးလိုက်တာ၊ ထိုင်ခုံပေးလိုက်တာ၊ လက်မှတ်ထိုးခွင့်ပေးလိုက်တာနဲ့ မပြီးပါဘူး။ ဘာကို အမြဲထိန်းရမလဲ၊ ဘယ်အခါမှာ မရောထွေးသင့်ဘူးလဲ၊ အမှားဖြစ်ရင် ဘယ်လိုပြန်ကြည့်မလဲ၊ လူကို ဘယ်လိုလေးစားမလဲဆိုတဲ့ တန်ဖိုး၊ နည်းလမ်း၊ စိတ်ထားကို လွှဲပေးရတာ ဖြစ်ပါတယ်။

တန်ဖိုးကို လွှဲပေးခြင်း

သူတော်ကောင်းတို့… ကိုယ့်ဘဝကို နည်းနည်းပြန်မေးကြည့်ရအောင်။ “ငါမရှိရင် ဒီအလုပ် ဘယ်သူဆက်လုပ်မလဲ” လို့မေးတာထက်၊ “ငါရှိနေစဉ် ဘယ်သူတွေကို လုပ်တတ်အောင်၊ မှန်တတ်အောင်၊ ပြန်ကြည့်တတ်အောင် လေ့ကျင့်ပေးနေသလဲ” လို့ မေးနိုင်ရင် မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုက ဒီနေ့ကတည်းက စတင်နေပါပြီ။

သမိုင်းမှတ်တမ်းတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ သရုပ်ပြဥပမာတစ်ခုကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မိသားစုဆိုင်လေးတစ်ဆိုင်ကို အဖေက နှစ်ပေါင်းများစွာ ဦးစီးလာတယ်။ ဖောက်သည်ကို အမည်နဲ့မှတ်မိတယ်၊ ကုန်ပစ္စည်းဘယ်မှာထားတယ်သိတယ်၊ အကြွေးဘယ်သူ့ကို ဘယ်လိုပေးထားတယ်သိတယ်။ ဒါပေမယ့် သားသမီးတွေကို မရှင်းပြဘူး၊ မှတ်တမ်းမထားဘူး၊ မေးလာရင် “နင်မသိဘူး” လို့သာ ပြောတယ်ဆိုပါစို့။ အဖေ နားရတဲ့နေ့ရောက်တော့ ဆိုင်မှာ ကုန်မပျောက်ပေမယ့် ယုံကြည်မှု ပျောက်တတ်ပါတယ်။ အဲဒါက လူတစ်ယောက်ရဲ့ စွမ်းရည်ကို အဖွဲ့တစ်ခုရဲ့ အမွေအဖြစ် မပြောင်းပေးနိုင်ခဲ့လို့ပါ။

မြတ်စွာဘုရားရှင် ပရိနိဗ္ဗာန်နီးသောအခါ နောက်မှ သင်တို့၏ဆရာဖြစ်မည့်အရာကို ဓမ္မနှင့်ဝိနယအဖြစ် ထားတော်မူကြောင်း မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်၌ တွေ့ရပါတယ်။ ဒီအချက်ဟာ လူတစ်ဦးကို မတွယ်ဘဲ မှန်ကန်သောစည်းမျဉ်းနှင့် လေ့ကျင့်မှုကို အားထားဖို့ သတိပေးပါတယ်။ ကိုယ်တိုင်ထက် ကိုယ်ထားခဲ့မယ့် လမ်းညွှန်ချက်က တာရှည်ရမယ်။ 

ဒီနေရာမှာ “ငါ့လို မလုပ်ရင် မရဘူး” ဆိုတဲ့စိတ်ကို သတိထားရပါမယ်။ အဲဒီစိတ်ဟာ တာဝန်ယူမှုလို ထင်ရပေမယ့် တစ်ခါတစ်ရံ တခြားသူတွေ ကြီးထွားမလာအောင် ပိတ်ထားတဲ့ တံခါးဖြစ်နေတတ်ပါတယ်။ ကိုယ်က အားကောင်းလို့ အားလုံးကို ထမ်းထားနိုင်တာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် မျိုးဆက်တစ်ခုကို ချစ်ရင် သူတို့ကို အားနည်းအောင် မထားရဘူး။ အမှားကို ပြင်တတ်အောင်၊ မသေချာတာကို မေးတတ်အောင်၊ မှန်ကန်တဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အတူတကွဖော်ထုတ်တတ်အောင် သင်ပေးရမယ်။

ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှုဆိုတာ ကိုယ်အနိုင်ရပြီး တခြားသူတွေ အသံမထွက်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ်နားလည်တဲ့အရာကို မျှဝေပေးလို့ နောက်လူကလည်း မျက်နှာမပျက်ဘဲ တာဝန်ယူနိုင်တာ၊ အောင်မြင်မှုရလျှင် မျှဝေတတ်တာ၊ အမှားဖြစ်လျှင် လူမရှာဘဲ အကြောင်းရင်းကို ပြန်ကြည့်တတ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။

မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်တွင် စည်းလုံးစွာတွေ့ဆုံခြင်း၊ ညီညွတ်စွာဆွေးနွေးခြင်း၊ ကောင်းသောအစဉ်အလာကို မဖျက်ဆီးခြင်း စသည့် မဆုတ်ယုတ်ရေးအခြေခံများကိုလည်း ပြထားပါတယ်။ ဒီလိုစည်းမျဉ်းတွေဟာ ခေါင်းဆောင်ပြောင်းတဲ့အခါ ပိုအရေးကြီးလာပါတယ်။ မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုကို တိတ်တိတ်လေးလုပ်လိုက်ရင် သံသယပေါက်တတ်တယ်။ မျှတသောစည်းမျဉ်းကို အတူသဘောတူထားရင် စိတ်အေးတတ်တယ်။ 

လူအများက “နောက်လူကို ရွေးပြီးပြီလား” လို့ မေးကြတယ်။ ဒါလည်း အရေးကြီးပါတယ်။ ဒါပေမယ့် ပိုနက်တဲ့မေးခွန်းက “နောက်လူကို စနစ်တစ်ခုထဲ ဝင်ပြီး အစမ်းတာဝန်ယူခွင့်ပေးပြီးပြီလား” ဆိုတာပါ။ ရွေးချယ်ခြင်းဟာ တစ်ရက်အလုပ် ဖြစ်နိုင်ပေမယ့် ပြင်ဆင်ခြင်းက နေ့စဉ်အလုပ်ပါ။

နေ့စဉ်ပြန်လည်သုံးသပ်မှုဟာ ဒီနေရာမှာ အမြစ်ဖြစ်လာပါတယ်။ တစ်နေ့ကုန်ခါနီး ငါဘာကောင်းကောင်းလုပ်ခဲ့သလဲ၊ ဘာကြောင့် တစ်ယောက်ယောက် စိတ်နာသွားသလဲ၊ ဘယ်လုပ်ငန်းစဉ်က ကိုယ့်တစ်ယောက်တည်းကိုပဲ မှီနေသေးသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘယ်သူ့ကို လေ့ကျင့်ခွင့်ပေးမလဲလို့ ပြန်မေးရပါမယ်။ မေးခွန်းက အပြစ်ရှာဖို့မဟုတ်၊ လမ်းကြောင်းမပျက်အောင် စစ်ဖို့ပါ။

ရာဟုလာအား သင်ကြားသော သုတ်တွင် ကိုယ်လုပ်မည့်ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံကို မလုပ်မီ၊ လုပ်နေစဉ်၊ လုပ်ပြီးနောက် အကျိုးဆက်ရှိမရှိ ပြန်စစ်ဖို့ ညွှန်ကြားထားပါတယ်။ ဒီသင်ကြားချက်ကို အလုပ်ခွင်နှင့်မိသားစုဘဝထဲ ပြောင်းသုံးမယ်ဆိုရင် အကြီးအကဲက ဆုံးဖြတ်ချက်မချမီ စစ်မယ်၊ လုပ်နေစဉ် နားထောင်မယ်၊ လုပ်ပြီးလျှင် သင်ခန်းစာယူမယ်ဆိုတဲ့ သဘော ဖြစ်လာပါတယ်။ 

မလုပ်မီ ပြန်ကြည့်ခြင်းက ရည်ရွယ်ချက်ကို သန့်စင်စေတယ်။ “ဒီတာဝန်ကို ဘာကြောင့် ဒီလူ့ကို ပေးမလဲ၊ သူကြီးထွားဖို့လား၊ ငါ့ကို နားလည်လွယ်တဲ့သူမို့လား” လို့ မေးရပါတယ်။ မျက်နှာလိုက်မှုကို မသိမသာ ထည့်မိတတ်လို့ပါ။

လုပ်နေစဉ် ပြန်ကြည့်ခြင်းက အမှားကို စောစောမြင်စေတယ်။ အလုပ်ပေးထားသူက မေးခွန်းမေးဖို့ ကြောက်နေသလား၊ မသိတာကို ဖုံးထားသလား၊ အကြီးအကဲက အလျင်လိုပြီး သူ့လက်ထဲ ပြန်ယူလိုက်သလား။ ဒါတွေကို မကြည့်ရင် လေ့ကျင့်မှုဟာ အမည်သာကျန်တတ်တယ်။

လုပ်ပြီးနောက် ပြန်ကြည့်ခြင်းက အမွေကို ပိုရှင်းစေတယ်။ အဲဒီနေ့က အောင်မြင်မှုကို မျှဝေခဲ့သလား၊ လိုအပ်တဲ့လမ်းညွှန်စာကို ထပ်ဖြည့်ခဲ့သလား၊ လူတစ်ယောက်ကို အရှက်မခွဲဘဲ အမှားအကြောင်း ဆွေးနွေးခဲ့သလား။ ထိုအရာတွေကို မှတ်တမ်းတိုတိုထားလိုက်တာဟာ နောက်နေ့အတွက် အလင်းတစ်စ ဖြစ်ပါတယ်။

အပ္ပမာဒကို ချီးကျူးသော ဓမ္မပဒအခန်းငယ်တွင် မပျင်းမရိ၊ မမေ့မလျော့သောအသက်ရှင်မှုကို လမ်းကောင်းအဖြစ် ပြထားပါတယ်။ နေ့စဉ်ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်းဆိုတာ စာရွက်အများကြီးဖြည့်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ မေ့လျော့စိတ်ကို မအုပ်စိုးခွင့်မပေးဘဲ မိမိလုပ်ရပ်နှင့်စိတ်ကို သိနေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ 

ဒကာ ဒကာမတို့၊ အိမ်မှာလည်း ဒီအလေ့အကျင့် လိုပါတယ်။ မိဘက ကလေးကို “စာကြိုးစား” လို့သာ ပြောမိနိုင်တယ်။ ဒါပေမယ့် ညဘက်မှာ “ဒီနေ့ ဘာသင်ခဲ့လဲ၊ ဘယ်နေရာခက်လဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကို နည်းနည်းကောင်းအောင်လုပ်မလဲ” လို့ နားထောင်ပေးရင် ကလေးကို အမိန့်လွှဲတာမဟုတ်တော့ဘူး။ ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်ပြန်ကြည့်တတ်တဲ့ အမွေကို ပေးနေခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

သရုပ်ပြဥပမာတစ်ခုပါပဲ။ အဖွဲ့ငယ်တစ်ခုမှာ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်က အပတ်စဉ်အစည်းအဝေးတိုင်း သူပဲဆုံးဖြတ်တယ်ဆိုပါစို့။ သူပြောတဲ့အခါ အဖွဲ့ကမြန်တယ်၊ ဒါပေမယ့် သူမရှိတဲ့နေ့မှာ အားလုံးရပ်နေတယ်။ နောက်ပိုင်း သူက တစ်နေ့တစ်ဦးစီကို အစည်းအဝေးဦးဆောင်ခိုင်းတယ်၊ ဆုံးဖြတ်ချက်တိုင်းရဲ့အကြောင်းကို ရေးထားခိုင်းတယ်၊ အဆုံးမှာ “ဘာကောင်းခဲ့၊ ဘာပြင်မလဲ” သုံးမိနစ်ပြန်ကြည့်ခိုင်းတယ်။ အချိန်နည်းနည်းယူရပေမယ့် အဖွဲ့က လူတစ်ဦးပေါ်မူတည်မှု လျော့လာတယ်။

နေ့စဉ်ပြန်ကြည့်ခြင်း၏ အလေ့အကျင့်

နောက်လူကို သင်ပေးရာမှာ တန်ခိုးမပြရဘူး၊ နေရာပေးရမယ်။ နေရာပေးတယ်ဆိုတာ အရာအားလုံးလွှတ်ထားတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အကန့်အသတ်ရှင်းရှင်းပေးတာ၊ မသေချာရင် မေးလို့ရတယ်လို့ ပြောတာ၊ အမှားဖြစ်ရင် ဘယ်လိုတင်ပြရမလဲ သဘောတူထားတာပါ။ ဒီလိုအကာအကွယ်ရှိတဲ့နေရာမှာမှ လူငယ်တွေက တာဝန်ယူရဲလာတယ်။

သိင်္ဂါလသုတ်တွင် အလုပ်ရှင်က အလုပ်သမားကို စွမ်းရည်နှင့်ကိုက်ညီသောအလုပ်ပေးခြင်း၊ အစားအသောက်နှင့်လုပ်ခကို ဖြည့်ဆည်းခြင်း၊ နာမကျန်းလျှင် စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ ကောင်းသောအရာကို မျှဝေခြင်း၊ အချိန်အခါတော်လျှင် အနားပေးခြင်းတို့ဖြင့် စောင့်ရှောက်ရမည်ဟု ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဒါဟာ လူကို ကိရိယာလိုမမြင်ဘဲ အတူတကွ အသက်ရှင်ရတဲ့သူလို မြင်စေတဲ့ တရားအမြင်ပါ။ 

မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုမှာ အထူးသဖြင့် ဒီတရားအမြင်လိုပါတယ်။ “သူက ငါ့နေရာယူမယ့်သူ” လို့ စိုးရိမ်ရင် အပြိုင်အဆိုင်ဖြစ်တတ်တယ်။ “သူက ငါထက်ကောင်းလာနိုင်အောင် ငါတာဝန်ယူမယ့်သူ” လို့မြင်ရင် မေတ္တာဖြစ်လာတယ်။ ကိုယ့်နောက်လူက ကိုယ့်ကိုကျော်သွားတာကို မနာလိုနိုင်ရင် အဲဒါပဲ ဆရာကောင်း၊ မိဘကောင်း၊ ခေါင်းဆောင်ကောင်း၏ အောင်မြင်မှုပါ။

အမွေမှာ သုံးမျိုးရှိတယ်လို့ ရိုးရိုးမှတ်နိုင်ပါတယ်။ ပထမ ပစ္စည်းအမွေ — ငွေ၊ ကိရိယာ၊ စာချုပ်၊ လုပ်ငန်းနေရာ။ ဒုတိယ နည်းလမ်းအမွေ — ဘယ်လိုလုပ်မလဲ၊ ဘယ်မှာစစ်မလဲ၊ ဘယ်လိုဆုံးဖြတ်မလဲ။ တတိယ စိတ်ဓာတ်အမွေ — မည်သူ့ကို မနာစေရ၊ မှန်ကန်တာကို ဘယ်လိုကာကွယ်မလဲ၊ အကျိုးရလျှင် ဘယ်လိုမျှဝေမလဲ။ ပထမနှစ်မျိုးရှိပြီး တတိယမရှိရင် အောင်မြင်မှုက စိတ်အေးမသွားတတ်ပါဘူး။

မိမိနေ့စဉ်ပြန်လည်သုံးသပ်မှုကို ဒီသုံးမျိုးနဲ့ စစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒီနေ့ ပစ္စည်းဆိုင်ရာ ဘာကိုရှင်းအောင်ထားခဲ့သလဲ။ ဒီနေ့ နည်းလမ်းတစ်ခုကို ဘယ်သူနားလည်လာအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ။ ဒီနေ့ စိတ်ဓာတ်အမွေဖြစ်တဲ့ ရိုးသားမှု၊ ကရုဏာ၊ မျှဝေမှုကို ကိုယ်တိုင်ပြခဲ့သလား။

စနစ်ရေးထားပေမယ့် စိတ်မကောင်းရင် မလုံလောက်ဘူး။ စိတ်ကောင်းပေမယ့် စနစ်မရှိရင်လည်း နောက်လူပင်ပန်းတတ်တယ်။ ထို့ကြောင့် မေတ္တာနှင့် စည်းကမ်းကို အတူတကွထားရမယ်။ မေတ္တာက လူကို မချိုးဖောက်စေဘူး။ စည်းကမ်းက လူတစ်ယောက်ရဲ့စိတ်အလျောက်နဲ့ အားလုံးကို မမှီခိုစေဘူး။

အခါအားလျော်စွာ အနားယူတတ်ခြင်းလည်း လွှဲပြောင်းမှု၏ အစိတ်အပိုင်းပါ။ ကိုယ်မရှိရင်မဖြစ်ဘူးဆိုပြီး အနားမယူနိုင်ရင်၊ တခြားသူက လုပ်နိုင်မလား စမ်းဖို့အခွင့် မရတော့ဘူး။ အနားယူခြင်းကို တာဝန်မဲ့ခြင်းဟု မမြင်ဘဲ အဖွဲ့ကို စမ်းသပ်စေတဲ့ ယုံကြည်မှုအလေ့အကျင့်ဟု မြင်ပါ။

ဓမ္မပဒတွင် လုံ့လဝီရိယ၊ သတိနှင့် ကိုယ်စောင့်ထိန်းမှုရှိသူကို ရေဘေးမလွှမ်းနိုင်သောကျွန်းကဲ့သို့ တည်ဆောက်နိုင်သည်ဟု ဖော်ပြထားပါတယ်။ အဲဒီကျွန်းဟာ တစ်နေ့တည်းဆောက်တာ မဟုတ်ပါဘူး။ နေ့စဉ် တစ်တုံးစီ တင်ရတာပါ။ စိတ်ငြိမ်တဲ့အောင်မြင်မှုလည်း ထိုနည်းတူ ဖြစ်ပါတယ်။ 

အလုပ်ခွင်မှာ ညနေတိုင်း ငါးမိနစ်လောက် ပြန်ကြည့်နိုင်ပါတယ်။ “ဒီနေ့ ဖောက်သည်၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်၊ လက်အောက်ငယ်သား တစ်ယောက်ကို ငါရှင်းလင်းစွာ ပြောခဲ့သလား။ ငါမရှိရင် ရပ်သွားမယ့်အချက်တစ်ခုကို မှတ်တမ်းထားခဲ့သလား။ အောင်မြင်မှုတစ်ခုကို မျှဝေချီးကျူးခဲ့သလား။” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းသုံးခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။

မိသားစုမှာတော့ “ဒီနေ့ ဘယ်သူ့ကို နားမထောင်မိခဲ့သလဲ။ ငါ့စကားက ဘယ်သူ့စိတ်ကို ဝန်ထုပ်ဖြစ်စေသလဲ။ မနက်ဖြန် စိတ်အေးအေးနဲ့ ဘာပြန်ပြောမလဲ” လို့ မေးပါ။ ဒီလိုပြန်ကြည့်တတ်တဲ့ မိဘက သားသမီးကို ပိုင်ဆိုင်မှုမဟုတ်ဘဲ မိမိလမ်းကို မိမိကြည့်တတ်တဲ့လူ ဖြစ်လာအောင် ပြုစုပေးနေပါတယ်။

ဆရာတစ်ယောက်အတွက် “ဒီနေ့ သင်တန်းသားတစ်ယောက် မေးနိုင်အောင် နေရာပေးခဲ့သလား” ဟာ အရေးကြီးတယ်။ အကြံပေးတစ်ယောက်အတွက် “ငါ့အကြံက သူတို့ကို အမြဲငါ့ကိုမှီခိုစေသလား၊ သူတို့ကိုယ်တိုင် တိုင်းတာတတ်အောင် လုပ်ပေးသလား” ဟာ အရေးကြီးတယ်။ အုပ်ချုပ်သူအတွက် “ကောင်းတဲ့သတင်းသာ ငါ့ဆီရောက်ပြီး မကောင်းတဲ့သတင်းကို လူတွေဖုံးထားကြသလား” ဟာ အရေးကြီးတယ်။

စနစ်၊ မေတ္တာနှင့် တာဝန်

ဒီလိုပြန်လည်သုံးသပ်မှုမှာ စာအုပ်ကြီးမလိုပါဘူး။ နေ့စဉ် မှတ်စုသုံးကြောင်း လုံလောက်ပါတယ်။ “ကျေးဇူးတင်ရမည့်အရာတစ်ခု၊ ပြင်ရမည့်အရာတစ်ခု၊ မနက်ဖြန် မျှဝေပေးမည့်အရာတစ်ခု” လို့ မှတ်ပါ။ ကျေးဇူးတင်ခြင်းက စိတ်ကို ပျော့စေတယ်။ ပြင်ရမည့်အရာကို မြင်ခြင်းက မာနကို လျော့စေတယ်။ မျှဝေမည့်အရာကို ရွေးခြင်းက အမွေကို ရွေ့စေတယ်။

တစ်ပတ်တစ်ခါတော့ အဖွဲ့နဲ့ ပြန်ကြည့်ပါ။ လူအကြောင်း မဟုတ်ဘဲ လုပ်ငန်းအကြောင်းပြောပါ။ “ဘယ်နေရာမှာ စောင့်ရတာကြာသလဲ၊ ဘယ်လမ်းညွှန်က မရှင်းသလဲ၊ ဘယ်သူ့ဆီမှာ အသိပညာတစ်ခုတည်းပိတ်နေသလဲ၊ ဘယ်အောင်မြင်မှုကို မျှဝေမချီးကျူးရသေးသလဲ” ဟု မေးပါ။ ဒီမေးခွန်းတွေဟာ စနစ်ကို တိုးတက်စေပြီး စိတ်ဝမ်းကွဲမှုကို လျော့စေပါတယ်။

တစ်လတစ်ခါတော့ မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုကို စမ်းကြည့်ပါ။ အကြီးအကဲမပါဘဲ အစည်းအဝေးတစ်ခုကို ဘယ်သူဦးဆောင်နိုင်သလဲ။ အရေးကြီးတဲ့လုပ်ငန်းတစ်ခုကို အရန်လူက နားလည်သလား။ ဆုံးဖြတ်ချက်အတွက် အကြောင်းပြချက်ကို ရှာဖွေလို့ရသလား။ မရသေးရင် ရှက်စရာမဟုတ်ပါဘူး။ ဘယ်နေရာမှာ အမွေမလွှဲရသေးလဲဆိုတာ သိလာတာပါ။

တစ်ခါတစ်ရံ အကြီးအကဲတွေက “အချိန်မရှိဘူး” လို့ ပြောတတ်ကြတယ်။ မှန်ပါတယ်၊ သင်ပေးဖို့ အချိန်လိုတယ်။ ဒါပေမယ့် မသင်ပေးလို့ နောက်မှဖြေရှင်းရတဲ့ အရှုပ်အရှင်းက ပိုအချိန်ယူတတ်တယ်။ ဒီနေ့ ငါးမိနစ်ရှင်းပြတာဟာ မနက်ဖြန် ငါးနာရီ ပြန်ပြင်ရခြင်းကို ကာကွယ်နိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အလုပ်အမြင်ကို ထားရပါမယ်။

သို့သော် ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်းကို ကိုယ့်ကိုကိုယ်ညှဉ်းဆဲဖို့ မလုပ်ပါနဲ့။ အမှားတစ်ခုကိုမြင်တိုင်း “ငါမကောင်းဘူး” လို့ ဆုံးဖြတ်ရင် သတိဟာ တရားမဟုတ်တော့ဘူး။ မှန်ကန်တဲ့ပြန်ကြည့်မှုက “အခုဘာဖြစ်နေသလဲ၊ ဘာအကြောင်းကြောင့်လဲ၊ ဘာကို နည်းနည်းကောင်းအောင်ပြောင်းမလဲ” လို့ ဉာဏ်နဲ့မေးတာပါ။

အခြားသူကို ပြန်ကြည့်စေရာမှာလည်း ထိုနည်းတူပါ။ ဝန်ထမ်း၊ သားသမီး၊ သင်တန်းသားက အမှားပြောလာတဲ့အခါ ချက်ချင်းအပြစ်တင်လိုက်ရင် နောက်တစ်ကြိမ် သူတို့ဖုံးထားလိမ့်မယ်။ သို့သော် အမှား၏အကျိုးဆက်ကို ရိုးရိုးရှင်းရှင်းကြည့်ပြီး ပြန်ကောင်းအောင် ဘာလုပ်မလဲဟု မေးနိုင်ရင် ယုံကြည်မှုတိုးလာတယ်။

ငြိမ်းချမ်းမှုဟာ ပြဿနာမရှိတာမဟုတ်ပါဘူး။ ပြဿနာရှိလျှင် မုန်းတီးမလုပ်ဘဲ ဖြေရှင်းတတ်တာ ဖြစ်ပါတယ်။ အောင်မြင်မှုဟာ လူတိုင်းလက်ခုပ်တီးတာမဟုတ်ပါဘူး။ ကိုယ့်လုပ်ရပ်ကြောင့် နောက်လူရဲ့လမ်း ပိုရှင်းလာတာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီအဓိပ္ပာယ်နဲ့ကြည့်လျှင် မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုဟာ လုပ်ငန်းစီမံခန့်ခွဲမှုသာမက သီလအလုပ်လည်း ဖြစ်ပါတယ်။

သစ္စာလေးပါးဖြင့် ပြန်ချုပ်ခြင်း

ကလေးတစ်ယောက်က မိဘကိုကြည့်ပြီး စကားသင်တယ်။ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်က အကြီးအကဲကိုကြည့်ပြီး ဆုံးဖြတ်နည်းသင်တယ်။ သင်တန်းသားတစ်ယောက်က ဆရာကိုကြည့်ပြီး မသိတာကို မေးရမေးခွန်းမေးသင့်မေးခွန်း ခွဲခြားသင်တယ်။ ထို့ကြောင့် ကိုယ်ပြောတဲ့အကြံသာမဟုတ်၊ ကိုယ်နေ့စဉ်ပြန်ကြည့်ပုံကလည်း အမွေဖြစ်နေပါတယ်။

ဒီညကစပြီး ရိုးရိုးကတိတစ်ခုထားကြစို့။ ကိုယ်သိသမျှကို ကိုယ့်ထဲမှာပဲ မပိတ်ထားဘူး။ ကိုယ်လုပ်သမျှကို အကြောင်းမဲ့အမိန့်မထားဘူး။ ကိုယ်မှားသမျှကို ဖုံးမထားဘူး။ ဒီနေ့ပြီးလျှင် ကျေးဇူးတင်ရမည့်အရာတစ်ခု၊ ပြင်ရမည့်အရာတစ်ခု၊ မျှဝေပေးမည့်အရာတစ်ခု စဉ်းစားမယ်။

သူတော်ကောင်းတို့၊ ဒီတရားကို သစ္စာလေးပါးဘက်မှ ချိတ်ကြည့်ရအောင်။ ကိုယ်မရှိရင် အားလုံးရပ်သွားရတဲ့ အဖွဲ့၊ မသိတာကို မေးမရဲတဲ့ကလေး၊ အမှားကိုဖုံးရတဲ့လုပ်ငန်း၊ အမွေကြောင့် စိတ်ဝမ်းကွဲတဲ့မိသားစု — ဤအရာများဟာ ဒုက္ခသစ္စာအဖြစ် မြင်ရပါတယ်။

ဒီဒုက္ခ၏ အကြောင်းရင်းမှာ များစွာရှိပေမယ့်၊ ငါပဲအရေးကြီးတယ်ဆိုတဲ့ မာန၊ ငါ့နေရာပျောက်မယ်ဆိုတဲ့ကြောက်ရွံ့မှု၊ အောင်မြင်မှုကို တစ်ဦးတည်းပိုင်ချင်တဲ့ လောဘ၊ အမှားကို မကြည့်ချင်တဲ့ မောဟတို့က အဓိကပါ။ ဒါက သမုဒယသစ္စာပါ။

ပထမနေ့မှာ ရည်ရွယ်ချက်ကို စစ်ပါ။ မျိုးဆက်လွှဲမယ်ဆိုတဲ့အခါ ကိုယ့်ထိုင်ခုံမပျောက်ဖို့လား၊ နောက်လူက တရားမျှတစွာကြီးထွားဖို့လားဆိုတာ ရိုးရိုးသားသားမေးပါ။ စိတ်ထဲမှာ မကြောက်ရွံ့မှုရှိရင် အဲဒါကိုလည်း ဝန်ခံပါ။ မကြောက်ရွံ့မှုကို ဖုံးထားပြီး စနစ်ရေးလို့ မရပါဘူး။ စိတ်ကိုသိပြီးမှ သီလနှင့်ကိုက်ညီသော အကန့်အသတ်ကို ချနိုင်ပါတယ်။

ဒုတိယနေ့မှာ အသိပညာမြေပုံဆွဲပါ။ ကိုယ်တစ်ယောက်တည်းသာ သိနေသော အရေးကြီးအချက်သုံးခုကို ရွေးပါ။ ကုန်ပစ္စည်းမှာယူနည်းဖြစ်နိုင်တယ်၊ လူနှင့်ဆက်ဆံနည်းဖြစ်နိုင်တယ်၊ အိမ်စာရင်းကို နားလည်နည်းဖြစ်နိုင်တယ်။ အဲဒီအချက်ကို ဘယ်သူနဲ့ မျှဝေမလဲ၊ ဘယ်လိုမှတ်တမ်းတင်မလဲ သတ်မှတ်ပါ။ စာအုပ်ကြီးမဖြစ်ရ; နောက်လူရှာဖွေလို့ရရင် လုံလောက်ပါတယ်။

တတိယနေ့မှာ နားထောင်ခြင်းကို လေ့ကျင့်ပါ။ နောက်လူက ဘာကိုစိုးရိမ်သလဲ၊ သူ့အားသာချက်က ဘာလဲ၊ သူ့နည်းလမ်းက ကိုယ့်နည်းလမ်းနှင့် မတူသော်လည်း တရားမျှတနိုင်သလားဟု မေးပါ။ မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုမှာ အသံတစ်သံတည်းကျန်ဖို့ မဟုတ်ဘဲ၊ တန်ဖိုးမပျောက်စေဘဲ နည်းလမ်းတိုးတက်လာဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။

စတုတ္ထနေ့မှာ အကန့်အသတ်ကို ရှင်းပါ။ ဘယ်ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အတူဆွေးနွေးမလဲ၊ ဘယ်ဆုံးဖြတ်ချက်ကို သူကိုယ်တိုင်လုပ်ခွင့်ရှိမလဲ၊ အန္တရာယ်မြင်ရင် ဘယ်လိုပြန်တင်ပြမလဲဆိုတာကို ရှင်းပြပါ။ မရှင်းသောလွတ်လပ်မှုက စိတ်ပင်ပန်းစေတယ်; ရှင်းသောတာဝန်က လူကို ရဲရင့်စေတယ်။

ပဉ္စမနေ့မှာ အမှားတစ်ခုကို သင်ခန်းစာအဖြစ် ပြောင်းပါ။ အရင်က မအောင်မြင်ခဲ့တဲ့လုပ်ငန်းတစ်ခုကို ပြန်ယူပြီး ဘယ်အချက်မရှင်းခဲ့လဲ၊ ဘယ်သူ့အသံမပါခဲ့လဲ၊ ဘာကိုစောစောမမြင်ခဲ့လဲဆိုတာ ပြောပါ။ တစ်ဦးတစ်ယောက်ကို အရှက်ခွဲရန်မဟုတ်ဘဲ နောက်မျိုးဆက်က ထိုအမှားကို ပြန်မလုပ်ဖို့ပါ။

ဆဋ္ဌမနေ့မှာ ကျေးဇူးတင်ခြင်းကို မျှဝေပါ။ ကိုယ်ရောက်လာသောနေရာမှာ ကိုယ့်တစ်ယောက်တည်းကြောင့် မဟုတ်ကြောင်း အသိအမှတ်ပြုပါ။ ဆရာ၊ မိဘ၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်၊ အောက်ခြေလူများ၏ ကူညီမှုကို နာမည်နဲ့ဖြစ်စေ၊ စိတ်နဲ့ဖြစ်စေ ကျေးဇူးတင်ပါ။ ကျေးဇူးသိသူက အမွေကို ကိုယ်ပိုင်ပစ္စည်းလို မယူတတ်ဘူး။

သတ္တမနေ့မှာ အနာဂတ်ကို အပ်နှံပါ။ တစ်ပတ်အတွင်း ရှင်းလာသောအရာတစ်ခုကို စာရွက်ပေါ်ရေးထားပါ၊ တာဝန်တစ်ခုကို အတူလုပ်ကြည့်ပါ၊ နောက်အပတ်ပြန်ကြည့်ရမည့် မေးခွန်းတစ်ခု ချန်ထားပါ။ ဒီလိုသေးသေးလေး လည်ပတ်မှုကသာ ကြီးမားသောအမွေကို သက်ရှိအမွေအဖြစ် ထိန်းထားပေးပါတယ်။

အောင်မြင်မှုကို ငြိမ်းချမ်းစေချင်လျှင် ချီးကျူးမှုနှင့် ပြင်ဆင်မှုကို အတူထားရမယ်။ ချီးကျူးမှုမရှိရင် လူတွေ မိမိကိုယ်ကိုတန်ဖိုးမထားတတ်ဘူး။ ပြင်ဆင်မှုမရှိရင် စနစ်က တဖြည်းဖြည်းပျော့သွားတတ်တယ်။ ထို့ကြောင့် “ဒီအချက်က ကောင်းတယ်၊ ဒီအချက်ကိုတော့ အတူပြင်ကြမယ်” လို့ပြောတတ်ခြင်းဟာ မေတ္တာပါတဲ့ခေါင်းဆောင်မှု ဖြစ်ပါတယ်။

မိမိလက်မှ လွှဲပေးခြင်းဟာ အရှုံးမဟုတ်ပါဘူး။ ပင်ပျိုတစ်ပင် စိုက်သူက အရိပ်ကို ကိုယ်တစ်ယောက်တည်းမခံရနိုင်မှန်းသိသလို၊ ကိုယ်ပေးသောသင်ခန်းစာကို နောက်လူက ပိုကောင်းအောင်အသုံးချမယ်ဆိုတာကို ဝမ်းမြောက်နိုင်ရပါမယ်။ အဲဒီဝမ်းမြောက်မှုက မာနကို ဖြေလျော့ပြီး၊ အဖွဲ့ကို စိတ်ချစေပါတယ်။

နောက်ဆုံးအနေဖြင့် အိပ်ရာဝင်မီ သုံးမိနစ်ခန့် ငြိမ်ငြိမ်ထိုင်ပါ။ အသက်ရှူဝင်ထွက်ကို သိနေစဉ် “ဒီနေ့ ငါဘာကို မျှဝေပေးခဲ့သလဲ၊ ဘယ်သူ့ကို စိတ်လုံခြုံစေခဲ့သလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကို နည်းနည်းပိုရှင်းအောင်လုပ်မလဲ” ဟု မေးပါ။ အဖြေမထွက်လည်း မပူပါနဲ့။ မေးတတ်လာခြင်းကပင် မေ့လျော့မှုမှ နိုးလာခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

လက်တွေ့ အိမ်ထောင်စု ကို ကြည့်ရအောင်။ မိဘတစ်ဦးက ငွေစာရင်း၊ အရေးကြီးစာရွက်စာတမ်းနှင့် ဆုံးဖြတ်ရသည့်အကြောင်းကို မျှဝေမထားလျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် အိမ်ထောင်ဖက်နှင့် သားသမီးတို့ကို အရွယ်နှင့်ကိုက်ညီအောင် ရှင်းပြပြီး ယုံကြည်မှုကို လျှို့ဝှက်မှုဖြင့်မဟုတ်၊ ရိုးသားသောစနစ်ဖြင့် ကာကွယ်ရမည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

အိမ်ထောင်စု အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လက်တွေ့ မိဘနှင့်သားသမီး ကို ကြည့်ရအောင်။ “ငါပြောတာလုပ်” ဟူသောအမိန့်တစ်ခုတည်းဖြင့် ကလေးကို လေ့ကျင့်လျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် အလုပ်တစ်ခုကို အတူလုပ်ပြီး ဘာကြောင့်ထိုသို့ရွေးရသလဲကို ပြောပြကာ ကလေးအတွက် တာဝန်ယူခြင်းနှင့် မေးခွန်းမေးခြင်း အမွေဖြစ်လာမည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

မိဘနှင့်သားသမီး အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လက်တွေ့ ဆိုင်လုပ်ငန်း ကို ကြည့်ရအောင်။ ဆိုင်ပိုင်ရှင်က ကုန်မှာနည်း၊ ဖောက်သည်ကိုပြောနည်းနှင့် အကြွေးစည်းကမ်းကို မျှဝေမထားလျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ညနေတိုင်း အရောင်း၊ လက်ကျန်နှင့် မေးခွန်းတစ်ခုကို အတူပြန်စစ်ကာ ဆိုင်သည် လူတစ်ယောက်၏မှတ်ဉာဏ်မဟုတ်ဘဲ အဖွဲ့၏စနစ်ဖြစ်လာမည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဆိုင်လုပ်ငန်း အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လက်တွေ့ ရုံးအဖွဲ့ ကို ကြည့်ရအောင်။ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်သာ စာရင်း၊ စကားဝှက်နှင့် ဆုံးဖြတ်ချက်အကြောင်းကို သိနေလျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် တာဝန်အရန်လူတစ်ဦး သတ်မှတ်၍ အပတ်စဉ် လက်တွေ့လွှဲလုပ်ခိုင်းကာ နားရက်တွင်ပင် အဖွဲ့က ငြိမ်းငြိမ်းချမ်းချမ်း ဆက်လည်ပတ်နိုင်မည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ရုံးအဖွဲ့ အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လက်တွေ့ ဆရာနှင့်သင်တန်းသား ကို ကြည့်ရအောင်။ ဆရာက အဖြေကိုသာပေးပြီး စဉ်းစားနည်းကို မပြလျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် အမှားတစ်ခုကို အတူခွဲခြမ်းပြီး နောက်တစ်ကြိမ် စစ်မည့်မေးခွန်းကို ထားပေးကာ သင်တန်းသားသည် အဖြေလိုက်သူမဟုတ်ဘဲ ပညာအသုံးချတတ်သူ ဖြစ်လာမည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဆရာနှင့်သင်တန်းသား အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လက်တွေ့ ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း ကို ကြည့်ရအောင်။ ဝေယျာဝစ္စနှင့် လှူဒါန်းငွေစာရင်းကို လူနည်းစုသာ သိနေလျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် တာဝန်ခွဲဝေခြင်း၊ မှတ်တမ်းဖတ်ပြခြင်းနှင့် လေးစားစွာ မေးခွန်းဖြေခြင်းကို ကျင့်သုံးကာ အများယုံကြည်သော သာသနာ့ဝန်ဆောင်မှု ပိုတည်ငြိမ်လာမည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဘုန်းတော်ကြီးကျောင်း အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လက်တွေ့ လူမှုအဖွဲ့ ကို ကြည့်ရအောင်။ အောင်မြင်မှုကို လူတစ်ဦး၏ဂုဏ်ပုဒ်အဖြစ်သာ ထားလျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ကူညီခဲ့သူများကို အမည်ဖြင့် ကျေးဇူးတင်ပြီး အလုပ်နည်းလမ်းကို မျှဝေကာ နောက်လူများ ဝင်ရောက်တာဝန်ယူရဲသော အဖွဲ့ယဉ်ကျေးမှု ဖြစ်လာမည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

လူမှုအဖွဲ့ အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လက်တွေ့ ငွေကြေးတာဝန် ကို ကြည့်ရအောင်။ မိသားစုသို့မဟုတ် အဖွဲ့တွင် ငွေဝင်ငွေထွက်ကို မရှင်းလင်းဘဲ ထားလျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် နေ့စဉ်ငွေစာရင်းတိုနှင့် လစဉ်ပြန်လည်ရှင်းလင်းမှုကို လုပ်ကာ သံသယကြီးထွားမည့်နေရာတွင် သတိနှင့် တာဝန်ယူမှု ကြီးထွားလာမည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ငွေကြေးတာဝန် အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လက်တွေ့ အငြင်းပွားမှု ကို ကြည့်ရအောင်။ ရာထူးလွှဲပြောင်းချိန်တွင် အတိတ်အမှားကို လက်နက်လိုအသုံးပြုလျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ဖြစ်ရပ်၊ အကျိုးဆက်နှင့် ပြန်ပြင်မည့်လုပ်ရပ်ကို သီးခြားခွဲပြောကာ လူကိုမဖျက်ဘဲ လုပ်ငန်းစဉ်ကို ပြင်နိုင်မည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

အငြင်းပွားမှု အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လက်တွေ့ ဖုန်းနှင့်အွန်လိုင်း ကို ကြည့်ရအောင်။ အရေးကြီးအလုပ်ညွှန်ကြားချက်ကို ဖုန်းစကားတစ်ခါတည်းဖြင့်သာ ထားလျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ဆုံးဖြတ်ချက်တိုင်းကို ရိုးရှင်းသောမှတ်တမ်းနှင့် ပြန်အတည်ပြုစကားဖြင့် ထားကာ နောက်လူက မူလရည်ရွယ်ချက်ကို မမှားဘဲ ဆက်လုပ်နိုင်မည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဖုန်းနှင့်အွန်လိုင်း အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လက်တွေ့ ကျန်းမာရေးနှင့်အနားယူခြင်း ကို ကြည့်ရအောင်။ အကြီးအကဲက မနားဘဲ အလုပ်အားလုံးကို ကိုယ်တိုင်ထမ်းနေလျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် အနားယူမည့်ရက်ကိုပင် လေ့ကျင့်ခွင့်နှင့် စနစ်စမ်းသပ်ခွင့်အဖြစ် သတ်မှတ်ကာ အဖွဲ့တစ်ခုလုံးသည် လူတစ်ဦး၏ပင်ပန်းမှုကို မမှီတော့ဘဲ ကြီးထွားလာမည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျန်းမာရေးနှင့်အနားယူခြင်း အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လက်တွေ့ ကျေးဇူးတင်ခြင်း ကို ကြည့်ရအောင်။ ကိုယ့်အောင်မြင်မှုကို ကိုယ့်ကျွမ်းကျင်မှုတစ်ခုတည်းကြောင့်ဟု ထင်လျှင် အလုပ်က ကိုယ်မရှိသည့်နေ့တွင် ရပ်တန့်နိုင်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် နေ့ကုန်တိုင်း သင်ပေးခဲ့သူနှင့် ကူညီခဲ့သူကို စိတ်ဖြင့်ဖြစ်စေ စကားဖြင့်ဖြစ်စေ ကျေးဇူးတင်ကာ မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှု၏ အခြေခံဖြစ်သော မာနလျော့မှု ပေါ်လာမည်။ ဤသည်မှာ သမိုင်းဖြစ်ရပ်အဖြစ် မဆိုလိုသော နေ့စဉ်ဘဝ သရုပ်ပြအခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ကျေးဇူးတင်ခြင်း အတွက် ယနေ့ည ပြန်မေးရမည့်မေးခွန်းမှာ “ငါသိသောအရာထဲက ဘာတစ်ခုကို နောက်လူသိအောင် ရှင်းပြခဲ့သလဲ၊ ငါ့စကားကြောင့် ဘယ်သူမေးခွန်းမေးရဲလာသလဲ၊ မနက်ဖြန် ဘာကိုပိုရှင်းစေမလဲ” ဟူ၍ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုကို ဖြေတတ်လာခြင်းက အောင်မြင်မှုကို စိတ်အေးစေတဲ့ လေ့ကျင့်မှုပါ။

လူတစ်ဦးကို မတွယ်ဘဲ တရားမှန်၊ နည်းလမ်းမှန်၊ မေတ္တာမှန်ကို အားထားနိုင်လာတဲ့အခါ စိတ်ဝမ်းကွဲမှု လျော့နိုင်ပါတယ်။ နောက်လူကြီးထွားလာတာကို ဝမ်းမြောက်နိုင်လာပါတယ်။ အမှားကို မဖုံးဘဲ ပြင်နိုင်လာပါတယ်။ ဒီစိတ်အေးခြင်း၊ ဒီယုံကြည်မှု ပြန်ပေါ်လာခြင်းက နိရောဓသစ္စာ၏ အရသာကို နေ့စဉ်ဘဝထဲမှာ မြည်းစမ်းခြင်းပါ။

ထိုနိရောဓဘက်သို့ သွားရာလမ်းကတော့ မဂ္ဂသစ္စာပါ။ မှန်ကန်တဲ့အမြင်နဲ့ အမွေကိုမြင်ခြင်း၊ မှန်ကန်တဲ့ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ သင်ပေးခြင်း၊ မှန်ကန်တဲ့စကားနဲ့ ရှင်းပြခြင်း၊ မှန်ကန်တဲ့အလုပ်နဲ့ မျှဝေခြင်း၊ မှန်ကန်တဲ့အားထုတ်မှုနဲ့ နေ့စဉ်ပြင်ခြင်း၊ မှန်ကန်တဲ့သတိနဲ့ မလုပ်မီ လုပ်နေစဉ် လုပ်ပြီးနောက် ပြန်ကြည့်ခြင်း၊ မှန်ကန်တဲ့စိတ်တည်ငြိမ်မှုနဲ့ အလျင်မလိုဘဲ နားထောင်ခြင်းတို့ပါပဲ။

အဆုံးမှာ မေတ္တာစိတ်ထားကြပါစို့။ ကိုယ့်ကို သင်ပေးခဲ့သူများကို ကျေးဇူးတင်နိုင်ကြပါစေ။ ကိုယ်သင်ပေးရမည့်သူများကို မေတ္တာနဲ့ ထောက်ပံ့နိုင်ကြပါစေ။ ကိုယ့်လက်မှ လွှဲပေးရမည့် အလုပ်တိုင်းမှာ ရိုးသားမှု၊ သတိ၊ စည်းကမ်း၊ ကရုဏာတို့ ပါဝင်နိုင်ကြပါစေ။ မိသားစု၊ လုပ်ငန်းခွင်၊ လူမှုအဖွဲ့အစည်းတိုင်းမှာ စိတ်ဝမ်းကွဲခြင်းလျော့ပြီး ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှု တိုးပွားကြပါစေ။

ဤတရားနာယူရသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုအစုစုကို မိဘ၊ ဆရာသမား၊ ကျေးဇူးရှင်များနှင့် သတ္တဝါအားလုံးအား အမျှပေးဝေပါ၏။ အမျှ အမျှ အမျှ ယူတော်မူကြပါကုန်လော့။ သူတော်ကောင်းတို့၏ ကောင်းမှုတန်ခိုးဖြင့် ဘေးရန်ခပ်သိမ်းကင်းဝေးကြပါစေ။ ကိုယ်စိတ်နှစ်ဖြာ ချမ်းသာကြပါစေ။ သာသနာတော်အကျိုး၊ လူမျိုးအကျိုး၊ လောကအကျိုးကို သတိ၊ ပညာ၊ မေတ္တာဖြင့် ဆောင်ရွက်နိုင်ကြပါစေ။

ကလောင်ရှင်

စ၀်ဓမ္မသာမိ

(ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက)

၂၈ ဩဂုတ် ၂၀၂၆

ကိုးကားစာရင်း

ဒီဃနိကာယ၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ် (DN 16)၊ ‘ဓမ္မနှင့်ဝိနယသည် နောက်ပိုင်းဆရာဖြစ်မည်’ ဟူသောအပိုင်း။ Chaṭṭha Saṅgāyana / Mahāsaṅgīti Pāli edition, SuttaCentral, https://suttacentral.net/dn16/pli/ms (စစ်ဆေးခဲ့သည် ၂၀၂၆-၀၈-၂၈)।

ဒီဃနိကာယ၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ် (DN 16)၊ ဝဇ္ဇီတို့ မဆုတ်ယုတ်ရေးအခြေခံများပါသောအပိုင်း။ Chaṭṭha Saṅgāyana / Mahāsaṅgīti Pāli edition, SuttaCentral, https://suttacentral.net/dn16/pli/ms (စစ်ဆေးခဲ့သည် ၂၀၂၆-၀၈-၂၈)।

မဇ္ဈိမနိကာယ၊ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလိုဝါဒသုတ် (MN 61)၊ မလုပ်မီ၊ လုပ်နေစဉ်၊ လုပ်ပြီးနောက် ကံကို ပြန်လည်စစ်ဆေးရန် ညွှန်ကြားချက်။ Chaṭṭha Saṅgāyana / Mahāsaṅgīti Pāli edition, SuttaCentral, https://suttacentral.net/mn61/pli/ms (စစ်ဆေးခဲ့သည် ၂၀၂၆-၀၈-၂၈)।

ဓမ္မပဒ၊ အပ္ပမာဒဝဂ်၊ အခန်းငယ် ၂၁ (Dhp 21)။ Chaṭṭha Saṅgāyana / Mahāsaṅgīti Pāli edition, SuttaCentral, https://suttacentral.net/dhp21/pli/ms (စစ်ဆေးခဲ့သည် ၂၀၂၆-၀၈-၂၈)।

ဒီဃနိကာယ၊ သိင်္ဂါလသုတ် (DN 31)၊ အလုပ်ရှင်နှင့် အလုပ်သမားတို့၏ အပြန်အလှန်တာဝန်များပါသောအပိုင်း။ Chaṭṭha Saṅgāyana / Mahāsaṅgīti Pāli edition, SuttaCentral, https://suttacentral.net/dn31/pli/ms (စစ်ဆေးခဲ့သည် ၂၀၂၆-၀၈-၂၈)।

ဓမ္မပဒ၊ အပ္ပမာဒဝဂ်၊ အခန်းငယ် ၂၅ (Dhp 25)။ Chaṭṭha Saṅgāyana / Mahāsaṅgīti Pāli edition, SuttaCentral, https://suttacentral.net/dhp25/pli/ms (စစ်ဆေးခဲ့သည် ၂၀၂၆-၀၈-၂၈)।

“ဖောက်သည်၏ လိုအပ်ချက်ကို မှန်ကန်စွာ နားထောင်ခြင်း” — လက်တွေ့လုပ်ငန်းစနစ်အဖြစ် တည်ဆောက်ခြင်း

 သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ခုနှစ်

မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်နေ့

ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်၊ သောကြာနေ့

“ဖောက်သည်၏ လိုအပ်ချက်ကို မှန်ကန်စွာ နားထောင်ခြင်း”

— လက်တွေ့လုပ်ငန်းစနစ်အဖြစ် တည်ဆောက်ခြင်း

နားထောင်ခြင်းသည် အရောင်းပညာတစ်ခုသာ မဟုတ်။ အမှန်ကို သိမြင်စေသော သတိ၊ မေတ္တာနှင့် ပညာ၏ အလုပ်ဖြစ်သည်။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဒကာ ဒကာမတို့ရေ… ယနေ့ခေတ် အလုပ်အကိုင်လောကမှာ ဖောက်သည်မကျေနပ်ဘူး၊ ဖုန်းပြန်မဖြေဘူး၊ စာမပြန်ဘူး၊ အော်ဒါမထပ်တော့ဘူးဆိုတဲ့ အသံတွေကို မကြာခဏ ကြားရပါတယ်။ အဲဒီအခါ အများစုက ‘ဘယ်လိုပြောရမလဲ’ ကို အရင်စဉ်းစားတတ်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် ဘုရားတရားက သင်ပေးတဲ့ လမ်းဟာ ပြောဖို့အရင် မဟုတ်ပါဘူး။ မိမိရှေ့မှာ အမှန်တကယ်ဖြစ်နေတဲ့ ဒုက္ခကို သိဖို့၊ တစ်ဖက်လူရဲ့ အခက်အခဲကို မှန်မှန်ကန်ကန် ကြားဖို့က အရင်ဖြစ်ပါတယ်။

ဖောက်သည်ဆိုတာ ငွေရှင်တစ်ယောက်သာ မဟုတ်ပါဘူး။ တရားနာပရိတ်သတ်တို့က ပစ္စည်းရောင်းသူဖြစ်လျှင် ဝယ်သူက ဖောက်သည်၊ ဝန်ဆောင်မှုပေးသူဖြစ်လျှင် လာရောက်အပ်နှံသူက ဖောက်သည်၊ ဆရာဖြစ်လျှင် ကျောင်းသားနှင့် မိဘက ဖောက်သည်၊ ဆေးရုံမှာဆိုလျှင် လူနာနှင့် မိသားစုက ဖောက်သည်၊ သာသနာရေးအဖွဲ့အစည်းမှာဆိုလျှင် ပံ့ပိုးသူ၊ လာရောက်မေးမြန်းသူ၊ ဝန်ထမ်းတို့ကလည်း မိမိဂရုစိုက်ရမည့်သူများ ဖြစ်ပါတယ်။ ‘သူ့လိုအပ်ချက်က ဘာလဲ’ ဟု နားထောင်တတ်ခြင်းမှာ လူကို လူအဖြစ် လေးစားခြင်းပင် ဖြစ်ပါတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့… နားဖြင့် ကြားရုံကို နားထောင်ခြင်းလို့ မခေါ်သေးပါဘူး။ စကားဆုံးအောင် မစောင့်ဘဲ ကိုယ်သိပြီးသားအဖြေကို ထုတ်ပြောဖို့ စောင့်နေခြင်း၊ မကျေနပ်ချက်ကို ကာကွယ်ရေးစကားနဲ့ တားခြင်း၊ ‘မဖြစ်နိုင်ဘူး’ ‘အရင်ကလည်း ဒီလိုပဲ’ လို့ ပြန်လှန်ခြင်းတို့က ကြားတာသာရှိပြီး နားထောင်တာ မရှိသေးတဲ့ အခြေအနေပါ။ နားထောင်ခြင်းဆိုသည်မှာ စကားလုံးကိုသာ မဟုတ်ဘဲ အခက်အခဲ၊ အကျိုးဆက်၊ မျှော်လင့်ချက်၊ ကြောက်ရွံ့မှုကိုပါ ဂရုတစိုက် စိစစ်ကြားနာခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

ဗုဒ္ဓမြတ်စွာဘုရားရှင်က စကားပြောရာမှာ အချိန်အခါနှင့် ကိုက်ညီခြင်း၊ မှန်ကန်ခြင်း၊ နူးညံ့ခြင်း၊ အကျိုးရှိခြင်း၊ မေတ္တာစိတ်ဖြင့် ပြောခြင်းတို့ကို ညွှန်ပြထားပါတယ်။ အဲဒီစည်းကမ်းငါးပါးကို အလုပ်ခွင်မှာ ပြောင်းလှန်စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မိမိက ဖောက်သည်ကို ပြန်ပြောမည့်အခါသာမက၊ ဖောက်သည်ပြောသည့်စကားကို လက်ခံရာမှာလည်း အချိန်ပေးသလား၊ အမှန်ကို ရှာသလား၊ နူးညံ့စွာမေးသလား၊ အကျိုးရှိမည့်နည်းကို ရွေးသလား၊ မေတ္တာမပျက်သလားဆိုတာ မေးရပါမယ်။  

အချို့က ‘နားထောင်လွန်းရင် ဖောက်သည်က အနိုင်ယူသွားမယ်’ လို့ ထင်ကြတယ်။ မဟုတ်ပါဘူး။ နားထောင်ခြင်းသည် မမှန်သောတောင်းဆိုချက်ကို အလိုလို သဘောတူခြင်းမဟုတ်ပါ။ အမှန်ကို စိစစ်ဖို့ အခွင့်ပေးခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ မိမိမသိသေးသောအရာကို မသိသေးကြောင်း ဝန်ခံနိုင်ခြင်း၊ အချက်အလက်မပြည့်စုံသေးလျှင် စုံစမ်းမည်ဟု ပြောနိုင်ခြင်းက ယုံကြည်မှုကို မလျော့စေဘဲ တိုးစေပါတယ်။

ဥပမာတစ်ခုကို စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။ အွန်လိုင်းမှ ဝယ်ယူသူတစ်ဦးက ‘ပို့ဆောင်မှုနောက်ကျလို့ အလုပ်ပျက်သွားတယ်’ ဟု စိတ်တိုစွာ စာရေးလာသည်ဟု ယူဆကြပါစို့။ ချက်ချင်း ‘ပို့ဆောင်ရေးကုမ္ပဏီအပြစ်ပါ’ ဟု ဖြေလိုက်လျှင် သူ့ဒုက္ခကို မကြားရာရောက်ပါတယ်။ အရင်ဆုံး ‘ဘယ်နေ့လိုအပ်ခဲ့သလဲ၊ ဘယ်လိုအကျိုးဆက် ဖြစ်သွားသလဲ၊ အခုအချိန်မှာ ဘာအကူအညီ အမြန်ဆုံးလိုသလဲ’ ဟု မေးလိုက်သောအခါ ပြဿနာသည် နောက်ကျမှုတစ်ခုတည်းမဟုတ်၊ သူ့အလုပ်အတွက် အစားထိုးပစ္စည်းလိုအပ်နေခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ပေါ်လာပါတယ်။ ဤဥပမာသည် စိတ်ကူးဖြင့် ရှင်းပြသော လက်တွေ့ကိစ္စပုံစံသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ‘ပြဿနာ’ နှင့် ‘လိုအပ်ချက်’ ကို ခွဲသိရပါမယ်။ ပြဿနာက ‘နောက်ကျတယ်’ ဖြစ်နိုင်တယ်။ လိုအပ်ချက်က ‘ယုံကြည်စိတ်ချရသော ရက်စွဲ၊ အမြန်အစားထိုးနည်း၊ နောက်တစ်ကြိမ် မဖြစ်အောင် အာမခံချက်’ ဖြစ်နိုင်တယ်။ ပြဿနာစကားကိုသာ တုံ့ပြန်လျှင် ခဏငြိမ်းမယ်။ လိုအပ်ချက်ကို သိပြီး စနစ်ပြင်လျှင် အမြစ်က စပြင်မယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့… လူတစ်ယောက် စိတ်ဆိုးပြီး ပြောလာတဲ့အခါ သူ၏အသံတက်ခြင်းကိုပဲ မယူကြည့်ပါနဲ့။ ‘ဒီအသံအောက်မှာ ဘာနာကျင်မှုရှိနေသလဲ’ ဟု မေးကြည့်ပါ။ လူတစ်ယောက်က ‘သုံးခါ ဖုန်းဆက်တာ မကိုင်ဘူး’ လို့ ပြောလာလျှင် ပစ္စည်းအကြောင်းသာ မေးနေတာမဟုတ်ပါဘူး။ ‘ငါ့ကို အရေးမထားဘူးလား’ ဟု ခံစားနေရခြင်းလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ အဲဒီခံစားချက်ကို မနားထောင်ဘဲ စည်းမျဉ်းစာတစ်ကြောင်း ပို့လိုက်လျှင် စိတ်ပိုကွာသွားတတ်ပါတယ်။

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ကိုယ်ကာယ၊ ဝစီ၊ မနောအမှုကို မပြုမီ၊ ပြုနေစဉ်၊ ပြုပြီးနောက် ပြန်လည်ဆင်ခြင်ရန် သင်ပေးထားပါတယ်။ အလုပ်ခွင်စကားပြောရာတွင်လည်း ဒီသုံးကာလဆင်ခြင်မှုကို ယူသုံးနိုင်ပါတယ်။ ပြန်မဖြေမီ ‘ဒီစကားက သူ့ကို ပိုနာစေမလား’ ဟု စစ်ပါ။ ပြောနေစဉ် ‘သူ နားလည်သလား၊ စိတ်ပိုတင်းလာသလား’ ဟု စောင့်ကြည့်ပါ။ ပြောပြီးနောက် ‘ဒီပြန်လည်ဖြေကြားမှုက အကျိုးရှိသွားသလား၊ ပြန်ပြင်ရန် ဘာလိုသလဲ’ ဟု အကဲဖြတ်ပါ။  

ဒီအချက်ကို လက်တွေ့လုပ်ငန်းစနစ်အဖြစ် တည်ဆောက်မယ်ဆိုလျှင် လူတစ်ဦး၏ စိတ်ကောင်းတစ်ခုပေါ်မှာ မထားဘဲ အဖွဲ့တစ်ခုလုံး လိုက်နာနိုင်သော အဆင့်များအဖြစ် လုပ်ရပါမယ်။ ပထမအဆင့်မှာ ‘မှတ်တမ်းတင်ခြင်း’ ပါ။ ဖောက်သည်ပြောသမျှကို စကားလုံးတိတိကျကျ ကူးရေးရန် မဟုတ်ဘဲ သူပြောသောအခက်အခဲ၊ ဖြစ်ပွားသည့်အချိန်၊ သူလိုချင်သော ဖြေရှင်းချက်ကို သေချာမှတ်တမ်းတင်ခြင်းပါ။ မှတ်တမ်းမရှိလျှင် နားထောင်မှုက မနက်ဖြန်ရောက်တော့ ပျောက်သွားတတ်ပါတယ်။

နားထောင်မှုကို စနစ်ဖြစ်စေခြင်း

ဒုတိယအဆင့်က ‘ပြန်လည်အတည်ပြုမေးခြင်း’ ပါ။ ‘သင်ပြောလိုတာက ပစ္စည်းအမျိုးအစားမမှန်တာကြောင့် အစီအစဉ်နောက်ကျသွားတယ်၊ အခုက အမြန်လဲလှယ်ပေးဖို့နဲ့ နောက်တစ်ကြိမ် မမှားဖို့ သေချာစေချင်တာ ဟုတ်ပါသလား’ ဟု မေးလိုက်ခြင်းသည် အချိန်ဖြုန်းခြင်းမဟုတ်ပါ။ မိမိကြားသလိုကို သူ့ရှေ့မှာ ပြန်ထားပြခြင်းပါ။ ဒီအဆင့်က မမှန်ကန်သော ခန့်မှန်းချက်များစွာကို ကာကွယ်ပေးနိုင်ပါတယ်။

တတိယအဆင့်က ‘အရေးကြီးမှု ခွဲခြားခြင်း’ ပါ။ တချို့ကိစ္စက ချက်ချင်း အန္တရာယ်ကာကွယ်ရမယ်၊ တချို့ကိစ္စက အချိန်ဇယားပြင်ရမယ်၊ တချို့ကိစ္စက စည်းမျဉ်းပြန်ရေးရမယ်၊ တချို့ကိစ္စက ဝန်ထမ်းသင်တန်းလိုမယ်။ အရာအားလုံးကို တစ်ပုံစံတည်း ဖြေမည်ဆိုလျှင် မျှတမှုမရှိတော့ပါဘူး။ နားထောင်ပြီးမှ သေချာခွဲခြားခြင်းက ပညာနဲ့လုပ်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

စတုတ္ထအဆင့်က ‘တာဝန်ရှင်သတ်မှတ်ခြင်း’ ပါ။ ဖောက်သည်တစ်ဦးက သူ့အရေးကို ပြောပြီး ‘ကျွန်တော်တို့ ဆက်ကြည့်ပါမယ်’ ဆိုသည့် အဖြေတစ်ခုသာ ရလာလျှင် မျှော်လင့်ချက်မတည်မြဲပါဘူး။ ဘယ်သူက ဆက်သွယ်မလဲ၊ ဘယ်အချိန် ပြန်ဖြေမလဲ၊ ဘယ်ဆုံးဖြတ်ချက်အထိ သူ့လက်ထဲမှာ ရှိမလဲဆိုတာ ရှင်းရပါမယ်။ တာဝန်မရှင်းလျှင် မေတ္တာကောင်းစိတ်ရှိသူများပင် အလုပ်များကြားတွင် မမေ့မလျော့နိုင်တော့ပါဘူး။

ပဉ္စမအဆင့်က ‘ပြန်လည်အသိပေးခြင်း’ ပါ။ ဖြေရှင်းပြီးမှသာ စကားပြောမယ်ဆိုရင် နောက်ကျနိုင်ပါတယ်။ စစ်ဆေးနေဆဲဖြစ်လျှင်လည်း ‘သင်ပြောခဲ့တာကို လက်ခံမှတ်တမ်းတင်ထားပါတယ်၊ ဒီနေ့အတွင်း စစ်ဆေးပြီး ဘယ်အချိန် ပြန်ကြားမယ်’ ဟု ပြောနိုင်ပါတယ်။ စကားလုံးနည်းနည်းပေမယ့် အဲဒီစကားက လူတစ်ဖက်ရဲ့ မသေချာမှုကို လျှော့ချပေးတတ်ပါတယ်။

ဆဋ္ဌမအဆင့်က ‘အမြစ်အကြောင်းရင်း ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်း’ ပါ။ အတူတူမကျေနပ်ချက် သုံးခါ၊ လေးခါပြန်လာလျှင် ဖောက်သည်ကိုသာ ပြန်ဖြေနေခြင်း မလုံလောက်တော့ပါဘူး။ ပစ္စည်းစစ်ဆေးမှုလား၊ ဖုန်းလက်ခံစနစ်လား၊ ဈေးနှုန်းရှင်းပြချက်လား၊ ဝန်ထမ်းအခွင့်အာဏာလား ဆိုတာကို အဖွဲ့လိုက် ပြန်ကြည့်ရပါမယ်။ မကျေနပ်ချက်သည် အပြစ်တင်စာ မဟုတ်ဘဲ စနစ်ကောင်းဖို့ရသော သတင်းတစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်ပါတယ်။

ဦးဇင်းတို့ စဉ်းစားကြည့်ရအောင်… ဖောက်သည်က စကားအများကြီးပြောတယ်ဆိုပြီး မကြိုက်တဲ့စိတ် ထွက်လာတတ်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် မိမိလုပ်ငန်းအတွင်းမှာ မပြောနိုင်သူတွေ၊ မသက်သာလို့သာ ထွက်သွားသူတွေက ပိုများနိုင်တယ်။ ပြောလာသူတစ်ယောက်ဟာ အဆက်အသွယ် မပြတ်သေးသူ ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ အဲဒီအသံကို မလေးစားလျှင် နောက်တစ်ကြိမ် သူက မပြောတော့ဘဲ ဝေးသွားနိုင်ပါတယ်။

သို့သော် နားထောင်သူကိုယ်တိုင်လည်း စိတ်မတည်ငြိမ်လျှင် မရပါဘူး။ ကာဠကူပမသုတ်တွင် ဆန့်ကျင်စကားများ ကြုံရလျှင်ပင် စိတ်မပျက်စေဘဲ မေတ္တာစိတ်ကို ထိန်းသိမ်းရန် ညွှန်ပြထားပါတယ်။ ဒီမှာဆိုလိုတာက ဖောက်သည်၏ စိတ်ဆိုးသံကို အမှားအားလုံးအဖြစ် လက်ခံလိုက်ပါဟု မဟုတ်ပါ။ ကိုယ့်စိတ်ထဲက ဒေါသကို မီးမပေးဘဲ အကြောင်းအရာကို စစ်နိုင်အောင် ရပ်တည်ဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။  

နားထောင်ရင်း ကိုယ့်စိတ်က တင်းလာလျှင် ခဏရပ်ပါ။ ချက်ချင်း ပြန်မရိုက်ပါနဲ့။ အသက်ရှူဝင်၊ ထွက်ကို နှစ်ကြိမ် သတိထားပါ။ ‘ဒီအခိုက်အတန့်မှာ ငါက အနိုင်ယူချင်တာလား၊ အမှန်ကို သိချင်တာလား’ လို့ မေးပါ။ အနိုင်ယူချင်စိတ်ဖြင့် ရေးသောစာ၊ ပြောသောစကားက အဖွဲ့အစည်း၏ဂုဏ်ကို မကာကွယ်နိုင်ပါ။ အမှန်ကို သိချင်စိတ်ဖြင့် ရပ်သည့်ခဏကသာ နည်းလမ်းကောင်းကို ဖွင့်ပေးပါတယ်။

ဤအချက်ကို လေ့ကျင့်ဖို့ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ ‘အကြောင်းပြန်မီ သုံးမေးခွန်း’ စနစ်ထားနိုင်ပါတယ်။ (၁) သူ့အဓိကအခက်အခဲကို စကားတစ်ကြောင်းဖြင့် ပြောနိုင်ပြီလား။ (၂) သူအခုလိုချင်တာကို မေးပြီးပြီလား။ (၃) မိမိမသေချာသေးတာကို မသေချာသေးကြောင်း ပြောနိုင်ပြီလား။ သုံးခုထဲက တစ်ခုမပြည့်သေးလျှင် ချက်ချင်းဖြေစာ မပို့သေးဘဲ နားထောင်မှုကို ဆက်လုပ်သင့်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ မှန်ကန်မှုဆိုတာ ‘သူပြောသမျှကို အတည်ပြုခြင်း’ မဟုတ်သလို ‘မိမိလုပ်ငန်းက မမှားဘူး’ ဟုသာ ပြောခြင်းလည်း မဟုတ်ပါ။ အချက်အလက်နှစ်ဘက်ကို စုစည်းပြီး ဘယ်အရာက ဖြစ်ခဲ့သလဲ၊ ဘယ်အရာကို ပြုပြင်နိုင်သလဲ၊ ဘယ်အရာကို မပြုလုပ်နိုင်သလဲကို သန့်ရှင်းစွာ ပြောခြင်းပါ။ အမှန်တရားကို နူးညံ့စွာပြောနိုင်ခြင်းက စီးပွားရေးအကျိုးနဲ့ သီလအကျိုး နှစ်ခုလုံးကို ကာကွယ်ပါတယ်။

စိတ်မပျက်ဘဲ အမှန်ကိုကြားခြင်း

ဓမ္မပဒတွင် မှန်ကန်သောဆုံးဖြတ်မှုသည် အလျင်လိုက်၍ မဖြစ်၊ ကိစ္စကို ပညာဖြင့် စိစစ်သူကိုသာ ဓမ္မ၌တည်သူဟု ဆိုထားပါတယ်။ ဒါဟာ ဖောက်သည်မကျေနပ်ချက်တစ်ခုရောက်လာတိုင်း ဘယ်သူအသံကျယ်သလဲကို လိုက်၍ မဆုံးဖြတ်ရန် သတိပေးချက်ပါ။ စစ်ဆေးရမည့်အရာကို စစ်ဆေးပြီး၊ မျှတရမည့်အရာကို မျှတပြီး၊ အမှားရှိလျှင် ပြင်ခြင်းက တရားနည်းလမ်းနဲ့ လုပ်ငန်းနည်းလမ်း ကိုက်ညီသည့်နေရာပါ။  

လက်တွေ့ဖြစ်နိုင်သည့် နောက်ဥပမာတစ်ခုကို ကြည့်ပါ။ သင်တန်းကျောင်းတစ်ခုမှာ မိဘတစ်ဦးက ‘ဆရာမက ကလေးကို မဂရုစိုက်ဘူး’ ဟု ပြောလာနိုင်ပါတယ်။ ချက်ချင်း ဆရာမဘက်က ကာကွယ်ပြောလျှင် မိဘရဲ့ စိုးရိမ်မှုကို မကြားရာရောက်တယ်။ တစ်ဖက်တည်း မေးလျှင်လည်း ဆရာမကို မမျှတရာရောက်တယ်။ မှန်ကန်စွာနားထောင်ခြင်းမှာ ကလေး၊ မိဘ၊ ဆရာမ၊ အတန်းမှတ်တမ်းတို့ကို လေးဘက်လုံးကြားနာပြီး ‘ဘယ်လိုအကူအညီက ကလေးအတွက် အကောင်းဆုံးလဲ’ ဟု စိတ်တည်ငြိမ်စွာ ဆုံးဖြတ်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။ ဤသည်လည်း ရှင်းပြရန် ဖန်တီးထားသော အခြေအနေဥပမာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဖောက်သည်၏အသံကို စနစ်တည်ဆောက်ဖို့ အသုံးချရာတွင် လျှို့ဝှက်ချက်နှင့် ဂုဏ်သိက္ခာကို မမေ့ရပါ။ မကျေနပ်ချက်ကို အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးမှာ လူနာမည်များနှင့် ဖော်ပြလျှင် ပြင်ဆင်မှုထက် အရှက်ခွဲမှု ဖြစ်သွားနိုင်တယ်။ စနစ်သုံးသပ်ရာတွင် လိုအပ်သလောက်သာ မျှဝေပါ၊ လူကို အပြစ်တင်မည့်အစား လုပ်ငန်းစဉ်ကို စစ်ပါ၊ အရေးကြီးသောအချက်အလက်ကို တာဝန်ရှိသူများသာ ကိုင်တွယ်ပါ။

နားထောင်ခြင်းက နေ့စဉ်အစည်းအဝေးထဲမှာလည်း လိုပါတယ်။ အစည်းအဝေးမှာ အကြီးအကဲတစ်ယောက်ပြောပြီး အခြားသူများက ခေါင်းညိတ်ရုံဖြစ်နေပါက သတင်းအမှန် မတက်လာပါဘူး။ ‘ဖောက်သည်က ဘာပြောလဲ’ ‘အဲဒီစကားကို ထောက်ခံသည့် အချက်အလက်က ဘာလဲ’ ‘ဘယ်သူက ပြန်ဆက်သွယ်မလဲ’ ‘ဘယ်နေ့ ပြန်သုံးသပ်မလဲ’ ဟု မေးခွန်းလေးခုထားလိုက်လျှင် အစည်းအဝေးက စကားဝိုင်းမှ လုပ်ငန်းစနစ်သို့ ရောက်လာနိုင်ပါတယ်။

ဝန်ထမ်းများကိုလည်း နားထောင်တတ်ရပါမယ်။ ဖောက်သည်နှင့် နီးကပ်စွာတွေ့နေသူက လက်ခံဝန်ထမ်း၊ ပို့ဆောင်သူ၊ ဆရာ၊ အကူအညီပေးသူ ဖြစ်တတ်ပါတယ်။ သူတို့က ပြောလာတဲ့ အခက်အခဲကို ‘အကြောင်းပြချက်ပေးနေတယ်’ လို့သာ မယူလိုက်ပါနဲ့။ မျက်နှာပြင်ရှေ့က လူများသတိထားမိသော အချက်တစ်ခုက စနစ်ပြင်ရန် အရေးကြီးသောသတင်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

မြတ်စွာဘုရားရှင်သည် ကျွမ်းကျင်သောစားဖိုမှူးက မိမိအရှင်၏ အရသာကို အချက်ပြများဖြင့် သိအောင် စောင့်ကြည့်သကဲ့သို့၊ လေ့ကျင့်သူသည် ဖြစ်ပျက်နေသော အခြေအနေမှ သင်ယူရမည်ဟု ဥပမာပေးထားပါတယ်။ အလုပ်ခွင်အတွက် ယူသုံးမယ်ဆိုရင် စိတ်ကူးတစ်ခုကောင်းတယ်လို့ ထင်ရုံနဲ့ မဆုံးဖြတ်ဘဲ၊ ဖောက်သည်တုံ့ပြန်မှု၊ ပြန်လည်လာရောက်မှု၊ အမှားပြန်ဖြစ်မှု၊ အကူအညီတောင်းသည့်ပုံစံကို လေ့လာရမယ်လို့ နားလည်နိုင်ပါတယ်။ ဒါသည် သုတ္တန်ဥပမာကို ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းအတွက် ရှင်းပြသည့်အသုံးချမှုသာ ဖြစ်ပြီး ဓမ္မကို စီးပွားရေးအောင်မြင်မှုအာမခံအဖြစ် မပြောလိုပါ။  

သတင်းအချက်အလက် စုဆောင်းရာမှာ အရေအတွက်တစ်ခုတည်းနဲ့ မလုံလောက်ပါဘူး။ ‘မကျေနပ်သူ ၁၀ ယောက်’ ဆိုတာကိုသာကြည့်လျှင် ဘာကိုပြင်ရမလဲ မသိနိုင်ဘူး။ သူတို့၏ပြဿနာက အတူတူလား၊ မတူလား၊ ဘယ်အဆင့်မှာ စဖြစ်လဲ၊ ဘယ်အုပ်စုကို ပိုထိခိုက်လဲ၊ ဖြေရှင်းပြီးနောက် ပြန်ဖြစ်သလားကို စနစ်တကျ ကြည့်ရပါတယ်။ ဒေတာဟာ လူရဲ့အသံကို ဖျောက်ပစ်ဖို့မဟုတ်၊ လူရဲ့အသံကို မပျောက်အောင် စုစည်းဖို့ ဖြစ်ရပါမယ်။

မေးခွန်းမေးနည်းလည်း အရေးကြီးပါတယ်။ ‘ဘာလို့ အဲလောက်စိတ်ဆိုးနေတာလဲ’ ဆိုလျှင် တစ်ဖက်လူက မိမိကို အပြစ်တင်တယ်လို့ ခံစားနိုင်ပါတယ်။ ‘ဒီအခက်အခဲက ဘယ်အချိန်က စတင်ခဲ့သလဲ’ ‘အခုအချိန်မှာ ဘယ်လိုဖြေရှင်းချက်က အကောင်းဆုံးဖြစ်မလဲ’ ‘နောက်တစ်ကြိမ် အဆင်ပြေဖို့ ဘာကိုပြောင်းစေချင်သလဲ’ ဟု မေးလျှင် ပြဿနာကို အတူတကွကြည့်နိုင်ပါတယ်။ မေးခွန်းကောင်းသည် စုံစမ်းခြင်းမဟုတ်၊ နားလည်မှုအတွက် တံခါးဖွင့်ခြင်း ဖြစ်ပါတယ်။

စကားအနည်းငယ်ဖြင့် ကျေနပ်အောင်လုပ်ဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့။ မတတ်နိုင်သောအရာကို ‘ရပါတယ်’ လို့ ကတိပေးပြီး နောက်မှမပြီးလျှင် ယုံကြည်မှုက နှစ်ဆကျတတ်ပါတယ်။ တာဝန်ရှိသူက မသေချာသေးလျှင် ‘ဒီအချက်ကို အတည်ပြုပြီးမှ အချိန်ဘယ်လောက်အတွင်း ပြန်ဖြေမယ်’ ဟု ပြောပါ။ မှန်ကန်သော ကန့်သတ်ချက်ကို ပြောနိုင်ခြင်းဟာ ဝန်ဆောင်မှုအားနည်းတာမဟုတ်၊ သစ္စာကို ကာကွယ်ခြင်းဖြစ်ပါတယ်။

လုပ်ငန်းမှာ လျှော့ဈေးပေးခြင်း၊ လဲလှယ်ပေးခြင်း၊ ပြန်အမ်းပေးခြင်းတို့ လိုအပ်နိုင်ပါတယ်။ ဒါပေမယ့် အဲဒါတွေဟာ နားထောင်ခြင်းရဲ့ နောက်ဆုံးမဟုတ်ပါဘူး။ ငွေကြေးတစ်ခု ပေးလိုက်တာနဲ့ မကျေနပ်ချက်က ပျောက်သွားနိုင်ပေမယ့် မေးခွန်းမေးချင်သူ မေးလို့မရတဲ့စနစ်၊ ပြန်လည်အသိပေးသူမရှိတဲ့စနစ်၊ အမှားပြန်ဖြစ်နေတဲ့စနစ်က မပြင်လျှင် အနာက ထပ်ဖြစ်နေမယ်။

အိမ်ထောင်စုထဲမှာလည်း ဒီတရားက အသုံးဝင်ပါတယ်။ မိသားစုတစ်ယောက်က ‘အိမ်ကဘယ်သူမှ ငါ့ကိုနားမလည်ဘူး’ လို့ ပြောလာလျှင် အကြံပေးဖို့ အလျင်မလိုပါ။ ‘နင်အခု ဘာအခက်အခဲကို အများဆုံးခံနေရလဲ’ လို့ မေးပြီး စကားဆုံးအောင် နားထောင်ပေးပါ။ အလုပ်ခွင်မှာ ဖောက်သည်ကို နားထောင်ခြင်းလို့ ခေါ်သလို အိမ်မှာ မေတ္တာနှင့် နားထောင်ခြင်းလို့ ခေါ်နိုင်ပါတယ်။ အခြေခံစိတ်ကတော့ တစ်ခုတည်းပါ—မိမိအဖြေထက် တစ်ဖက်ရဲ့အမှန်ကို အရင်ထားခြင်း။

အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ လေ့ကျင့်မှုမရှိလျှင် စကားကောင်းကောင်းပြောသူတစ်ယောက် မရှိသည့်နေ့မှာ စနစ်ပျက်သွားတတ်ပါတယ်။ ထို့ကြောင့် ဝန်ထမ်းသစ်ဝင်တိုင်း နားထောင်မှုလေ့ကျင့်ခန်း ထည့်ပေးပါ။ ဖောက်သည်တစ်ဦး၏စာကိုဖတ်ပြီး ‘အချက်အလက်’ ‘ခံစားချက်’ ‘လိုအပ်ချက်’ ‘နောက်အဆင့်’ ဟူ၍ လေးပိုင်းခွဲရေးခိုင်းပါ။ ပြန်စာမရေးခင် သူပြောထားတာကို စာကြောင်းနှစ်ကြောင်းဖြင့် ပြန်အတည်ပြုခိုင်းပါ။ ဒီလိုလေ့ကျင့်ထားလျှင် အရေးကြီးချိန်မှာ အလေ့အကျင့်က ကူညီပေးပါတယ်။

အဖွဲ့တစ်ခုလုံး၏ လေ့ကျင့်မှု

နားထောင်ခြင်းအတွက် အကြီးအကဲ၏နမူနာက အလွန်အရေးကြီးပါတယ်။ ခေါင်းဆောင်က မေးခွန်းမေးလာသူကို ရိုက်ချိုးတတ်လျှင် ဝန်ထမ်းများက မကောင်းသတင်းကို ဖုံးထားတတ်ကြတယ်။ ခေါင်းဆောင်က ‘ဒီပြဿနာကို ပြောလာတာကျေးဇူးတင်ပါတယ်၊ အချက်အလက်ကို အတူစစ်ကြမယ်’ ဟု ပြောတတ်လျှင် အမှားတွေ မြန်မြန်ပေါ်လာတယ်။ အမှားမြန်မြန်ပေါ်လာတာဟာ အဖွဲ့ဂုဏ်ကျတာမဟုတ်၊ ပြင်ဆင်နိုင်စွမ်း တိုးတာဖြစ်ပါတယ်။

တချို့အခါ ဖောက်သည်၏တောင်းဆိုချက်က စည်းမျဉ်းနှင့် မကိုက်နိုင်တယ်။ အဲဒီအခါလည်း မေးခွန်းကို မပယ်လိုက်ပါနဲ့။ ‘ဒီတောင်းဆိုချက်ကို ဒီအကြောင်းကြောင့် မလုပ်နိုင်ပါ၊ ဒါပေမယ့် ဒီနည်းလမ်းနှစ်ခုထဲက ဘယ်တစ်ခုကို ကူညီပေးနိုင်ပါတယ်’ ဟု အခြားလမ်းကို ရှင်းပြပါ။ စည်းမျဉ်းရှိခြင်းနဲ့ ကရုဏာရှိခြင်းဟာ ဆန့်ကျင်တာ မဟုတ်ပါ။ စည်းမျဉ်းကို လူမနာအောင် ရှင်းပြနိုင်ခြင်းက ပညာပါ။

မင်္ဂလသုတ်မှာ နားထောင်ခြင်းနှင့် သင်ယူခြင်းကို မင်္ဂလာတရားများအဖြစ် ဖော်ပြထားပါတယ်။ သင်ယူခြင်းသည် စာအုပ်ဖတ်ခြင်းတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါ။ ကိုယ့်အလုပ်အပေါ် လာသောတုံ့ပြန်မှုကို သင်ခန်းစာအဖြစ် ခံယူနိုင်ခြင်းလည်း ဖြစ်ပါတယ်။ ‘သူက ငါ့ကိုဝေဖန်တယ်’ မှ ‘ဒီကိစ္စက ဘာသင်ပေးနေသလဲ’ သို့ ပြောင်းနိုင်တဲ့အခါ အပြစ်တင်မှုက ပညာဖြစ်လာပါတယ်။  

ဒကာ ဒကာမတို့… တစ်နေ့တာအဆုံးမှာ မိမိအဖွဲ့ကို သုံးမေးခွန်းမေးကြည့်ပါ။ ဒီနေ့ ဘယ်ဖောက်သည်ရဲ့စကားကို အဆုံးထိနားထောင်ခဲ့သလဲ။ ဘယ်နေရာမှာ မသေချာဘဲ အဖြေပေးမိသလဲ။ နောက်နေ့မှာ ဘာတစ်ခု ပြင်မလဲ။ ဒီသုံးမေးခွန်းကို ငါးမိနစ်လောက်မျှ အဖွဲ့လိုက် ပြန်သုံးသပ်နိုင်လျှင် အလုပ်ရလဒ်တစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘဲ လူများ၏စိတ်နေစိတ်ထားပါ ပြောင်းလာနိုင်ပါတယ်။

နားထောင်ခြင်းကို စနစ်တည်ဆောက်ရာမှာ အမှားတစ်ခု မလုပ်သင့်ပါ။ ဖောင်များစွာ၊ စာရင်းများစွာ၊ အစည်းအဝေးများစွာလုပ်ပြီး ဖောက်သည်ကို စောင့်ခိုင်းထားခြင်းပါ။ စနစ်ဆိုတာ လူကိုပိုပင်ပန်းစေဖို့ မဟုတ်ပါ။ မိမိမမေ့အောင်၊ တာဝန်မပျောက်အောင်၊ အမှားမပြန်ဖြစ်အောင် ကူညီဖို့ပါ။ ဖောင်တစ်ခုက အဖြေမမြန်စေဘူးဆိုရင် ဖောင်ကိုလည်း ပြန်ပြင်ရပါမယ်။

အွန်လိုင်းခေတ်မှာ နားထောင်ခြင်းက စာတိုတစ်ကြောင်းအောက်မှာလည်း စတင်နိုင်တယ်။ သို့သော် စာမျက်နှာပေါ်က စကားအနည်းငယ်ကိုသာ ကြည့်ပြီး လူတစ်ယောက်ကို အတိအကျဆုံးဖြတ်မိရန် သတိထားပါ။ စာရေးသူ၏အခြေအနေ၊ အရင်ဆက်သွယ်မှု၊ မှာယူချက်အမှတ်၊ ဖြစ်စဉ်အချိန်ကို စစ်ပါ။ နည်းပညာက စာကိုမြန်မြန်ရစေတယ်၊ သတိနဲ့ကရုဏာကသာ အဓိပ္ပာယ်မှန်ကို ရစေပါတယ်။

ဖောက်သည်၏လိုအပ်ချက်ကို သိဖို့ မေးမြန်းချက်များစုဆောင်းရမယ်ဆိုပြီး မလိုအပ်သောကိုယ်ရေးအချက်အလက်များကို မကောက်သင့်ပါ။ လိုအပ်သလောက်သာ မေးပါ။ လိုအပ်သလောက်သာ သိမ်းပါ။ တာဝန်ရှိသူသာ အသုံးပြုပါ။ လူတစ်ယောက်ကို ဝန်ဆောင်မှုပေးသည်ဆိုပြီး သူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို မပျက်စီးစေရ။ ဒီလည်း သီလလမ်းကြောင်းနဲ့ ကိုက်ညီတဲ့ စနစ်ဖြစ်ပါတယ်။

အဖွဲ့အတွင်း အမှားအယွင်းတစ်ခု ပေါ်လာသောအခါ ‘ဘယ်သူမှားလဲ’ ဟု မေးခြင်းထက် ‘ဘယ်အဆင့်မှာ လွဲသွားလဲ’ ဟု မေးကြည့်ပါ။ လူတစ်ယောက်ကိုပဲ အပြစ်တင်ခြင်းက နောက်တစ်ကြိမ် အမှားကို ဖုံးကွယ်စေနိုင်တယ်။ လုပ်ငန်းစဉ်ကို မြင်ခြင်းက တားဆီးနည်းကို ရှာစေနိုင်တယ်။ ဒီသဘောကို လက်ခံလျှင် ဖောက်သည်ပြောလာသည့် နာကျင်စကားကိုပင် စနစ်ကောင်းစေရန် အခွင့်အလမ်းအဖြစ် ပြောင်းနိုင်ပါတယ်။

အမှန်တကယ်နားထောင်သူသည် အချိန်ကိုစီမံတတ်ရမယ်။ အလုပ်များလှလို့ လူတိုင်းနဲ့ နာရီပေါင်းများစွာ မပြောနိုင်တာ ရှိပါတယ်။ ဒါကြောင့် အရေးပေါ်ကိစ္စ၊ လုပ်ငန်းစနစ်ပြင်ရမည့်ကိစ္စ၊ ရိုးရိုးအချက်အလက်တောင်းဆိုမှုကို ခွဲခြားပြီး သင့်တော်သည့်အချိန်နှင့် တာဝန်ရှင်ကို ဆက်သွယ်ပေးရမယ်။ အချိန်ကိုစနစ်တကျသုံးခြင်းဟာ နားထောင်မှုကို ပျက်စီးစေခြင်းမဟုတ်၊ လူတိုင်းကို သင့်တော်သောတုံ့ပြန်မှုရစေရန် ကူညီခြင်းပါ။

တချို့ဖောက်သည်က မျက်နှာချင်းဆိုင်ပြောတတ်တယ်၊ တချို့က စာရေးမှသာ အဆင်ပြေတယ်၊ တချို့က ဖုန်းခေါ်မှ နားလည်တယ်။ တစ်ပုံစံတည်းသာ ထားလျှင် အချို့လူများ၏အသံ မရောက်တော့နိုင်ပါဘူး။ အဖွဲ့အစည်းမှာ သင့်တော်သလောက် ဆက်သွယ်နည်းလမ်း အမျိုးမျိုးထားခြင်းက မျက်နှာသာပေးခြင်းမဟုတ်၊ အားလုံးနားလည်နိုင်အောင် လမ်းဖွင့်ပေးခြင်းဖြစ်ပါတယ်။

မိမိပြန်လည်ဖြေကြားရာတွင် အဖွဲ့၏ကန့်သတ်ချက်ကို ရိုးသားစွာပြောပါ၊ ဒါပေမယ့် စကားကို ခြောက်သွေ့အောင် မပြောပါနဲ့။ ‘စည်းမျဉ်းအရ မရပါ’ ဟုသာဆိုလျှင် တံခါးပိတ်သလို ဖြစ်တယ်။ ‘ဒီအချက်ကို မလုပ်နိုင်သော်လည်း၊ သင်အခက်အခဲမဖြစ်အောင် ဒီနည်းနဲ့ ကူညီနိုင်ပါတယ်’ ဟု ဆက်ပြောလျှင် တစ်ဖက်လူက မိမိကို အနည်းဆုံးနားထောင်ပေးတယ်ဟု ခံစားနိုင်တယ်။

သစ္စာလေးပါးသို့ ဆင်းသက်ခြင်း

ဓမ္မက ‘တစ်ဖက်လူကို အမြဲကျေနပ်အောင်လုပ်’ ဟု မသင်ပေးပါ။ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ မတိုးပွားစေဘဲ အကျိုးရှိသောနည်းကို ရွေးရန် သင်ပေးပါတယ်။ ဖောက်သည်ကိုနားထောင်မှုဟာ လောဘဖြင့် ရောင်းချမှုမဖြစ်စေရ။ မမှန်သောကြော်ငြာနဲ့ အလိုလိုက်မှုကို မလုပ်စေရ။ လူအကျိုးနှင့် အဖွဲ့အစည်း၏သန့်ရှင်းမှု နှစ်ခုလုံးကို ထိန်းနိုင်ရန် သတိပညာဖြင့် နားထောင်ခြင်း ဖြစ်ရပါမယ်။

ဒီတရားကို နားလည်ပြီး လက်တွေ့လုပ်မယ်ဆိုရင် မနက်ဖြန်မှ အစကြီးတစ်ခု မလိုပါဘူး။ မိမိလုပ်ငန်းမှာ လာသည့် ပထမဆုံး မေးခွန်းတစ်ခုကို အဆုံးထိဖတ်ပါ။ ချက်ချင်းအဖြေမပို့ခင် သူ့လိုအပ်ချက်ကို စာကြောင်းတစ်ကြောင်းဖြင့် ရေးပါ။ မသေချာတာတစ်ခုကို ပြန်မေးပါ။ ပြန်လည်ဆက်သွယ်ရမည့်အချိန်ကို ပေးပါ။ ဒါက စနစ်တည်ဆောက်မှုရဲ့ ပထမခြေလှမ်း ဖြစ်ပါတယ်။

အခြားတစ်ဖက်မှာ ဝန်ထမ်းတစ်ဦးကို ဒီနေ့ ‘မင်းကြုံနေရတဲ့ဖောက်သည်အခက်အခဲထဲမှာ ထပ်ခါထပ်ခါဖြစ်နေတာ ဘာလဲ’ ဟု မေးကြည့်ပါ။ သူပြောရာကို မဖြတ်ဘဲ မှတ်ပါ။ နောက်တစ်ပတ်အစည်းအဝေးမှာ အဲဒီအချက်တစ်ခုကိုသာ ပြန်သုံးသပ်ပါ။ ပြုပြင်မှုတစ်ခုကို တာဝန်ရှင်နှင့် ရက်စွဲထည့်ပြီး စမ်းလုပ်ပါ။ နောက်တစ်ပတ်မှာ ပြန်ကြည့်ပါ။ ဒီလိုအသေးကစ အမြဲလုပ်ခြင်းက လှပတဲ့စကားထက် အဖွဲ့အစည်းကို ပြောင်းလဲစေပါတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့… နားထောင်ခြင်းရဲ့အကျိုးက ဖောက်သည်ပြန်လာတာတစ်ခုတည်း မဟုတ်ပါ။ မိမိအတွင်းက အလျင်စလိုဆုံးဖြတ်ချင်စိတ်ကို လျှော့ပေးတယ်၊ တစ်ဖက်လူကို လူအဖြစ်မြင်စေတယ်၊ စကားပြောရာမှာ မေတ္တာရှိစေတယ်၊ အမှားကိုပြင်ရဲစေတယ်။ အဲဒီသဘောများက လုပ်ငန်းတစ်ခုကိုသာ မဟုတ်ဘဲ မိသားစု၊ ပညာရေး၊ လူမှုရေးအားလုံးမှာ အသုံးဝင်တဲ့ ဓမ္မအကျင့် ဖြစ်ပါတယ်။

အခုတရားအဆုံးပိုင်းမှာ သစ္စာလေးပါးနဲ့ ချိတ်ဆက်ကြည့်ရအောင်။ ဖောက်သည်တစ်ယောက်ရဲ့ မကျေနပ်မှု၊ ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်ရဲ့ မပြောနိုင်သောအခက်အခဲ၊ အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ယုံကြည်မှုကျဆင်းခြင်း—ဒါတွေဟာ ဒုက္ခသစ္စာကို လက်တွေ့မြင်ရသည့်နေရာများ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒုက္ခကို ‘မဖြစ်ပါဘူး’ လို့ ဖုံးလိုက်လျှင် မပျောက်ပါ။ အရင်ဆုံး ရှိနေကြောင်း မြင်ရပါမယ်။

အဲဒီဒုက္ခ၏ သမုဒယကို ရှာကြည့်လျှင် အလျင်လိုမှု၊ မာန၊ မိမိဘက်ကသာမှန်တယ်လို့ စွဲလမ်းမှု၊ မေးခွန်းမေးမီ ကာကွယ်ပြောလိုမှုတို့ကို တွေ့ရတတ်ပါတယ်။ ‘ငါ့အဖြေကို နားထောင်ပါ’ ဆိုတဲ့စိတ်ကြီးနေသရွေ့ ‘သူ့အမှန်ကို ငါကြားမယ်’ ဆိုတဲ့နေရာ မရောက်နိုင်ပါဘူး။

နိရောဓဆိုတာ ပြဿနာတစ်ခုမျှမရှိတော့ခြင်းကိုသာ မဆိုလိုပါ။ ဒေါသဖြင့် ပြန်မရေးခြင်း၊ မသိသေးတာကို မသိသေးဟု ပြောခြင်း၊ တစ်ဖက်ရဲ့နာကျင်မှုကို ကြားပြီး သင့်တော်တဲ့လမ်း ရှာခြင်းတို့ကြောင့် မီးတောက်နေသော ဆက်ဆံရေး ငြိမ်းသွားနိုင်ခြင်းပါ။ ယုံကြည်မှုက တစ်နေ့တည်းနဲ့ပြန်မတက်နိုင်ပေမယ့် မှန်ကန်တဲ့လမ်းပေါ်မှာ စတင်နိုင်ပါတယ်။

မဂ္ဂသစ္စာအဖြစ် ဒီနေ့ကစပြီး သမ္မာဝါစာကို လက်တွေ့သုံးကြပါစို့။ မပြောမီ နားထောင်ပါ။ မသေချာလျှင် မေးပါ။ မှန်ကန်မှုကို စစ်ပါ။ အကျိုးရှိသောလမ်းကို ရွေးပါ။ မေတ္တာမပျက်ဘဲ ပြန်လည်အသိပေးပါ။ ထပ်ဖြစ်နေသောအမှားကို စနစ်ဖြင့်ပြင်ပါ။ ဒီလမ်းက ဖောက်သည်အတွက်သာမက မိမိစိတ်အတွက်လည်း ငြိမ်းချမ်းမှုကို ဆောင်ယူပေးမယ့် လမ်းဖြစ်ပါတယ်။

ဤတရားနာရသော ကုသိုလ်၊ မေတ္တာစိတ်ဖြင့် နားထောင်လိုသော ကုသိုလ၊ အမှန်ကိုမဖုံးဘဲ ပြင်ဆင်လိုသော ကုသိုလတို့ကြောင့် ဖောက်သည်၊ ဝန်ထမ်း၊ မိသားစု၊ မိတ်ဆွေ အားလုံး အပြန်အလှန် နားလည်မှုတိုးပွားကြပါစေ။ စကားက မီးမဖြစ်ဘဲ မေတ္တာတံတား ဖြစ်ပါစေ။ လုပ်ငန်းတိုင်းမှာ သစ္စာ၊ ကရုဏာ၊ ပညာနှင့် တာဝန်ယူမှု တိုးပွားကြပါစေ။

သဗ္ဗေ သတ္တာ အဝေရာ ဟောန္တု၊ အဗျာပဇ္ဇာ ဟောန္တု၊ အနီဃာ ဟောန္တု၊ သုခီ အတ္တာနံ ပရိဟရန်တု။

 

မှတ်စုနှင့် ကိုးကားစာရင်း

၁။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ်၊ ပဉ္စကနိပါတ်၊ ဝါစာသုတ် (AN 5.198) — အချိန်မှန်၊ မှန်ကန်၊ နူးညံ့၊ အကျိုးရှိ၊ မေတ္တာဖြင့် စကားပြောခြင်းဆိုင်ရာ သုတ်တန်။ ချဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ပာဠိအခြေခံစာမူ; SuttaCentral edition.

၂။ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ် (MN 61) — ကိုယ်၊ ဝစီ၊ မနောအမှု မပြုမီ၊ ပြုနေစဉ်၊ ပြုပြီးနောက် ဆင်ခြင်ခြင်း။ ချဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ပာဠိအခြေခံစာမူ; SuttaCentral edition.

၃။ မဇ္ဈိမနိကာယ်၊ ကကစူပမသုတ် (MN 21) — ဆန့်ကျင်မှုတွင် စိတ်မပျက်စေဘဲ မေတ္တာစိတ်ထိန်းသိမ်းခြင်း။ ချဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ပာဠိအခြေခံစာမူ; SuttaCentral edition.

၄။ ဓမ္မပဒ၊ ဓမ္မဋ္ဌဝဂ်၊ ဂါထာ ၂၅၆–၂၅၇ — အလျင်လိုက် မဆုံးဖြတ်ဘဲ ပညာဖြင့် စိစစ်ဆုံးဖြတ်ခြင်း။ ချဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ပာဠိအခြေခံစာမူ; SuttaCentral edition.

၅။ သံယုတ္တနိကာယ်၊ သတိပဋ္ဌာနသံယုတ္တ၊ သူဒသုတ် (SN 47.8) — အခြေအနေအချက်ပြများကို သတိပြု၍ သင်ယူခြင်း၏ ဥပမာ။ ချဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ပာဠိအခြေခံစာမူ; SuttaCentral edition.

၆။ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ခုဒ္ဒကပါဌ၊ မင်္ဂလသုတ် (Khp 5) — နားထောင်ခြင်းနှင့် သင်ယူခြင်း၏ မင်္ဂလာတရားဆိုင်ရာ အခြေခံ။ ချဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ပာဠိအခြေခံစာမူ; SuttaCentral edition.

“ဖောက်သည်၏ လိုအပ်ချက်ကို မှန်ကန်စွာ နားထောင်ခြင်း” — လက်တွေ့လုပ်ငန်းစနစ်အဖြစ် တည်ဆောက်ခြင်း

 သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ခုနှစ်

မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်နေ့

ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်၊ သောကြာနေ့

“ဖောက်သည်၏ လိုအပ်ချက်ကို မှန်ကန်စွာ နားထောင်ခြင်း” — လက်တွေ့လုပ်ငန်းစနစ်အဖြစ် တည်ဆောက်ခြင်း

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ‑ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန‑ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ‑ဂေါပန‑ပရိဟာရ‑ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။

ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။

နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။

စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သော၊ သစ္စာလေးပါးတရားမြတ်ကို ကိုယ်တိုင်မှန်စွာ သိမြင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားအား ရိုသေမြတ်နိုး လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စွယ်တော်မြတ်များနှင့်တကွ မွေတော် ဓာတ်တော်မြတ်ကြီးများအား တပည့်တော်သည် ရိုသေစွာ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စွယ်တော်မြတ်များကို လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် ပင့်ဆောင်ကိုင်တွယ်၍ ကြည်ညိုသဒ္ဓါ ထက်သန်သော စိတ်ထားဖြင့် ရိုသေစွာ ပူဇော်ပါ၏။ အလေးအမြတ်ထား၍ ရှိခိုးပါ၏။

တပည့်တော်သည် အဓိဋ္ဌာန်ပါရမီဖြင့် ရရှိပင့်ဆောင်ခဲ့ပြီး စောင့်ရှောက်ကာ ကောင်းစွာ ကိန်းဝပ်တည်ထားလျက်ရှိသော ဤစွယ်တော်မြတ်များကို သဒ္ဓါတရား၊ ကြည်ညိုခြင်းတို့ဖြင့် ပူဇော်ပါ၏။

ဤမွေတော် ဓာတ်တော်မြတ်တို့သည် 'ဆွာဂတ (Hswagata)' မည်သော ဤကျောင်းတော် (ပြတိုက်တော်) ၌ ကိန်းဝပ်စံပယ်တော်မူကြပါပေ၏။

ထိုစွယ်တော် ဓာတ်တော်မြတ်တို့အား စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ ကာကွယ်ခြင်း၊ ပြုစုပူဇော်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်အဝဝကို "သိရိဒန္တမဟာပါလက (Siridantamahapalaka)" မည်သော တပည့်တော် ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သည် ရိုသေလေးမြတ်စွာ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိပါသည်။

လောကဓာတ်အပေါင်းတို့၌ မည်သည့်အရပ်မျက်နှာမဆို ဘုရားရှင်၏ တန်ခိုးတေဇာတော်ဖြင့် ထွန်းလင်းတောက်ပလျက်ရှိပေ၏။ ထိုကဲ့သို့ ကြီးမားလှသော အာနုဘော်တော်ဖြင့် ဤဓာတ်တော်မွေတော်မြတ်တို့သည် ကောင်းစွာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်အပ်ပြီး ဖြစ်ပါပေ၏။

ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့၏ တန်ခိုးတေဇာတော်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မိဘနှင့် ဆရာသမားတို့၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးတော်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။ ဘေးအန္တရာယ်ခပ်သိမ်းမှ ကင်းလွတ်ကြပါစေ။ စိုးရိမ်သောက အပူဇော်အပေါင်းမှလည်း ကူးမြောက်လွန်မြောက်နိုင်ကြပါစေသတည်း။

ဒကာ ဒကာမတို့ရေ…

ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ ပြောကြားနာယူကြမယ့် အကြောင်းအရာက လုပ်ငန်းတစ်ခုမှာ အရမ်းရိုးရှင်းသလို ထင်ရပေမယ့် တကယ်တမ်း အမှားအများဆုံးဖြစ်တတ်တဲ့အရာတစ်ခုပါ။ အဲဒါက “ဖောက်သည်ပြောတာကို ကြားတာ” နဲ့ “ဖောက်သည်လိုအပ်တာကို သိတာ” မတူဘူးဆိုတဲ့ အချက်ပါ။ လူတစ်ယောက်က စကားပြောနေတယ်၊ ကိုယ်က ခေါင်းညိတ်နေတယ်၊ မှတ်စုလည်းရေးနေတယ်။ ဒါပေမဲ့ သူပြောတဲ့စကားရဲ့ အောက်မှာ ဘာလိုအပ်ချက်ရှိနေသလဲ မသိဘူးဆိုရင် အဲဒါကို နားထောင်ပြီးပြီလို့ မခေါ်သေးဘူး။

တချို့လုပ်ငန်းတွေမှာ ဖောက်သည်က “ဒီပစ္စည်းကို ပိုထူအောင်လုပ်ပေးပါ” လို့ပြောတယ်။ အဖွဲ့က “ကောင်းပြီ၊ ပိုထူအောင်လုပ်မယ်” လို့ ချက်ချင်းဆုံးဖြတ်တယ်။ နောက်မှ သိရတာက သူလိုချင်တာ ပိုထူတာမဟုတ်ဘူး။ သယ်ယူပို့ဆောင်တဲ့အခါ မပျက်စီးစေချင်တာ။ ပိုထူအောင်လုပ်လိုက်တော့ အလေးချိန်တက်၊ ပို့ဆောင်ခတက်၊ သူ့ပြဿနာက မဖြေရှင်းဘူး။ ဒီဥပမာဟာ ဖြစ်ရပ်မှန်သမိုင်းတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ “စကား” နဲ့ “လိုအပ်ချက်” ကို ခွဲမြင်နိုင်ဖို့ ဖန်တီးထားတဲ့ hypothetical example ပါ။

သူတော်ကောင်းတို့… ဖောက်သည်တစ်ယောက်က ပြောတာဟာ “ဖြေရှင်းချက်” ဖြစ်နိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ သူ့ရဲ့ “လိုအပ်ချက်” က အခြားတစ်ခုဖြစ်နိုင်တယ်။ “နေ့တိုင်း report ပို့ပါ” လို့ဆိုတဲ့ client တစ်ယောက်ရဲ့ အောက်ခံလိုအပ်ချက်ဟာ “နေ့တိုင်းစာဖတ်ချင်တာ” မဟုတ်နိုင်ဘူး။ “ငါ့ project ဘယ်အခြေအနေရှိနေလဲ မသိရလို့ စိတ်မချဘူး” ဆိုတဲ့ visibility လိုအပ်ချက် ဖြစ်နိုင်တယ်။ အဲဒီအခါ နေ့တိုင်းစာမျက်နှာရှည် report ထက် အခြေအနေပြ dashboard တစ်ခု၊ အရေးကြီးပြောင်းလဲမှုအကြောင်း alert တစ်ခုက ပိုအသုံးဝင်နိုင်တယ်။ ဒါလည်း teaching example အဖြစ်သာ သုံးတာပါ။

ဒီနေရာမှာ ပထမဆုံးနယ်နိမိတ်တစ်ခု ရှင်းထားရမယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က ခေတ်သစ် “Customer Listening System”၊ “Voice of Customer”၊ survey၊ customer journey စတဲ့ စီမံခန့်ခွဲရေးနည်းလမ်းတွေကို တိုက်ရိုက်ဟောထားတယ်လို့ ဦးဇင်းတို့ မဆိုပါဘူး။ ဗုဒ္ဓတရားက အမှန်နားထောင်တတ်မှု၊ အလျင်စလိုမဆုံးဖြတ်မှု၊ မေးခွန်းကိုသဘောပေါက်အောင်ခွဲခြားမှု၊ အမှန်နဲ့အကျိုးရှိစွာပြောမှု၊ မေတ္တာနဲ့ဆက်ဆံမှုတို့အတွက် ဓမ္မဘက်က အလင်းပေးတယ်။ ခေတ်သစ် management tools ကတော့ လူအများအလုပ်လုပ်ရာမှာ အဲဒီနားထောင်မှုကို မှတ်တမ်း၊ တာဝန်၊ လုပ်ငန်းစဉ်အဖြစ် တည်ဆောက်ပေးနိုင်တဲ့ လောကီကိရိယာတွေပါ။ နှစ်ခုကို တစ်ခုတည်းလို့ မရောရဘူး။

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၅ မှာ အမှန်ကိုရှာဖွေသိမြင်ရာ လမ်းကြောင်းကို ရှင်းပြတဲ့အခါ ဆရာ့ထံချဉ်းကပ်ခြင်း၊ ရိုသေခြင်း၊ နားကိုပေးခြင်း၊ တရားကိုကြားခြင်း၊ မှတ်သားခြင်း၊ အဓိပ္ပာယ်ကို စစ်ဆေးခြင်း စတဲ့ အဆင့်ဆက်တွေ ပါတယ်။ ဒီသုတ်ရဲ့မူလအကြောင်းအရာက ဖောက်သည်ဝန်ဆောင်မှု မဟုတ်ဘူးနော်။ ဦးဇင်းတို့ယူတာက “နားကိုပေးခြင်းမရှိရင် ကြားခြင်းလည်း မဖြစ်၊ ကြားတာကို မှတ်ပြီး အဓိပ္ပာယ်မစစ်ရင် နားလည်မှုလည်း မတည်” ဆိုတဲ့ နားထောင်ခြင်းရဲ့ စည်းကမ်းဘက်ကိုသာ ချိန်ထိုးသုံးတာပါ။ 

ရုံးမှာ တစ်ခါတလေ လူတစ်ယောက်ပြောနေတုန်း ကိုယ်က နားထောင်နေသလိုနဲ့ အဖြေပြန်ပေးဖို့ စကားစီနေပြီးသားဖြစ်တတ်တယ်။ သူပြောပြီးမပြီးခင် “ဒါတော့ မရဘူး”၊ “အဲဒီလိုလုပ်လို့မရဘူး”၊ “ကျွန်တော်တို့စနစ်က ဒီလိုပဲ” ဆိုပြီး တံခါးပိတ်လိုက်တယ်။ အဲဒါဟာ နားထောင်တာမဟုတ်ဘဲ ကိုယ့်အဖြေကို စောင့်နေတာဖြစ်နိုင်တယ်။ နားထောင်ခြင်းမှာ ပထမဆုံးလေ့ကျင့်ရမယ့်အရာက “အဖြေမပြောမီ အချက်အလက်ကို ပြည့်အောင်ကြားမယ်” ဆိုတဲ့ စိတ်ပါ။

ဒကာ ဒကာမတို့… ဖောက်သည်ကို နားထောင်တာက သူပြောသမျှကို သဘောတူပေးတာ မဟုတ်ဘူး။ ဒီအချက်ကို အထူးမှတ်ထားပါ။ ဖောက်သည်က “စည်းမျဉ်းဖောက်ပေးပါ” လို့ တောင်းနိုင်တယ်။ “လုံခြုံရေးစစ်ဆေးမှုမလုပ်ဘဲပေးပါ” လို့ တောင်းနိုင်တယ်။ “အခြားသူရဲ့ data ကို ပြပါ” လို့ တောင်းနိုင်တယ်။ “ငွေကိုစာရင်းမသွင်းဘဲ လျှော့ပေးပါ” လို့ တောင်းနိုင်တယ်။ အဲဒါတွေကို “customer is always right” လို့ ချက်ချင်းလိုက်လုပ်ရမယ်ဆိုတာ မဟုတ်ဘူး။ နားထောင်ခြင်းက အကြောင်းအရာကို အပြည့်အဝသိခြင်း၊ တောင်းဆိုချက်ရဲ့ အကြောင်းရင်းကို နားလည်ခြင်း၊ ပြီးမှ သီလ၊ ဥပဒေ၊ လုံခြုံရေး၊ အဖွဲ့ရည်ရွယ်ချက်၊ လုပ်နိုင်စွမ်းနဲ့ ချိန်ပြီး ဆုံးဖြတ်ခြင်းပါ။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၄၂ မှာ မေးခွန်းကို ဖြေရာနည်း လေးမျိုး ရှိတယ်လို့ ဖော်ပြထားတယ်—တိတိကျကျ တိုက်ရိုက်ဖြေသင့်တာ၊ ခွဲခြမ်းရှင်းပြပြီး ဖြေသင့်တာ၊ ပြန်မေးခွန်းမေးပြီးမှ ဖြေသင့်တာ၊ ချန်ထားသင့်တာ။ ဒီကို customer-service manual လို့ မဆိုဘူး။ ဒါပေမဲ့ “မေးခွန်းတိုင်းကို တစ်ပုံစံတည်း မဖြေ” ဆိုတဲ့ ဉာဏ်ရှိတဲ့ဆက်ဆံရေးသဘောက ဖောက်သည်လိုအပ်ချက်ရှင်းတဲ့အခါ အသုံးဝင်တယ်။ 

ဥပမာ ဖောက်သည်က “ဒီဝန်ဆောင်မှုက ဘာကြောင့် ဈေးကြီးတာလဲ” လို့ မေးရင် အချက်အလက်ရှိရင် တိုက်ရိုက်ရှင်းနိုင်တယ်။ “ပိုကောင်းတဲ့ package လိုချင်တယ်” လို့ပြောရင် “ပိုကောင်းတယ်ဆိုတာ ဘယ်အချက်ကို ဆိုလိုတာလဲ—အချိန်၊ အရည်အသွေး၊ အကူအညီ၊ အာမခံ၊ သက်သာမှု?” လို့ ပြန်မေးဖို့လိုတယ်။ “အရမ်းမြန်မြန်လိုတယ်” ဆိုရင် “ဘယ်ရက်မတိုင်မီ မဖြစ်မနေလိုတာလဲ၊ အဲဒီရက်ကျော်ရင် ဘာအကျိုးဆက်ရှိမလဲ” လို့ ခွဲမေးရတယ်။ ဒီလိုမေးခြင်းက ပြန်တိုက်ခိုက်တာမဟုတ်ဘဲ မရှင်းသေးတာကို ရှင်းအောင်လုပ်တာပါ။

တစ်ချို့အဖွဲ့တွေက မေးခွန်းကို ကြောက်တတ်တယ်။ “ထပ်မေးရင် မကျွမ်းကျင်သလိုထင်မလား”၊ “သူစိတ်ဆိုးမလား” ဆိုပြီး မေးမထားဘူး။ နောက်မှ မိမိထင်သလိုလုပ်လိုက်ပြီး ပိုဆိုးသွားတယ်။ မသိတာကို သိတယ်လို့လုပ်ခြင်းထက် မသေချာတာကို မေးခြင်းက ပိုတာဝန်ယူပါတယ်။ အရေးကြီးတဲ့ လုပ်ငန်းတွေမှာ “ပြောတာကို ကြားခဲ့တယ်” ဆိုတာနဲ့ မလုံလောက်ဘူး။ “နားလည်တာ ဒီလိုပါ၊ မှန်ပါသလား” လို့ ပြန်အတည်ပြုရမယ်။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၉၈ မှာ ကောင်းစွာပြောဆိုထားတဲ့စကားမှာ အချိန်သင့်ခြင်း၊ အမှန်ဖြစ်ခြင်း၊ နူးညံ့ချစ်ခင်ဖွယ်ဖြစ်ခြင်း၊ အကျိုးရှိခြင်း၊ မေတ္တာစိတ်နဲ့ပြောခြင်း စတဲ့အချက်တွေကို ဖော်ပြတယ်။ ဖောက်သည်ကို နားထောင်ပြီး ပြန်ပြောတဲ့အချိန်မှာ “မှန်အောင်ပြော” တစ်ချက်တည်း မလုံလောက်ဘူး။ အမှန်ပြောပေမယ့် တစ်ဖက်ကို အရှက်ခွဲပြီး ပြောရင် ဆက်ဆံရေးပျက်နိုင်တယ်။ နူးညံ့ပေမယ့် မမှန်ရင် ယုံကြည်မှု ပျက်မယ်။ အကျိုးရှိပေမယ့် အချိန်မသင့်ရင် မကြားနိုင်ဘူး။ ဒါကြောင့် နားထောင်ခြင်းရဲ့ နောက်ဆုံးအဆင့်က အဖြေပြန်ပေးခြင်းဖြစ်ပြီး၊ အဖြေပြန်ပေးခြင်းကလည်း သီလရှိရမယ်။ 

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၅၈ မှာ အမှန်၊ အကျိုးရှိမှုနဲ့ အချိန်ကို ခွဲခြားပြီး သတ္တဝါအပေါ် သနားကြင်နာမှုနဲ့ ပြောတော်မူတဲ့ နည်းကို တွေ့ရတယ်။ ဒီအချက်ကို customer conversation မှာ သုံးမယ်ဆိုရင် “ဖောက်သည်ကြိုက်တဲ့အရာကိုပဲ ပြောမယ်” မဟုတ်ဘူး။ တစ်ခါတလေ ဖောက်သည်မကြိုက်နိုင်ပေမယ့် အမှန်နဲ့အကျိုးရှိတာကို အချိန်သင့်စွာပြောရမယ်။ “ဒီ deadline ကို အရည်အသွေးမပျက်ဘဲ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး”၊ “ဒီတောင်းဆိုချက်က privacy စည်းကမ်းနဲ့ မကိုက်ပါဘူး”၊ “ဒီဘတ်ဂျက်နဲ့ ဒီအတိုင်းအတာအပြည့် မရနိုင်သေးပါဘူး” လို့ ရှင်းရမယ်။ သဘောကျအောင် မဟုတ်မမှန် promise လုပ်တာက နားထောင်ကောင်းတာ မဟုတ်ဘူး။ 

ဘာသာရေးနှင့် သာသနာရေးနယ်ပယ်မှာလည်း အထူးသတိထားရမယ်။ တရားနာသူကို စျေးကွက်ဖောက်သည်တစ်ယောက်လိုသာ မြင်မယ်ဆိုရင် ဓမ္မရဲ့အဓိပ္ပာယ်ကို လျှော့ချနိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ပြတိုက်၊ ပညာရေးသင်တန်း၊ စာကြည့်တိုက်၊ ဧည့်သည်ဝန်ဆောင်မှု၊ သတင်းအချက်အလက်တောင်းဆိုမှု စတဲ့ အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ service process တွေမှာတော့ အသုံးပြုသူရဲ့ လိုအပ်ချက်ကို နားထောင်ဖို့ စနစ်လိုတယ်။ ဘာသာရေးအကြောင်းအရာရဲ့ မြတ်နိုးဖွယ်အဆင့်နဲ့ လုပ်ငန်းဝန်ဆောင်မှုစနစ်ကို မရောမိဖို့ အရေးကြီးပါတယ်။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၃၂ မှာ ပေးကမ်းမှု၊ ချစ်ခင်ဖွယ်စကား၊ အကျိုးပြုဆောင်ရွက်မှု၊ မျှတသင့်တင့်စွာ ဆက်ဆံမှုတို့ကို ဆက်ဆံရေးတည်တံ့စေတဲ့ အချက်တွေဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြတယ်။ ဖောက်သည်နဲ့ ဆက်ဆံရေးမှာလည်း စကားကောင်းတစ်ခုတည်းနဲ့ မပြီးဘူး။ သူ့ပြဿနာကို တကယ်အကျိုးပြုအောင် ဖြေရှင်းပေးနိုင်မှ၊ လူကြီးလူငယ်၊ ငွေများငွေနည်း၊ သဘောကျသူမကျသူကို အလိုက်သင့်အောင် တရားမျှတစွာ ဆက်ဆံနိုင်မှ ယုံကြည်မှုတည်နိုင်တယ်။ ဒီသုတ်ကို marketing theory လို့ မဆိုဘဲ လူချင်းဆက်ဆံရေးအခြေခံအဖြစ်သာ ယူရမယ်။ 

အခု ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းစနစ်ဘက်ကို ကြည့်ရအောင်။ အပြည်ပြည်ဆိုင်ရာ အရည်အသွေးစီမံခန့်ခွဲမှုဆိုင်ရာ ISO ရဲ့ quality management principles ထဲမှာ “customer focus” ကို အခြေခံမူတစ်ခုအဖြစ်ထားပြီး ဖောက်သည်မျှော်လင့်ချက်ကို နားလည်ကာ voice-of-customer အစီအစဉ်တွေကနေ ရရှိတဲ့အမြင်ကို ဆုံးဖြတ်ချက်တွေထဲ ထည့်ဖို့ အလေးထားထားတယ်။ ဒီဟာကို ဓမ္မအထောက်အထားလို့ မသုံးဘူး။ ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ “ဖောက်သည်ကိုလေးစားတယ်” ဆိုတဲ့တန်ဖိုးကို စနစ်ထဲ ဘယ်လိုထည့်မလဲဆိုတဲ့ professional context အဖြစ်သာ သုံးတာပါ။ 

NIST ရဲ့ Baldrige customer guidance မှာလည်း ဖောက်သည်တွေကို အုပ်စုခွဲသိဖို့၊ interviews, feedback, focus groups, social media, surveys စတဲ့ နည်းမျိုးစုံနဲ့ ပုံမှန်ထပ်ခါတလဲလဲ နားထောင်တဲ့ process တည်ဆောက်ဖို့၊ ရလာတဲ့အချက်အလက်ကို products နဲ့ services ပြင်ဆင်ရာမှာ အသုံးပြုဖို့ အကြံပြုထားတယ်။ အဓိကက တစ်ခါတစ်လေ survey လုပ်တာမဟုတ်ဘဲ “regular, repeatable process” ရှိဖို့ပါ။ ဒီအချက်က အဖွဲ့အစည်းတွေမှာ အရမ်းအရေးကြီးတယ်။ 

အဖွဲ့တစ်ခုက “ကျွန်တော်တို့ ဖောက်သည်ကို အမြဲနားထောင်ပါတယ်” လို့ပြောတာ လွယ်တယ်။ ဒါပေမဲ့ “ဘယ် channel ကနေလက်ခံသလဲ၊ ဘယ်သူဖတ်သလဲ၊ ဘယ်အချိန်အတွင်းတုံ့ပြန်သလဲ၊ ဘယ်လိုခွဲသလဲ၊ ဘယ်သူ့ဆီတာဝန်ပေးသလဲ၊ အလုပ်ဖြစ်မဖြစ် ဘယ်လိုပြန်စစ်သလဲ” ဆိုတာ မရှိရင် နားထောင်ခြင်းဟာ လူတစ်ယောက်ရဲ့ စေတနာအပေါ်ပဲ မှီနေတယ်။ စနစ်ဆိုတာ လူကောင်းတစ်ယောက်ရှိတဲ့နေ့မှာပဲ အလုပ်ဖြစ်တာမဟုတ်ဘဲ လူပြောင်းသွားလည်း မပျောက်သွားအောင် လုပ်ထားတာပါ။

American Society for Quality ရဲ့ Voice of the Customer guidance မှာ ဖောက်သည်အသံကို surveys, interviews, reviews, complaints, focus groups, feedback forms စတဲ့ လမ်းများစွာကနေ ရနိုင်ကြောင်းနဲ့၊ ဖောက်သည်က အင်္ဂါရပ်တစ်ခု တောင်းဆိုတာနဲ့ အောက်ခံလိုအပ်ချက်တစ်ခုတည်းဖြစ်မနေကြောင်း သတိပေးထားတယ်။ ရလာတဲ့စကားကို “ဘာအကျိုးလိုချင်တာလဲ” ဆိုတဲ့ customer need အဖြစ် ပြန်ဖော်ထုတ်ဖို့၊ မူရင်းပြောစကားနဲ့ အခြေအနေကို မှတ်တမ်းတင်ဖို့ အကြံပြုထားတယ်။ ဒီအချက်က ဒီနေ့တရားရဲ့ လက်တွေ့အလုပ်ပေးနဲ့ တိုက်ရိုက်ကိုက်တယ်။ 

ဒါကြောင့် ဖောက်သည်လိုအပ်ချက်နားထောင်ရာမှာ “မူရင်းအသံ” နဲ့ “အဖွဲ့ရဲ့အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ချက်” ကို မရောပါနဲ့။ ဖောက်သည်က “မနက် ၈ နာရီမတိုင်မီပို့ပေးပါ” လို့ ပြောခဲ့ရင် မူရင်းစကားကို အဲဒီလိုမှတ်ပါ။ “သူက ကျွန်တော်တို့ကို မယုံလို့ စောစောတောင်းတယ်” ဆိုတာ အဖွဲ့ရဲ့ခန့်မှန်းချက်ဖြစ်ပြီး အထောက်အထားမရှိသေးဘူး။ “သူက အလုပ်ရှုပ်တဲ့လူ”၊ “သူကခက်တယ်” ဆိုတာလည်း လိုအပ်ချက်မဟုတ်ဘူး။ လူကို label တပ်လိုက်တာနဲ့ နားထောင်မှုရပ်သွားတတ်တယ်။

အဲဒီအတွက် လက်တွေ့မှတ်တမ်းမှာ ကော်လံခွဲထားပါ။ တစ်—မူရင်းပြောစကား။ နှစ်—အခြေအနေ။ သုံး—ရှင်းလင်းမေးထားတဲ့ မေးခွန်း။ လေး—အောက်ခံလိုအပ်ချက်အဖြစ် ပြန်ဖော်ထားတာ။ ငါး—အရေးကြီးမှု။ ခြောက်—အတည်ပြုထားသူ။ ခုနစ်—တာဝန်ခံသူ။ ရှစ်—ပြန်ကြည့်မယ့်နေ့။ ကိုယ့်အဖွဲ့အရွယ်အစားအလိုက် ဒီထက်ရိုးရိုးလည်း လုပ်နိုင်တယ်။ အဓိကက raw voice နဲ့ interpretation ကို တစ်ခန်းတည်းမထားဖို့ပါ။

ဥပမာ—သင်တန်းတက်ချင်သူတစ်ယောက်က “ညပိုင်းပဲဖွင့်ပါ” လို့ ပြောတယ်ဆိုပါစို့။ ဒီဟာ hypothetical example ပါ။ ချက်ချင်း “ညပိုင်း class ဖွင့်ရမယ်” လို့ မဆုံးဖြတ်သေးဘူး။ “ဘာကြောင့်ညပိုင်းလိုတာလဲ” မေးတော့ “နေ့ခင်းအလုပ်ရှိလို့” ဆိုရင် underlying need က “အလုပ်ချိန်နဲ့မတိုက်ဘဲ တက်နိုင်ချင်တာ” ဖြစ်တယ်။ အဲဒီလိုဆိုရင် ညပိုင်းတစ်မျိုးတည်းမဟုတ်ဘဲ weekend, recorded support, flexible session စတဲ့ အခြားဖြေရှင်းချက်တွေ ပေါ်လာနိုင်တယ်။ ဖောက်သည်ပြောတဲ့ solution ကို copy လုပ်တာထက် need ကိုသိရင် ရွေးချယ်စရာပိုကောင်းလာတယ်။

ဒါပေမဲ့ သူတော်ကောင်းတို့… အမြဲတမ်း “ဖောက်သည်က မသိဘူး၊ ငါတို့က သူ့ထက်သိတယ်” ဆိုတဲ့ မာနထဲမကျပါနဲ့။ Customer need ကို deeper need လို့ ပြန်ဖော်တဲ့နည်းက customer voice ကို ပယ်ဖျက်ဖို့ လက်နက်မဖြစ်ရဘူး။ “သူပြောတာအပေါ်ယံပဲ” လို့ ကိုယ်ဆုံးဖြတ်ပြီး မေးမထားဘဲ ကိုယ့်ထင်ရာလုပ်ရင် အရင်ကထက်ဆိုးတယ်။ လိုအပ်ချက်ကို ပြန်ဖော်တဲ့အခါ “ကျွန်တော်တို့ နားလည်တာ ဒီလိုပါ၊ မှန်ပါသလား” လို့ တစ်ဖက်နဲ့ ပြန်အတည်ပြုရမယ်။

ဒီနားမှာ “နားထောင်တတ်ခြင်း” နဲ့ “အလွန်အကျွံ promise လုပ်ခြင်း” ကိုလည်း ခွဲရမယ်။ Sales လုပ်တဲ့သူက order ရချင်လို့ “ရပါတယ်၊ အကုန်လုပ်ပေးမယ်” လို့ ပြောနိုင်တယ်။ Operations က နောက်မှ မလုပ်နိုင်ဘူး။ ဖောက်သည်က စိတ်ပျက်တယ်။ အဖွဲ့အတွင်းလည်း အငြင်းပွားတယ်။ ဒီပြဿနာမှာ customer listening မကောင်းတာတစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘဲ truthfulness နဲ့ capacity verification မရှိတာပါ။ နားထောင်ပြီးနောက် promise မလုပ်မီ “လုပ်နိုင်စွမ်း၊ အချိန်၊ ကုန်ကျစရိတ်၊ သီလ/ဥပဒေကန့်သတ်ချက်” ကို စစ်ရမယ်။

မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၁ မှာ တစ်ဖက်ကပြောလာတဲ့စကားဟာ အချိန်သင့်လည်းဖြစ်နိုင်၊ မသင့်လည်းဖြစ်နိုင်၊ အမှန်လည်းဖြစ်နိုင်၊ မမှန်လည်းဖြစ်နိုင်၊ နူးညံ့လည်းဖြစ်နိုင်၊ ကြမ်းတမ်းလည်းဖြစ်နိုင်၊ အကျိုးရှိလည်းဖြစ်နိုင်၊ မရှိလည်းဖြစ်နိုင်၊ မေတ္တာနဲ့လည်းဖြစ်နိုင်၊ ဒေါသနဲ့လည်းဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြပြီး မိမိစိတ်မပျက်ဘဲ မကောင်းစကားမထွက်၊ မေတ္တာထားဖို့ လေ့ကျင့်တော်မူစေတယ်။ Customer စကားကြမ်းလာတဲ့အခါ “သူကြမ်းလို့ ငါလည်းကြမ်းမယ်” ဆိုရင် အဖွဲ့တန်ဖိုးပျက်သွားမယ်။ သူ့စကားအတွင်းက မှန်တဲ့အချက်ရှိသလား၊ မမှန်တာရှိသလား၊ ဘာကိုဖြေရှင်းရမလဲ ခွဲကြည့်ရမယ်။ 

ဒါပေမဲ့ “မေတ္တာထား” ဆိုတာ abusive behavior ကို အကန့်အသတ်မရှိ ခံရမယ်ဆိုတာ မဟုတ်ပါဘူး။ အလုပ်သမားလုံခြုံရေး၊ မဖြစ်မနေလိုက်နာရမယ့် conduct rules၊ harassment boundary တွေရှိရင် အဖွဲ့က ဝန်ထမ်းကိုကာကွယ်ရမယ်။ ကြမ်းတမ်းတဲ့ဖောက်သည်ကိုလည်း ယဉ်ကျေးစွာ “ဒီစကားပုံစံနဲ့ ဆက်သွယ်လို့မရပါဘူး၊ အကြောင်းအရာကို ကူညီမယ်၊ ဒါပေမဲ့ အနိုင်ကျင့်စကားကို မလက်ခံနိုင်ပါဘူး” လို့ boundary ထားနိုင်တယ်။ သီလဟာ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ဖျက်ပြီး အခြားသူကျေနပ်အောင်လုပ်တာမဟုတ်ဘူး။

အခု လက်တွေ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုအတွက် “ဖောက်သည်နားထောင်ခြင်းစက်ဝန်း” ကို အဆင့်ခုနစ်ဆင့်နဲ့ မှတ်ကြရအောင်။ ပထမ—နားထောင်။ ဒုတိယ—မေး။ တတိယ—ပြန်ဆို။ စတုတ္ထ—ရေးမှတ်။ ပဉ္စမ—ဦးစားပေးပြီးတာဝန်ပေး။ ဆဋ္ဌမ—လုပ်ပြီးစမ်း။ သတ္တမ—ပြန်အတည်ပြုပြီး ပိတ်သိမ်း။ ဒီခုနစ်ချက်ကို poster တစ်ခုလို ရုံးထဲမှာသုံးလို့ရတယ်။ ဒါဟာ ဓမ္မအင်္ဂါခုနစ်ပါးမဟုတ်ဘူးနော်။ လောကီလုပ်ငန်းအတွက် မှတ်ရလွယ်အောင် ဖန်တီးထားတဲ့ workflow ပါ။

ပထမ—“နားထောင်”။ စကားမဖြတ်ပါနဲ့။ အရေးကြီးအချက်ကို မှတ်ပါ။ ဖောက်သည်ပြောနေချိန်မှာ ကိုယ့်အမှားကိုကာကွယ်ဖို့ explanation ရှာမနေပါနဲ့။ မတူတဲ့ channel တွေကနေ အသံရနိုင်တယ်—တိုက်ရိုက်စကား၊ ဖုန်း၊ email, feedback form, survey, online review, front-line staff report. အဖွဲ့အရွယ်အစားနဲ့ privacy လိုအပ်ချက်အရ သင့်တော်တဲ့ channel ကိုရွေးပါ။

ဒုတိယ—“မေး”။ မေးခွန်းမေးတဲ့အခါ leading question မဖြစ်အောင် သတိထားပါ။ “ဒီ feature ကကောင်းတယ်မဟုတ်လား” ဆိုရင် ကိုယ်လိုချင်တဲ့အဖြေကိုဆွဲနေတယ်။ “ဒီအလုပ်ကိုလုပ်တဲ့အခါ အခက်ဆုံးအပိုင်းက ဘာလဲ”၊ “ဒီနေ့တောင်းဆိုချက်အောင်မြင်ပြီလို့ ဘယ်လိုသိမလဲ”၊ “အရေးကြီးဆုံးတစ်ချက်ကိုရွေးရင် ဘာလဲ” ဆိုတဲ့ open question တွေက ပိုကောင်းတတ်တယ်။ ဒီဟာကို universal research law လို့မဆိုဘဲ လက်တွေ့ဆက်သွယ်ရေးအကြံပြုချက်အဖြစ် သုံးတာပါ။

တတိယ—“ပြန်ဆို”။ “ကျွန်တော်တို့ နားလည်တာက ဒီလိုပါ” လို့ ပြန်ပြောပါ။ အဲဒီအခါ ဖောက်သည်က “မဟုတ်ဘူး၊ ကျွန်တော်ဆိုလိုတာ…” လို့ ပြင်နိုင်တယ်။ အဲဒီပြင်ချက်ကို အရှုံးလို့မမြင်ပါနဲ့။ မမှန်တာကို မလုပ်ခင်သိသွားတာ အမြတ်ပါ။ အလုပ်ပြီးမှပြန်လုပ်ရတာထက် အစမှာ စကားပြန်အတည်ပြုတာ စျေးသက်သာတတ်တယ်။

စတုတ္ထ—“ရေးမှတ်”။ ပြောပြီးပျောက်သွားရင် system မဟုတ်ဘူး။ Requirement register သို့မဟုတ် customer-needs log လို ရိုးရိုးမှတ်တမ်းတစ်ခုထားပါ။ အဖွဲ့သေးရင် spreadsheet တစ်ခုလည်းရတယ်။ မူရင်းအသံ၊ လိုအပ်ချက်၊ ဦးစားပေးမှု၊ တာဝန်ခံသူ၊ due date, status, ပြန်အတည်ပြုချက်ကိုထားပါ။ Sensitive data မလိုအပ်ဘဲ မစုပါနဲ့။ လိုအပ်တဲ့သူပဲကြည့်နိုင်အောင် role ကန့်သတ်ပါ။ ဒီ privacy အချက်ဟာ လက်တွေ့ကာကွယ်မှုအဖြစ် ထည့်တာဖြစ်ပြီး ဖောက်သည်ကိုနားထောင်တာနဲ့ သီးခြား data-governance တာဝန်လည်းရှိတယ်ဆိုတာ သတိပေးတာပါ။

ပဉ္စမ—“ဦးစားပေးပြီးတာဝန်ပေး”။ ဖောက်သည်ပြောတဲ့အရာတိုင်း အတူတူအရေးကြီးမနေဘူး။ တစ်ယောက်တောင်းတာနဲ့ လူအားလုံးလိုတာလည်း မဟုတ်ဘူး။ ထပ်ခါတလဲလဲဖြစ်နေသလား၊ ထိခိုက်မှုဘယ်လောက်ရှိသလဲ၊ ဘယ်ဖောက်သည်အုပ်စုကို သက်ရောက်သလဲ၊ ဥပဒေ/လုံခြုံရေးအရေးပါသလား၊ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ကိုက်သလား၊ ဘယ်လောက်အရင်းအမြစ်လိုသလဲ ချိန်ပါ။ ပြီးမှ Owner တစ်ယောက်ပေးပါ။ “အဖွဲ့ကလုပ်မယ်” ဆိုတာ Owner မဟုတ်ဘူး။ ဘယ်သူက နောက်တစ်ဆင့်ယူမလဲ ရှင်းရမယ်။

ဆဋ္ဌမ—“လုပ်ပြီးစမ်း”။ ပြင်ဆင်ချက်တစ်ခုလုပ်ပြီးတာနဲ့ “ပြီးပြီ” မပြောသေးဘူး။ အရင်လိုအပ်ချက်ကို တကယ်ဖြေရှင်းသလား စမ်းရမယ်။ ဖောက်သည် “ပိုမြန်ချင်တယ်” ဆိုလို့ process လျှော့လိုက်ပေမယ့် error ပိုတက်သွားရင် တစ်ဖက်ကောင်းပြီး တစ်ဖက်ပျက်သွားနိုင်တယ်။ Quality, speed, cost, safety, dignity စတဲ့ သက်ဆိုင်ရာအချက်တွေကို စမ်းပါ။ ပြီးမှ ပြင်ဆင်ချက်ကို တည်ငြိမ်အောင်လုပ်ပါ။

သတ္တမ—“ပြန်အတည်ပြုပြီး ပိတ်သိမ်း”။ ဒီအဆင့်က အဖွဲ့အများကြီးမေ့တတ်တယ်။ ဖောက်သည်အကြံကိုယူ၊ အတွင်းမှာပြင်၊ ဒါပေမဲ့ သူ့ဆီ “ဘာလုပ်ခဲ့တယ်” မပြန်ပြောဘူး။ အဲဒီအခါ ဖောက်သည်က သူ့အသံပျောက်သွားတယ်လို့ခံစားနိုင်တယ်။ လုပ်နိုင်တာကို “ဒီလိုပြင်ထားပါတယ်” လို့ပြော၊ မလုပ်နိုင်တာကို “ဘာကြောင့်မလုပ်နိုင်သေးဘူး၊ ဘာအစားထိုးလုပ်နိုင်တယ်” လို့ပြော။ Closing the loop ဆိုတာ အမြဲသဘောတူပေးတာမဟုတ်ဘဲ အဖြေကို ပြန်ပေးတာပါ။

အဲဒီခုနစ်ဆင့်စနစ်ထဲမှာ role ကိုလည်း ခွဲရမယ်။ Front-line staff က နားထောင်ပြီး မှတ်တမ်းတင်တယ်။ Supervisor က urgency နဲ့ scope စစ်တယ်။ Technical/operations team က feasibility စစ်တယ်။ Decision authority ရှိသူက cost/risk/policy အရဆုံးဖြတ်တယ်။ Customer-facing owner က ပြန်အဖြေပေးတယ်။ Quality or management review က pattern ကို လစဉ်/သုံးလတစ်ကြိမ် ကြည့်တယ်။ အဖွဲ့သေးရင် လူတစ်ယောက်က role အများကြီးယူနိုင်တယ်၊ ဒါပေမဲ့ role တစ်ခုချင်းရဲ့ တာဝန်သဘောက ရှင်းရမယ်။

ဖောက်သည်အသံကို စုတဲ့အခါ “ကျယ်ကျယ်ပြောသူ” အသံတစ်ခုတည်းမကြားမိဖို့လည်း သတိထားရမယ်။ Social media မှာအော်တဲ့သူတစ်ယောက်ရဲ့အမြင်နဲ့ အားလုံးကိုမပြောင်းပါနဲ့။ မပြောတတ်တဲ့သူ၊ အခက်အခဲရှိပေမယ့် feedback မပေးတဲ့သူ၊ service ကိုစွန့်သွားတဲ့သူတို့ရဲ့အသံလည်း မမြင်ရနိုင်ဘူး။ NIST က customer segments ခွဲပြီး နည်းလမ်းမျိုးစုံနဲ့ နားထောင်ဖို့ အလေးထားတာက ဒီအတွက်လည်း အသုံးဝင်တယ်။ 

ဖောက်သည်ကို နားထောင်ရာမှာ ကိုယ့်စိတ်လည်း စစ်ရမယ်။ ကိုယ်က product တစ်ခုကို အရမ်းချစ်နေတယ်ဆိုရင် “ဖောက်သည်မကြိုက်တာ သူမသိလို့” လို့ လွယ်လွယ်ယူတတ်တယ်။ ကိုယ်က အရောင်းရချင်နေတယ်ဆိုရင် “လိုအပ်ချက်” ထက် “အခုဝယ်မလား” ကိုပဲကြားတတ်တယ်။ ကိုယ်က အပြစ်တင်ခံရမှာကြောက်ရင် negative feedback ကို အဖွဲ့ဆီမတင်ဘဲ ဖျောက်တတ်တယ်။ ကိုယ်က praise လိုချင်ရင် ကျေနပ်တဲ့ feedback ကိုသာ report လုပ်ပြီး မကျေနပ်တာကို မမြင်ချင်တတ်တယ်။ ဒါတွေဟာ လူတိုင်းမှာရှိတယ်လို့ စွပ်စွဲတာမဟုတ်ပါဘူး။ နားထောင်ခြင်းကို မသမာအောင်လုပ်နိုင်တဲ့ အတွင်းအန္တရာယ်တွေကို ပြန်စစ်ဖို့ပါ။

ဒါကြောင့် customer-needs meeting တစ်ခုလုပ်တဲ့အခါ data ကို “ကောင်းတဲ့အချက်/မကောင်းတဲ့အချက်” လို့ မစခင် “ဘာပြောထားသလဲ” လို့စပါ။ စာရင်းတင်တဲ့သူကလည်း ကိုယ့်သဘောထားနဲ့ filter မလုပ်သင့်ဘူး။ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်က “မကောင်းတဲ့ feedback မတင်နဲ့” ဆိုတဲ့ culture မဖန်တီးသင့်ဘူး။ အမှန်ကိုဖုံးထားတဲ့အဖွဲ့က အချိန်တိုမှာပုံကောင်းပေမယ့် အချိန်ကြာရင် customer need နဲ့ဝေးသွားတတ်တယ်။

လက်တွေ့အလုပ်ပေးအနေနဲ့ ဒီနေ့ကစပြီး အဖွဲ့တစ်ခုက လုပ်နိုင်တာကို အဆင့်ဆယ်ချက်နဲ့ တည်ဆောက်ပါ။ တစ်—မိမိတို့အတွက် “ဖောက်သည်/အသုံးပြုသူ/အကျိုးခံစားသူ” ဘယ်သူလဲ သတ်မှတ်ပါ။ နှစ်—သူတို့ကို အုပ်စုခွဲပါ။ သုံး—နားထောင်မယ့် channel အနည်းဆုံးနှစ်မျိုးထားပါ။ လေး—မူရင်းအသံကို မပြောင်းဘဲ မှတ်တမ်းတင်ပါ။ ငါး—ရှင်းလင်းမေးခွန်းမေးပါ။ ခြောက်—underlying need ကို ပြန်ဆိုပြီး အတည်ပြုပါ။ ခုနစ်—ဦးစားပေးစံသတ်မှတ်ပါ။ ရှစ်—owner နဲ့ due date ပေးပါ။ ကိုး—ပြင်ဆင်ချက်ကို စမ်းပြီးတိုင်းပါ။ ဆယ်—ဖောက်သည်ဆီ ပြန်အဖြေပေးပြီး review လုပ်ပါ။

အဲဒီစနစ်ကို တစ်လနဲ့တစ်လ ပြန်စစ်ပါ။ “ဒီလ feedback ဘယ်နှစ်ခုရလဲ” တစ်ခုတည်း မကြည့်ပါနဲ့။ “ဘယ်ကိစ္စတွေထပ်တလဲလဲပေါ်လဲ၊ ဘယ်လိုအပ်ချက်ကို မဖြေရှင်းနိုင်သေးလဲ၊ ဘယ် channel မှာအသံမရဘူးလဲ၊ ဘယ်အုပ်စုက အမြဲမကြားရဘူးလဲ၊ ဘယ်ကိစ္စမှာ response ကြာလဲ၊ အဖွဲ့က ဖြေရှင်းချက်ပေးပြီးနောက် အမှန်တကယ်ကောင်းသွားသလား” ဆိုတာ ကြည့်ပါ။ Metric က လူကိုတရားစွဲဖို့မဟုတ်ဘဲ system ကိုကောင်းစေဖို့ပါ။

“ဖောက်သည်ကျေနပ်မှု” ကိုလည်း တစ်ခုတည်းသောအမှန်လို့ မယူပါနဲ့။ ဖောက်သည်ကျေနပ်ပေမယ့် မတရားတဲ့အရာ ဖြစ်နိုင်တယ်။ ဥပမာ စည်းမျဉ်းဖောက်ပေးလို့ သူကျေနပ်တယ်ဆိုတာ ကောင်းတဲ့အဖွဲ့လို့ မဆိုနိုင်ဘူး။ အရည်အသွေး၊ သီလ၊ လုံခြုံရေး၊ တရားမျှတမှု၊ ရေရှည်အကျိုးတို့နဲ့ အတူကြည့်ရမယ်။ Customer focus ကို customer control မဖြစ်စေရဘူး။ အဖွဲ့ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ အကျိုးခံစားသူများစွာကြားမှာ ဉာဏ်နဲ့ချိန်ညှိရမယ်။

ဒီလိုချိန်ညှိရာမှာ “မလုပ်နိုင်ဘူး” လို့ပြောနိုင်တဲ့ သတ္တိလည်း အရေးကြီးတယ်။ စိတ်မကောင်းဖြစ်မှာကြောက်ပြီး မဖြစ်နိုင်တာကို “ရမယ်” လို့ကတိပေးတာ မေတ္တာမဟုတ်ဘူး။ နောက်မှာ ပိုနာစေတတ်တယ်။ အမှန်၊ အကျိုးရှိ၊ အချိန်သင့်၊ မေတ္တာနဲ့ ရှင်းပြတာက ပိုကောင်းတယ်။ လုပ်မပေးနိုင်တာရှိရင် alternative ရှာပေးနိုင်တယ်။ “ဒီနည်းလမ်းတော့မရဘူး၊ ဒါပေမဲ့ ဒီနှစ်နည်းထဲက တစ်နည်းကို လုပ်ပေးနိုင်တယ်” လို့ ပြောနိုင်တယ်။

နားထောင်ခြင်းကလည်း အဆုံးမရှိ discussion မဟုတ်ဘူး။ တစ်ချို့အဖွဲ့တွေက feedback ပဲစု၊ meeting ပဲလုပ်၊ ဆုံးဖြတ်ချက်မချဘူး။ အဲဒါလည်း စနစ်မဟုတ်ဘူး။ Customer voice ကို action အဖြစ် ပြောင်းရမယ်။ မည်သည့်အချက်ကို လက်ခံမလဲ၊ မည်သည့်အချက်ကို မလက်ခံနိုင်လဲ၊ ဘာကြောင့်လဲ၊ ဘယ်အချိန်ပြန်စစ်မလဲ၊ ဘယ်သူတင်ပြမလဲ—ဆုံးဖြတ်ရမယ်။ နားထောင်မှုနဲ့ တာဝန်ယူမှု တွဲမှ ယုံကြည်မှုဖြစ်တယ်။

အဖွဲ့အတွင်းမှာ ဖောက်သည်အသံကို သုံးပြီး ဝန်ထမ်းကို အပြစ်တင်တဲ့ယဉ်ကျေးမှုလည်း မဖြစ်စေရဘူး။ Feedback တစ်ခုလာတိုင်း “ဘယ်သူမှားလဲ” လို့မစဘဲ “စနစ်ဘယ်နေရာမှာ gap ရှိလဲ” လို့စစ်ပါ။ တကယ် misconduct ရှိရင် သီးခြားစစ်ရမယ်။ ဒါပေမဲ့ system gap ကို လူတစ်ယောက်ပေါ်ပဲတင်ရင် လူတွေ feedback ကိုဖုံးတတ်လာမယ်။ ဖောက်သည်အသံကို အပြစ်ရှာကိရိယာမဟုတ်ဘဲ တိုးတက်ရေးအချက်အလက်ဖြစ်အောင်လုပ်ပါ။

မေးစရာတစ်ခုရှိတယ်—“ဖောက်သည်လိုချင်သမျှလုပ်ရင် အဖွဲ့ရဲ့ကိုယ်ပိုင် vision ပျောက်သွားမလား”။ ပျောက်စရာမလိုပါဘူး။ Customer voice က direction တစ်ခု၊ mission က direction တစ်ခု၊ ethics/safety/legal requirements က direction တစ်ခု၊ resources က direction တစ်ခု။ ခေါင်းဆောင်မှုက အားလုံးကို ချိန်ပြီး ဆုံးဖြတ်ရတာပါ။ ဖောက်သည်ကိုနားထောင်တာက steering wheel ကိုလွှဲပေးတာမဟုတ်ဘဲ လမ်းပေါ်က အချက်အလက်ကို မြင်အောင်လုပ်တာပါ။

နောက် analogy တစ်ခု—အပ်ချုပ်သမားက အဝတ်မဖြတ်မီ ကိုယ်တိုင်းယူတယ်။ “ဒီလောက်ဖြစ်မယ်ထင်တယ်” လို့ အဝတ်ကိုအရင်ဖြတ်ပြီး နောက်မှတိုင်းမကြည့်ဘူး။ Customer listening လည်း “မလုပ်မီတိုင်း” သဘောတစ်ခုရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ လူ့လိုအပ်ချက်က အဝတ်တိုင်းလို တည်ငြိမ်တဲ့နံပါတ်မဟုတ်ဘူး။ အခြေအနေပြောင်းရင် လိုအပ်ချက်ပြောင်းနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် တစ်ခါတိုင်းပြီး အမြဲတမ်းအဲဒီအတိုင်းလို့ မယူဘဲ ပြန်နားထောင်ရမယ်။ ဒီ analogy ရဲ့ limit ကို မမေ့ရဘူး။

သူတော်ကောင်းတို့… အခု တရားရဲ့အတွင်းပိုင်းကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ဆင်းကြည့်ရအောင်။ ဖောက်သည်လိုအပ်ချက်ကို မသိဘဲ ကိုယ့်ထင်ရာလုပ်တဲ့အခါ rework ဖြစ်တယ်၊ ငွေကုန်တယ်၊ အချိန်ကုန်တယ်၊ အဖွဲ့ပင်ပန်းတယ်၊ ဖောက်သည်စိတ်ပျက်တယ်၊ ယုံကြည်မှုလျော့တယ်။ ဒါတွေဟာ လောကီလုပ်ငန်းအဆင့်မှာ မြင်ရတဲ့ပူလောင်မှုတွေပါ။ အတွင်းမှာတော့ “ငါပြောတာသူနားမလည်ဘူး”၊ “သူတို့က ငါ့ကိုဂရုမစိုက်ဘူး”၊ “ငါ့ကိုအမြဲအပြစ်တင်တယ်” ဆိုတဲ့ စိတ်ပူလောင်မှုတွေလည်းဖြစ်တတ်တယ်။ ဒီခေါင်းစဉ်အတွင်းက ဒုက္ခသစ္စာကို အဲဒီပူလောင်မှုနဲ့ မတည်မြဲတဲ့မျှော်လင့်ချက်ဆက်ဆံရေးဘက်က မြင်နိုင်တယ်။

သမုဒယသစ္စာဘက်မှာ ဘာရှိနိုင်လဲ။ အမြန်ရောင်းချင်တဲ့လောဘ၊ အမြတ်မလျော့ချင်တဲ့စွဲလမ်းမှု၊ “ငါ့ထုတ်ကုန်ကကောင်းပြီးသား” ဆိုတဲ့မာန၊ အပြစ်တင်သံကို မကြားချင်တဲ့ဒေါသ၊ negative feedback ကြောင့် reputation ပျက်မလားဆိုတဲ့ကြောက်ရွံ့မှု၊ ကိုယ်ထင်တာကို customer need အဖြစ်ယူတဲ့မောဟ—ဒီအရာတွေက နားထောင်မှုကိုလွဲစေနိုင်တယ်။ လူတိုင်းမှာ အမြဲရှိတယ်လို့ မဆိုဘူး။ ကိုယ့်အတွင်းမှာ ပေါ်လာနိုင်တဲ့အကြောင်းတရားတွေကို ပြန်စစ်ဖို့ပါ။

နိရောဓသစ္စာဘက်ကို ရောက်တဲ့အခါ “Customer Listening System ကောင်းရင် နိဗ္ဗာန်ရမယ်” လို့ လုံးဝမဆိုရဘူး။ Business process က လောကုတ္တရာနိရောဓမဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ “ငါ့အမြင်ပဲမှန်ရမယ်” ဆိုတဲ့စွဲလမ်းမှုကို မကျွေးဘဲ တစ်ဖက်အသံကို အမှန်အတိုင်းကြားနိုင်ခြင်း၊ အပြစ်တင်ခံရတဲ့အခါ ဒေါသကို ချက်ချင်းမတုံ့ပြန်ခြင်း၊ မဖြစ်နိုင်တာကို ရိုးသားစွာပြောနိုင်ခြင်း၊ အမြတ်တစ်ခုအတွက် အမှန်ကိုမဖုံးခြင်း—ဒီလိုကိလေသာအပူလျော့ရာဘက်က နိရောဓအဓိပ္ပာယ်ကို ဆင်ခြင်နိုင်တယ်။

မဂ္ဂသစ္စာဘက်မှာ သမ္မာဒိဋ္ဌိ—ဖောက်သည်ပြောတဲ့ “စကား” နဲ့ အောက်ခံ “လိုအပ်ချက်” ကို ခွဲသိ၊ ကိုယ့်ထင်ချက်ကို အမှန်လို့မယူ။ သမ္မာသင်္ကပ္ပ—ရောင်းချင်တာထက် အကျိုးပြုလိုစိတ်၊ မမုန်းလိုစိတ်၊ မညှဉ်းပန်းလိုစိတ်ထား။ သမ္မာဝါစာ—အမှန်၊ အကျိုးရှိ၊ အချိန်သင့်၊ နူးညံ့၊ မေတ္တာနဲ့ပြော။ သမ္မာကမ္မန္တ—ကတိပေးထားတာကို လက်တွေ့မှန်အောင်လုပ်၊ မလိမ်မညာ။ သမ္မာအာဇီဝ—ဖောက်သည်မသိမှုကို အခွင့်အရေးယူပြီး မတရားအမြတ်မယူ။ သမ္မာဝါယာမ—feedback လွဲတာကို စောစောပြင်၊ ကောင်းတဲ့နားထောင်မှုအလေ့အထကို တိုး။ သမ္မာသတိ—နားထောင်နေချိန် ကိုယ့်လောဘ၊ ဒေါသ၊ မာန၊ ကြောက်ရွံ့မှုက filter လုပ်နေလား သိ။ သမ္မာသမာဓိ—message, notification, meeting အနှောင့်အယှက်ကြားမှာ တစ်ဖက်စကားကို တည်တည်ငြိမ်ငြိမ် အာရုံစိုက်နိုင်အောင် လေ့ကျင့်။

ဒကာ ဒကာမတို့… ဒီနေ့တရားကနေ တစ်ကြောင်းပဲ ယူသွားမယ်ဆိုရင်—“ကြားတာနဲ့ နားလည်တာ မတူဘူး; နားလည်တာနဲ့ သဘောတူတာလည်း မတူဘူး; သဘောတူတာနဲ့ ကတိပေးတာလည်း မတူဘူး” လို့ မှတ်ထားပါ။ ဒီသုံးဆင့်ကို ခွဲသိရင် customer relationship အများကြီးရှင်းလာတယ်။

မနက်ဖြန်ကစပြီး ရုံးထဲမှာ “နား—မေး—ပြန်ဆို—ရေး—တာဝန်ပေး—စမ်း—ပြန်အတည်ပြု” ဆိုတဲ့ ခုနစ်ဆင့်ကို စမ်းကြည့်ပါ။ ဖောက်သည်တစ်ယောက်၊ ကျောင်းသားတစ်ယောက်၊ ဧည့်သည်တစ်ယောက်၊ အကျိုးခံစားသူတစ်ယောက်—သူတို့ပြောတာကို စကားလုံးအနေနဲ့မပြီးဘဲ အကျိုးလိုအပ်ချက်အထိရှင်းကြည့်ပါ။ မသိတာကိုမေးပါ။ မဖြစ်နိုင်တာကိုမလိမ်ပါနဲ့။ လုပ်နိုင်တာကို owner ပေးပါ။ ပြီးရင် ပြန်ပြောပါ။ ဒီလောက်ရိုးရိုးလေးက အဖွဲ့အစည်းရဲ့ယုံကြည်မှုကို တည်ဆောက်ပေးနိုင်ပါတယ်။

ဖောက်သည်တို့ကလည်း ကိုယ့်လိုအပ်ချက်ကို အမှန်အတိုင်းပြောနိုင်ကြပါစေ။ အဖွဲ့အစည်းတို့ကလည်း စျေးရောင်းလိုစိတ်ထက် နားလည်လိုစိတ်ထားနိုင်ကြပါစေ။ Front-line ဝန်ထမ်းတို့က ကြမ်းတမ်းသံကြားရင် အပြန်ကြမ်းမသွားဘဲ မိမိတို့လည်း ကာကွယ်ထိုက်တဲ့နယ်နိမိတ်ကို ထိန်းနိုင်ကြပါစေ။ ခေါင်းဆောင်တို့က ချီးကျူးသံကိုသာမကြားဘဲ မကျေနပ်သံကိုလည်း မကြောက်ဘဲ ကြားနိုင်ကြပါစေ။

အဖွဲ့အစည်းတိုင်းမှာ ဖောက်သည်အသံကို အမြတ်ရှာကိရိယာတစ်ခုအဖြစ်သာ မသုံးဘဲ လူ့အကျိုး၊ အရည်အသွေး၊ တရားမျှတမှုနဲ့ တာဝန်ယူမှုအတွက် အသုံးချနိုင်ကြပါစေ။ လိုအပ်ချက်ကို နားထောင်ရာမှာ သစ္စာမပျောက်၊ အဖြေပေးရာမှာ မေတ္တာမပျောက်၊ စနစ်တည်ဆောက်ရာမှာ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာမပျောက်၊ အမြတ်ရရာမှာ သီလမပျောက်နိုင်ကြပါစေ။

ယနေ့တရားနာယူရသော ကုသိုလ်အဖို့ဘာဂကို မိဘဆရာသမားတို့အားလည်းကောင်း၊ ကျေးဇူးရှင်အပေါင်းတို့အားလည်းကောင်း၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အားလည်းကောင်း အမျှပေးဝေကြပါစေ။ သတ္တဝါအပေါင်း ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။ အဖွဲ့အစည်းများ၌ နားထောင်တတ်မှု၊ သစ္စာ၊ မေတ္တာ၊ တရားမျှတမှု၊ အရည်အသွေးနှင့် တာဝန်ယူမှုတို့ တိုးပွားကြပါစေ။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ပါဠိကျမ်းမူ စစ်ဆေးရာ အခြေခံ

ဝိပဿနာသုတေသနအဖွဲ့။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ပိဋကတ်ဒစ်ဂျစ်တယ်မူ။ ဤတရားတွင် တိုက်ရိုက် canonical ပါဠိ quotation အသစ် မထည့်ထားဘဲ ပင်မပါဠိကျမ်းမူ reference environment အဖြစ်သာ သတ်မှတ်ထားသည်။

ကိုးကားစာရင်း

၁။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၅။ ဘိက္ခု ဘောဓိ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်၊ သုတ္တစင်ထရယ်; အထူးသဖြင့် နားကိုပေးခြင်း၊ ကြားခြင်း၊ မှတ်သားခြင်းနှင့် အဓိပ္ပာယ်စစ်ဆေးခြင်းဆိုင်ရာ အပိုဒ်များ။

၂။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၄၂။ သာနိဿရ ဘိက္ခု အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်၊ သုတ္တစင်ထရယ်; မေးခွန်းဖြေရာနည်းလေးမျိုး။

၃။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၉၈။ သာနိဿရ ဘိက္ခု အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်၊ သုတ္တစင်ထရယ်; ကောင်းစွာပြောဆိုသောစကား၏ အချက်ငါးပါး။

၄။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၅၈။ ဘိက္ခု သုဇာတ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်၊ သုတ္တစင်ထရယ်; အမှန်၊ အကျိုးရှိမှု၊ အချိန်နှင့် ကရုဏာအခြေပြု စကားပြောသဘော။

၅။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၃၂။ ဘိက္ခု ဘောဓိ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်၊ သုတ္တစင်ထရယ်; ပေးကမ်းမှု၊ ချစ်ခင်ဖွယ်စကား၊ အကျိုးပြုဆောင်ရွက်မှုနှင့် မျှတသင့်တင့်စွာဆက်ဆံမှု။

၆။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၁။ ဉာဏမောဠိ ထေရ် အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်၊ သုတ္တစင်ထရယ်; တစ်ဖက်၏ စကားကြမ်း/နူးညံ့ စသည့် အခြေအနေမျိုးစုံတွင် မေတ္တာစိတ်မပျက်စေရန် လေ့ကျင့်မှု။

၇။ International Organization for Standardization. “Quality Management Principles: The Foundation for Success.” ISO official web resource; customer focus နှင့် voice-of-customer programmes ဆိုင်ရာ အပိုင်း။

၈။ National Institute of Standards and Technology, Baldrige Performance Excellence Program. “Customers.” Foundations for a Successful Business; customer groups, repeatable listening methods, service design, satisfaction and relationship-building guidance.

၉။ American Society for Quality. “Voice of the Customer.” Quality resource; customer voice collection methods, customer statements ကို underlying needs အဖြစ် ပြန်ဖော်ထုတ်ခြင်းနှင့် prioritization guidance.