Day: 141 | ၂၀ မေ ၂၀၂၆ | ပျားများ၏ ညီညွတ်မှုနှင့် သဒ္ဓါစွမ်းအား (Entomology & The Power of Saddha) | ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ မဓု (ပျားရည်) | Entomology
Day: 141 | ၂၀ မေ ၂၀၂၆ | ပျားများ၏ ညီညွတ်မှုနှင့် သဒ္ဓါစွမ်းအား (Entomology & The Power of Saddha) | ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ မဓု (ပျားရည်) | Entomology
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
သာသနာနှစ် ၂၅၇၀၊ ကောဇာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ မေလ (၂၀) ရက်၊ ဗုဒ္ဓဟူးနေ့မနက်ခင်း အချိန်အခါသမယမှာ ရောက်ရှိလာကြတဲ့ သူတော်ကောင်းအပေါင်းတို့... ဒီနေ့ဟာ ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးမှာ ကျင်းပကြတဲ့ "ကမ္ဘာ့ပျားများနေ့" (World Bee Day) ဖြစ်သလို၊ မကြာခင် ရက်ပိုင်းမှာ ကျရောက်မယ့် "အာဖရိကနေ့" (Africa Day) နဲ့လည်း တိုက်ဆိုင်နေတဲ့ နေ့ရက်မြတ် ဖြစ်ပါတယ်နော်။ ဒီလို ထူးခြားတဲ့ နေ့ရက်လေးမှာ "အာဖရိကနေ့" ရဲ့ အနှစ်သာရဖြစ်တဲ့ ညီညွတ်ခြင်း၊ လွတ်လပ်ခြင်း အဓိပ္ပာယ်ကို ဆောင်ပြီးတော့... ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသား အားလုံး၊ မြန်မာနိုင်ငံသူ နိုင်ငံသား အားလုံး... စိတ်ဝမ်းကွဲပြားခြင်းမရှိဘဲ ပျားလေးတွေလို ညီညွတ်နိုင်ကြပါစေ၊ ငြိမ်းချမ်းရေး သတင်းကောင်းများ ကြားသိရပြီး ဘေးရန်ခပ်သိမ်း ကင်းငြိမ်းကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ရှေးဦးစွာ မေတ္တာပို့သ နှုတ်ခွန်းဆက်သလိုက်ပါတယ်။
ဒီနေ့ ဦးပဉ္ဇင်း ဟောကြားမယ့် တရားခေါင်းစဉ်ကတော့ "ပျားများ၏ ညီညွတ်မှုနှင့် သဒ္ဓါစွမ်းအား" ဖြစ်ပါတယ်။ ပိဋကတ်တော်လာ ခုဒ္ဒကနိကာယ်ထဲက "မဓု" (ပျားရည်) နဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ဒေသနာတော်တွေကို ခေတ်သစ် "ပိုးမွှားဗေဒ" (Entomology) သိပ္ပံပညာရပ်နဲ့ ပေါင်းစပ်ပြီးတော့... ပျားလေးတွေရဲ့ အံ့သြဖွယ်ရာ ဖွဲ့စည်းပုံကနေ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ ဘဝအတွက်၊ သံသရာအတွက် ဘာတွေ အတုယူစရာ ရှိသလဲဆိုတာကို အကျယ်တဝင့် ရှင်းလင်းဟောကြားသွားမှာ ဖြစ်ပါတယ်။ ပျားတစ်ကောင်ဟာ တစ်ကောင်တည်းဆိုရင် ဘာမှ သိပ်မလုပ်နိုင်ပေမယ့်၊ အုံလိုက်ဖွဲ့စည်းလိုက်တဲ့အခါမှာတော့ တကယ့်ကို ကြီးမားတဲ့ "စွမ်းအင်" (Energy) တစ်ခု ထွက်ပေါ်လာသလိုပဲ... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်အစဉ်မှာလည်း "သဒ္ဓါ" ဆိုတဲ့ ယုံကြည်မှု ခေါင်းဆောင်ပါလာရင် ကျန်တဲ့ စိတ်စွမ်းအားတွေ ဘယ်လို ထက်မြက်လာသလဲဆိုတာကို ဒီနေ့ တွေ့မြင်ရမှာပါ သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
တရားတော်ကို မနာကြားမီမှာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ စိတ်ကလေးကို အရင်ဆုံး ငြိမ်သက်သွားအောင် "သမထ" (Samatha) ကုသိုလ်လေး တစ်ခုလောက် အရင်ယူကြရအောင်။ ပျားလေးတွေဟာ အလုပ်ရှုပ်နေကြပေမယ့် သူတို့ရဲ့ ပျားအုံထဲမှာတော့ စနစ်တကျနဲ့ ငြိမ်သက်နေသလိုမျိုး... ဦးပဉ္ဇင်းတို့လည်း လောကီကိစ္စတွေနဲ့ ရှုပ်ထွေးနေတဲ့ စိတ်ကို ခဏလောက် ငြိမ်အောင် လုပ်ထားဖို့ လိုပါတယ်နော်။ ကဲ... အားလုံးပဲ ခါးလေးကို ဆန့်၊ မျက်စိလေးကို မှိတ်ပြီးတော့ ဝင်လေ ထွက်လေ "အာနာပါန" ကမ္မဋ္ဌာန်းကိုပဲ အာရုံပြုလိုက်ကြစို့။
ဝင်လေလေး ဝင်လာတယ်... သိတယ်...။ ထွက်လေလေး ထွက်သွားတယ်... သိတယ်။ လေကလေးက နှာသီးဖျားကို "တိုး" ခနဲ ထိသွားတာလေးကိုပဲ သတိထားကြည့်နေပါ။ ပျားလေးတွေ ပန်းပွင့်ကို ညင်ညင်သာသာ နားသလိုမျိုး... စိတ်ကို အာရုံ (လေထိရာ) ပေါ်မှာ ညင်ညင်သာသာလေးပဲ ကပ်ထားလိုက်ပါ။ အသက်ကို ပြင်းပြင်းကြီး မရှူပါနဲ့၊ သဘာဝအတိုင်းလေးပဲ ရှူပါ။ "ငါ ရှူနေတာ" မဟုတ်ဘူးနော်... "ဝါယောဓာတ်" (လေဓာတ်) လေး ဝင်လိုက် ထွက်လိုက် ဖြစ်နေတာကို "သတိ" (Mindfulness) ဆိုတဲ့ စောင့်ကြည့်သူလေးနဲ့ စောင့်ကြည့်နေရုံပါပဲ။ စိတ်က တခြားကို လွင့်သွားရင်လည်း စိတ်မဆိုးပါနဲ့... ပျားလေးတွေ ပန်းပွင့်ဆီ ပြန်လာသလိုမျိုး... မူလ ကမ္မဋ္ဌာန်းအာရုံဆီကိုပဲ ဖြည်းဖြည်းချင်း ပြန်ခေါ်လာခဲ့ပါ။ (၁) မိနစ်လောက် ငြိမ်ငြိမ်လေး ရှုမှတ်လိုက်ကြရအောင်...။
ကဲ... စိတ်ကလေး တော်တော်လေး ငြိမ်သက်သွားပြီ ဆိုရင်တော့... ဦးပဉ္ဇင်းတို့ရဲ့ တရားဒေသနာ ခရီးစဉ်ကို စတင်လိုက်ကြရအောင်လား ဒကာကြီး။
ဒီနေ့ခေတ် သိပ္ပံပညာမှာ "Entomology" (ပိုးမွှားဗေဒ) လို့ ခေါ်တဲ့ ပိုးမွှားတွေကို လေ့လာတဲ့ ဘာသာရပ်တစ်ခု ရှိပါတယ် သူတော်ကောင်းတို့ရေ။ အဲဒီ ပညာရပ်အရ ကြည့်မယ်ဆိုရင် ပျားတွေဟာ သာမန် အင်းဆက်ပိုးမွှားတွေ မဟုတ်ကြပါဘူး။ သူတို့ကို သိပ္ပံပညာရှင်တွေက "Superorganism" လို့ တင်စားခေါ်ဝေါ်ကြပါတယ်။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ ပျားတစ်ကောင်ချင်းစီဟာ သီးခြားလွတ်လပ်စွာ ရှင်သန်နိုင်စွမ်း မရှိဘဲ၊ ပျားအုံ (Colony) ကြီး တစ်ခုလုံး အနေနဲ့ စုပေါင်းပြီးတော့မှသာ သက်ရှိသတ္တဝါကြီး တစ်ကောင်လို ရှင်သန်လှုပ်ရှားကြလို့ပါပဲ။ ပျားအုံတစ်အုံမှာ ပျားကောင်ရေ သောင်းနဲ့ချီ ရှိနိုင်ပေမယ့် သူတို့အားလုံးဟာ "တစ်ခုတည်းသော စိတ်" (Collective Mind) ရှိသလိုမျိုး တပြိုင်နက်တည်း၊ တသားတည်း ချိတ်ဆက် လှုပ်ရှားနိုင်ကြတာဟာ တကယ့်ကို အံ့မခန်းပါပဲ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် ဒကာကြီးရေ... ပျားအုံတစ်အုံကို ခေတ်မီ ကွန်ပျူတာ "Server Farm" ကြီးတစ်ခုလို မြင်ကြည့်လိုက်ပါ။ ပျားဘုရင်မ (Queen Bee) ဆိုတာက "Central Processing Unit (CPU)" သို့မဟုတ် System Admin လိုမျိုး မျိုးပွားခြင်းနဲ့ အမိန့်ပေးခြင်း တာဝန်ကို အဓိက ယူထားတယ်။ လုပ်သားပျား (Worker Bees) တွေကတော့ "Data Mining Bots" တွေလိုမျိုး ပန်းဝတ်ရည် (Raw Data/Resources) တွေကို အပြင်လောကမှာ ရှာဖွေစုဆောင်းကြတယ်။ သူတို့တည်ဆောက်တဲ့ ပျားသလက် (Honeycomb) တွေဆိုရင်လည်း "Hexagonal Structure" (ခြောက်ထောင့်ပုံစံ) ရှိပါတယ်။ သိပ္ပံပညာအရ ဒီခြောက်ထောင့်ပုံစံဟာ နေရာအနည်းဆုံး (Minimum Space) မှာ ပျားရည်ပမာဏ အများဆုံး (Maximum Storage) ကို သိုလှောင်နိုင်တဲ့ ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး အင်ဂျင်နီယာ ဒီဇိုင်း (Structural Optimization) ဖြစ်နေတာကို တွေ့ရပါလိမ့်မယ်။ ဘယ်အင်ဂျင်နီယာကမှ သင်ပေးထားတာ မဟုတ်ဘဲနဲ့ သဘာဝအလျောက် ဒီလောက်တိကျတဲ့ တွက်ချက်မှုမျိုး လုပ်နိုင်တာ အံ့သြစရာ မကောင်းဘူးလား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
နောက်ထပ် ထူးခြားတာတစ်ခုကတော့ ပျားတွေရဲ့ ဆက်သွယ်ရေး စနစ်ပါပဲ။ ပျားတစ်ကောင်က ပန်းခင်းကောင်းကောင်း တစ်ခုကို တွေ့ပြီဆိုတာနဲ့ ပျားအုံကို ပြန်လာပြီး "Waggle Dance" လို့ ခေါ်တဲ့ "အက" ကနေတစ်ဆင့် သတင်းပို့ပါတယ်။ သူတို့ ကနေတဲ့ ပုံစံ၊ လှုပ်ရှားတဲ့ နှုန်း၊ ဦးတည်တဲ့ အရပ်မျက်နှာ... ဒါတွေအားလုံးဟာ "ကုဒ်" (Code) တွေပါပဲ။ "နေမင်းကြီးရဲ့ ဘယ်ဘက် ဘယ်နှစ်ဒီဂရီမှာ၊ အကွာအဝေး ဘယ်လောက်မှာ ပန်းခင်းရှိတယ်" ဆိုတာကို တိတိကျကျ Binary Code လိုမျိုး သတင်းပို့လိုက်တာပါ။ ဒီသတင်းကို ရတာနဲ့ ကျန်တဲ့ ပျားထောင်ပေါင်းများစွာက GPS တပ်ထားသလိုမျိုး အဲဒီနေရာကို တန်းခနဲ ရောက်သွားကြတယ်။ ဒါကို သိပ္ပံပညာမှာ "Swarm Intelligence" (အုံဖွဲ့ ဉာဏ်ရည်) လို့ ခေါ်ပါတယ်။ တစ်ကောင်ချင်းစီရဲ့ ဦးနှောက်က သေးပေမယ့်၊ ပေါင်းလိုက်တဲ့အခါမှာ လူသားတွေတောင် မမီနိုင်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေကို ချနိုင်လာတာပေါ့။
ဒီနေရာမှာ ဒကာကြီးတစ်ယောက်က မေးစရာ ရှိတာက "အရှင်ဘုရား... အဲဒီလောက်များတဲ့ ပျားတွေ တပြိုင်နက်တည်း အလုပ်လုပ်တာ မရှုပ်ထွေးဘူးလား၊ ယာဉ်တိုက်မှုတွေ မဖြစ်ဘူးလား" ပေါ့။ မဖြစ်ပါဘူး ဒကာကြီး။ ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့ သူတို့မှာ "Pheromones" လို့ ခေါ်တဲ့ ဓာတု signal တွေနဲ့ တစ်ကောင်နဲ့တစ်ကောင် အမြဲတမ်း Communication လုပ်နေလို့ပါပဲ။ ဘုရင်မကြီးဆီက ထွက်လာတဲ့ Pheromone ဟာ ပျားအုံတစ်ခုလုံးရဲ့ "Mood" နဲ့ "Action" ကို ထိန်းချုပ်ထားပါတယ်။ ဒီ Pheromone လမ်းကြောင်းအတိုင်း သွားကြ၊ လာကြ၊ အလုပ်လုပ်ကြတာ ဖြစ်တဲ့အတွက် "ငါ" ဆိုတဲ့ အတ္တဆန်ဆန် တွေးခေါ်မှု မရှိဘဲ "အဖွဲ့အစည်း" (System) တစ်ခုလုံးရဲ့ အကျိုးအတွက်ပဲ အလုပ်လုပ်ကြတာကို တွေ့ရပါတယ်။ ဒါဟာ ဗုဒ္ဓတရားတော်နဲ့ ယှဉ်ကြည့်ရင် "အတ္တ" (Self) ကို လျှော့ချပြီး "ပရ" (Others/System) အတွက် ညီညွတ်စွာ ဆောင်ရွက်ခြင်းရဲ့ သိပ္ပံနည်းကျ ပြယုဂ်တစ်ခုပါပဲ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ပျားတွေဟာ ပန်းပွင့်လေးတွေဆီကနေ ဝတ်ရည်ကို စုပ်ယူတဲ့အခါမှာ ပန်းပွင့်ကို နွမ်းနယ်သွားအောင်၊ ပျက်စီးသွားအောင် ဘယ်တော့မှ မလုပ်ပါဘူး။ ပန်းပွင့်လေးတွေ မျိုးပွားဖို့အတွက်တောင် ဝတ်မှုန်ကူးပေးပြီး ကူညီလိုက်ပါသေးတယ်။ ဒါဟာ "Symbiotic Relationship" (အပြန်အလှန် အကျိုးပြု ဆက်ဆံရေး) ပါပဲ။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လူသားတွေလည်း ဒီလိုပါပဲ... ကိုယ့်ပတ်ဝန်းကျင်၊ ကိုယ့်အဖွဲ့အစည်းကို မထိခိုက်စေဘဲ ကိုယ်လည်း အကျိုးရှိ၊ သူလည်း အကျိုးရှိအောင် နေထိုင်တတ်ဖို့ လိုပါတယ်။ ပျားလေးတွေရဲ့ ဒီလို စည်းစနစ်ကျနမှု၊ ညီညွတ်မှု၊ ဝီရိယရှိမှုတွေဟာ အကြောင်းမဲ့ ဖြစ်လာတာ မဟုတ်ပါဘူး။ သဘာဝတရားက ပေးထားတဲ့ "Coding" အတိုင်း တိတိကျကျ လိုက်နာကြလို့ပါပဲ။ အခု ဆက်လက်ပြီးတော့... ဒီသိပ္ပံနည်းကျ ပျားလောကရဲ့ သဘောတရားတွေကို မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ ဓမ္မဒေသနာတော်တွေနဲ့ ဘယ်လို ချိတ်ဆက်မလဲဆိုတာကို ဆက်လက် နာကြားကြည့်ကြရအောင်...။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... သိပ္ပံနည်းကျ ပျားလေးတွေရဲ့ အကြောင်းကို သိပြီးပြီဆိုတော့ မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ နှုတ်ကပတ်တော်တွေနဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်ကြရအောင်။ ခုဒ္ဒကနိကာယ်၊ ဓမ္မပဒပါဠိတော်၊ ပုပ္ဖဝဂ်၊ ဂါထာနံပါတ် (၄၉) မှာ ဘုရားရှင်က ဒီလို ဟောကြားထားပါတယ်။
"ယထာပိ ဘမရော ပုပ္ဖံ၊ ဝဏ္ဏဂန္ဓံ အဟေဌယံ။
ပလေတိ ရသမာဒါယ၊ ဧဝံ ဂါမေ မုနီ စရေ။"
ဒီပါဠိတော်လေးရဲ့ အနက်အဓိပ္ပာယ်ကို တစ်လုံးချင်းစီ ဓာတ်ခွဲကြည့်မယ်ဆိုရင်...
ယထာပိ ဘမရော = ပျားပိတုန်းသည် အကြင်ကဲ့သို့။
ပုပ္ဖံ = ပန်းပွင့်ကို။
ဝဏ္ဏဂန္ဓံ = အဆင်း (Color) နှင့် အနံ့ (Scent) ကို။
အဟေဌယံ = မပျက်စီးစေဘဲ (Without harming)။
ရသမာဒါယ = ပန်းဝတ်ရည် (Nectar) ကိုသာ ယူဆောင်၍။
ပလေတိ = ပျံသွား၏ (Flies away)။
ဧဝံ = ဤဥပမာ အတိုင်းပင်။
မုနီ = ရဟန်း (သို့မဟုတ်) ပညာရှိ (The Sage) သည်။
ဂါမေ = ရွာ၌ (In the village/society)။
စရေ = လှည့်လည် ကျက်စားရာ၏ (Should conduct oneself)။
ဒီဂါထာလေးရဲ့ ဆိုလိုရင်းကတော့... ပျားလေးတွေဟာ ပန်းပွင့်ပေါ်ကို နားတဲ့အခါ ပန်းပွင့်ရဲ့ လှပမှု (Appearance) နဲ့ မွှေးကြိုင်မှု (Fragrance) ကို လုံးဝ မထိခိုက်စေပါဘူး။ သူတို့ လိုချင်တာက ပန်းဝတ်ရည် (Nectar) လေးပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ အဲဒီ ပန်းဝတ်ရည်ကို ယူပြီးတာနဲ့ ပန်းပွင့်ကို ကျေးဇူးတုံ့ပြန်တဲ့အနေနဲ့ ဝတ်မှုန်ကူးပေးခဲ့ပြီးတော့ ပြန်လည် ထွက်ခွာသွားကြပါတယ်။ ထို့အတူပါပဲ... ပညာရှိတဲ့သူဟာ လူ့အဖွဲ့အစည်း (Society) ထဲမှာ နေထိုင်တဲ့အခါ သူတစ်ပါးရဲ့ စိတ်ကို မထိခိုက်စေရဘူး၊ သူတစ်ပါးရဲ့ အကျိုးစီးပွားကို မဖျက်ဆီးရဘူး။ ဒါပေမဲ့ မိမိအတွက် လိုအပ်တဲ့ ကုသိုလ်တရား (Merits) နဲ့ ပညာ (Wisdom) ကိုတော့ ရအောင် ယူတတ်ရမယ်လို့ ဆိုလိုတာပါ။
ဒါကို မျက်စိထဲ မြင်အောင် ထပ်ပြောရရင် ဒကာကြီးရေ... ဒီနေ့ခေတ် စကားနဲ့ ပြောမယ်ဆိုရင် ဒါဟာ "Sustainable Living" (ရေရှည်တည်တံ့သော နေထိုင်မှု) ပါပဲ။ ပျားတွေက သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်ကို "Exploit" (အမြတ်ထုတ်) မလုပ်ဘူး၊ "Co-exist" (အကျိုးပြု ယှဉ်တွဲနေထိုင်) လုပ်တယ်။ ဦးပဉ္ဇင်းတို့လည်း ဒီလိုပါပဲ... မိမိရဲ့ စီးပွားရေး၊ လူမှုရေး လုပ်ငန်းတွေမှာ သူတစ်ပါးကို ဒုက္ခပေးပြီးမှ ကိုယ်ချမ်းသာတာမျိုး မဖြစ်စေရဘူး။ "သမ္မာအာဇီဝ" (Right Livelihood) ဆိုတာ ဒါကို ပြောတာပါ။ ပျားရည်စက်လေးတွေ စုပြီး ပျားအုံကြီး ဖြစ်လာသလို၊ နေ့စဉ် ပြုလုပ်တဲ့ ကုသိုလ်လေးတွေ စုပေါင်းလိုက်ရင် နိဗ္ဗာန်ရောက်ကြောင်း အထောက်အပံ့ကြီး (Parami) ဖြစ်လာမှာ အမှန်ပါပဲ။
ကဲ... အခု တရားရဲ့ အနှစ်သာရဖြစ်တဲ့ ဝိပဿနာ ရှုကွက်ဘက်ကို ကူးကြရအောင်။ ဒီနေ့ ရှုကွက်မှာတော့ မဟာသရဏဂုံတော်ကြီးရဲ့ ပုဒ်ရေ (၅၀) မှာ ပါရှိတဲ့ "သဒ္ဓိန္ဒြေ" (Saddhindriya) သဘောတရားကို အခြေခံပြီး ရှုမှတ်ကြမယ်။ သဒ္ဓါတရား ဆိုတာ ယုံကြည်မှုပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ အကန်းယုံ မဟုတ်ဘူး၊ အကြောင်းအကျိုးကို သိပြီး ယုံကြည်တဲ့ "ပသဒသဒ္ဓါ" (ကြည်ညိုမှု) ဖြစ်ရမယ်။
ရှုမှတ်ပုံ အဆင့်ဆင့် (The Mechanism):
၁။ အာရုံယူခြင်း (Object): ပျားလေးတွေ ပန်းဝတ်ရည်ကို အာရုံစိုက်သလို၊ သူတော်ကောင်းတို့လည်း ဘုရားရှင်ရဲ့ ဂုဏ်တော် တစ်ခုခု (ဥပမာ - အရဟံ) သို့မဟုတ် မိမိ ပြုလုပ်ခဲ့ဖူးတဲ့ ကုသိုလ်တစ်ခုခုကို အာရုံပြုလိုက်ပါ။
၂။ စိတ်အခြေအနေကို စောင့်ကြည့်ခြင်း (Monitoring): အဲဒီ အာရုံကို ယူလိုက်တဲ့အခါ စိတ်ထဲမှာ ဘယ်လို ခံစားရလဲ။ ကြည်လင်သွားသလား၊ နောက်ကျိနေသလား။ အကယ်၍ စိတ်က ကြည်လင်ပြီး အေးချမ်းသွားတယ်ဆိုရင် အဲဒါ "သဒ္ဓါ" (Faith) စေတသိက် ပေါ်လာတာပါပဲ။ ရေနောက်နေတဲ့ ခွက်ထဲကို ကျောက်ချဉ် ထည့်လိုက်ရင် ရေကြည်သွားသလိုမျိုး၊ သဒ္ဓါပေါ်လာရင် စိတ်ထဲက အကုသိုလ် အနည်အနှစ်တွေ (မစ္ဆရိယ၊ ဣဿာ) အောက်ကို ထိုင်ကျသွားပြီး စိတ်အစဉ် ကြည်လင်သွားပါတယ်။
၃။ ဒိဋ္ဌိဖြုတ်ခြင်း (De-identification): ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးတာက "ငါ ကြည်ညိုတယ်" လို့ မမှတ်ဖို့ပါပဲ။ "အာရုံ (Object) နဲ့ ဒွါရ (Door) တိုက်ဆိုင်လို့ သဒ္ဓါစေတသိက် (Trust Module) လေး System ထဲမှာ Run သွားတယ်" လို့ နှလုံးသွင်းပါ။ ပျားတစ်ကောင်က သူ့အလိုလို ပျားရည်ရှာတာ မဟုတ်ဘဲ Pheromone signal ကြောင့် ရှာသလိုမျိုး... ဒီသဒ္ဓါတရားဟာလည်း အကြောင်းတရားတွေကြောင့် ပေါ်လာတဲ့ "Mental State" တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ သူလည်း မမြဲပါဘူး၊ ဖြစ်ပြီးရင် ပျက်သွားမှာပါပဲ။ ဒါကို မြင်အောင်ကြည့်ပါ။
၄။ ညီညွတ်မှုကို ရှုမြင်ခြင်း (Collective Function): သဒ္ဓါ ပေါ်လာတာနဲ့ တပြိုင်နက်... ဝီရိယ (Energy) လည်း ပါလာမယ်၊ သတိ (Mindfulness) လည်း ပါလာမယ်။ သူတို့အားလုံး ညီညွတ်စွာ အလုပ်လုပ်နေပုံကို ပျားအုံကြီး တစ်ခုလုံး လှုပ်ရှားနေသလိုမျိုး ခြုံငုံပြီး သိမှတ်လိုက်ပါ။ ဒါဟာ "ငါ" တစ်ယောက်တည်း လုပ်နေတာ မဟုတ်ဘဲ၊ "နာမ်တရားအစုအဝေး" (Mental Aggregates) ကြီးတစ်ခုလုံး Team Work နဲ့ အလုပ်လုပ်နေတာ ဖြစ်ပါတယ် ဒကာကြီး။
တရားတော်ကို လက်တွေ့ဘဝနဲ့ ချိတ်ဆက်ဖို့အတွက် ဖြစ်ရပ်မှန် ဇာတ်လမ်းလေး တစ်ပုဒ် (Case-2541) ကို ပြောပြချင်ပါတယ်။
လွန်ခဲ့တဲ့ နှစ်အနည်းငယ်က ကုမ္ပဏီတစ်ခုမှာ ဦးကျော် ဆိုတဲ့ မန်နေဂျာတစ်ယောက် ရှိတယ်။ သူ့ဌာနမှာ ဝန်ထမ်းတွေက တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် စိတ်ဝမ်းကွဲပြီး အလုပ်မဖြစ်ကြဘူး။ "ငါ့အလုပ် ငါလုပ်တာပဲ၊ သူများကိစ္စ စိတ်မဝင်စားဘူး" ဆိုပြီး "Silo Mentalities" (ကိုယ့်အကွက်နဲ့ကိုယ် နေခြင်း) တွေ ဖြစ်နေကြတယ်။ ရလဒ်အနေနဲ့ Project တွေ ကြန့်ကြာ၊ Customer တွေ စိတ်ပျက်ပြီး ကုမ္ပဏီက အရှုံးပေါ်လာတယ်။ ဦးကျော်က ဒါကို "Broken Hive Syndrome" (ပျားအုံပျက် ရောဂါ) လို့ တင်စားခေါ်ဝေါ်ခဲ့တယ်။
အဲဒီမှာ ဦးကျော်က ဒီ "ပျားများနေ့" တရားကို နာကြားပြီးတော့ ဉာဏ်အလင်း ပွင့်သွားတယ်။ သူက Policy 16, Article 16.1 ဖြစ်တဲ့ "Resource Optimization and Unity Policy" ကို ကျင့်သုံးဖို့ ဆုံးဖြတ်လိုက်တယ်။ သူက ဝန်ထမ်းတွေကို အစည်းအဝေး ခေါ်ပြီး ပြောတယ်... "မောင်တို့ မယ်တို့ရေ... တို့ကုမ္ပဏီဟာ ပျားအုံကြီး တစ်ခုလိုပါပဲ။ ပျားဘုရင်မကြီး (CEO) က ညွှန်ကြားပေမယ့်၊ တကယ့်အလုပ်ကို လုပ်နေတာက တို့တွေပါ။ တို့တွေ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် အပြစ်တင်နေမယ့်အစား၊ တစ်ယောက်ရဲ့ အားနည်းချက်ကို တစ်ယောက်က ဖြည့်ဆည်းပေးရမယ်။ ပန်းပွင့် (Customer) ကို မထိခိုက်စေဘဲ ပျားရည် (Profit) ရအောင် ရှာကြစို့" တဲ့။
ဒါတင်မကဘူး... ဦးကျော်က "သဒ္ဓါ" (Trust) ကို တည်ဆောက်တဲ့အနေနဲ့ ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ အခက်အခဲကို ကိုယ်ချင်းစာစိတ်နဲ့ ကူညီပေးတယ်။ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု (Transparency) ရှိအောင် လုပ်ပေးတယ်။ အဲဒီအခါမှာ ဝန်ထမ်းတွေရဲ့ စိတ်ထဲမှာ "ငါတို့ မန်နေဂျာကို ယုံကြည်တယ်" ဆိုတဲ့ သဒ္ဓါတရား ပေါ်လာတယ်။ သဒ္ဓါပေါ်လာတော့ "ဝီရိယ" (Effort) တွေ တက်ကြွလာတယ်။ အရင်က မျက်နှာချင်း မဆိုင်ချင်တဲ့ သူတွေဟာ အခုတော့ ပျားလေးတွေလို ညီညီညွတ်ညွတ်နဲ့ တက်ညီလက်ညီ လုပ်ကိုင်လာကြတယ်။ ၆ လ လောက် ကြာတဲ့အခါမှာတော့ အဲဒီဌာနဟာ ကုမ္ပဏီမှာ "Top Performer" ဖြစ်လာခဲ့ပါတယ်။
ဒါကို ကြည့်ခြင်းအားဖြင့်... ပျားတွေဆီကနေ သင်ယူရမယ့် သင်ခန်းစာကတော့ "ညီညွတ်ခြင်းသည် အင်အား" ဆိုတာ အမှန်ပါပဲ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီ ညီညွတ်မှုကို ရဖို့အတွက် အရင်ဆုံး "ယုံကြည်မှု" (သဒ္ဓါ) ကို တည်ဆောက်ရပါမယ်။ ယုံကြည်မှု မရှိရင် ဘယ်အဖွဲ့အစည်းမှ ကြာကြာ မခံပါဘူး။ ဒါကြောင့် ဘုရားရှင်က "သဒ္ဓါသည် ဥစ္စာရတနာတို့တွင် အမြတ်ဆုံး" (သဒ္ဓါဓနံ ပုရိသဿ သေဋ္ဌံ) လို့ ဟောကြားခဲ့တာ ဖြစ်ပါတယ် ဒကာကြီး။ ဟုတ်လား သူတော်ကောင်းတို့ရေ။
ကိုင်း... သူတော်ကောင်းတို့ရေ... ဒီနေ့ ဟောကြားခဲ့တဲ့ တရားတော်ကို ပြန်လည် သုံးသပ်ကြည့်မယ်ဆိုရင်... ပျားလေးတွေရဲ့ ညီညွတ်မှု၊ စနစ်ကျမှုတွေဟာ ဦးပဉ္ဇင်းတို့ လူသားတွေအတွက် ကြီးမားတဲ့ သင်ခန်းစာပါပဲ။ သူတို့ဟာ သေးငယ်ပေမယ့် စုပေါင်းလိုက်တဲ့အခါ ကြီးမားတဲ့ အရာတွေကို ဖန်တီးနိုင်သလို... ဦးပဉ္ဇင်းတို့လည်း ကုသိုလ်စိတ်ကလေးတွေကို နေ့စဉ် စုပေါင်းသွားမယ်ဆိုရင် နိဗ္ဗာန်ဆိုတဲ့ ပန်းတိုင်ကို မလွဲမသွေ ရောက်ရှိမှာပါ။
အခု ဟောကြားခဲ့တဲ့ အကြောင်းအရာတွေကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ တိုက်ဆိုင် စစ်ဆေးကြည့်ရအောင်။
လောကမှာ မညီညွတ်မှု၊ ပဋိပက္ခ၊ စိတ်ဝမ်းကွဲမှုတွေ ရှိနေတာဟာ "ဒုက္ခသစ္စာ" ပါပဲ။
အဲဒီ ဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတဲ့ အတ္တ၊ မာန၊ ငါစွဲ၊ သူစွဲ တွေဟာ "သမုဒယသစ္စာ" ဖြစ်ပါတယ်။
ညီညွတ်ခြင်း၊ ငြိမ်းချမ်းခြင်း၊ ဘေးရန်ကင်းရှင်းခြင်း ဆိုတဲ့ ငြိမ်းအေးမှုကတော့ "နိရောဓသစ္စာ" ပါ။
အဲဒီ ငြိမ်းချမ်းမှုကို ရရှိဖို့ သဒ္ဓါ၊ ဝီရိယ၊ သတိ၊ သမာဓိ၊ ပညာ ဆိုတဲ့ ဗိုလ်ငါးပါး တရားတွေကို ကျင့်သုံးတာကတော့ "မဂ္ဂသစ္စာ" လမ်းစဉ်ပါပဲ။
ဒီနေ့ ကျရောက်တဲ့ "ကမ္ဘာ့ပျားများနေ့" နဲ့ "အာဖရိကနေ့" အထိမ်းအမှတ် ကုသိုလ်ကောင်းမှု အစုစုကြောင့်... ကမ္ဘာသူ ကမ္ဘာသား အားလုံး၊ မြန်မာနိုင်ငံသူ နိုင်ငံသား အားလုံး... ပျားလေးများကဲ့သို့ ညီညွတ်မျှတသော လူ့ဘောင်လောကကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။ မေတ္တာနှင့် ယုံကြည်မှုဖြင့် ငြိမ်းချမ်းရေး ပန်းတိုင်ကို လှမ်းကိုင်နိုင်ကြပါစေ။ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ အမတ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေလို့ ဦးပဉ္ဇင်းက ဆုတောင်းမေတ္တာ ပို့သလိုက်ပါတယ်။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။
သာဓု... သာဓု... သာဓု။
ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက
The Office Of Siridantamahapalaka
The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum.
နေ့စွဲ - ၂၀ မေ ၂၀၂၆
ORCID: 0009-0000-0697-4760
Website: www.siridantamahapalaka.com
Sao Dhammasami @ Bhikkhu Indasoma Siridantamahapalaka is Specially trained in Buddhist archaeology and historical tracking of tooth relics through stūpa research registries; integrates archaeological charts, travel accounts, and museum records to support preservation for study and veneration.
