မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှု မအောင်မြင်မှုမှ နောက်တစ်လှမ်းအတွက် သင်ယူခြင်း

 သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ခုနှစ်

မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆုတ် ၁ ရက်

ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၉ ရက်၊ စနေနေ့

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ‑ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန‑ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ‑ဂေါပန‑ပရိဟာရ‑ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။

ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။

နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။

စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သော၊ သစ္စာလေးပါးတရားမြတ်ကို ကိုယ်တိုင်မှန်စွာ သိမြင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားအား ရိုသေမြတ်နိုး လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စွယ်တော်မြတ်များနှင့်တကွ မွေတော် ဓာတ်တော်မြတ်ကြီးများအား တပည့်တော်သည် ရိုသေစွာ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စွယ်တော်မြတ်များကို လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် ပင့်ဆောင်ကိုင်တွယ်၍ ကြည်ညိုသဒ္ဓါ ထက်သန်သော စိတ်ထားဖြင့် ရိုသေစွာ ပူဇော်ပါ၏။ အလေးအမြတ်ထား၍ ရှိခိုးပါ၏။

တပည့်တော်သည် အဓိဋ္ဌာန်ပါရမီဖြင့် ရရှိပင့်ဆောင်ခဲ့ပြီး စောင့်ရှောက်ကာ ကောင်းစွာ ကိန်းဝပ်တည်ထားလျက်ရှိသော ဤစွယ်တော်မြတ်များကို သဒ္ဓါတရား၊ ကြည်ညိုခြင်းတို့ဖြင့် ပူဇော်ပါ၏။

ဤမွေတော် ဓာတ်တော်မြတ်တို့သည် ‘ဆွာဂတ (Hswagata)’ မည်သော ဤကျောင်းတော် (ပြတိုက်တော်) ၌ ကိန်းဝပ်စံပယ်တော်မူကြပါပေ၏။

ထိုစွယ်တော် ဓာတ်တော်မြတ်တို့အား စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ ကာကွယ်ခြင်း၊ ပြုစုပူဇော်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်အဝဝကို “သိရိဒန္တမဟာပါလက (Siridantamahapalaka)” မည်သော တပည့်တော် ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သည် ရိုသေလေးမြတ်စွာ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိပါသည်။

လောကဓာတ်အပေါင်းတို့၌ မည်သည့်အရပ်မျက်နှာမဆို ဘုရားရှင်၏ တန်ခိုးတေဇာတော်ဖြင့် ထွန်းလင်းတောက်ပလျက်ရှိပေ၏။ ထိုကဲ့သို့ ကြီးမားလှသော အာနုဘော်တော်ဖြင့် ဤဓာတ်တော်မွေတော်မြတ်တို့သည် ကောင်းစွာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်အပ်ပြီး ဖြစ်ပါပေ၏။

ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့၏ တန်ခိုးတေဇာတော်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မိဘနှင့် ဆရာသမားတို့၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးတော်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။ ဘေးအန္တရာယ်ခပ်သိမ်းမှ ကင်းလွတ်ကြပါစေ။ စိုးရိမ်သောက အပူဇော်အပေါင်းမှလည်း ကူးမြောက်လွန်မြောက်နိုင်ကြပါစေသတည်း။

ဒကာ ဒကာမတို့ရေ…

ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ ပြောကြားနာယူကြမယ့် အကြောင်းက မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုအကြောင်းပါပဲ။ ဒါပေမယ့် “ဘယ်သူ့ကို လွှဲပေးမလဲ” ဆိုတဲ့မေးခွန်းကို မဟောချင်ဘူး။ “လွှဲပေးတဲ့လမ်းမှာ တစ်ကြိမ်မအောင်မြင်ခဲ့ရင် ဘယ်လိုဆက်သွားမလဲ” ဆိုတဲ့ ပိုခက်တဲ့မေးခွန်းကိုပဲ အတူကြည့်ချင်ပါတယ်။ အောင်မြင်ခဲ့တဲ့အကြောင်းကို ပြောရတာ လွယ်တယ်နော်။ အမှားလုပ်ခဲ့တာ၊ ဆုံးဖြတ်ချက်မှားခဲ့တာ၊ လူရွေးမှားခဲ့တာ၊ အချိန်တွက်မှားခဲ့တာ၊ စနစ်မပြည့်စုံလို့ ထိခိုက်ခဲ့တာကို ပြန်ပြောရတာတော့ စိတ်မလွယ်ဘူး။

လူအများက အမွေဆိုရင် ကောင်းတာကိုပဲ အမွေလို့ ထင်တတ်ကြတယ်။ “ဒီလုပ်ငန်းကို ငါဘယ်လိုတည်ထောင်ခဲ့တယ်၊ ဒီအဖွဲ့ကို ဘယ်လိုအောင်မြင်အောင်လုပ်ခဲ့တယ်” ဆိုတာတွေကို နောက်လူကို ပြောတတ်ကြတယ်။ ဒါပေမယ့် မျိုးဆက်အတွက် ပိုတန်ဖိုးရှိတာ တစ်မျိုးရှိတယ်။ “ဒီနေရာမှာ ငါတို့မှားခဲ့ဖူးတယ်၊ ဒီနည်းကို စမ်းခဲ့ဖူးတယ်၊ ဒီအကြောင်းကြောင့် မဖြစ်ခဲ့ဘူး၊ နောက်တစ်ခါ ဒီလိုမလုပ်နဲ့” ဆိုတဲ့ သင်ခန်းစာအမွေပါ။ ကိုယ့်အောင်မြင်မှုကိုပဲ ပေးပြီး ကိုယ့်မအောင်မြင်မှုကို ဖုံးထားရင် နောက်မျိုးဆက်က ကိုယ်ဖြတ်ခဲ့ပြီးသား အမှားလမ်းကို ထပ်ဖြတ်ရနိုင်တယ်။

သူတော်ကောင်းတို့… ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှုဆိုတာ မအောင်မြင်မှုမရှိတဲ့ဘဝ မဟုတ်ဘူး။ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဘယ်တော့မှမမှားတာလည်း မဟုတ်ဘူး။ မအောင်မြင်မှုတစ်ခုကြုံတဲ့အခါ အပြစ်တင်မှုမဖြစ်ဘဲ အမှန်ကိုပြောနိုင်တယ်၊ အမှားကိုဖုံးမထားဘဲ ပြင်နိုင်တယ်၊ တစ်ယောက်ယောက်ရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကိုဖျက်ပြီးမှ စနစ်ကောင်းစရာမလိုဘူး၊ တစ်ဖက်မှာလည်း “အေးလေ လူပဲ မှားမှာပေါ့” ဆိုပြီး တာဝန်မယူဘဲ လွှတ်မထားဘူး—ဒီနှစ်ဖက်ကြားက ဉာဏ်ပါတဲ့လမ်းကို ရှာနိုင်တာကို ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှုလို့ ပြောချင်ပါတယ်။

ဒီနေရာမှာ ပထမဆုံး သတိထားရမယ့်အချက်က လူနဲ့လမ်းကို မရောဖို့ပါ။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၀၈ မှာ မြတ်စွာဘုရား ပရိနိဗ္ဗာန်စံတော်မူပြီးနောက် သံဃာတော်တွေကြား “ဘုရားရှင်နောက်မှာ လူတစ်ဦးတည်းကို အစားထိုးခန့်ထားသလား” ဆိုတဲ့မေးခွန်းပေါ်လာတဲ့အခါ အရှင်အာနန္ဒာက အဲဒီသဘောမျိုး မရှိဘူးလို့ ရှင်းပြပြီး ဓမ္မက လမ်းညွှန်အဖြစ် ရှိနေကြောင်း ဖော်ပြတယ်။ ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းနဲ့ တန်းတူတိတိကျကျ လုပ်ငန်းစီမံခန့်ခွဲရေးပုံစံလို့ မဆိုရဘူး။ ဒါပေမယ့် “လူတစ်ယောက်မရှိတော့လို့ မှန်ကန်တဲ့လမ်းလည်း ပျောက်သွားရမယ်” ဆိုတဲ့အမြင်ကို ပြန်စဉ်းစားစေတယ်။ 

တည်ထောင်သူက အမြဲမှန်ရမယ်ဆိုတာ မရှိဘူး။ နောက်လူကလည်း လွှဲယူတာနဲ့ အမြဲမှန်သွားမယ်ဆိုတာ မရှိဘူး။ အဲဒီတော့ မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းခြင်းရဲ့ အဓိကက “မမှားအောင် လူရွေးခြင်း” တစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘဲ “မှားသွားရင် အမှားကို မြင်၊ ပြင်၊ သင်ယူ၊ ထပ်မဖြစ်အောင် ထားနိုင်တဲ့ စနစ်” ကိုလည်း လွှဲပေးဖို့ ဖြစ်ပါတယ်။ ဒီစနစ်မရှိရင် လူကောင်းတစ်ယောက်ရောက်လာလည်း မေးမရဲ၊ ဝန်ခံမရဲ၊ တင်ပြမရဲဖြစ်သွားရင် နောက်တစ်ကြိမ် အမှားကြီးသွားနိုင်တယ်။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၄ မှာ ပညာရှိနဲ့ မိုက်မဲသူကို အမှားနဲ့ပတ်သက်ပြီး ခွဲပြထားတဲ့သဘောက အလွန်တန်ဖိုးရှိတယ်။ အမှားကို အမှားအဖြစ် မမြင်ခြင်း၊ မြင်ပြီးလည်း ဓမ္မနဲ့အညီ မပြင်ခြင်း၊ တစ်ပါးသူက သူ့အမှားကို ဝန်ခံလာတဲ့အခါ သင့်တော်စွာ လက်မခံနိုင်ခြင်းဟာ မိုက်မဲမှုဘက်ကို ရောက်စေတယ်။ ပညာရှိဘက်ကတော့ အမှားကို အမှားအဖြစ် မြင်တယ်၊ ပြင်တယ်၊ တစ်ပါးသူရဲ့ မှန်ကန်တဲ့ဝန်ခံမှုကိုလည်း လက်ခံတယ်။ ဒီသဘောက “မအောင်မြင်မှုမှ သင်ယူခြင်း” ရဲ့ နှလုံးသားပါပဲ။ 

ဒီမှာ စကားလုံးနှစ်လုံးကို ခွဲသိရမယ်။ “ဝန်ခံခြင်း” နဲ့ “အပြစ်ခံပြီးသွားတာ” မတူဘူး။ “ခွင့်လွှတ်ခြင်း” နဲ့ “တာဝန်မရှိတော့ဘူး” မတူဘူး။ ဦးဇင်းတို့ တရားပြောတဲ့နေရာမှာလည်း ဒီအချက်ကို မရှုပ်စေချင်ဘူး။ တစ်ယောက်ယောက်က အမှားကို ဝန်ခံတယ်ဆိုတာ လုပ်ခဲ့တဲ့အကျိုးဆက်ကို ဖျက်ပစ်တာ မဟုတ်ဘူး။ လျော်ကြေးပေးရမယ့်အရာရှိရင် ပေးရမယ်၊ ပြန်ပြင်ရမယ့်အရာရှိရင် ပြင်ရမယ်၊ လူအန္တရာယ်ရှိတဲ့ကိစ္စဆိုရင် ကာကွယ်ရေးလုပ်ရမယ်၊ ဥပဒေဆိုင်ရာတာဝန်ရှိရင် သက်ဆိုင်ရာတာဝန်လည်း ဆောင်ရမယ်။ မေတ္တာရှိတာဟာ စည်းမရှိတာ မဟုတ်ဘူး။

သံယုတ္တနိကာယ် ၁၁.၂၄ မှာ ရဟန်းနှစ်ပါး အငြင်းပွားပြီး တစ်ပါးက အမှားကျူးလွန်တယ်၊ နောက်မှ အမှားအဖြစ် ဝန်ခံတယ်၊ အခြားတစ်ပါးက ခွင့်မလွှတ်ဘူးဆိုတဲ့ အခြေအနေကို တွေ့ရတယ်။ မြတ်စွာဘုရားက အမှားကို အမှားအဖြစ် မမြင်သူနဲ့ သင့်တော်စွာ ဝန်ခံထားတဲ့အခါ သင့်တော်စွာ လက်မခံသူ နှစ်မျိုးလုံးကို ပညာမရှိသူဘက်မှာထားပြီး၊ အမှားကိုမြင်သူနဲ့ သင့်တော်စွာ လက်ခံသူကို ပညာရှိဘက်မှာထားတယ်။ ဒီနေရာမှာ ငြိမ်းချမ်းမှုက “ဘယ်သူမှ ဘာမှမပြောနဲ့” ဆိုတဲ့တိတ်ဆိတ်ခြင်းမဟုတ်ဘူး။ အမှန်ကိုပြောပြီးနောက် မုန်းတီးခြင်းနဲ့ မရှင်သန်ဖို့ပါ။ 

အမှားကို ပြန်ကြည့်ရတဲ့အခါ “ဘယ်သူမှားလဲ” လို့ မမေးရဘူးလို့ မဆိုလိုဘူးနော်။ တာဝန်ဘယ်သူ့မှာရှိတယ်ဆိုတာ သိဖို့လိုတယ်။ ဒါပေမယ့် တာဝန်သတ်မှတ်ခြင်းကို လူတစ်ယောက်ရဲ့တန်ဖိုးသတ်မှတ်ခြင်းနဲ့ မရောသင့်ဘူး။ “ဒီဆုံးဖြတ်ချက်မှာ သင်တာဝန်ရှိတယ်” ဆိုတာနဲ့ “သင်က မကောင်းတဲ့လူ” ဆိုတာ မတူဘူး။ တစ်ခုက အလုပ်အကြောင်း၊ တစ်ခုက လူတစ်ယောက်လုံးကို တံဆိပ်တပ်တာ။ အလုပ်ကိုပြင်ချင်ရင် အလုပ်အကြောင်း ပြောရမယ်။

ဒီဃနိကာယ် ၂ မှာ အဇာတသတ်မင်းက မိမိပြုခဲ့တဲ့ အလွန်ပြင်းထန်တဲ့အပြစ်ကို အပြစ်အဖြစ် ဝန်ခံလာတဲ့အခါ မြတ်စွာဘုရားက “အပြစ်ကို အပြစ်အဖြစ်မြင်၊ ဓမ္မနှင့်အညီ ပြင်ဆင်၊ နောင်အတွက် စောင့်ထိန်းခြင်း” ကို အရိယဝိနယထဲက တိုးတက်မှုသဘောအဖြစ် မိန့်ကြားထားတယ်။ အဲဒီအခန်းဆက်မှာလည်း သူ့လုပ်ရပ်ရဲ့ အကျိုးဆက်ကို ပေါ့ပေါ့တန်တန် မဖျက်ပစ်ထားဘူး။ ဒါကြောင့် တရားနဲ့အညီ သင်ယူခြင်းဆိုတာ “ဝန်ခံလိုက်ပြီ၊ အားလုံးပြီးပြီ” မဟုတ်ဘူး။ ဝန်ခံပြီးနောက် ပြင်ဆင်ရမယ်၊ နောင်မဖြစ်အောင် စောင့်ထိန်းရမယ်။ 

သူတော်ကောင်းတို့… ဒါကို မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုထဲမှာ ထည့်ကြည့်ရအောင်။ တည်ထောင်သူတစ်ယောက်က နောက်လူကို အလုပ်ပေးလိုက်တယ်။ နောက်လူက မအောင်မြင်ဘူး။ အခု ရွေးချယ်စရာနှစ်ခု မဟုတ်ဘူး။ “ပြန်ယူပြီး ငါတစ်ယောက်တည်းလုပ်မယ်” နဲ့ “အကုန်လွှတ်ပေးထားမယ်” နှစ်ခုကြားမှာ အခြားလမ်းတွေ ရှိတယ်။ ဘာမအောင်မြင်လဲ ကြည့်မယ်၊ ဘယ်အချက်မှာ အသိပညာမလုံလောက်လဲ ကြည့်မယ်၊ ဘယ်ဆုံးဖြတ်ချက်က သတ်မှတ်ထားတဲ့အာဏာကို ကျော်သွားလဲ ကြည့်မယ်၊ ဘယ်အကူအညီမရခဲ့လဲ ကြည့်မယ်၊ ဘယ်စနစ်က လူကိုမှားစေခဲ့လဲ ကြည့်မယ်။ အဲဒီနောက်မှ ပြင်ရမှာ။

ဥပမာတစ်ခုအနေနဲ့ပဲ စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။ သမိုင်းဖြစ်ရပ်တစ်ခု မဟုတ်ဘူးနော်။ သင်တန်းစီစဉ်ပေးနေတဲ့ အဖွဲ့ငယ်တစ်ခုမှာ အကြီးတန်းတာဝန်ခံက အစီအစဉ်ညှိနှိုင်းရေးကို နောက်မျိုးဆက်တစ်ယောက်ထံ လွှဲတယ်ဆိုပါစို့။ သင်တန်းခန်းမပြောင်းသွားတဲ့အချက်ကို လူတချို့ဆီပဲ အကြောင်းကြားမိပြီး၊ အဖွဲ့ဝင်တချို့က အဟောင်းစာရင်းကို ဆက်အသုံးပြုနေတော့ သင်တန်းနေ့မှာ တချို့သူတွေ နေရာမှားရောက်သွားတယ်။ ဒီအခါ အကြီးတန်းက “မင်းနဲ့ အလုပ်မဖြစ်ဘူး” လို့ လူရှေ့မှာပြောပြီး တာဝန်ပြန်ယူလိုက်ရင် အမှားတစ်ခုကနေ အရှက်တစ်ခု ထပ်မွေးတယ်။ နောက်လူကတော့ နောက်တစ်ခါ ပြဿနာပေါ်တာကို ဖုံးချင်လာနိုင်တယ်။

တစ်နည်းကတော့ “အရင်ဆုံး ဖြစ်ခဲ့တာကို အမှန်အတိုင်းကြည့်ရအောင်။ အပြောင်းအလဲကို ဘယ်နေရာမှာ မှတ်တမ်းတင်ခဲ့သလဲ၊ ဘယ်သူက အတည်ပြုရမလဲ၊ ဘယ်စာရင်းကို နောက်ဆုံးစာရင်းလို့ သတ်မှတ်ထားသလဲ၊ ဘယ်သူ့ကို မအကြောင်းကြားမိခဲ့သလဲ” လို့ နှစ်ဖက်လုံးထိုင်ကြည့်တာ။ ဒီမှာ အကြီးတန်းကလည်း သူ့တာဝန်ကို မြင်နိုင်တယ်—လွှဲပေးပေမယ့် အတည်ပြုလမ်းကြောင်း မရှင်းခဲ့တာ။ နောက်မျိုးဆက်ကလည်း သူ့တာဝန်ကို မြင်နိုင်တယ်—ပြောင်းလဲချက်ကို လူအားလုံးရောက်မရောက် မစစ်ခဲ့တာ။ ဒီလိုဆိုရင် မအောင်မြင်မှုက လူနှစ်ယောက်ကို ခွဲတဲ့အရာမဖြစ်ဘဲ နောက်တစ်ဆင့်အတွက် သင်ခန်းစာဖြစ်လာတယ်။

ဒါပေမယ့် “သင်ယူမယ်” ဆိုပြီး အမှားတိုင်းကို အတူတူမထားရဘူး။ မသိလို့ဖြစ်တဲ့အမှား၊ ရှင်းလင်းမှုမရှိလို့ဖြစ်တဲ့အမှား၊ အလျင်လိုလို့ဖြစ်တဲ့အမှား၊ စနစ်ပျက်လို့ဖြစ်တဲ့အမှား၊ တမင်ဖုံးကွယ်ခြင်း၊ လိမ်လည်ခြင်း၊ အနိုင်ကျင့်ခြင်း၊ ဘေးအန္တရာယ်သိလျက် ဆက်လုပ်ခြင်း—ဒီအမျိုးအစားတွေ မတူဘူး။ တမင်အကျင့်ပျက်မှုကို “သင်ခန်းစာအခွင့်အရေး” လို့ပြောပြီး တာဝန်မယူစေခြင်းက တရားမဟုတ်ဘူး။ ကရုဏာနဲ့ တာဝန်ခံမှု အတူရှိရမယ်။

အခု အရေးကြီးတာ တစ်ချက်ရှိတယ်။ မအောင်မြင်မှုနောက်မှာ တစ်ချို့လူတွေက အလွန်တင်းသွားတတ်တယ်။ “နောက်တစ်ခါ ဘယ်သူ့ကိုမှ မယုံတော့ဘူး၊ အားလုံးငါစစ်မယ်” ဆိုတယ်။ တစ်ချို့ကလည်း အလွန်လျော့သွားတတ်တယ်။ “ဖြစ်ချင်တာဖြစ်” ဆိုပြီး စိတ်ပျက်လက်ပျက် လွှတ်လိုက်တယ်။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၆.၅၅ မှာ အရှင်သောဏကို မြတ်စွာဘုရားက ကြိုးတူရိယာနဲ့ နှိုင်းပြီး အားထုတ်မှု အလွန်တင်းရင် စိတ်လှုပ်ရှားပင်ပန်းခြင်းဘက်၊ အလွန်လျော့ရင် ပျင်းရိခြင်းဘက် ရောက်နိုင်တဲ့သဘောကို သင်ကြားတယ်။ ဒီအချက်ကို လုပ်ငန်းပညာရဲ့ စည်းကမ်းတစ်ခုလို့ မယူဘဲ စိတ်အားထုတ်မှုကို ချိန်ညှိသင်ယူဖို့ ဓမ္မသင်ခန်းစာအဖြစ် ယူရမယ်။ 

မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုမှာလည်း အဲဒီလိုပဲ။ တစ်ကြိမ်မအောင်မြင်ရုံနဲ့ အကုန်ပြန်သိမ်းလိုက်ရင် နောက်လူ မကြီးထွားတော့ဘူး။ တစ်ကြိမ်မအောင်မြင်ပြီးလည်း ဘာမှမပြင်ဘဲ ထပ်လွှတ်လိုက်ရင် အန္တရာယ်တိုးမယ်။ “ဘယ်အပိုင်းကို ပြန်ရှင်းရမလဲ၊ ဘယ်ကန့်သတ်ချက်ကို တိုးရမလဲ၊ ဘယ်အပိုင်းမှာ လွတ်လပ်ခွင့် ဆက်ထားရမလဲ” လို့ ချိန်ညှိရတယ်။ ဒါဟာ ယုံကြည်မှုကို ဖြုတ်ပစ်တာမဟုတ်ဘူး။ ယုံကြည်မှုကို ဉာဏ်နဲ့ ပြန်တည်ဆောက်တာပါ။

တစ်ခါတစ်ရံ ကိုယ်သုံးနေတဲ့နည်းက မဖြစ်တော့ဘူးဆိုတာ ဝန်ခံဖို့လည်း လိုတယ်။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၀ မှာ မကောင်းတဲ့အတွေးတွေကို ဖြေရှင်းရာမှာ နည်းတစ်မျိုးတည်းနဲ့ မကပ်ဘဲ အခြေအနေအလိုက် ဆက်တိုက်အသုံးချနိုင်တဲ့ နည်းလမ်းအမျိုးမျိုး သင်ကြားထားတယ်။ အဲဒီသုတ်ရဲ့ တိုက်ရိုက်အဓိကအကြောင်းက စိတ်လေ့ကျင့်ရေးပါ၊ လုပ်ငန်းစီမံခန့်ခွဲရေးမဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမယ့် ဦးဇင်းတို့အတွက် သင်ခန်းစာကတော့ “နည်းတစ်ခုမဖြစ်လို့ ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းကို ပစ်မထားနဲ့၊ မကောင်းတဲ့နည်းကိုလည်း မာနကြောင့် ဆက်မကပ်နဲ့” ဆိုတဲ့အမြင် ရနိုင်တယ်။ 

ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းပညာမှာ “သင်ခန်းစာမှတ်တမ်း” ဆိုတဲ့နည်းလမ်းတွေ ရှိတယ်။ အမေရိကန်အစိုးရ တာဝန်ခံမှုရုံးရဲ့ လေ့လာချက်တွေမှာ အဖွဲ့အစည်းက အတွေ့အကြုံကနေ သင်ယူဖို့ အချက်အလက်စုဆောင်းခြင်း၊ အကြောင်းရင်းခွဲခြမ်းခြင်း၊ သင်ခန်းစာမှန်ကန်မှုနဲ့ အခြားနေရာမှာ သက်ဆိုင်မှုကို စစ်ဆေးခြင်း၊ သိမ်းဆည်းခြင်း၊ မျှဝေခြင်းတို့ကို အဓိကလုပ်ငန်းစဉ်အဖြစ် ဖော်ပြထားတယ်။ ဒါဟာ ဗုဒ္ဓတရားကို သက်သေပြတဲ့ ပညာမဟုတ်ဘူး။ ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းတွေက မအောင်မြင်မှုကို မပျောက်သွားအောင် ဘယ်လိုမှတ်ဉာဏ်တည်ဆောက်ကြသလဲဆိုတဲ့ လက်တွေ့အမြင်တစ်ခုပဲ။ 

ဒကာ ဒကာမတို့… “အကြောင်းရင်း” ဆိုတာလည်း သတိထားရတယ်။ ဖြစ်ရပ်တစ်ခုကို လူတစ်ယောက်အပေါ်ပဲ တင်လိုက်တာ လွယ်တယ်။ “သူမသေချာလို့” ဆိုပြီးပြီးသွားတယ်။ ဒါပေမယ့် သူမသေချာတာ ဘာကြောင့်လဲ။ လမ်းညွှန်မရှိလို့လား။ အချက်အလက်မရှိလို့လား။ အချိန်မလုံလောက်လို့လား။ လုပ်ပိုင်ခွင့်မရှင်းလို့လား။ မေးရင် အရှက်ခွဲခံရမယ်လို့ ကြောက်လို့လား။ သတိပေးမှုရှိပေမယ့် အကြီးအကဲက နားမထောင်လို့လား။ ဒီလိုပြန်မေးမှ အမှားတစ်ခုကို အဖွဲ့ရဲ့အသိအဖြစ် ပြောင်းနိုင်တယ်။

အခု ဦးဇင်းတို့အတွက် လက်တွေ့တစ်မျက်နှာစာပုံစံတစ်ခု လုပ်ကြည့်လို့ရတယ်။ ဒါကို ကျမ်းထဲက တိုက်ရိုက်ပုံစံလို့ မဆိုဘူး၊ ဦးဇင်းတို့ ဒီတရားအတွက် စုစည်းထားတဲ့ အလုပ်ပေးပုံစံပဲ။ ပထမ—ဘာကို ရည်ရွယ်ခဲ့သလဲ။ ဒုတိယ—တကယ်ဘာဖြစ်ခဲ့သလဲ။ တတိယ—အကျိုးဆက်က ဘာဖြစ်သွားသလဲ။ စတုတ္ထ—သေချာသိတဲ့အကြောင်းရင်းနဲ့ မသေချာသေးတဲ့အကြောင်းရင်းကို ခွဲရေး။ ပဉ္စမ—ဘာပြင်မလဲ၊ ဘာကာကွယ်မလဲ။ ဆဋ္ဌမ—နောက်မျိုးဆက်သိအောင် ဘာကို မဖြစ်မနေထားခဲ့မလဲ။ ဒီခြောက်ချက်နဲ့ မအောင်မြင်မှုကို အမှတ်တရမဟုတ်ဘဲ အသိအဖြစ် ပြောင်းလို့ရတယ်။

ဒီလိုပြောတာကြောင့် ဦးဇင်းတို့က “မအောင်မြင်တာကောင်းတယ်” လို့ ဟောနေတာ မဟုတ်ဘူးနော်။ အန္တရာယ်ဖြစ်တဲ့အမှား၊ လူနာကျင်စေတဲ့အမှား၊ ငွေကြေးဆုံးရှုံးတဲ့အမှားတွေကို အလှဆင်မပြောရဘူး။ မအောင်မြင်မှုဟာ သင်ခန်းစာဖြစ်နိုင်တယ်၊ ဒါပေမယ့် သင်မယူရင် အနာတစ်ခုတည်းကျန်တယ်။ အဲဒီတော့ တန်ဖိုးက မအောင်မြင်မှုထဲမှာ အလိုအလျောက်ရှိတာမဟုတ်ဘူး။ အမှန်အတိုင်းပြန်ကြည့်ပြီး ပြင်တဲ့အခါမှ တန်ဖိုးဖြစ်လာတာ။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၅၇ မှာ အသက်ကြီးရမယ်၊ နာရမယ်၊ သေရမယ်၊ ချစ်ခင်နှစ်သက်ရာတို့နဲ့ ကွဲရမယ်၊ ကိုယ်ပြုတဲ့ကံရဲ့အမွေကို ကိုယ်ခံယူရမယ်ဆိုတဲ့ အချက်တွေကို မကြာခဏ ဆင်ခြင်ဖို့ သင်ကြားထားတယ်။ မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုဆိုတာ အပြင်ကစနစ်ပဲ မဟုတ်ဘူး။ “ငါအမြဲဒီနေရာမှာ ရှိမယ်” ဆိုတဲ့ မေ့လျော့မှုကိုလည်း လျော့စေဖို့ ဖြစ်တယ်။ ကိုယ်မရှိနိုင်တဲ့နေ့ကို လက်ခံနိုင်မှ ကိုယ်မှားခဲ့တာကိုလည်း နောက်လူသိအောင် ချန်ခဲ့နိုင်တယ်။ 

သူတော်ကောင်းတို့… တစ်ခါတစ်ရံ တည်ထောင်သူဟာ “အမှားတွေကို ပြောရင် နောက်လူက ငါ့ကို အထင်သေးမယ်” လို့ ထင်တတ်တယ်။ တကယ်တော့ ကိုယ့်မအောင်မြင်မှုကို ဉာဏ်နဲ့ပြောနိုင်တဲ့ ခေါင်းဆောင်ဟာ အားနည်းတဲ့ခေါင်းဆောင်မဟုတ်ဘူး။ “ဒီအချက်မှာ ငါတို့ စာချုပ်မရှင်းခဲ့လို့ အရှုပ်ဖြစ်ခဲ့တယ်၊ ဒီအချက်မှာ ငါအလျင်လိုဆုံးဖြတ်ခဲ့တယ်၊ ဒီအချက်မှာ အောက်ကလူတွေရဲ့အသံ မနားထောင်ခဲ့ဘူး” လို့ ပြောနိုင်တာဟာ နောက်လူကို နှစ်ပေါင်းများစွာအချိန်ကုန်မယ့် အမှားကနေ ကယ်ပေးနိုင်တယ်။

နောက်မျိုးဆက်ဘက်ကလည်း သတိထားရမယ်။ အရင်လူရဲ့အမှားကို “အဟောင်းခေတ်က လူတွေမသိဘူး” ဆိုပြီး မာနနဲ့ပြောရင် သင်ခန်းစာကို အသုံးမချဘဲ လူကိုပဲ အနိုင်ယူတာဖြစ်သွားတယ်။ အရင်လူက ဘာအချက်အလက်နဲ့ ဆုံးဖြတ်ခဲ့လဲ၊ အဲဒီအချိန်မှာ ဘာအကန့်အသတ်ရှိခဲ့လဲ၊ အခုက ဘာကွာသွားလဲ ကြည့်ရမယ်။ တစ်ခါတစ်ရံ ဒီနေ့မကောင်းတဲ့နည်းဟာ အရင်က အခြေအနေတစ်ခုမှာ သင့်တော်ခဲ့နိုင်တယ်။ အချိန်ပြောင်းသွားလို့ ပြင်ရတာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။

ခေတ်သစ်ခေါင်းဆောင်လွှဲပြောင်းရေးဆိုင်ရာ NIST ရဲ့ လမ်းညွှန်ဆောင်းပါးတစ်ခုမှာ ခေါင်းဆောင်အသစ်အတွက် အဖွဲ့အစည်းကို အမြန်သင်ယူခြင်း၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တွေရဲ့အမြင်ကို နားထောင်ခြင်း၊ ရည်မှန်းချက်နဲ့ ဦးစားပေးကို ချိန်ညှိခြင်း၊ အဖွဲ့အစည်းဘက်ကလည်း လုပ်ငန်းသိမြင်မှု၊ သက်ဆိုင်သူအကြောင်း၊ မျှော်လင့်ချက်နဲ့ မဟာဗျူဟာလမ်းညွှန်ချက်ပေးခြင်း၊ အချိန်ပေးခြင်းတို့ကို ဖော်ပြထားတယ်။ ဒီဟာလည်း လောကီစီမံခန့်ခွဲမှုအတွက် နောက်ခံအကြောင်းအရာပဲ။ ဗုဒ္ဓတရားရဲ့ သက်သေမဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမယ့် “အောင်မြင်ချင်ရင် အရင်သင်ယူ” ဆိုတဲ့ လက်တွေ့အမြင်ကို နောက်မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုမှာ အသုံးချလို့ရတယ်။ 

ဦးဇင်းတို့ စကားတစ်ခုပြောကြည့်ရအောင်—“အမှားကိုဖုံးထားရင် အမွေဖြစ်မလာဘူး၊ အမှားကိုပဲ ထပ်ပြောနေပြီး မပြင်ရင်လည်း အမွေဖြစ်မလာဘူး။ အမှန်ကိုမြင်ပြီး ပြင်ထားမှ သင်ခန်းစာအမွေဖြစ်တယ်။” ဒီတရားရဲ့ အဓိကကို ဒီလိုမှတ်လို့ရတယ်။

အဖွဲ့အစည်းထဲမှာ အမှားကို ပြန်ကြည့်တဲ့အစည်းအဝေးလုပ်မယ်ဆိုရင် စကားပြောပုံက အရေးကြီးတယ်။ “ဘယ်သူက လုပ်လိုက်တာလဲ” ဆိုတာထက် “ဘာဖြစ်သွားလဲ” ကနေစ။ “မင်းက ဘာလို့အမြဲဒီလိုလဲ” ဆိုတာထက် “ဒီဆုံးဖြတ်ချက်အတွက် အဲဒီအချိန်မှာ ဘာအချက်အလက်ရှိခဲ့လဲ” လို့မေး။ “နောက်တစ်ခါ မဖြစ်စေနဲ့” ဆိုတာထက် “နောက်တစ်ခါ မဖြစ်အောင် ဘာကို ပြောင်းမလဲ” လို့မေး။ စကားတစ်လုံးပြောင်းရုံနဲ့ လူက မေးခွန်းဖြေချင်စိတ် ကွာသွားတတ်တယ်။

ဒါပေမယ့် အစည်းအဝေးကို တရားပွဲလို လုံးဝမဖြစ်စေနဲ့နော်။ အလုပ်အချက်အလက်ရှိရမယ်။ အရောင်းကျသွားတယ်ဆိုရင် ရောင်းအားကိုကြည့်။ ကုန်ကျစရိတ်တက်တယ်ဆိုရင် စာရင်းကိုကြည့်။ အချိန်နှောင့်နှေးတယ်ဆိုရင် အချိန်ဇယားကိုကြည့်။ တရားက အမှန်ကိုရင်ဆိုင်ရဲစေဖို့ စိတ်ကိုပြင်ပေးတယ်၊ ဒေတာအစား တရားစာကြောင်းတစ်ကြောင်းနဲ့ အားလုံးရှင်းသွားတယ်လို့ မယူရဘူး။ လောကီပြဿနာကို လောကီအထောက်အထားနဲ့လည်း စစ်ရမယ်။

ဒါကို မိသားစုဘဝထဲလည်း ထည့်ကြည့်လို့ရတယ်။ မိဘတစ်ယောက်က သားသမီးကို “ငါ့ဘဝမှာ ဘာမှမမှားခဲ့ဘူး” ဆိုတဲ့ပုံစံနဲ့ပဲ သင်ပေးရင် ကလေးက ကိုယ်မှားတဲ့နေ့မှာ အရမ်းကြောက်သွားတတ်တယ်။ မိဘက “ငါလည်း ဒီလိုအလျင်လိုဆုံးဖြတ်ဖူးတယ်၊ ဒီအကျိုးဆက်ရခဲ့တယ်၊ အဲဒီနောက် ဒီလိုပြင်ခဲ့တယ်” လို့ ရိုးရိုးပြောနိုင်ရင် ကလေးက အမှားကို ဖုံးရမယ့်အရာမဟုတ်ဘဲ ပြင်ရမယ့်အရာလို့ သင်ယူနိုင်တယ်။ ဒီဟာ သရုပ်ပြသဘောပဲ၊ မိသားစုတိုင်းမှာ အခြေအနေမတူတာကိုလည်း သတိထားရမယ်။

ရုံးလုပ်ငန်းထဲမှာတော့ ဒီအချက် ပိုအရေးကြီးတယ်။ လူတစ်ယောက်ထွက်သွားတဲ့အခါ သူ့အောင်မြင်မှု အစီရင်ခံစာတွေရှိပြီး “ဘာတွေ မဖြစ်ခဲ့ဘူး” ဆိုတာ မရှိရင် နောက်လူက အဟောင်းတွေကို အသစ်လို ထပ်စမ်းနိုင်တယ်။ အရင်က ပစ္စည်း သို့မဟုတ် ဝန်ဆောင်မှုပေးသူတစ်ခုနဲ့ ဘာကြောင့်မဖြစ်ခဲ့လဲ၊ စနစ်တစ်ခုမှာ ဘာကန့်သတ်ချက်ရှိလဲ၊ အစီအစဉ်တစ်ခု ဘာကြောင့်ရပ်လိုက်လဲ—သက်ဆိုင်တဲ့အချက်တွေကို အတည်ပြုထားတဲ့အတိုင်းသာ သိမ်းရမယ်။ သတင်းအတုမဖြစ်စေဖို့ “ထင်မြင်ချက်” နဲ့ “အတည်ပြုချက်” ခွဲရေးရမယ်။

ဒီအလုပ်တွေကြားမှာ မေတ္တာဘယ်မှာလဲလို့ မေးနိုင်တယ်။ မေတ္တာက လူကို အမှန်မပြောဘဲ ကာကွယ်ပေးတာမဟုတ်ဘူး။ အမှန်ကို မနာလိုစိတ်မပါဘဲ ပြောနိုင်တာ။ ကရုဏာက “နောက်တစ်ခါလည်း လုပ်ချင်သလိုလုပ်” လို့ လွှတ်ပေးတာမဟုတ်ဘူး။ အကျိုးဆက်ကြောင့် လူနဲ့အဖွဲ့ ထပ်မနာအောင် လိုအပ်တဲ့စည်းတစ်ခု ထားပေးတာ။ ဥပေက္ခာက “ဘာမှမဖြစ်ဘူး” လို့ မဆိုင်သလိုနေတာမဟုတ်ဘူး။ စိတ်မလှုပ်ရှားဘဲ အဖြစ်မှန်ကို ချိန်တတ်တာ။

မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းရာမှာ သင်ခန်းစာအမွေကိုပေးဖို့ အရင်လူဘက်က လေ့ကျင့်ရမယ့်အချက် သုံးခုရှိတယ်။ ပထမ—ကိုယ့်အမှားကို ပြောနိုင်တဲ့ ရိုးသားမှု။ ဒုတိယ—ကိုယ့်အောင်မြင်မှုကို နောက်လူပိုကောင်းအောင် ပြင်တာကို ဝမ်းမြောက်နိုင်တဲ့ မနလျော့မှု။ တတိယ—ကိုယ့်ခေတ်ကအခြေအနေကို နောက်လူခေတ်မှာ အတင်းမကပ်စေတဲ့ ဉာဏ်။ “ငါ့လိုလုပ်” ထက် “အရင်က ဒီလိုဖြစ်ခဲ့တယ်၊ အခုအခြေအနေနဲ့ ပြန်စစ်” လို့ပြောနိုင်ရမယ်။

နောက်လူဘက်ကလည်း သုံးချက်ရှိတယ်။ ပထမ—အရင်လူရဲ့အမှားကို အထင်သေးမှုအဖြစ် မသုံးဘဲ အချက်အလက်အဖြစ်ယူ။ ဒုတိယ—သင်ခန်းစာဟောင်းကို မျက်စိမှိတ်မလိုက်ဘဲ လက်ရှိအခြေအနေနဲ့ ပြန်စစ်။ တတိယ—ကိုယ်လည်း မှားနိုင်ကြောင်း ကြိုလက်ခံပြီး ကိုယ့်နောက်လူအတွက် မှတ်တမ်းထား။ ဒီလိုဆိုရင် အမွေက တစ်ကြိမ်တည်း လွှဲပြီးဆုံးတာမဟုတ်ဘဲ ဆက်လက်သန့်စင်နေတဲ့ အသိဖြစ်လာတယ်။

အဖွဲ့ဘက်ကတော့ လူနှစ်ယောက်ကြားက အာဏာပြိုင်ပွဲ မဖြစ်အောင် အမှန်ကို ထောက်ပံ့ရမယ်။ အရင်လူမကြိုက်တာကြောင့် အချက်အလက်ဖုံးတာလည်း မလုပ်ရ၊ နောက်လူကို သဘောကျလို့ အဟောင်းရဲ့အကျိုးကျေးဇူးကို ဖျက်တာလည်း မလုပ်ရ။ အဖွဲ့ရဲ့တာဝန်က “ဘယ်သူ့ဘက်” မဟုတ်ဘဲ “ဘယ်အချက်မှန်” ဆိုတာ စောင့်ထိန်းဖို့ပါ။ ဒီလိုအဖွဲ့က လူပြောင်းလည်း အမှန်မပြောင်းဘူး။

အခု တရားနာရင်း မိမိမှာ ပြန်ကြည့်ဖို့ မအောင်မြင်မှုတစ်ခုကို သတိရကြည့်ပါ။ အရမ်းကြီးမဟုတ်လည်းရတယ်။ ပြောမိတဲ့စကားတစ်ခွန်း၊ မပြီးခဲ့တဲ့အလုပ်တစ်ခု၊ မသေချာဘဲ ချလိုက်တဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခု၊ လူတစ်ယောက်ကို နားမထောင်မိတာတစ်ခု။ အဲဒီဖြစ်ရပ်ကို ခဏတိတ်တိတ်ကြည့်ပါ။ ကိုယ့်ကို အပြစ်တင်ဖို့မဟုတ်ဘူး။ ဘာဖြစ်ခဲ့လဲကို သိဖို့။

အသက်ရှူဝင်တာကို သိ… ထွက်တာကို သိ… ပြီးရင် မေးပါ။ “အဲဒီအချိန်မှာ ငါဘာလိုချင်ခဲ့တာလဲ။ ဘာကိုကြောက်ခဲ့တာလဲ။ ဘာကို မကြားခဲ့တာလဲ။ ဘာကို မသိဘဲ သိတယ်ထင်ခဲ့တာလဲ။” အဖြေထွက်လာရင် ထွက်လာတဲ့အတိုင်း သိထားပါ။ မထွက်လည်း မပူနဲ့။ မေးတတ်လာတာက မေ့လျော့မှုကနေ နိုးလာတာပဲ။

နောက်တစ်ခါ မေးပါ—“ဒီအဖြစ်က နောက်လူအတွက် ဘာသင်ခန်းစာဖြစ်နိုင်လဲ။” ဒီမေးခွန်းက စိတ်ကို အတိတ်ထဲကနေ အနာဂတ်ဘက် ပြောင်းပေးတယ်။ မအောင်မြင်မှုကို အရှက်ရစရာအဖြစ်ပဲ ထားမလား၊ အခြားသူမထပ်နာအောင် သင်ခန်းစာအဖြစ် ထားမလား—ကိုယ့်လက်ထဲမှာ ပါတယ်။

အဲဒီနောက် လက်တွေ့တစ်ခုလုပ်ပါ။ ဒီနေ့ပြီးရင် “မအောင်မြင်မှုမှ သင်ယူစာတမ်း” တစ်မျက်နှာ ရေးကြည့်ပါ။ လူနာမည်တွေ မလိုအပ်ဘဲ ဖြစ်ရပ်ကို ရေး။ ရည်ရွယ်ချက်ကို ရေး။ တကယ်ဖြစ်တာကို ရေး။ မသေချာတဲ့အကြောင်းရင်းကို “မသေချာသေး” လို့ ရေး။ ပြင်မယ့်လုပ်ရပ်တစ်ခုရေး။ နောက်လူ သိရမယ့် သင်ခန်းစာတစ်ခုရေး။ စာမျက်နှာတစ်မျက်နှာက အရှက်ကို သုတဖြစ်စေနိုင်တယ်။

မအောင်မြင်မှုကို ပြန်ကြည့်ရာမှာ တစ်ချို့အရာတွေကို မပြင်နိုင်ဘူး။ ပြီးခဲ့တာ ပြန်မရဘူး။ ဆုံးရှုံးသွားတဲ့အချိန် ပြန်မရဘူး။ တစ်ချို့ဆက်ဆံရေးမှာ အနာကျန်နိုင်တယ်။ အဲဒါကြောင့် ဉာဏ်ရှိတဲ့သင်ယူမှုမှာ “ပြန်မရတာကို လက်ခံခြင်း” လည်း ပါတယ်။ မပြန်ရတာကို ပြန်ယူဖို့ အလွန်ကြိုးစားနေရာကနေ လွှတ်နိုင်မှ ရနိုင်တာကို ပြင်နိုင်တယ်။

ဒါကပဲ အနိစ္စသဘောကို နေ့စဉ်ဘဝထဲ မြင်ရတဲ့နေရာတစ်ခုပါ။ အဖွဲ့အစည်းတွေ ပြောင်းတယ်၊ လူတွေ အိုတယ်၊ အခန်းကဏ္ဍပြောင်းတယ်၊ စျေးကွက်ပြောင်းတယ်၊ နည်းပညာပြောင်းတယ်၊ ကိုယ်ပိုင်စွမ်းရည်လည်း ပြောင်းတယ်။ “အရင်ကအောင်မြင်ခဲ့တဲ့နည်းဆိုတော့ အမြဲအောင်မြင်မယ်” လို့ စွဲထားရင် မအောင်မြင်မှုက ပိုပြင်းတတ်တယ်။ “အရင်ကမဖြစ်ခဲ့ဘူးဆိုတော့ အမြဲမဖြစ်ဘူး” လို့ စွဲထားရင်လည်း အခွင့်အရေးပိတ်သွားတတ်တယ်။

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ဟောတာ လောကီအောင်မြင်မှုကို နိဗ္ဗာန်နဲ့တူတယ်လို့ မဆိုဘူးနော်။ စီးပွားရေးအောင်မြင်မှု၊ အဖွဲ့အစည်းဆက်တည်မှုဟာ လောကီရည်ရွယ်ချက်ပဲ။ ဒါပေမယ့် လောကီအလုပ်ထဲမှာလည်း လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟကို လျော့အောင် လေ့ကျင့်နိုင်တယ်။ အမှားတစ်ခုကြုံတဲ့အခါ မာနနဲ့ဖုံးမလား၊ ဉာဏ်နဲ့ကြည့်မလားဆိုတာ သီလနဲ့ဆိုင်တဲ့ရွေးချယ်မှု ဖြစ်တယ်။

ကဲ… အခု ဒီတရားကို သစ္စာလေးပါးဘက် ဆင်းကြည့်ရအောင်။ မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းရာမှာ မအောင်မြင်မှုကြုံရခြင်း၊ ယုံကြည်မှုထိခိုက်ခြင်း၊ ကိုယ့်နေရာကိုဆုံးရှုံးမလားဆိုတဲ့စိုးရိမ်မှု၊ “ငါလုပ်ထားတာ ပျက်သွားမလား” ဆိုတဲ့ပူပန်မှု၊ နောက်လူဘက်ကလည်း “ငါ့ကို မယုံတော့ဘူးလား” ဆိုတဲ့နာကျင်မှု—ဒီအရာတွေက လောကီဘဝထဲမှာ ကြုံရတဲ့ ဒုက္ခသစ္စာကို မြင်စေတယ်။ အောင်မြင်မှုကို ထာဝရထိန်းမထားနိုင်ခြင်းကိုလည်း မြင်စေတယ်။

ဒီဒုက္ခရဲ့ အကြောင်းထဲမှာ လိုချင်မှုတွေရှိတယ်။ “ငါ့နာမည်မပျက်ရ” ဆိုတဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာတဏှာ၊ “ငါ့နည်းပဲ မှန်ရမယ်” ဆိုတဲ့ အမြင်စွဲ၊ “ငါ့နေရာကို မယူနဲ့” ဆိုတဲ့ မာနနဲ့ကြောက်ရွံ့မှု၊ “သူ့အပြစ်ပဲ” ဆိုပြီး ကိုယ့်အခန်းကဏ္ဍမမြင်ချင်တဲ့ မောဟ၊ မအောင်မြင်မှုကို သတိရတိုင်း ဒေါသပြန်တက်နေတဲ့ ပဋိဃ—ဒီအခြေအနေတွေက သမုဒယဘက်ကို ညွှန်ပြတယ်။

အဲဒီစွဲလမ်းမှုနည်းလာတဲ့အခါ ဘာဖြစ်လဲ။ အမှားကို “ငါ့ဂုဏ်ပျက်မှု” လို့မမြင်တော့ဘဲ “သင်ယူရမယ့်ဖြစ်ရပ်” လို့မြင်လာတယ်။ နောက်လူက ကိုယ့်ထက်ကောင်းလာတာကို ခြိမ်းခြောက်မှုမဟုတ်ဘဲ အမွေတိုးလာတာလို့ ဝမ်းမြောက်လာတယ်။ အပြစ်တင်စိတ်အေးလာတယ်။ စကားပြောလို့ရလာတယ်။ ဒါကို လောကီအဖွဲ့အစည်းအဆင်ပြေမှုနဲ့ အဆုံးစွန်နိရောဓကို တန်းတူမလုပ်ရဘူး။ သို့သော် စွဲလမ်းမှုလျော့သွားတဲ့အခါ စိတ်အေးလာတဲ့ ဦးတည်ချက်က နိရောဓသစ္စာဘက်ကို အလေ့အကျင့်အဖြစ် နားလည်စေတယ်။

နိရောဓဘက်သွားမယ့်လမ်းက မဂ္ဂသစ္စာပါ။ ဖြစ်ရပ်ကို အဖြစ်မှန်အတိုင်းမြင်တာ သမ္မာဒိဋ္ဌိဘက်။ လူကိုဖျက်မယ့်စိတ်မထားဘဲ ပြင်လိုတဲ့စိတ်ထား သမ္မာသင်္ကပ္ပဘက်။ အမှားကို ဖုံးမထားဘဲ မကြမ်းမတမ်း၊ မခွဲမခွာ၊ အကျိုးရှိအောင်ပြောတာ သမ္မာဝါစာဘက်။ ထိခိုက်ခဲ့တာကို တတ်နိုင်သလောက် ပြန်ပြင်တာ သမ္မာကမ္မန္တဘက်။ ကိုယ့်အသက်မွေးမှု၊ လုပ်ငန်းကို အကျင့်မပျက်အောင် ဆောင်ရွက်တာ သမ္မာအာဇီဝဘက်။ မကောင်းတဲ့အလေ့အကျင့် မဖြစ်လာအောင်ကာကွယ်၊ ဖြစ်ပြီးသားကိုလျော့၊ ကောင်းတာကိုဖော်ထုတ်၊ ဖြစ်လာတဲ့ကောင်းမှုကို ထိန်းတာ သမ္မာဝါယာမဘက်။ အမှားကြုံချိန် စိတ်ဘယ်လိုတုံ့ပြန်နေလဲ သိတာ သမ္မာသတိဘက်။ အရှက်၊ ဒေါသ၊ ကြောက်ရွံ့မှုကြားမှာ အလျင်မလိုဘဲ တည်ငြိမ်စွာ ဆုံးဖြတ်နိုင်အောင် စိတ်ကိုလေ့ကျင့်တာ သမ္မာသမာဓိဘက်ပါ။

ဒကာ ဒကာမတို့ရေ… ဒါကြောင့် မအောင်မြင်မှုတစ်ခုကို “အဆုံး” လို့ မသတ်မှတ်ကြပါနဲ့။ တစ်ခါတစ်ရံ အဆုံးဖြစ်သင့်တဲ့အရာလည်း ရှိတယ်—အကျင့်ပျက်တဲ့နည်း၊ မတရားတဲ့နည်း၊ အန္တရာယ်ရှိတဲ့နည်းကိုတော့ အဆုံးသတ်ရမယ်။ ဒါပေမယ့် ကောင်းတဲ့ရည်ရွယ်ချက်၊ မှန်ကန်တဲ့တာဝန်၊ နောက်မျိုးဆက်တိုးတက်ဖို့ အခွင့်အရေးကိုတော့ မအောင်မြင်မှုတစ်ကြိမ်နဲ့ မပိတ်လိုက်ပါနဲ့။ သင်ယူပြီး နောက်တစ်လှမ်းတက်ပါ။

ဒီနေ့ကစပြီး လက်တွေ့ကတိတစ်ခု ထားကြည့်ပါ။ ကိုယ်ဦးဆောင်နေတဲ့အလုပ်ထဲက မအောင်မြင်မှုတစ်ခုကို ဖုံးမထားဘူး။ လူကိုအရှက်ခွဲဖို့လည်း မသုံးဘူး။ အဖြစ်မှန်ကိုရေးမယ်။ ကိုယ့်အခန်းကဏ္ဍကိုလည်းထည့်မယ်။ ဘာပြင်မလဲကို သတ်မှတ်မယ်။ နောက်မျိုးဆက်ရှာတွေ့နိုင်တဲ့နေရာမှာ သက်ဆိုင်တဲ့သင်ခန်းစာကို ထားမယ်။ ဒါက ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှုအတွက် ဒီနေ့ကစလို့ လုပ်နိုင်တဲ့ အလွန်သေးပေမယ့် အလွန်တန်ဖိုးရှိတဲ့အလုပ်ပါ။

ကိုယ်တိုင်လည်း တစ်နေ့ မရှိတော့ဘူးဆိုတာ သတိရပါ။ ကိုယ့်နာမည်ကျန်ဖို့ထက် ကိုယ်မရှိချိန်မှာ မှန်ကန်တဲ့အလုပ်ဆက်လုပ်နိုင်ဖို့ ပိုအရေးကြီးတယ်။ ကိုယ့်အမှားကို ဖုံးထားခဲ့ရင် နောက်လူက ကိုယ့်အရိပ်အောက်မှာ ထပ်မှားမယ်။ ကိုယ့်အမှားကို သင်ခန်းစာအဖြစ်ထားခဲ့ရင် ကိုယ်မရှိတဲ့နောက်မှာတောင် ဉာဏ်တစ်စ ဆက်အသက်ရှင်နေမယ်။

အရင်မျိုးဆက်တွေထံမှ ရရှိခဲ့တဲ့ ကောင်းကျိုးများကို ကျေးဇူးသိကြပါစေ။ သူတို့ရဲ့ အားနည်းချက်ကို အမုန်းမဖြစ်ဘဲ သင်ခန်းစာယူနိုင်ကြပါစေ။ နောက်မျိုးဆက်ကို လွှဲပေးရာမှာ အာဏာထက် အသိ၊ ဂုဏ်ထက် သီလ၊ အမြတ်ထက် ယုံကြည်မှု၊ ပြီးပြည့်စုံတဲ့ပုံပြင်ထက် အမှန်တရားကို ပိုတန်ဖိုးထားနိုင်ကြပါစေ။

မိသားစုတွင် မိဘနှင့်သားသမီး အမှားကြောင့် စိတ်ဝမ်းမကွဲကြပါစေ။ လုပ်ငန်းခွင်တွင် အကြီးအကဲနှင့် ဝန်ထမ်း အပြစ်တင်မှုထက် ပြင်ဆင်မှုကို အားပေးနိုင်ကြပါစေ။ အဖွဲ့အစည်းများတွင် သတင်းဆိုးဖုံးကွယ်မှု၊ အကျင့်ပျက်မှု၊ အာဏာလွဲသုံးမှုတို့ လျော့ပါးပြီး အမှန်တရား၊ မေတ္တာ၊ သတိ၊ ပညာနဲ့ တာဝန်ခံမှုတို့ တိုးပွားကြပါစေ။

ယနေ့နာယူရသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုအစုစုကို မိဘဆရာသမားများ၊ ကျေးဇူးရှင်များနှင့် သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှပေးဝေပါ၏။ အမျှ အမျှ အမျှ ယူတော်မူကြပါကုန်လော့။ ဤကုသိုလ်အရှိန်အဝါကြောင့် ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။ သစ္စာကို မြင်နိုင်သောဉာဏ်၊ အမှားကို ပြင်နိုင်သောသတ္တိ၊ အခြားသူကို ခွင့်လွှတ်နိုင်သောမေတ္တာ၊ နောင်အတွက် စောင့်ထိန်းနိုင်သောသတိတို့ ပြည့်စုံကြပါစေ။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ကလောင်ရှင် စဝ်ဓမ္မသာမိ (ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက)

ကျမ်းကိုးစာရင်း

၁။ VRI. ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ပိဋကတ် ဒစ်ဂျစ်တယ်ကျမ်းတိုက်။ အွန်လိုင်းကျမ်းတိုက်။ ၂၀၂၆ ဩဂုတ် ၂၉ တွင် စစ်ဆေးအသုံးပြုသည်။

၂။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၀၈။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ကျမ်းမူအခြေခံ၊ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်နှင့် အကြောင်းအရာ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး။ ဘာသာပြန်စာမျက်နှာ။

၃။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၄။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်နှင့် အကြောင်းအရာ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး။ ဘာသာပြန်စာမျက်နှာ။

၄။ သံယုတ္တနိကာယ် ၁၁.၂၄။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်နှင့် အကြောင်းအရာ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး။ ဘာသာပြန်စာမျက်နှာ။

၅။ ဒီဃနိကာယ် ၂။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်နှင့် အကြောင်းအရာ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး။ ဘာသာပြန်စာမျက်နှာ။

၆။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၆.၅၅။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်နှင့် အကြောင်းအရာ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး။ ဘာသာပြန်စာမျက်နှာ။

၇။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၀။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်နှင့် အကြောင်းအရာ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး။ ဘာသာပြန်စာမျက်နှာ။

၈။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၅၇။ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်နှင့် အကြောင်းအရာ တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး။ ဘာသာပြန်စာမျက်နှာ။

၉။ U.S. Government Accountability Office. သင်ခန်းစာမှတ်တမ်းဆိုင်ရာ အဖွဲ့အစည်းသင်ယူမှု လမ်းညွှန်ချက်၊ GAO-23-105352 နှင့် ဆက်စပ်တရားဝင်စာတမ်းများ။ တရားဝင်စာမျက်နှာ။

၁၀။ National Institute of Standards and Technology. Leadership Transitions. Baldrige. တရားဝင်စာမျက်နှာ။