မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှု — အပြင်လောကအပေါ် သက်ရောက်မှုကို တာဝန်ယူခြင်း —

 သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ခုနှစ်

မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်နေ့

ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်၊ သောကြာနေ့

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ‑ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန‑ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ‑ဂေါပန‑ပရိဟာရ‑ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။

ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။

နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။

စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သော၊ သစ္စာလေးပါးတရားမြတ်ကို ကိုယ်တိုင်မှန်စွာ သိမြင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားအား ရိုသေမြတ်နိုး လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စွယ်တော်မြတ်များနှင့်တကွ မွေတော် ဓာတ်တော်မြတ်ကြီးများအား တပည့်တော်သည် ရိုသေစွာ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စွယ်တော်မြတ်များကို လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် ပင့်ဆောင်ကိုင်တွယ်၍ ကြည်ညိုသဒ္ဓါ ထက်သန်သော စိတ်ထားဖြင့် ရိုသေစွာ ပူဇော်ပါ၏။ အလေးအမြတ်ထား၍ ရှိခိုးပါ၏။

တပည့်တော်သည် အဓိဋ္ဌာန်ပါရမီဖြင့် ရရှိပင့်ဆောင်ခဲ့ပြီး စောင့်ရှောက်ကာ ကောင်းစွာ ကိန်းဝပ်တည်ထားလျက်ရှိသော ဤစွယ်တော်မြတ်များကို သဒ္ဓါတရား၊ ကြည်ညိုခြင်းတို့ဖြင့် ပူဇော်ပါ၏။

ဤမွေတော် ဓာတ်တော်မြတ်တို့သည် 'ဆွာဂတ (Hswagata)' မည်သော ဤကျောင်းတော် (ပြတိုက်တော်) ၌ ကိန်းဝပ်စံပယ်တော်မူကြပါပေ၏။

ထိုစွယ်တော် ဓာတ်တော်မြတ်တို့အား စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ ကာကွယ်ခြင်း၊ ပြုစုပူဇော်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်အဝဝကို "သိရိဒန္တမဟာပါလက (Siridantamahapalaka)" မည်သော တပည့်တော် ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သည် ရိုသေလေးမြတ်စွာ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိပါသည်။

လောကဓာတ်အပေါင်းတို့၌ မည်သည့်အရပ်မျက်နှာမဆို ဘုရားရှင်၏ တန်ခိုးတေဇာတော်ဖြင့် ထွန်းလင်းတောက်ပလျက်ရှိပေ၏။ ထိုကဲ့သို့ ကြီးမားလှသော အာနုဘော်တော်ဖြင့် ဤဓာတ်တော်မွေတော်မြတ်တို့သည် ကောင်းစွာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်အပ်ပြီး ဖြစ်ပါပေ၏။

ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့၏ တန်ခိုးတေဇာတော်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မိဘနှင့် ဆရာသမားတို့၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးတော်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။ ဘေးအန္တရာယ်ခပ်သိမ်းမှ ကင်းလွတ်ကြပါစေ။ စိုးရိမ်သောက အပူဇော်အပေါင်းမှလည်း ကူးမြောက်လွန်မြောက်နိုင်ကြပါစေသတည်း။

ဒကာ ဒကာမတို့ရေ…

ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဆင်ခြင်ကြမယ့် “မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှု” ဆိုတာ ထိုင်ခုံတစ်လုံး၊ လက်မှတ်ထိုးခွင့်တစ်ခု၊ ဘဏ်အကောင့်တစ်ခု၊ ကုမ္ပဏီတံဆိပ်တစ်ခုကို နောက်လူဆီပေးလိုက်တာတင် မဟုတ်ပါဘူး။ အဲဒီအရာတွေက အပြင်က မြင်ရတဲ့အမွေပါ။ မမြင်ရတဲ့ အမွေတစ်မျိုးရှိသေးတယ်။ ကိုယ်လုပ်ခဲ့တဲ့အလုပ်ကြောင့် လူတွေ ဘယ်လိုအသက်ရှင်နေရသလဲ၊ ပတ်ဝန်းကျင်မှာ ဘာကျန်ခဲ့သလဲ၊ ဖောက်သည်တွေရဲ့ ယုံကြည်မှုက ဘယ်လိုဖြစ်သလဲ၊ ဝန်ထမ်းတွေက လူ့ဂုဏ်သိက္ခာရှိရှိ နေနိုင်ခဲ့သလား၊ ရပ်ရွာက ကိုယ့်အဖွဲ့ကို ကျေးဇူးတင်နေသလား၊ ဒါမှမဟုတ် ဝန်ထုပ်တစ်ခုလို ခံစားနေရသလားဆိုတာပါ။

တစ်ချို့အဖွဲ့တွေမှာ လွှဲပြောင်းပွဲကို အလွန်လှအောင်လုပ်တတ်ကြတယ်။ ဓာတ်ပုံတွေ၊ ဆုတံဆိပ်တွေ၊ ကျေးဇူးတင်စာတွေ၊ အောင်မြင်မှုစာရင်းတွေ အပြည့်ရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီအဖွဲ့ကြောင့် အပြင်ဘက်ကလူတစ်ယောက် နာကျင်နေရရင်၊ ရပ်ရွာတစ်ခု မကျေနပ်နေရရင်၊ အမှိုက်နဲ့ညစ်ညမ်းမှုကို နောက်မျိုးဆက်ဆီ ပစ်ထားခဲ့ရင်၊ လုပ်ငန်းရဲ့အမည်ကောင်းအောက်မှာ မဖြေရှင်းရသေးတဲ့ တိုင်ကြားချက်တွေ ကျန်နေခဲ့ရင် အဲဒါကို “ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှု” လို့ ခေါ်ရခက်ပါတယ်နော်။

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ အရေးကြီးတဲ့မေးခွန်းတစ်ခု မေးကြည့်ရအောင်။ “ကိုယ်မရှိတော့တဲ့အခါ ဘာကျန်ခဲ့မလဲ” ဆိုတာတင် မဟုတ်ဘူး။ “ကိုယ်ရှိနေစဉ်မှာပဲ ကိုယ့်အလုပ်က ဘယ်သူတွေအပေါ် ဘာသက်ရောက်နေပြီလဲ” ဆိုတာပါ။ အမွေဆိုတာ သေပြီးမှစတင်တာမဟုတ်ဘူး။ အမွေဆိုတာ ဒီနေ့ ကိုယ်လုပ်တဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်ထဲကတည်းက စတင်နေတာပါ။

မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ သံယုတ္တနိကာယ် ၁၆.၅ မှာ မဟာကဿပမထေရ်ဟာ မိမိလက်ရှိဘဝအကျိုးတစ်ခုတည်းကို မကြည့်ဘဲ နောက်မျိုးဆက်တွေလည်း မိမိရဲ့ လေ့ကျင့်ပုံကို မြင်ပြီး ကောင်းရာကို လိုက်နိုင်ကြပါစေဆိုတဲ့ ကရုဏာစိတ်နဲ့ အကျင့်တချို့ကို ဆက်လက်ထိန်းသိမ်းထားတယ်လို့ ဖော်ပြထားပါတယ်။ မြတ်စွာဘုရားက အဲဒီသဘောကို ချီးကျူးပြီး အများအကျိုး၊ အများချမ်းသာ၊ လောကကို ကရုဏာပြုရာရောက်ကြောင်း မိန့်တော်မူပါတယ်။  

ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းနဲ့ တန်းတူဟာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဓမ္မဘက်က အရေးကြီးတဲ့ မူတစ်ခုကို ပြတယ်။ နောက်လူတွေ ဘာသင်သွားမလဲဆိုတာကို ကိုယ်ဒီနေ့ ဘယ်လိုနေနေလဲက ဆုံးဖြတ်တယ်။ ကိုယ်က “အမြတ်ရရင်ပြီးပြီ၊ အပြင်မှာ ဘာဖြစ်ဖြစ် မဆိုင်ဘူး” လို့ နေသွားရင် နောက်မျိုးဆက်က အဲဒီစိတ်ကိုပဲ အမွေရနိုင်တယ်။ ကိုယ်က “အကျိုးရှိအောင်လုပ်မယ်၊ ထိခိုက်မှုရှိရင်လည်း ဖုံးမထားဘဲ ကြည့်မယ်၊ ပြင်နိုင်တာပြင်မယ်” လို့ နေသွားရင် အဲဒီစိတ်ကလည်း အမွေဖြစ်နိုင်တယ်။

သူတော်ကောင်းတို့… မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုမှာ အခက်ဆုံးအရာက နည်းပညာပေးတာမဟုတ်တတ်ဘူး။ စိတ်ထားပေးတာပါ။ စာရင်းကိုင်နည်းသင်ပေးလို့ရတယ်။ စက်ကိုင်နည်းသင်ပေးလို့ရတယ်။ အစည်းအဝေးခေါ်နည်းသင်ပေးလို့ရတယ်။ ဒါပေမဲ့ “ဒီအလုပ်က ကိုယ်ပိုင်အောင်မြင်မှုအတွက်သာ မဟုတ်ဘူး၊ အခြားသူတွေရဲ့ဘဝကိုလည်း ထိတွေ့နေတယ်” ဆိုတဲ့တာဝန်သိစိတ်ကို ကိုယ်တိုင်မပြရင် စာအုပ်နဲ့ပဲ လွှဲလို့မရဘူး။

သံယုတ္တနိကာယ် ၄၇.၁၉ မှာ ဝါးတိုင်ပေါ်က အကစားသမားနဲ့ သင်တန်းသားတို့ကို ဥပမာပြုပြီး “မိမိကို ကာကွယ်ခြင်းနဲ့ သူတစ်ပါးကို ကာကွယ်ခြင်း” ကို ဆက်စပ်ပြထားပါတယ်။ မိမိဘက်မှာ သတိပဋ္ဌာန်ကို ပွားများခြင်း၊ သူတစ်ပါးကို ကာကွယ်ရာမှာ စိတ်ရှည်ခြင်း၊ မညှဉ်းဆဲခြင်း၊ မေတ္တာနဲ့ ကရုဏာတို့ကို အလေးထားထားပါတယ်။  

ဦးဇင်းတို့ ဒီနေရာမှာ အဖွဲ့အစည်းအတွက် ပြန်စဉ်းစားကြည့်မယ်။ “ကိုယ့်လုပ်ငန်းကို ကာကွယ်မယ်” ဆိုတာ ဘာလဲ။ အမှန်တရားကိုသိအောင် စောင့်ကြည့်တယ်။ လုပ်ငန်းလည်ပတ်မှုကို သတိထားတယ်။ အန္တရာယ်ကို သတိပြုတယ်။ “သူတစ်ပါးကို ကာကွယ်မယ်” ဆိုတာ ဘာလဲ။ ကိုယ့်အောင်မြင်မှုရဖို့ သူတို့ကို ထိခိုက်စရာမလိုအောင် လုပ်တယ်။ တိုင်ကြားချက်ကို နားထောင်တယ်။ အားနည်းသူရဲ့အသံကို မဖိတယ်။ အပြင်လောကရဲ့အကျိုးကို ကိုယ့်အကျိုးနဲ့ ကွာခြားနေတဲ့အရာလို့ မမြင်တော့ဘူး။

အဲဒီတော့ ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှုမှာ “ကိုယ်ကောင်းတာ” နဲ့ “သူများမနာတာ” နှစ်ခုလုံးပါရမယ်။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၉၅ မှာ မိမိအကျိုးနဲ့ သူတစ်ပါးအကျိုးကို အတူတကွ ကျင့်သူကို အဆင့်မြင့်ဆုံးအဖြစ် ဖော်ပြထားပါတယ်။   ဒီသုတ်ကို စီးပွားရေးမူဝါဒအဖြစ် ဘုရားရှင် တိုက်ရိုက်ချမှတ်တယ်လို့ မဆိုပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ “ကိုယ့်အကျိုးတစ်ခုတည်းနဲ့ မပြီးသေးဘူး” ဆိုတဲ့ သဘောတရားကို တိတိကျကျ ထောက်ပြပေးတယ်။

အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုက အမြတ်ကောင်းတယ်။ ဝန်ထမ်းလစာကောင်းတယ်။ ရုံးအဆောက်အဦးလှတယ်။ အဲဒါတွေက ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ထုတ်လုပ်မှုကြောင့် ရပ်ရွာရေထုညစ်နေတယ်ဆိုရင် အပြင်ကလူက ဘာပြောမလဲ။ ကိုယ့်ဖောက်သည်က မသိသင့်တာမဟုတ်တဲ့ အန္တရာယ်ကို ဖုံးထားတယ်ဆိုရင် ဘာဖြစ်မလဲ။ ပေးသွင်းသူတွေကို အချိန်မီမပေးဘဲ ကိုယ့်ငွေသားလည်ပတ်မှုအတွက် သူတို့ဘဝကို ဖိထားတယ်ဆိုရင် ဘာဖြစ်မလဲ။ အဲဒါတွေဟာ အမြတ်စာရင်းထဲမမြင်ရပေမဲ့ အပြင်လောကမှာ ရှိနေတဲ့ “ကုန်ကျစရိတ်” တွေပါ။

ဥပမာတစ်ခုအနေနဲ့ပဲ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ မိသားစုပိုင်စားသောက်ကုန်လုပ်ငန်းတစ်ခုရှိတယ်ဆိုပါစို့။ တည်ထောင်သူအဖေက လုပ်ငန်းကို နှစ်ပေါင်းများစွာ ကြိုးစားတည်ဆောက်ထားတယ်။ နောက်ပိုင်း သားသမီးဆီ လွှဲမယ်။ စက်ပစ္စည်းစာရင်းလွှဲတယ်၊ ဖောက်သည်စာရင်းလွှဲတယ်၊ ဘဏ်စာရင်းလွှဲတယ်။ ဒါပေမဲ့ အနီးနားရပ်ရွာက အနံ့ဆိုးနဲ့ ရေဆိုးအကြောင်း အကြိမ်ကြိမ် တိုင်ကြားခဲ့တာကို မလွှဲဘူး။ “အဲဒါဟောင်းပြီ” လို့ထားလိုက်တယ်။ နောက်မျိုးဆက်က မသိဘဲ ထုတ်လုပ်မှုတိုးတယ်။ ပြဿနာပိုကြီးလာတယ်။ အဲဒီအခါ အမွေက ဘာဖြစ်သွားလဲ။ စက်ရုံကို လွှဲပေးခဲ့တယ်၊ ဒါပေမဲ့ တာဝန်မပြီးသေးတဲ့ အကြွေးကိုလည်း လွှဲပေးခဲ့တာပါ။ ဒီဥပမာက ဖြစ်ရပ်မှန်သမိုင်းမဟုတ်ဘဲ သင်ကြားရေးအတွက် စိတ်ကူးထားတဲ့ အခြေအနေတစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။

ဒီလိုဖြစ်စရာမလိုအောင် “အမွေစာရင်း” ထဲမှာ ပစ္စည်းပိုင်ဆိုင်မှုတင်မဟုတ်ဘဲ “သက်ရောက်မှုစာရင်း” တစ်ခုပါ ထားသင့်တယ်။ ဘယ်သူတွေကို ကိုယ်သက်ရောက်နေသလဲ။ အကျိုးကောင်းဘယ်မှာရှိသလဲ။ မကောင်းသက်ရောက်မှု ဘယ်မှာရှိနိုင်သလဲ။ ဘယ်တိုင်ကြားချက် မပြီးသေးလဲ။ ဘယ်ကတိ မပြီးသေးလဲ။ ဘယ်အန္တရာယ်ကို နောက်လူသိထားရမလဲ။ ဒီလိုမေးခွန်းတွေက မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုစာတမ်း ထဲမှာ ငွေတန်ဖိုးမပြပေမဲ့ ငြိမ်းချမ်းရေးတန်ဖိုးရှိတယ်။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၇၇ မှာ ဥပါသကာတစ်ယောက် မလုပ်သင့်တဲ့ ကုန်သွယ်မှုငါးမျိုးကို လက်နက်၊ သက်ရှိသတ္တဝါ၊ အသား၊ မူးယစ်စေသောအရာနဲ့ အဆိပ်ဆိုင်ရာ ကုန်သွယ်မှုအဖြစ် ဖော်ပြထားပါတယ်။   ဒီအချက်က အနည်းဆုံးတစ်ခုတော့ ပြတယ်။ “ငွေရတာပဲ ကောင်းတယ်” ဆိုတဲ့ စံတစ်ခုတည်းနဲ့ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကို မတိုင်းတာဘူး။ ဘာနဲ့ရသလဲ၊ ဘယ်လိုရသလဲ၊ သူတစ်ပါးအပေါ် ဘာဖြစ်စေသလဲဆိုတာကိုပါ ကြည့်ရတယ်။

မျိုးဆက်သစ်ကို တကယ်ချစ်ရင် အမြတ်ရနည်းတင် မသင်ပေးပါနဲ့။ “ဘယ်အရာကို အမြတ်ကောင်းလည်း မလုပ်သင့်ဘူး” ဆိုတဲ့ နယ်နိမိတ်လည်း ပေးခဲ့ရမယ်။ မိသားစုစီးပွားရေးဖြစ်ဖြစ်၊ ကျောင်းဖြစ်ဖြစ်၊ လူမှုရေးအဖွဲ့ဖြစ်ဖြစ်၊ ပြတိုက်ဖြစ်ဖြစ်၊ သင်တန်းကျောင်းဖြစ်ဖြစ်၊ အကြံပေးအဖွဲ့ဖြစ်ဖြစ်—နောက်မျိုးဆက်က ကိုယ့်ထက်ပိုမြန်အောင်လုပ်နိုင်ဖို့တင် မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်ထက်ပိုကောင်းတဲ့ သက်ရောက်မှုထားနိုင်ဖို့ သင်ပေးရမယ်။

ဒီနေရာမှာ “ပိုကောင်းတဲ့သက်ရောက်မှု” ဆိုတာ မျက်နှာချင်းဆိုင်လူကိုပဲ မဆိုလိုဘူး။ အပြင်လောကကို အလွှာလေးလွှာလောက်နဲ့ ရိုးရိုးကြည့်လို့ရတယ်။ ပထမအလွှာ—ကိုယ့်အဖွဲ့ထဲက ဝန်ထမ်း၊ အဖွဲ့ဝင်၊ မိသားစု။ ဒုတိယအလွှာ—ဖောက်သည်၊ ပေးသွင်းသူ၊ မိတ်ဖက်၊ ဝန်ဆောင်မှုလက်ခံသူ။ တတိယအလွှာ—ရပ်ရွာ၊ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်း၊ အားနည်းတဲ့အုပ်စုတွေ။ စတုတ္ထအလွှာ—ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ နောက်မျိုးဆက်တွေ။ အလွှာတစ်ခုစီမှာ “ငါတို့လုပ်တာက ဘယ်သူ့ကို ဘာဖြစ်စေလဲ” မေးရမယ်။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၃၂ မှာ လူမှုဆက်ဆံရေးကို ထောက်ပံ့ပေးတဲ့ သင်္ဂဟဝတ္ထုသဘောလေးပါး—ပေးကမ်းခြင်း၊ ချစ်ခင်ဖွယ်စကား၊ အကျိုးပြုဆောင်ရွက်ခြင်း၊ မျှတသင့်တင့်စွာ အတူတကွရှိခြင်း—ကို ဖော်ပြထားပါတယ်။   ဒီလေးပါးကို ကုမ္ပဏီစီမံခန့်ခွဲမှုစံအဖြစ် တန်းတူမသတ်မှတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ လူတွေရဲ့ယုံကြည်မှုကို ငွေတစ်ခုတည်းနဲ့ မတည်ဆောက်နိုင်ဘူးဆိုတာ နားလည်ဖို့ ကောင်းတဲ့ဓမ္မအခြေခံဖြစ်တယ်။

တည်ထောင်သူက နောက်မျိုးဆက်ကို “ဖောက်သည်ကို မရှုံးအောင်ပြော” လို့ပဲ သင်ရင် မလုံလောက်ဘူး။ “အမှန်ကို မဖုံးနဲ့၊ လူကို အသုံးချစရာပစ္စည်းလိုမမြင်နဲ့၊ အကျိုးရှိတာကို အတူဖန်တီး၊ အားနည်းတဲ့သူ့အသံကိုလည်း နားထောင်” ဆိုတာပါ ပေးခဲ့ရမယ်။ ဒါမှ နောက်လူရဲ့ ရောင်းအားတိုးလာတာနဲ့အမျှ သက်ရောက်မှုလည်း သန့်လာမယ်။

ဣတိဝုတ္တက ၈၄ မှာ အများအကျိုး၊ အများချမ်းသာ၊ လောကကို ကရုဏာပြုခြင်းဆိုတဲ့ ကျယ်တဲ့ဓမ္မရည်ရွယ်ချက်ကို တွေ့ရပါတယ်။ အဲဒီသုတ်ရဲ့ မူလအကြောင်းအရာက ဘုရားရှင်၊ အရဟန္တသာဝကနဲ့ လေ့လာဆဲသာဝကတို့ရဲ့ ဓမ္မသင်ကြားမှုကို ရည်ညွှန်းတာဖြစ်လို့ အဖွဲ့အစည်းစီးပွားရေးကို တိုက်ရိုက်ဟောထားတာ မဟုတ်ပါဘူး။   ဒါပေမဲ့ ကိုယ့်ရဲ့ကောင်းမှုဟာ ကိုယ့်နံရံအတွင်းမှာပဲ မပိတ်သင့်ဘူးဆိုတဲ့ “အများအကျိုး” အမြင်ကို ဦးဇင်းတို့ သေချာမြင်ရတယ်။

အဲဒါကြောင့် အောင်မြင်မှုကို တိုင်းတာတဲ့အခါ မေးခွန်းပြောင်းရမယ်။ “ဘယ်လောက်ရလဲ” တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး။ “ဘယ်သူတွေက အကျိုးရလဲ၊ ဘယ်သူတွေက အလေးချိန်ထမ်းနေရလဲ” မေးရမယ်။ “လုပ်ငန်းဘယ်လောက်ကြီးလဲ” တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး။ “ကြီးလာတာနဲ့အမျှ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ရမယ့်သူ ဘယ်လောက်တိုးလာလဲ” မေးရမယ်။ “နောက်မျိုးဆက်က အမြတ်တိုးနိုင်မလား” တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး။ “နောက်မျိုးဆက်က ထိခိုက်မှုကို မြန်မြန်မြင်ပြီး တာဝန်ယူနိုင်မလား” မေးရမယ်။

ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းပညာဘက်မှာ ISO 26000 က အဖွဲ့အစည်းအမျိုးမျိုးအတွက် လူမှုတာဝန်ယူမှု ဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ချက်ပေးပြီး society နဲ့ environment အပေါ် သက်ရောက်မှု၊ သက်ဆိုင်သူအုပ်စုတွေကို သိမြင်ပြီး ဆက်ဆံမှု၊ တာဝန်ရှိသောအပြုအမူကို အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးထဲ ပေါင်းစည်းမှုတို့ကို အလေးထားထားပါတယ်။ ဒီစံက certification စံမဟုတ်ဘဲ guidance ဖြစ်ပါတယ်။   ဒီခေတ်သစ်စံနှုန်းကို ဗုဒ္ဓတရားအတည်ပြုချက်အဖြစ် မသုံးပါဘူး။ ဒါက အဖွဲ့အစည်းဘက်က “အပြင်ကို ထိရောက်သက်ရောက်နေတယ်” ဆိုတာကို လက်တွေ့စီမံဖို့ အသုံးဝင်တဲ့ ဘာသာရပ်ဆိုင်ရာကိရိယာတစ်ခုပါ။

OECD ရဲ့ တာဝန်ရှိသော စီးပွားရေးဆောင်ရွက်မှု လမ်းညွှန်ချက်တွေကလည်း အဖွဲ့အစည်းရဲ့ လုပ်ငန်း၊ ထုတ်ကုန်၊ ဝန်ဆောင်မှုနဲ့ ကုန်ပစ္စည်းနှင့်ဝန်ဆောင်မှု ပေးသွင်းဆက်သွယ်မှုကွင်းဆက်ထဲက လူ၊ ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအပေါ် အမှန်တကယ်ဖြစ်နေသော သို့မဟုတ် ဖြစ်လာနိုင်သော မကောင်းသက်ရောက်မှုတွေကို ရှာဖွေ၊ ကာကွယ်၊ လျှော့ချ၊ လုပ်ဆောင်ချက်ကို ပြန်စစ်၊ ပြောပြပြီး လိုအပ်သလို ပြန်လည်ပြုပြင်ပေးဖို့ အဆင့်လိုက် ကြိုတင်စိစစ်တာဝန်ယူမှုလုပ်ငန်းစဉ် ကို ဖော်ပြထားပါတယ်။   OECD ရဲ့ လက်ရှိ တာဝန်ရှိသော စီးပွားရေးဆောင်ရွက်မှု resource ကလည်း ဒီလုပ်ငန်းစဉ်ကို policy ထဲထည့်ခြင်း၊ ထိခိုက်မှုရှာဖွေခြင်း၊ ကာကွယ်လျှော့ချခြင်း၊ ပြန်စစ်ခြင်း၊ ပြောပြခြင်းနဲ့ လိုအပ်သလို ပြန်လည်ကုစားခြင်းဆိုတဲ့ အဆင့်တွေဖြင့် ရှင်းပြထားပါတယ်။  

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ သတိထားရမယ့်အချက်က “မကောင်းသက်ရောက်မှု မရှိဘူး” လို့ ကြေညာတာနဲ့ တာဝန်ပြီးတာ မဟုတ်ဘူး။ မသိတာကို ရှာဖွေရမယ်။ သိလာတာကို မှတ်တမ်းတင်ရမယ်။ ကိုယ့်ကြောင့်ဖြစ်တာ၊ ကိုယ်ပါဝင်အားပေးမိတာ၊ ကိုယ့်လုပ်ငန်းဆက်သွယ်မှုကနေ တိုက်ရိုက်ဆက်စပ်နေတာတွေကို အမျိုးအစားခွဲကြည့်ရမယ်။ ပြင်နိုင်တာပြင်၊ မဖြစ်အောင်ကာကွယ်၊ ထိခိုက်ပြီးသားရှိရင် သင့်တော်တဲ့ပြန်လည်ပြုပြင်မှုကို ရှာရမယ်။

ကုလသမဂ္ဂ လူ့အခွင့်အရေးနှင့် စီးပွားရေးဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်မူများမှာလည်း အဖွဲ့အစည်းတွေက လူ့အခွင့်အရေးအပေါ် မကောင်းသက်ရောက်မှုတွေကို သိရှိနိုင်ဖို့၊ ကာကွယ်ဖို့၊ လျှော့ချဖို့၊ ဘယ်လိုကိုင်တွယ်ထားတယ်ဆိုတာ တာဝန်ခံနိုင်ဖို့ ကြိုတင်စိစစ်တာဝန်ယူမှုလုပ်ငန်းစဉ် လုပ်ငန်းစဉ်လိုအပ်ကြောင်းနဲ့ ထိခိုက်မှုဖြစ်လာခဲ့ရင် ပြန်လည်ကုစားပေးနိုင်တဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်ရှိဖို့ကို ဖော်ပြထားပါတယ်။   ဒါလည်း ဓမ္မကို သက်သေပြတာမဟုတ်ပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ “ကိုယ်လုပ်တာနဲ့ အပြင်လောကဘဝကြား ဆက်စပ်မှုကို မဖုံးဘဲ စနစ်တကျကြည့်” ဆိုတဲ့ခေတ်သစ်တာဝန်ခံမှုဘက်ကို ရှင်းစေတယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့… ဒီအချက်တွေကို စာရွက်ကြီးကြီးရေးဖို့တင် မဟုတ်ဘူးနော်။ မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုမှာ တကယ်အသုံးချလို့ရအောင် ရိုးရိုးလေး လုပ်ကြည့်ရအောင်။ နောက်လူကို လွှဲပေးမယ့်အခါ “သက်ရောက်မှုမြေပုံ” တစ်ရွက် လုပ်ပါ။ အလယ်မှာ ကိုယ့်အဖွဲ့အစည်းနာမည်ရေး။ ဝိုင်းပတ်မှာ ဝန်ထမ်း၊ ဖောက်သည်၊ ပေးသွင်းသူ၊ ရပ်ရွာ၊ အစိုးရဌာန၊ မိသားစုတွေ၊ ပတ်ဝန်းကျင်၊ နောက်မျိုးဆက် ဆိုပြီး ကိုယ့်အခြေအနေမှာ အမှန်တကယ်သက်ဆိုင်သူကို ရေး။ ပြီးရင် အုပ်စုတစ်ခုစီအပေါ် “ကောင်းသက်ရောက်မှုဘာရှိ၊ မကောင်းသက်ရောက်မှုဘာရှိနိုင်” လို့ မေး။

ဒီလိုမြေပုံဆွဲတာက အရာအားလုံးသိသွားပြီလို့ မဆိုလိုဘူး။ မမြင်ရသေးတာကို ရှာဖွေဖို့အစပဲ။ ဥပမာ စက်ရုံဆို ပတ်ဝန်းကျင်နဲ့ အလုပ်သမားဘေးကင်းရေးပိုအရေးကြီးမယ်။ ကျောင်းဆို ကျောင်းသားရဲ့လုံခြုံမှု၊ အခွင့်အရေး၊ ပညာသင်ယူမှုအရည်အသွေး ပိုအရေးကြီးမယ်။ ပြတိုက်ဆို provenance၊ သက်ဆိုင်သူအသိုင်းအဝိုင်း၊ ပညာပေးအဓိပ္ပာယ်နဲ့ အမွေအနှစ်ကာကွယ်ရေးပိုအရေးကြီးမယ်။ အွန်လိုင်းဝန်ဆောင်မှုဆို ကိုယ်ရေးအချက်အလက်နဲ့ အလွဲသုံးစားမှုအန္တရာယ် ပိုအရေးကြီးမယ်။ အားလုံးကိုတူတူမသတ်မှတ်ရဘူး။

ဒုတိယအလုပ်—မပြီးသေးတဲ့ကတိတွေကို ရေးပါ။ “ဒီရွာနဲ့ ညှိထားတာ ဘာရှိသလဲ၊ ဒီဖောက်သည်နဲ့ ပြင်ပေးမယ်ပြောထားတာ ဘာရှိသလဲ၊ ဒီဝန်ထမ်းအဖွဲ့နဲ့ ပြင်မယ်ပြောထားတာ ဘာရှိသလဲ၊ ပတ်ဝန်းကျင်ဘက်မှာ လျှော့ချမယ်ပြောထားတာ ဘာရှိသလဲ” စာရင်းတင်ပါ။ အဖွဲ့ခေါင်းဆောင်ပြောင်းတာနဲ့ ကတိဟောင်းပျောက်မသွားသင့်ဘူး။ လူပြောင်းလည်း တာဝန်တချို့ ဆက်ရှိနိုင်တယ်။

တတိယအလုပ်—“မပြောရင်မသိနိုင်တဲ့အရာ” ကို လွှဲပါ။ တချို့အန္တရာယ်က စာရွက်ထဲမရှိဘူး။ “ဒီရပ်ရွာက အရင်က ဒီကိစ္စနဲ့ စိတ်မကောင်းဖြစ်ဖူးတယ်၊ ဒီပေးသွင်းသူနဲ့ အခက်အခဲတစ်ခုရှိဖူးတယ်၊ ဒီလုပ်ငန်းစဉ်မှာ အားနည်းသူတွေကို ပိုထိခိုက်နိုင်တယ်” ဆိုတာလို အတွေ့အကြုံသိမြင်မှုတွေပါ။ ဒါပေမဲ့ လူတစ်ယောက်အပေါ် အတင်းအဖျင်းအဖြစ် မလွှဲရဘူး။ အချက်အလက်၊ အန္တရာယ်၊ လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ သင်ခန်းစာအဖြစ်ပဲ လွှဲရမယ်။

စတုတ္ထအလုပ်—နောက်မျိုးဆက်ကို တိုင်ကြားချက်နားထောင်ခိုင်းပါ။ အောင်မြင်သူတွေကိုပဲ တွေ့ခိုင်းမထားနဲ့။ “ငါတို့ကြောင့် အခက်အခဲဖြစ်ဖူးသူ ရှိလား” လို့ မေးတတ်အောင် လေ့ကျင့်ပေးပါ။ အဲဒါက ရှုံးနိမ့်မှု မဟုတ်ဘူး။ တာဝန်ယူမှုပါ။ အပြင်အသံမကြားချင်တဲ့အဖွဲ့က အတွင်းမှာ လှပနေလည်း အပြင်နံရံက တဖြည်းဖြည်းကွဲနိုင်တယ်။

ပဉ္စမအလုပ်—ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုချတိုင်း “အကျိုးရသူ၊ အန္တရာယ်ခံရသူ” နှစ်ဖက်ကို မေးပါ။ ဥပမာ အသစ်ဖွင့်မယ့်စက်ရုံက အလုပ်အကိုင်ဖန်တီးနိုင်တယ်။ ဒါက အကျိုးကောင်း။ ဒါပေမဲ့ ဆူညံသံ၊ ယာဉ်အသွားအလာ၊ ရေဆိုး၊ မြေသုံးစွဲမှုအပေါ် အန္တရာယ်ရှိနိုင်တယ်။ အဲဒါကို လျစ်လျူရှုပြီး “အလုပ်အကိုင်ပေးတာပဲ” လို့ တစ်ဖက်တည်းမပြောနဲ့။ အကျိုးနဲ့ အန္တရာယ်နှစ်ခုလုံးကို ကြည့်။

ဆဋ္ဌမအလုပ်—ပြင်ဆင်မှုရဲ့ တာဝန်ရှင်ထားပါ။ “အဖွဲ့ကပြင်မယ်” ဆိုတာက တခါတလေ ဘယ်သူမှမပြင်ဘူးဆိုတဲ့အဓိပ္ပာယ်ဖြစ်သွားတတ်တယ်။ ဘယ်သူကကြည့်မလဲ၊ ဘယ်နေ့ပြန်စစ်မလဲ၊ ဘာပြောင်းရင် ကောင်းလာတယ်လို့သိမလဲ ထားရမယ်။ ဒီလိုထားတာက ကရုဏာကို စနစ်ဖြစ်အောင် ပြောင်းတာပါ။

သတ္တမအလုပ်—နောက်မျိုးဆက်ကို “ငါတို့ကို ပိုကောင်းအောင် ပြင်နိုင်ခွင့်” ပေးပါ။ တည်ထောင်သူက မိမိနည်းကို အမြဲမှန်တယ်လို့ထားရင် အမွေက အထိမ်းအမှတ်ပစ္စည်းဖြစ်သွားတတ်တယ်။ တန်ဖိုးကို မဖျက်ဘဲ နည်းလမ်းကို တိုးတက်အောင်ပြင်နိုင်ရမယ်။ အဲဒီကမှ အမွေဟာ အသက်ရှိတယ်။

ဒီအကြောင်းကို ရေမြောင်းတစ်ခုနဲ့ ချိန်ထိုးကြည့်နိုင်တယ်။ အထက်ပိုင်းမှာ တံခါးဖွင့်ပိတ်တဲ့သူရဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်က အောက်ပိုင်းလယ်ကွင်းတွေအထိ ရေဘယ်လောက်ရမလဲ သက်ရောက်တတ်တယ်။ အဖွဲ့အစည်းဆုံးဖြတ်ချက်လည်း ကိုယ့်ရုံးခန်းထဲမှာပဲ ရပ်မနေဘူး။ လစာ၊ ကုန်ဈေးနှုန်း၊ ထုတ်လုပ်မှု၊ သယ်ယူပို့ဆောင်မှု၊ အမှိုက်၊ ဒေတာ၊ စကားပြောပုံ၊ စာချုပ်နဲ့ ဝယ်ယူပုံတို့က အပြင်မှာ လူတစ်ယောက်ယောက်ရဲ့ ဘဝထဲထိ ရောက်တတ်တယ်။ ဒါက ဖွဲ့စည်းပုံဆိုင်ရာ ချိန်ထိုးဥပမာတစ်ခုပဲ ဖြစ်ပါတယ်။ လူမှုရေးသက်ရောက်မှုဟာ ရေစီးကြောင်းလို တစ်လမ်းတည်း ခန့်မှန်းလို့ရတာမဟုတ်ဘူး။ လူ့ဘဝ၊ စနစ်နဲ့အာဏာဆက်နွယ်မှုတွေက ပိုရှုပ်ထွေးပါတယ်။

ဒီမှာ “အပြင်လောကကို တာဝန်ယူ” ဆိုတာ အဖွဲ့အစည်းက အရာအားလုံးအတွက် အပြစ်ရှိတယ်ဆိုတာ မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ်မဖြစ်စေတဲ့အရာကို ကိုယ့်အပြစ်လို့ အတင်းယူရမယ်ဆိုတာမဟုတ်ဘူး။ တာဝန်ယူမှုဆိုတာ ဆက်စပ်မှုအတိုင်း မှန်မှန်ခွဲမြင်တာပါ။ ကိုယ်ဖြစ်စေခဲ့တာရှိလား။ ကိုယ်ပါဝင်စေခဲ့တာရှိလား။ ကိုယ့်လုပ်ငန်းဆက်သွယ်မှုနဲ့ တိုက်ရိုက်ဆက်နွယ်နေတာရှိလား။ ကိုယ်လုပ်နိုင်တဲ့အတိုင်းအတာ ဘယ်လောက်ရှိလဲ။ ဒီလိုခွဲရင် တရားမျှတပြီး လက်တွေ့ကျတယ်။

ဒါဟာ နောက်မျိုးဆက်ကိုလည်း ကာကွယ်ပေးတယ်။ အရင်မျိုးဆက်က ပြဿနာကို ဖုံးထားရင် နောက်မျိုးဆက်က အကြောင်းမသိဘဲ အပြစ်ခံရတတ်တယ်။ အရင်မျိုးဆက်က အမှန်ကို ဖွင့်ထားပြီး ဘာပြီးပြီ၊ ဘာမပြီးသေး၊ ဘာသင်ခန်းစာရှိတယ်ဆိုတာ ရှင်းလင်းထားရင် နောက်လူက စိတ်အေးအေးနဲ့ တာဝန်ယူနိုင်တယ်။ ဒါက နာမည်ကောင်းကာကွယ်တာထက် နက်တယ်။ လူတွေရဲ့ယုံကြည်မှုကို လေးစားတာပါ။

သံယုတ္တနိကာယ် ၁၆.၁၃ မှာ သာသနာတော် တည်တံ့ရေးကို ရိုသေမှုနဲ့ လေ့ကျင့်မှုတို့နဲ့ ချိတ်ဆက်ဖော်ပြထားပါတယ်။ ဆရာ၊ ဓမ္မ၊ သံဃာ၊ သိက္ခာနဲ့ သမာဓိတို့အပေါ် ရိုသေလေးစားမှုရှိခြင်းက သဒ္ဓမ္မတည်တံ့ရေးအတွက် အထောက်အကူဖြစ်ကြောင်း ဖော်ပြထားပါတယ်။   ဒီသုတ်ကို အဖွဲ့အစည်း မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုလက်စွဲ အဖြစ်မယူရဘူး။ ဒါပေမဲ့ “တန်ဖိုးတစ်ခု အသက်ရှင်နေဖို့ စာရွက်ရှိရုံနဲ့မလုံလောက်ဘူး၊ လူတွေက လေးစားပြီး လက်တွေ့ကျင့်ရမယ်” ဆိုတဲ့ အရေးကြီးတဲ့ သင်ခန်းစာကို ပြတယ်။

ဒါကြောင့် မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုမှာ “အဖွဲ့ရဲ့တန်ဖိုး” ကို ပြောရုံမလုံလောက်ဘူး။ နောက်မျိုးဆက်က ဘယ်အချိန်မှာ အမြတ်ကိုပယ်ပြီး လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကိုရွေးရမလဲ သိရမယ်။ ဘယ်အချိန်မှာ အမြန်နှုန်းကိုလျှော့ပြီး ဘေးကင်းရေးကိုရွေးရမလဲ သိရမယ်။ ဘယ်အချိန်မှာ အမည်ကောင်းကို ကာကွယ်ဖို့ အမှားကိုဖုံးမယ့်အစား အမှန်ကို ဝန်ခံရမလဲ သိရမယ်။ ဘယ်အချိန်မှာ ကိုယ့်အဖွဲ့အကျိုးထက် ရပ်ရွာရဲ့အခွင့်အရေးကို ဦးစားပေးရမလဲ သိရမယ်။ အဲဒါတွေကို အရင်မျိုးဆက်က ကိုယ်တိုင်မလုပ်ပြရင် နောက်မျိုးဆက်ကို လက်စွဲစာအုပ်တစ်ထောင်ပေးလည်း အားနည်းနေတတ်တယ်။

ဆရာကလည်း သင်တန်းသားကို နည်းပညာပဲမပေးရဘူး။ “ဒီအသိပညာကို ဘယ်သူ့အကျိုးအတွက် သုံးမလဲ” မေးတတ်အောင် သင်ပေးရမယ်။ နည်းပညာကို ကောင်းကျိုးအတွက်လည်း သုံးနိုင်သလို ထိခိုက်မှုဖြစ်အောင်လည်း သုံးနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် နည်းပညာအမွေနဲ့အတူ ရည်ရွယ်ချက်၊ သီလနဲ့ တာဝန်ယူမှုအမွေကိုပါ ပေးခဲ့ရမယ်။

မျိုးဆက်သစ်ဘက်ကလည်း အရင်လူကို အပြစ်ရှာဖို့တင် မလွယ်ဘူးနော်။ “အရင်တုန်းက မကောင်းဘူး” လို့ပြောတာ လွယ်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ကိုယ်လက်ခံပြီးနောက် ဘာပြင်မလဲ၊ ဘာဆက်ထိန်းမလဲ၊ ဘာကို လူတွေထံ ပြန်တောင်းပန်ဖို့လိုလဲ၊ ဘာကို အထောက်အထားနဲ့ ရှင်းပြဖို့လိုလဲဆိုတာက ပိုအရေးကြီးတယ်။ အမွေကို လက်ခံတယ်ဆိုတာ အကျိုးကောင်းကိုသာ လက်ခံတာမဟုတ်ဘူး။ မပြီးသေးတဲ့တာဝန်ကိုလည်း သိသိသာသာ လက်ခံတာပါ။

ဒီနေရာမှာ ကျေးဇူးသိမှုနဲ့ တာဝန်ယူမှု နှစ်ခုကို မခွဲလိုက်နဲ့။ အရင်မျိုးဆက်ကို ကျေးဇူးသိလို့ အမှားကိုမပြောရဘူးဆိုရင် ဒါက ကျေးဇူးသိမှုမဟုတ်ဘူး။ အမှန်ကို မဖုံးဘဲ ရိုရိုသေသေ ပြင်ပေးနိုင်တာက အမွေကို တန်ဖိုးထားတာပါ။ တစ်ဖက်မှာ အရင်လူရဲ့ ကြိုးစားမှုအားလုံးကို ချေဖျက်ပြီး ကိုယ့်ခေတ်မှစတာလို ပြောတာလည်း မမျှတဘူး။ အကောင်းကိုကျေးဇူးတင်၊ အားနည်းချက်ကို သင်ခန်းစာယူ၊ မပြီးတာကို ဆက်ပြီး ပြင်—ဒီသုံးခုအတူရှိရမယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့၊ လက်တွေ့အလုပ်ပေးကို ရိုးရိုးလေး အဆုံးမှာ ဦးဇင်းတို့နဲ့အတူ ထားခဲ့မယ်။ ဒီည စာရွက်တစ်ရွက်ယူပါ။ အပေါ်မှာ “ငါတို့ကျန်စေချင်တဲ့ အမွေ” လို့ရေးပါ။ အောက်မှာ အပိုင်းလေးပိုင်းခွဲပါ။ “လူတွေ၊ ယုံကြည်မှု၊ ပတ်ဝန်းကျင်၊ နောက်မျိုးဆက်”။ အပိုင်းတစ်ခုစီမှာ မေးခွန်းနှစ်ခုစီရေးပါ။ “အခု ဘာကောင်းကျိုးပေးနေသလဲ။ ဘာထိခိုက်မှုကို မမြင်ချင်ဘဲထားမိသလဲ။” အဖြေမရှိသေးရင် “မသိသေး” လို့ရေးပါ။ မသိသေးတာကို ရိုးရိုးဝန်ခံတာက တာဝန်ယူမှုရဲ့အစပါ။

ပြီးရင် မနက်ဖြန် အပြင်ကလူတစ်ယောက်နဲ့ စကားပြောပါ။ ဖောက်သည်ဖြစ်နိုင်တယ်၊ ပေးသွင်းသူဖြစ်နိုင်တယ်၊ အိမ်နီးချင်းဖြစ်နိုင်တယ်၊ အဖွဲ့အပြင်က လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်ဖြစ်နိုင်တယ်။ “ငါတို့အလုပ်က သင့်အတွက် ဘာအဆင်ပြေစေသလဲ၊ ဘာအခက်အခဲဖြစ်စေသလဲ” လို့ နားထောင်ပါ။ ဖြေရှင်းချက်ကို ချက်ချင်းကာကွယ်မပြောနဲ့။ အရင်နားထောင်။ အဲဒါက နောက်မျိုးဆက်ကို လွှဲပေးနိုင်တဲ့ အကောင်းဆုံးအလေ့အကျင့်တစ်ခု ဖြစ်လာမယ်။

တစ်ပတ်အတွင်း မပြီးသေးတဲ့ တာဝန်တစ်ခုကို ရွေးပါ။ ပိုက်ဆံကြီးမလိုတဲ့အရာကစလို့ရတယ်။ ပြန်ခေါ်မယ်ဆိုပြီး မခေါ်ရသေးတဲ့ဖောက်သည်၊ ပြင်မယ်ဆိုပြီး မပြင်ရသေးတဲ့ လုပ်ငန်းစဉ်၊ ဖြေမယ်ဆိုပြီး မဖြေရသေးတဲ့ တိုင်ကြားချက်၊ ကာကွယ်မယ်ဆိုပြီး မသတ်မှတ်ရသေးတဲ့ နည်းလမ်း—တစ်ခုကို ရွေးပြီး အပြီးသတ်ပါ။ အဲဒီအချိန်မှာ “ငါ့အောင်မြင်မှု” ထက် “ငါ့ကြောင့် အခြားသူစိတ်အေးလာခြင်း” ကို အောင်မြင်မှုတစ်မျိုးအဖြစ် မြင်ကြည့်ပါ။

တစ်လအတွင်း မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုဆိုင်ရာ ဆွေးနွေးပွဲ တစ်ခါလုပ်ပါ။ မေးခွန်းသုံးခုပဲ—“ငါတို့ အမြဲကာကွယ်ရမယ့်တန်ဖိုးက ဘာလဲ။ ငါတို့အလုပ်ကြောင့် အပြင်မှာ ဘယ်သူထိခိုက်နိုင်လဲ။ ပြဿနာဖြစ်ရင် ဖုံးမထားဘဲ ဘယ်လိုပြင်မလဲ။” အဲဒီမေးခွန်းသုံးခုကို နောက်မျိုးဆက်က အဖြေပြောနိုင်လာရင် အမွေက ပစ္စည်းကနေ တာဝန်သိစိတ်ဆီ ရွေ့လာပြီ။

အခု ဒီတရားရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ပြန်ချိတ်ကြည့်ရအောင်။

အဖွဲ့အစည်းက ကိုယ့်အတွင်းမှာ အောင်မြင်နေသလို ထင်ပေမဲ့ အပြင်မှာ လူတွေ မကျေနပ်မှု၊ ထိခိုက်မှု၊ မယုံကြည်မှု၊ ပတ်ဝန်းကျင်ပျက်စီးမှု၊ မျိုးဆက်ကြား အပြစ်ပုံချမှုတွေ ကျန်နေတယ်ဆိုရင် အဲဒါတွေဟာ ဒုက္ခသစ္စာဘက်က ကြည့်ရမယ့် အခြေအနေတွေပါ။ အရာအားလုံးကို “အမြတ်ရှိတယ်” ဆိုတဲ့စကားတစ်လုံးနဲ့ ဖုံးထားလို့ မရဘူး။ လူ၊ အဖွဲ့၊ ရပ်ရွာနဲ့ ပတ်ဝန်းကျင်တို့ဟာ ဖြစ်ပေါ်ပြောင်းလဲပြီး အားနည်းချက်ရှိတဲ့အရာတွေပါ။

ဒီဒုက္ခတွေကို ဖြစ်စေတဲ့အကြောင်းထဲမှာ အမြတ်ကို တစ်ခုတည်းစွဲခြင်း၊ “ငါတည်ထောင်ထားတာ ငါကြိုက်သလိုလုပ်မယ်” ဆိုတဲ့ အတ္တစွဲခြင်း၊ အမည်ကောင်းပျက်မှာကြောက်လို့ အမှားဖုံးခြင်း၊ နောက်လူအပေါ် မယုံကြည်လို့ အရာအားလုံးကို လက်မလွှတ်နိုင်ခြင်း၊ ထိခိုက်ခံရသူရဲ့အသံကို မကြားချင်ခြင်းတို့ ပါလာနိုင်တယ်။ ဒါဟာ သမုဒယသစ္စာဘက်ကို ကြည့်ရမယ့်နေရာပါ။ အဓိကက လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟနဲ့ စွဲလမ်းမှုတို့က စနစ်ထဲဝင်လာတဲ့အခါ ပြင်ပလောကအထိ အကျိုးဆက်သွားတတ်တာကို သိဖို့ပါ။

နိရောဓသစ္စာကိုတော့ “အဖွဲ့အစည်းမှာ ပြဿနာလုံးဝမရှိတော့မယ်” ဆိုတဲ့ အာမခံအဖြစ် မပြောရဘူး။ စွဲလမ်းမှု၊ ရန်လိုမှု၊ ဖုံးကွယ်မှု၊ “ငါ့ဟာ” ဆိုတဲ့ပိုင်ဆိုင်စိတ်တွေ အေးသွားနိုင်တဲ့ဘက်ကို ကြည့်ရမယ်။ အမှားသိလာရင် မာနမကာကွယ်ဘဲ ပြင်နိုင်တဲ့အေးချမ်းမှု၊ အာဏာလွှဲရင် ကိုယ့်တန်ဖိုးပျောက်သွားသလို မခံစားဘဲ နောက်လူကောင်းလာတာကို ဝမ်းမြောက်နိုင်တဲ့အေးချမ်းမှု၊ ထိခိုက်သူကို “ရန်သူ” မမြင်ဘဲ သင်ခန်းစာပေးသူလို နားထောင်နိုင်တဲ့အေးချမ်းမှု—ဒီလိုအေးရာကို ဦးတည်ရမယ်။

မဂ္ဂသစ္စာဘက်မှာ သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့ “အောင်မြင်မှုဟာ ကိုယ့်အကျိုးတင်မဟုတ်” လို့ မှန်မှန်မြင်ရမယ်။ သမ္မာသင်္ကပ္ပနဲ့ အကျိုးပြုလိုစိတ်၊ မညှဉ်းဆဲလိုစိတ်ကို တည်ဆောက်ရမယ်။ သမ္မာဝါစာနဲ့ အမှန်ကို အချိန်သင့် နူးညံ့ အကျိုးရှိအောင် ပြောရမယ်။ သမ္မာကမ္မန္တနဲ့ လူနဲ့ပတ်ဝန်းကျင်ကို မထိခိုက်အောင် လုပ်ရမယ်။ သမ္မာအာဇီဝနဲ့ အသက်မွေးဝမ်းကျောင်းကို အကျိုးဆက်ကြည့်ပြီး ရွေးရမယ်။ သမ္မာဝါယာမနဲ့ မကောင်းသက်ရောက်မှုကို ကာကွယ်ဖို့ အားထုတ်ရမယ်။ သမ္မာသတိနဲ့ ကိုယ့်ဆုံးဖြတ်ချက်ရဲ့ သက်ရောက်မှုကို အမြဲပြန်ကြည့်ရမယ်။ သမ္မာသမာဓိနဲ့ အလျင်လိုစိတ်၊ ကြောက်ရွံ့စိတ်တွေမထိန်းချုပ်ဘဲ တည်ငြိမ်စွာ ဆုံးဖြတ်တတ်အောင် လေ့ကျင့်ရမယ်။

သူတော်ကောင်းတို့… နောက်မျိုးဆက်ကို အဆောက်အဦးကောင်းတစ်လုံးပေးနိုင်တာက ကောင်းပါတယ်။ ငွေကြေးအခြေခံကောင်းပေးနိုင်တာကလည်း ကောင်းပါတယ်။ နည်းပညာ၊ ဆက်သွယ်ကွန်ရက်၊ နာမည်ကောင်းတွေ ပေးနိုင်တာလည်း ကောင်းပါတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီအရာတွေအားလုံးထက် ပိုရှည်နိုင်တဲ့အမွေတစ်ခုက “အာဏာရလာရင် ဘယ်သူ့ကိုကာကွယ်ရမလဲ၊ အကျိုးရလာရင် ဘယ်သူနဲ့မျှဝေရမလဲ၊ အမှားဖြစ်လာရင် ဘယ်လိုဝန်ခံပြင်ရမလဲ၊ မိမိမရှိတော့ရင်တောင် ကောင်းကျိုးဆက်နိုင်အောင် ဘယ်လိုစနစ်ထားရမလဲ” ဆိုတဲ့ စိတ်ဓာတ်အမွေပါ။

မဟာကဿပမထေရ်က နောက်မျိုးဆက်အကျိုးကို စဉ်းစားပြီး မိမိကျင့်သုံးမှုကို ဆက်ထိန်းသိမ်းထားသလို၊ ဦးဇင်းတို့လည်း “ငါတို့ကို ကြည့်ပြီး နောက်လူ ဘာသင်သွားမလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းနဲ့ အသက်ရှင်ကြရအောင်။ ကိုယ့်အောင်မြင်မှုကို ကိုယ့်နံရံအတွင်းမှာပဲ မတိုင်းဘဲ အပြင်ကလူ စိတ်အေးလာသလား၊ ပတ်ဝန်းကျင်ပိုကောင်းလာသလား၊ နောက်မျိုးဆက်က ပိုသစ္စာရှိလာသလား၊ ပိုကရုဏာရှိလာသလားဆိုတာနဲ့လည်း တိုင်းကြည့်ကြရအောင်။

ယနေ့နာယူရသော ဓမ္မကုသိုလ်ကောင်းမှုကြောင့် တည်ထောင်သူများနှင့် နောက်မျိုးဆက်ခေါင်းဆောင်များ အပြန်အလှန် မာနမထားဘဲ ကျေးဇူးသိစိတ်ဖြင့် လက်တွဲနိုင်ကြပါစေ။ အဖွဲ့အစည်းများ၏ အောင်မြင်မှုသည် ဝန်ထမ်း၊ ဖောက်သည်၊ မိတ်ဖက်၊ ရပ်ရွာနှင့် ပတ်ဝန်းကျင်တို့အတွက် အန္တရာယ်မဖြစ်ဘဲ အကျိုးပြုသော အောင်မြင်မှုဖြစ်ကြပါစေ။ ပြဿနာရှိရာတွင် ဖုံးကွယ်ခြင်းထက် အမှန်ကိုမြင်၍ ပြင်ဆင်နိုင်ကြပါစေ။ အာဏာလွှဲရာတွင် မနာလိုမှု၊ ကြောက်ရွံ့မှု၊ ပိုင်ဆိုင်စိတ်တို့ လျော့နည်းပြီး မေတ္တာ၊ ကရုဏာ၊ မုဒိတာနှင့် ဥပေက္ခာတို့ တိုးပွားကြပါစေ။

ကိုယ်အောင်မြင်သလို သူတစ်ပါးလည်း အကျိုးရှိကြပါစေ။ ကိုယ်စိတ်အေးသလို ကိုယ်နဲ့ဆက်စပ်သူတွေလည်း စိတ်အေးကြပါစေ။ ကိုယ်လက်ထက်မှာ စတင်ထားသောကောင်းမှုကို နောက်မျိုးဆက်က ပိုကျယ်ပြန့်စွာ ဆက်လက်ကောင်းကျိုးပြုနိုင်ကြပါစေ။ လူတိုင်း၊ သတ္တဝါတိုင်း၊ အရပ်ဒေသအသီးသီးတွင် ဘေးရန်ကင်း၍ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။

ယခုရရှိသမျှ ကုသိုလ်အဖို့ကို မိဘဆရာသမားများ၊ ကျေးဇူးရှင်အပေါင်း၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှဝေ၍ အားလုံးပင် ဒုက္ခခပ်သိမ်းမှ လွတ်မြောက်ရာ နိဗ္ဗာန်ငြိမ်းချမ်းခြင်းသို့ အဆင့်ဆင့် ရောက်ရှိနိုင်ကြပါစေသတည်း။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ကိုးကားရင်းမြစ်များ

၁။ သံယုတ္တနိကာယ် ၁၆.၅။ ဘိက္ခု ဘောဓိ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်၊ သုတ္တစင်ထရယ်။ မဟာကဿပမထေရ်၏ နောက်မျိုးဆက်အကျိုးကို စဉ်းစားသော လေ့ကျင့်မှုဆိုင်ရာ အပိုင်း။

၂။ သံယုတ္တနိကာယ် ၄၇.၁၉။ ဘိက္ခု ဘောဓိ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်၊ သုတ္တစင်ထရယ်။ မိမိကို ကာကွယ်ခြင်းနှင့် သူတစ်ပါးကို ကာကွယ်ခြင်း၊ စိတ်ရှည်ခြင်း၊ မညှဉ်းဆဲခြင်း၊ မေတ္တာနှင့် ကရုဏာဆိုင်ရာ အပိုင်း။

၃။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၉၅။ ထာနိဿရော ဆရာတော်၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်၊ သုတ္တစင်ထရယ်။ မိမိအကျိုးနှင့် သူတစ်ပါးအကျိုးကို အတူဆောင်ရွက်သူအကြောင်း။

၄။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၇၇။ ထာနိဿရော ဆရာတော်၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်၊ သုတ္တစင်ထရယ်။ ဥပါသကာ မလုပ်သင့်သော ကုန်သွယ်မှုငါးမျိုး။

၅။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၃၂။ ဘိက္ခု ဘောဓိ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်၊ သုတ္တစင်ထရယ်။ ပေးကမ်းမှု၊ ချစ်ခင်ဖွယ်စကား၊ အကျိုးပြုဆောင်ရွက်မှုနှင့် မျှတသင့်တင့်မှုဆိုင်ရာ အပိုင်း။

၆။ ဣတိဝုတ္တက ၈၄။ John D. Ireland အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်၊ သုတ္တစင်ထရယ်။ အများအကျိုး၊ အများချမ်းသာနှင့် လောကကို ကရုဏာပြုခြင်းဆိုင်ရာ အပိုင်း။

၇။ သံယုတ္တနိကာယ် ၁၆.၁၃။ ဘိက္ခု ဘောဓိ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်၊ သုတ္တစင်ထရယ်။ ဆရာ၊ ဓမ္မ၊ သံဃာ၊ သိက္ခာနှင့် သမာဓိအပေါ် ရိုသေလေးစားမှုနှင့် သဒ္ဓမ္မတည်တံ့ရေးဆိုင်ရာ အပိုင်း။

၈။ International Organization for Standardization. ISO 26000:2010, Guidance on လူမှုတာဝန်ယူမှု. Edition 1, 2010-11. Official ISO standard page, accessed 28 August 2026.

၉။ OECD. OECD Due Diligence Guidance for Responsible Business Conduct. OECD Publishing, 2018. DOI: 10.1787/15f5f4b3-en.

၁၀။ OECD. Responsible business conduct. Official OECD topic resource; six-step risk-based due-diligence framework, accessed 28 August 2026.

၁၁။ Office of the United Nations High Commissioner for Human Rights. Guiding Principles on Business and Human Rights: Implementing the United Nations “Protect, Respect and Remedy” Framework. United Nations, 2011. Principles 15–17 and related commentary.

ပါဠိကျမ်းမူ စစ်ဆေးရာ အခြေခံ — ဝိပဿနာသုတေသနအဖွဲ့က ထုတ်ဝေသော ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ပိဋကတ် ဒစ်ဂျစ်တယ်ကျမ်းမူ (tipitaka.org) ကို မူလပါဠိသက်သေအဖြစ် သတ်မှတ်ပြီး၊ အထက်ဖော်ပြပါ ဘာသာပြန်ရင်းမြစ်များနှင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးထားသည်။ တရားကိုယ်အတွင်း အသစ်သော တိုက်ရိုက်ပါဠိကိုးကားစာသား မထည့်ထားပါ။