“မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှု” နောက်မျိုးဆက်အတွက် လုပ်ငန်းအမွေကို ရှင်းလင်းစွာ လွှဲပြောင်းခြင်း

 သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ခုနှစ်

မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်နေ့

ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်၊ သောကြာနေ့

“မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုနှင့် ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှု”

နောက်မျိုးဆက်အတွက် လုပ်ငန်းအမွေကို ရှင်းလင်းစွာ လွှဲပြောင်းခြင်း

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ‑ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန‑ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ‑ဂေါပန‑ပရိဟာရ‑ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။

ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။

နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။

တရားနိဒါန်း

ဒကာ ဒကာမတို့… ညနေခင်းဆိုတာ မနက်က စခဲ့သော အလုပ်များကို ပြန်လည်သိမ်းဆည်းရသောအချိန်ပါ။ လုပ်ငန်းတစ်ခုလည်း ထိုနည်းတူပဲ။ တည်ထောင်သူက ကိုယ်တိုင်သွားလာဆုံးဖြတ်နေသရွေ့ စနစ်မရှိလည်း ရပ်တည်နိုင်သလို ထင်ရတတ်သည်။ သို့သော် တစ်နေ့ သူမရှိတော့လျှင် ဘယ်သူက ဘာကို ဆက်လုပ်မလဲ၊ ဘယ်တန်ဖိုးကို မဖျက်ရဘူးလဲ၊ ဘယ်ဖောက်သည်ကို ဘယ်လို ကတိထားခဲ့သလဲ မသိတော့လျှင် အမွေဟာ ပစ္စည်းဖြစ်နေပြီး ဦးတည်ချက်တော့ ပျောက်သွားတတ်ပါသည်။

ဒီည ကျွန်ုပ်တို့ စဉ်းစားမည့် “မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှု” ဆိုတာ သားသမီးတစ်ဦးထံ ရာထူးလွှဲပေးခြင်းတင် မဟုတ်ပါ။ လူတစ်ယောက်၏ စိတ်ကောင်း၊ စကားကတိ၊ အလုပ်စည်းကမ်း၊ လူကိုဂရုစိုက်သောနည်း၊ မှားလျှင်ပြန်ပြင်တတ်သော ဓလေ့တို့ကို နောက်လူက နားလည်အောင် ပေးအပ်ခြင်း ဖြစ်သည်။ ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှုဆိုသည်မှာ ရလဒ်သာ ကြီးလာခြင်း မဟုတ်၊ ကြီးလာလေလေ လူအပေါ် အလေးထားနိုင်လေလေ ဖြစ်ခြင်းပါ။

၁။ လက်ထဲကအာဏာကိုမဟုတ်၊ လမ်းကိုလွှဲပေးရခြင်း

မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ နောက်ဆုံးကာလကို ဖော်ပြသော မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်တွင် သင်္ခါရတို့၏ ပျက်စီးတတ်သဘောကို အလေးထားဟောကြားပြီး၊ ဘုရားမရှိသည့်နောက်တွင် ဓမ္မနှင့်ဝိနယကို ဆရာအဖြစ်ထားရန် ညွှန်ကြားချက်ကို တွေ့ရသည်။ ဤနေရာတွင် လုပ်ငန်းကို ဘာသာရေးနှင့်တန်းတူလုပ်ရမည်ဟု မဆိုလိုပါ။ သို့သော် လူတစ်ဦးကိုသာ မူတည်မထားဘဲ စည်းကမ်း၊ အခြေခံတန်ဖိုး၊ လေ့ကျင့်နိုင်သောနည်းလမ်းကို အမွေအဖြစ်ထားရမည်ဆိုသော သင်ခန်းစာကို ယူနိုင်ပါသည်။  

တည်ထောင်သူက “ငါသိတယ်” ဟုသာ ပြောပြီး ရေးမှတ်မထားလျှင် နောက်လူသည် မေးခွန်းမေးတိုင်း ခန့်မှန်းရသည်။ ခန့်မှန်းရသောလုပ်ငန်းတွင် ကြောက်ရွံ့မှုများလာသည်။ ကြောက်ရွံ့မှုများလာလျှင် အမှားကို ဖုံးကွယ်ကြသည်။ ဖုံးကွယ်မှုများလာလျှင် စီးပွားရေးကိန်းဂဏန်းက ကောင်းနေလည်း အတွင်းစိတ်က မငြိမ်းတော့ပါ။ ထို့ကြောင့် လွှဲပြောင်းမှု၏ ပထမစာရွက်မှာ “ကျွန်ုပ်တို့ ဘာအတွက်တည်ရှိသနည်း” ဆိုသည့် ဝါကျဖြစ်သင့်သည်။

သရုပ်ပြဥပမာတစ်ခုကို ကြည့်ရအောင်။ မိသားစုဆိုင်တစ်ဆိုင်တွင် အဖေက ဝယ်ယူသူတိုင်း၏ အကြိုက်ကို မှတ်မိပြီး အကြွေးပေးရန် လိုမလိုကို မျက်နှာကြည့်၍ဆုံးဖြတ်တတ်သည်ဟု ဆိုပါစို့။ သားက ဆိုင်ကိုယူသောနေ့တွင် အဖေ၏မှတ်ဉာဏ်ကို မယူနိုင်ပါ။ ဒါပေမယ့် ဖောက်သည်ကို မရိုက်စားရ၊ အကြွေးစည်းကမ်းကို ရှင်းရှင်းထားရ၊ ညှိနှိုင်းရန်လိုလျှင် စောစောပြောရ ဆိုသော နည်းကို ရေးပေးထားလျှင် လူမရှိတော့သည့်အခါလည်း ဂုဏ်သိက္ခာက ဆက်ရှင်နိုင်ပါသည်။ ဤဥပမာသည် သရုပ်ပြဥပမာသာ ဖြစ်သည်။

၂။ နေ့စဉ်ပြန်လည်သုံးသပ်ခြင်းက အမွေကိုရှင်သန်စေသည်

ရာဟုလအား ဟောကြားသော အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်တွင် ပြုမည့်ကိစ္စ၊ ပြုနေသည့်ကိစ္စ၊ ပြုပြီးသည့်ကိစ္စကို မိမိနှင့်သူတစ်ပါးအတွက် နစ်နာစေမစေ စစ်ဆေးရန် သင်ကြားထားသည်။ ဤနည်းသည် မိသားစု၊ ရုံး၊ ကျောင်း၊ အသင်းအဖွဲ့တို့အားလုံးတွင် အသုံးဝင်သော ကိုယ်ကျင့်စစ်ဆေးမှုဖြစ်သည်။  

ညနေပိုင်းတွင် ဆယ်မိနစ်ပဲဖြစ်ဖြစ် မေးခွန်းသုံးခုပြန်မေးကြပါစို့။ ယနေ့ ကျွန်ုပ်တို့ ပေးခဲ့သောကတိ ဘာလဲ။ ယနေ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုက တစ်စုံတစ်ဦးကို မလိုအပ်ဘဲနာကျင်စေသလား။ မနက်ဖြန် နောက်လူလည်း လိုက်လုပ်နိုင်အောင် ဘာကို ရှင်းအောင်ရေးထားပြီးပြီလဲ။ ဒီသုံးခုပြန်မေးခြင်းက အလုပ်အစီရင်ခံစာမဟုတ်ပါ။ စိတ်ကို သန့်ရှင်းအောင်ထားပြီး နောက်မျိုးဆက်မရှုပ်စေဖို့ မီးထွန်းပေးခြင်းပါ။

အချို့က “စာရင်းရေးရင် အလုပ်ပိုလာတယ်” ဟုဆိုတတ်ကြသည်။ သို့သော် မရေးထားလို့ နောက်တစ်ယောက်ပြန်ရှာရသောအချိန်၊ ဖောက်သည်ကို ထပ်မံစိတ်ပျက်စေသောအချိန်၊ ဝန်ထမ်းနှစ်ဦး၏ နားလည်မှုမတူလို့ ဖြစ်သည့်ပြဿနာကို စုကြည့်ပါ။ စနစ်ရေးမှတ်ခြင်းသည် အလုပ်ထပ်တိုးခြင်းမဟုတ်၊ လူအပေါ်မရက်စက်စေဖို့ ကြိုတင်ကရုဏာထားခြင်း ဖြစ်သည်။

၃။ အောင်မြင်မှုသည် လူကိုကျော်နင်းခြင်းမဖြစ်စေရ

အပမာဒဆိုသည်မှာ မမေ့မလျော့ခြင်းဖြစ်သည်ဟု ဓမ္မပဒ၏ အပမာဒဝဂ်၌ အလေးအနက်ပြထားသည်။ တိုးတက်ရန်ကြိုးစားသူအတွက် မမေ့မလျော့ခြင်းဆိုတာ ဈေးကွက်ကိုသာကြည့်ခြင်းမဟုတ်၊ မိမိစိတ်ထဲ လောဘက တိုးလာနေသလား၊ လူကို အရေအတွက်လိုသာ မြင်လာသလားဆိုတာကိုလည်း ကြည့်ခြင်းဖြစ်သည်။  

တိုးချဲ့မှုတိုင်းတွင် မေးရမည့် တိတ်ဆိတ်သောမေးခွန်းရှိသည် — “ဒီဆုံးဖြတ်ချက်က ဝန်ထမ်းမိသားစုများ၊ ပေးသွင်းသူများ၊ ဖောက်သည်များ၊ အနီးအနားလူမှုအဖွဲ့အစည်းကို ဘာဖြစ်စေမလဲ” ဟူသောမေးခွန်းပါ။ ဒါကိုမေးခြင်းက လုပ်ငန်းမလုပ်ဖို့မဟုတ်ပါ။ ပိုက်ဆံရှာရာ၌ လိမ်ညာမှု၊ မမျှတမှု၊ လုံခြုံရေးမဲ့စေမှုတို့ကို အောင်မြင်မှုဟု မခေါ်မိစေရန် ဖြစ်သည်။

သရုပ်ပြဥပမာတစ်ခုတွင် ကုမ္ပဏီငယ်တစ်ခုက မြို့အသစ်သို့ ဆိုင်ဖွင့်မည်ဟု ယူဆကြပါစို့။ “ရောင်းအားရမလား” ဟုသာမေးလျှင် အဖြေတစ်မျိုးပဲရမည်။ “အသစ်ခန့်မည့်လူတွေကို သင်တန်းပေးပြီးပြီလား၊ အလုပ်ချိန်ကို ရှင်းပြပြီးပြီလား၊ ဖောက်သည်တိုင်ကြားချက်ကို ဘယ်သူတာဝန်ယူမလဲ” ဟု ထပ်မေးလျှင် ပိုငြိမ်းချမ်းသောတိုးချဲ့မှု ပေါ်လာသည်။ အဲဒီငြိမ်းချမ်းမှုက စာချုပ်တွင်သာမဟုတ်၊ အလုပ်သမား၏ အိမ်ပြန်လမ်းမှာပါ ထင်ဟပ်နေသည်။

၄။ မိသားစုတွင် အမွေကိုစကားပြော၍လွှဲပေးပါ

မိသားစုလုပ်ငန်းတွင် အများဆုံးနာကျင်စရာက ပစ္စည်းမခွဲနိုင်ခြင်းတင်မဟုတ်ပါ။ “အဖေက ဘာကိုအလိုရှိခဲ့တာလဲ” ဆိုတာကို သားသမီးတစ်ယောက်စီ မတူညီစွာယူဆနေခြင်းပါ။ တစ်ယောက်က အမြတ်ကို ကာကွယ်လိုသည်၊ တစ်ယောက်က ဝန်ထမ်းဟောင်းများကို မဖြုတ်လိုသည်၊ တစ်ယောက်က ခေတ်မီစနစ်သို့ ပြောင်းလိုသည်။ မတူခြင်းက အပြစ်မဟုတ်ပါ။ မပြောဘဲ ခန့်မှန်းခိုင်းခြင်းက ပြဿနာဖြစ်သည်။

ဒါကြောင့် အိမ်တွင် လစဉ်မိသားစုအစည်းအဝေးတစ်ခါ ပြုလုပ်ပါ။ အစည်းအဝေးမှာ အကြီးဆုံးအသံကသာ အနိုင်မယူရ။ ရောင်းအား၊ အကြွေး၊ ဝန်ထမ်းအခက်အခဲ၊ ဖောက်သည်တိုင်ကြားချက်၊ လာမည့်လအတွက်ဆုံးဖြတ်ချက်တို့ကို စာရွက်တစ်ရွက်တည်းတွင် ရေးပြီး နားမလည်သူမရှိအောင် အပြန်အလှန်ပြောပါ။ ဒီလုပ်ရပ်က မိဘကိုစစ်ဆေးခြင်းမဟုတ်။ ယုံကြည်မှုကို လူတစ်ဦး၏ဉာဏ်မှ အဖွဲ့၏နားလည်မှုထံ ပြောင်းရွှေ့ခြင်းပါ။

သရုပ်ပြဥပမာ — အမေက ဆိုင်ငွေစာရင်းကို စာအုပ်တစ်အုပ်ထဲ လက်ရေးနဲ့သာထားတတ်သည်ဟု ယူဆပါစို့။ သမီးက အဲဒီစာရင်းကိုဖုန်းဖြင့် မှတ်တမ်းတင်ချင်သည်။ အမေ၏နည်းကို လှောင်ရယ်မလုပ်၊ သမီး၏နည်းကို “အရွယ်မရောက်သေး” ဟုမပယ်ဘဲ တစ်ပတ်လောက် နှစ်နည်းလုံးကို ယှဉ်သုံးကြည့်နိုင်သည်။ ထိုသို့ စမ်းသပ်ပြီး ဆုံးဖြတ်ခြင်းက မျိုးဆက်နှစ်ဖက်စလုံးကို မျက်နှာချင်းဆိုင်ထိုင်နိုင်စေသည်။

၅။ ဆရာလုပ်ခြင်းနှင့် အာဏာပေးခြင်းကို ခွဲခြားပါ

နောက်မျိုးဆက်ကို “မင်းလုပ်” ဟု ပြောလိုက်ခြင်းသည် လွှဲပြောင်းခြင်းမပြီးသေးပါ။ လုပ်ပိုင်ခွင့်၊ သင်ယူခွင့်၊ မေးခွန်းမေးခွင့်၊ မှားလျှင်ပြန်ပြင်ခွင့်တို့ကို တစ်ပါတည်းပေးမှသာ လွှဲပြောင်းမှုဖြစ်သည်။ မျက်နှာချင်းဆိုင်ပြောရာမှာ သင့်တော်သော်လည်း လုပ်ငန်းအတွက်လိုအပ်သောဆုံးဖြတ်ချက်ကို စာဖြင့်ကျန်အောင်ထားပါ။ မျိုးဆက်သစ်က ဖတ်လို့ရခြင်းသည် မယုံကြည်လို့မဟုတ်၊ စိတ်ကူးမတူသည့်နေ့တွင်လည်း စည်းမျဉ်းကိုပြန်ကြည့်နိုင်ဖို့ ဖြစ်သည်။

သင်တန်းပေးသူက မိမိလက်ရာကို မဖျောက်သင့်သလို မိမိအတိုင်းပဲလိုက်ခိုင်း၍လည်း မရပါ။ အသစ်သူသည် အဟောင်း၏ အကျိုးကျေးဇူးကို သင်ယူပြီး မသင့်သောနေရာကို ပိုကောင်းအောင်ပြင်နိုင်ရမည်။ “ငါလုပ်သလိုလုပ်” ဟူသောစကားထက် “ဒီလိုလုပ်ခဲ့တာက ဘာကြောင့်လဲ၊ မင်းပိုကောင်းအောင် ဘယ်လိုပြင်မလဲ” ဟုမေးခြင်းက အမွေကို အသက်ရှင်စေသည်။

၆။ အလုပ်သမား၊ ဖောက်သည်၊ ပေးသွင်းသူတို့သည်လည်း အမွေ၏အစိတ်အပိုင်း

သိင်္ဂါလောဝါဒသုတ်တွင် အိမ်ရှင်ဘဝနှင့် ဆက်စပ်သူများအပေါ် တာဝန်ကို အပြန်အလှန်ပုံစံဖြင့် သင်ကြားထားသည်။ အလုပ်ရှင်က သင့်တော်သလိုအလုပ်ပေးခြင်း၊ စားဝတ်နေရေးကို ထောက်ပံ့ခြင်း၊ ဖျားနာချိန်ဂရုစိုက်ခြင်း၊ အားလပ်ချိန်ပေးခြင်းတို့ကို ဖော်ပြသည်။ ယနေ့လုပ်ငန်းနည်းဥပဒေအားလုံးကို ဤသုတ်တစ်ခုမှသာဆုံးဖြတ်ရမည် မဟုတ်သော်လည်း လူကို အသုံးအဆောင်မဟုတ်ဘဲ တာဝန်ရှိသောသူအဖြစ်မြင်ရန် သင်ခန်းစာတစ်ခု ပေးသည်။  

ထို့ကြောင့် လွှဲပြောင်းစာရွက်ထဲမှာ ဘဏ်စာရင်း၊ သော့၊ ကွန်ပျူတာစကားဝှက်သာ မပါစေပါနှင့်။ ဝန်ထမ်းတစ်ဦးချင်း၏အလုပ်တာဝန်၊ ပင်ပန်းသည့်ရာသီ၊ သင်တန်းလိုအပ်ချက်၊ လုပ်ခလစာကတိ၊ လုံခြုံရေးဆိုင်ရာ တာဝန်နှင့် တိုင်ကြားနည်းတို့လည်း ပါရမည်။ ဖောက်သည်နှင့်ဆက်ဆံရာတွင် မဖြည့်ဆည်းနိုင်သောကတိကို မပေးရ၊ မှားသွားလျှင် ဘယ်လိုပြန်တောင်းပန်ပြီး ပြန်ပြင်မလဲဆိုတာလည်း ရှင်းရမည်။

သရုပ်ပြဥပမာတစ်ခု — ဆိုင်မန်နေဂျာအသစ်တက်သောနေ့တွင် ဝန်ထမ်းဟောင်းတစ်ယောက်က “အရင်မန်နေဂျာက ဒီနေ့စဉ်လုပ်စဉ်ကို သိတယ်” ဟု ပြောနိုင်သည်။ မန်နေဂျာအသစ်က သူ့ကို အဟန့်အတားဟုမမြင်ဘဲ “သင်သိထားသည့်အန္တရာယ်သုံးခုနဲ့ မပြောင်းသင့်တဲ့ကတိသုံးခုကို ပြောပြပါ” ဟု မေးနိုင်သည်။ ထိုမေးခွန်းက အာဏာပြိုင်မှုကို သင်ယူမှုပုံစံသို့ ပြောင်းပေးနိုင်သည်။

၇။ ဘဏ္ဍာရေးအမွေမှာ ကြည်လင်မှုဖြစ်ရမည်

ငွေစာရင်းမရှင်းလျှင် မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုက မေတ္တာစကားများသာကျန်ပြီး နာကျင်မှုအကြီးဆုံးနေရာမှ စတတ်သည်။ ငွေဝင်ငွေထွက်၊ အကြွေး၊ အာမခံ၊ ပေးရမည့်လစာ၊ အခွန်နှင့် စာချုပ်တာဝန်များကို ရှင်းလင်းစွာ အတန်းလိုက်ဖော်ပြရန် လိုသည်။ “မိသားစုဖြစ်လို့ ယုံ” ဟူသည်က စာရင်းမလိုဟု မဆိုလိုပါ။ စာရင်းရှင်းလင်းခြင်းသည် ယုံကြည်မှုကို သံသယကင်းစေသော မေတ္တာ၏ပုံစံတစ်မျိုးပါ။

ဓမ္မပဒတွင် အကုသိုလ်ကို မပြုခြင်း၊ ကုသိုလ်ကိုဖြည့်ဆည်းခြင်း၊ မိမိစိတ်ကိုစင်ကြယ်စေခြင်းကို အနှစ်ချုပ်သဘောဖြင့် ပြထားသည်။ ငွေရေးကြေးရေးကိစ္စတွင်လည်း မရိုးသားသောလမ်းကို မလုပ်ခြင်း၊ မှန်ကန်သောမှတ်တမ်းကို ပြုလုပ်ခြင်း၊ လောဘကြောင့် အမှန်ကို မဖုံးကွယ်ခြင်းတို့သည် ထိုသဘောနှင့်ညီနိုင်သည်။  

၈။ ဒစ်ဂျစ်တယ်ခေတ်၏ မမြင်ရသောအမွေ

ယနေ့တွင် လုပ်ငန်းတစ်ခု၏ အရေးကြီးဆုံးသောအရာအချို့သည် သော့ပုံးထဲမဟုတ်တော့ပါ။ အီးမေးလ်အကောင့်၊ ဖိုင်သိမ်းနေရာ၊ ဖောက်သည်ဒေတာ၊ အွန်လိုင်းစာမျက်နှာ၊ စကားဝှက်ပြန်ယူနည်းတို့တွင် ရှိနေတတ်သည်။ ထိုအရာများကို မျိုးဆက်သစ်က စနစ်တကျလက်ခံရမည်။ သို့သော် လုံခြုံရေးကိုလည်း မဖျက်ရ။ စကားဝှက်ကို စာရွက်လွတ်ပေါ် ရေးပြီးဖြန့်ခြင်းမဟုတ်၊ ဘယ်သူ့မှာ ဘယ်အခွင့်အာဏာရှိသလဲ၊ အရေးပေါ်တွင် ဘယ်လိုပြန်ရယူမလဲဆိုသော စနစ်တစ်ခုလုပ်ခြင်းပါ။

အွန်လိုင်းမှာ စကားတစ်ကြောင်း လျင်မြန်စွာပျံ့သွားနိုင်သည်။ ထို့ကြောင့် နောက်မျိုးဆက်ကို ပေးရမည့်အမွေထဲတွင် “မသေချာသောသတင်းကို မတင်ရ၊ ဖောက်သည်ကို ရှက်အောင်မပြောရ၊ တိုင်ကြားချက်ကို လူမြင်ကွင်းတွင်အပြစ်တင်မဖြေရှင်းရ” ဟူသော စကားသီလပါရမည်။ စက်ကိရိယာပြောင်းနိုင်သော်လည်း စကားကြောင့် ထိခိုက်သွားသော ယုံကြည်မှုကိုတော့ လွယ်လွယ်ပြန်တည်ဆောက်၍မရပါ။

၉။ အငြင်းပွားမှုကို အမွေမထားပါနှင့်

လွှဲပြောင်းချိန်တွင် မတူညီမှု ပေါ်လာနိုင်သည်။ အဲဒီအခါ “နင်ကငါ့ကို မလေးစားဘူး” ဟူသောစကားကို အရင်မထုတ်ပါနှင့်။ အချက်အလက်၊ တန်ဖိုး၊ ရွေးချယ်စရာ၊ ဆုံးဖြတ်မည့်သူ၊ ပြန်စစ်မည့်ရက်တို့ကို ခွဲပြောပါ။ အချက်အလက်ကို စိတ်ခံစားချက်အဖြစ်၊ စိတ်ခံစားချက်ကို အပြစ်အဖြစ် ပြောင်းမပြောပါနှင့်။

ဓမ္မပဒတွင် အပြစ်ကိုမြင်စေသူကို အဖိုးတန်ဘဏ္ဍာကိုပြသသူကဲ့သို့ မြင်နိုင်ရန် သင်ကြားထားသည်။ ထိုစကားကို အသုံးချရာတွင် တစ်ဦးကိုတစ်ဦး အပြစ်တင်ခွင့်ပြုရန်မဟုတ်ဘဲ၊ အမှားပြောသူ၏ ရည်ရွယ်ချက်နှင့် ပြောပုံကိုလည်း မေတ္တာဖြင့် စစ်ဆေးရန် ဖြစ်သည်။ “မင်းမှားတယ်” ဟူသည်ထက် “ဒီအန္တရာယ်ကို ဘယ်လိုကာကွယ်မလဲ” ဟု စကားလမ်းပြောင်းနိုင်လျှင် မိသားစုနှင့်လုပ်ငန်းနှစ်ခုစလုံးကို ကယ်တင်နိုင်သည်။  

၁၀။ လွှဲပြောင်းမှုအတွက် ခုနစ်ရက်လက်တွေ့

ပထမနေ့ — မပြောင်းရမည့်တန်ဖိုးသုံးချက်ရေးပါ။ ဥပမာ ရိုးသားမှု၊ ဖောက်သည်ကိုမလှည့်စားခြင်း၊ ဝန်ထမ်းလုံခြုံရေးတို့ဖြစ်နိုင်သည်။

ဒုတိယနေ့ — လုပ်ငန်းတွင် တစ်ဦးတည်းသာသိသောအရာသုံးခုကို ရေးပါ။ ထို့နောက် မျှဝေနိုင်သောနေရာသို့ စနစ်တကျပြောင်းပါ။

တတိယနေ့ — အရေးကြီးဆုံးဖောက်သည်၊ ပေးသွင်းသူ၊ ဝန်ထမ်းတို့နှင့် ဆက်ဆံရေးကတိကို ရှင်းရေးပါ။

စတုတ္ထနေ့ — ငွေစာရင်းနှင့် စာချုပ်တာဝန်ကို နှစ်ဦးအတူထိုင်ကြည့်ပါ။ မရှင်းသည်ကို မဖုံးပါနှင့်။

ပဉ္စမနေ့ — နောက်မျိုးဆက်အား ဆုံးဖြတ်ချက်ငယ်တစ်ခုအပ်ပြီး မေးခွန်းမေးခွင့်ပေးပါ။

ဆဋ္ဌမနေ့ — ဝန်ထမ်းတစ်ဦး သို့မဟုတ် ဖောက်သည်တစ်ဦးထံမှ “မပြောင်းသင့်သောအရာ” ကို နားထောင်ပါ။

သတ္တမနေ့ — ညနေခင်းတွင် ပြုခဲ့သမျှကို ပြန်ကြည့်ပြီး ကျေးဇူးတင်စကားနှင့် နောက်အပတ်ကတိကို ပြောပါ။

၁၁။ ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှုသို့ စိတ်ကိုပို့ခြင်း

ဒကာ ဒကာမတို့… ကျွန်ုပ်တို့စောင့်ရှောက်ချင်သော အောင်မြင်မှုသည် ပိုင်ဆိုင်မှုတိုးလာခြင်းတစ်ခုတည်းမဟုတ်ပါ။ အဖေပြောခဲ့သောစကားကို သားနားလည်ခြင်း၊ မန်နေဂျာဟောင်း၏အသိကို လူငယ်က မရှက်ဘဲမေးနိုင်ခြင်း၊ စာရင်းကြောင့် ညီအစ်ကိုမောင်နှမ မကွဲခြင်း၊ ဝန်ထမ်းက မနက်ဖြန်ကို မကြောက်ဘဲအလုပ်လာနိုင်ခြင်း — ဒါတွေဟာ အောင်မြင်မှု၏ ငြိမ်းချမ်းသောမျက်နှာများပါ။

အောင်မြင်မှုကို လက်ဆင့်ကမ်းလိုလျှင် စိတ်ကိုလည်းလေ့ကျင့်ရမည်။ ငါ့နည်းသာမှန်သည်ဟုတင်းကျပ်နေသောမာနကို သိရမည်။ အရာအားလုံးကို ငါပဲထိန်းရမည်ဆိုသောစိုးရိမ်မှုကို သိရမည်။ နောက်လူက ပိုကောင်းသွားနိုင်သည်ကို မနာလိုဘဲ ဝမ်းမြောက်နိုင်ရမည်။ ဤသဘောသည် အရှုံးမဟုတ်ပါ။ ကိုယ်တစ်ယောက်တည်းမဟုတ်တော့သည့် အောင်မြင်မှုပါ။

၁၂။ အမွေစာတမ်းတွင် မဖြစ်မနေပါသင့်သော စကားများ

လွှဲပြောင်းစာတမ်းကို ရှုပ်ထွေးသောဥပဒေစာတမ်းကြီးတစ်ခုသာ မမြင်ပါနှင့်။ နားလည်ရလွယ်သော စာမျက်နှာအနည်းငယ်ဖြင့် စနိုင်သည်။ “ကျွန်ုပ်တို့၏ဖောက်သည်ကို ဘယ်လိုဆက်ဆံမလဲ၊ လုပ်ငန်းမှာအမှားတက်လျှင် ဘယ်သူ့ကိုပြောမလဲ၊ ငွေစာရင်းကို ဘယ်နေ့ဘယ်သူစစ်မလဲ၊ လူတစ်ဦးအတွက် အရေးပေါ်ကိစ္စပေါ်လျှင် ဘယ်လိုညှိနှိုင်းမလဲ” ဟူသော စကားများကို ရှင်းလင်းစွာရေးထားပါ။

စာတမ်းကောင်းတစ်စောင်ဆိုတာ အမှားမရှိသောစာတမ်းမဟုတ်ပါ။ ပြင်နိုင်သောစာတမ်းပါ။ နောက်မျိုးဆက်က စာတမ်းကို ပြောင်းချင်လျှင် ဘယ်အခြေအနေမှာ၊ ဘယ်သူတွေနဲ့တိုင်ပင်ပြီး၊ ဘယ်လိုမှတ်တမ်းတင်ရမလဲကိုပါ ထည့်ပါ။ ဒီနေရာက တည်ထောင်သူအပေါ် သစ္စာမဲ့မှုမဟုတ်ဘဲ အခြေအနေပြောင်းလာမှုအတွက် ရိုးသားစွာတာဝန်ယူခြင်းဖြစ်သည်။

သရုပ်ပြဥပမာ — စားသောက်ဆိုင်ငယ်တစ်ခုက အရည်အသွေးကို ကာကွယ်ရန် ရှေ့တန်းခန်းတွင်အလုပ်လုပ်သူက မီးဖိုခန်းကိုပြောနိုင်ရမည်ဟု စာတမ်းတွင်ရေးထားသည်ဟုဆိုပါစို့။ ဒီစာကြောင်းလေးက ရာထူးကြီးငယ်ကိုကျော်ပြီး ဖောက်သည်အတွက်တာဝန်ယူရသောယဉ်ကျေးမှုကို ဆက်လက်ထားနိုင်စေသည်။ စနစ်တစ်ခုသည် စာတစ်ကြောင်းနဲ့မပြီးသော်လည်း စာတစ်ကြောင်းက စိတ်တစ်မျိုးကို ကာကွယ်ပေးနိုင်သည်။

၁၃။ လုပ်ငန်းသေးသေး၊ ရည်ရွယ်ချက်ကြီးကြီး

လက်ဆင့်ကမ်းရန်အမွေရှိဖို့ ကုမ္ပဏီကြီးဖြစ်ရမည်မဟုတ်ပါ။ အိမ်တွင်းအလုပ်၊ စျေးရောင်းခြင်း၊ ကျောင်းသားကိုသင်ပေးခြင်း၊ လူနာကိုစောင့်ရှောက်ခြင်း၊ ကျေးရွာအသင်းအဖွဲ့တစ်ခုကိုကြည့်ရှုခြင်းမှာလည်း အမွေရှိသည်။ အချိန်မှန်ခြင်း၊ အမှန်ပြောခြင်း၊ ရှင်းလင်းစွာရှင်းပြခြင်း၊ မတတ်သူကို မလှောင်ခြင်းတို့သည် နောက်လူသင်ယူနိုင်သည့် အမွေများပါ။

တစ်ခါတစ်ရံ “ငါ့မှာပေးစရာဘာမှမရှိဘူး” ဟု တစ်ယောက်က ဆိုတတ်သည်။ ဒါပေမယ့် မိဘက စားပွဲကိုသန့်သန့်ထားတတ်ခြင်း၊ အိမ်ထဲငွေသုံးရာ၌ ပွင့်ပွင့်လင်းလင်းပြောတတ်ခြင်း၊ မိသားစုဝင်မပြေရာကို တစ်ညတည်းအဆုံးမသတ်ဘဲ နားထောင်တတ်ခြင်းတို့ကို သားသမီးကမြင်နေရသည်။ မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုသည် တရားဝင်စာချုပ်မရေးဘဲ နေ့စဉ်အပြုအမူကနေစတတ်သည်။

ဒါကြောင့် ညနေခင်းတွင် မိသားစုသားသမီးနှင့်စားပွဲတစ်ဝိုက်ထိုင်သောအခါ “ဒီနေ့အမှားတစ်ခုက ဘာသင်ပေးလဲ” ဟု မေးနိုင်ပါသည်။ အပြစ်ပေးရန်မဟုတ်ဘဲ သင်ခန်းစာကို လက်ဆင့်ကမ်းရန်မေးခြင်းဖြစ်သည်။ အဲဒီစကားစဉ်က နောက်အချိန်တွင် အလုပ်ခွင်မှာလည်း အမှားကိုမဖုံးကွယ်ဘဲ သင်ယူနိုင်သောစိတ်ကို မွေးပေးသည်။

၁၄။ ဆုံးဖြတ်ချက်ကို မျှဝေတတ်သော အဖွဲ့

ဆုံးဖြတ်ချက်တိုင်းကို လူတိုင်းတူညီစွာချမှတ်ရမည် မဟုတ်ပါ။ ဒါပေမယ့် သက်ရောက်မည့်သူ၏အသံကို မကြားဘဲဆုံးဖြတ်ခြင်းက မျိုးဆက်လွှဲပြောင်းမှုကို အမိန့်ပေးမှုအဖြစ်ပဲကျန်စေတတ်သည်။ အရေးကြီးသည့်ဆုံးဖြတ်ချက်မပြုမီ “ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ကို လက်တွေ့လုပ်ရမည့်သူက ဘာအခက်အခဲမြင်လဲ” ဟု နားထောင်ပါ။

နားထောင်ခြင်းသည် အမြဲလက်ခံခြင်းမဟုတ်ပါ။ ကြားပြီးနောက် ဘာကို လက်ခံသည်၊ ဘာကိုမလက်ခံနိုင်သည်၊ ဘာကြောင့်လဲဆိုတာကို ပြန်ရှင်းပေးခြင်းပါ။ ပြန်ရှင်းမပေးလျှင် လူတွေက “မေးတာလည်းအလကားပဲ” ဟုထင်တတ်သည်။ ရှင်းပြသောယဉ်ကျေးမှုရှိလျှင် တူညီမနေသော်လည်း လေးစားမှုကကျန်နိုင်သည်။

သရုပ်ပြဥပမာ — ကုန်ပစ္စည်းအသစ်တင်မည့်အခါ အရောင်းပိုင်းက “ဖောက်သည်မလိုချင်သေးဘူး” ဟုဆိုပြီး ဘဏ္ဍာရေးပိုင်းက “ငွေစီးဆင်းမှုခက်မယ်” ဟုဆိုသည်ဟုယူဆပါစို့။ မန်နေဂျာက ဘယ်သူမှန်သည်ဟုချက်ချင်းဆုံးဖြတ်မည့်အစား အချက်အလက်၊ စမ်းသပ်ကာလ၊ ရပ်တန့်မည့်စံနှုန်းကို သဘောတူစေပြီးနောက် ဆုံးဖြတ်နိုင်သည်။ ထိုနည်းက လူမျိုးဆက်ပြောင်းသွားလည်း ဆုံးဖြတ်ပုံကို ဆက်သယ်ပေးနိုင်သည်။

၁၅။ ကျေးဇူးတင်ခြင်းက လွှဲပြောင်းမှု၏ ဘာသာစကား

လွှဲပြောင်းချိန်ရောက်မှသာ ကျေးဇူးတင်စကားပြောရမည်မဟုတ်ပါ။ နေ့စဉ် “ဒီအလုပ်ကို မင်းကောင်းကောင်းကိုင်ထားလို့ အဖွဲ့ကအဆင်ပြေတယ်” ဟု တိတိကျကျပြောခြင်းက လူတစ်ဦးကို ထင်ရှားစေသည်။ ထင်ရှားခံရသူသည် လုပ်ငန်းကို သူ၏အလုပ်ရုံမဟုတ်၊ သူပါဝင်ပိုင်ဆိုင်သောနေရာအဖြစ် မြင်လာတတ်သည်။

ကျေးဇူးတင်ခြင်းမှာ ချီးကျူးစာလုံးလှလှမဟုတ်။ မမြင်ရသောအလုပ်ကိုမြင်ခြင်းဖြစ်သည်။ ညနေပိုင်း အပိတ်စာရင်းကိုစစ်သူ၊ နောက်ဆုံးဖောက်သည်ကိုမငြီးမငြူဖြေသူ၊ အခက်အခဲကို စောစောပြောသူတို့ကို မမြင်လျှင် အဖွဲ့၏အကောင်းဆုံးအရာများ တိတ်တိတ်လေးပျောက်သွားတတ်သည်။

မျိုးဆက်သစ်အား ရာထူးပေးရုံထက် သူယူရမည့်တာဝန်ကို ယုံကြည်ကြောင်းပြောပေးပါ။ သို့သော် ချီးကျူးခြင်းနှင့် အကာအကွယ်ပေးခြင်းကို မရောပါနှင့်။ သူမှားလျှင် ပြန်ကြည့်ရန်နည်းကို ပေးထားပြီး ချီးကျူးသင့်သည့်လမ်းကြောင်းကိုလည်း ထင်ရှားစေပါ။ ထိုအခါ အောင်မြင်မှုက အတုယူလို့ရသောအကျင့်ဖြစ်လာသည်။

၁၆။ တိတ်ဆိတ်စွာ ဆင်ခြင်ရန် အချိန်

ယခု ခဏလောက် မိမိစိတ်ကိုပြန်ကြည့်ကြပါစို့။ ကိုယ်မရှိတော့လျှင် မိမိလုပ်နေသောကိစ္စထဲက ဘာက ကျန်မလဲ။ လက်မှတ်ရေးထားသော စာရွက်ပဲကျန်မလား၊ လူတစ်ဦးကို ရိုးသားဖို့သင်ပေးခဲ့သော စကားလည်း ကျန်မလား။ ကိုယ့်လက်အောက်ကလူက ကိုယ့်ကိုကြောက်လို့လုပ်နေတာလား၊ နားလည်လို့ တာဝန်ယူနေတာလား။ ဒီမေးခွန်းတွေကို တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် အပြစ်တင်ဖို့မဟုတ်ဘဲ စိတ်ကိုတည့်မတ်ဖို့ မေးကြပါစို့။

ရှူသွင်းရာတွင် “မသေချာမှုရှိတယ်” ဟုသိပါ။ ရှူထုတ်ရာတွင် “ရှင်းလင်းစွာပေးမယ်” ဟုစိတ်ကတိထားပါ။ ရှူသွင်းရာတွင် “ကိုယ့်လက်ထဲမှာပဲမထားဘူး” ဟုသိပါ။ ရှူထုတ်ရာတွင် “တာဝန်ကိုမျှဝေမယ်” ဟုစိတ်ကတိထားပါ။ ဤအတိုချုပ်ဆင်ခြင်ခြင်းက လူ့စိတ်ကိုချက်ချင်းပြောင်းမပေးနိုင်သော်လည်း မိမိဘယ်ဘက်သို့သွားလိုသလဲကို သတိပေးနိုင်သည်။

တရားနာပြီးအိမ်ပြန်သောအခါ မိသားစုထဲကတစ်ယောက်၊ အလုပ်ခွင်ထဲကတစ်ယောက်ကို စကားတစ်ကြောင်းပြောပါ — “မင်းသိထားသည့်အရာကို ငါနားထောင်ချင်တယ်” ဟု။ ဤစကားတစ်ကြောင်းဟာ လွှဲပြောင်းမှု၏ တံခါးကိုဖွင့်နိုင်ပါသည်။

၁၇။ ဖောက်သည်ယုံကြည်မှုကို နောက်မျိုးဆက်ထံ လွှဲပေးခြင်း

လုပ်ငန်းအမွေထဲမှာ ဖောက်သည်စာရင်းပါသလို ဖောက်သည်အပေါ်ထားရမည့်စိတ်လည်း ပါရပါမည်။ “ဘယ်သူက ဘယ်လောက်ဝယ်တယ်” ဆိုသောအချက်အလက်ထက် “မသေချာလျှင် မသေချာဟု ပြောရမည်၊ မပို့နိုင်သေးလျှင် မပို့နိုင်သေးဟု အချိန်မီအသိပေးရမည်” ဆိုသောစကားကတိက ပိုကြာရှည်တတ်သည်။ နောက်မျိုးဆက်ကို ဖောက်သည်၏အယုံအကြည်သည် ဝယ်ယူရာကနေရလာသော အခွင့်အရေးဖြစ်ကြောင်း သင်ပေးပါ။

သရုပ်ပြဥပမာ — ပစ္စည်းတစ်မျိုး ပြတ်သွားသောအခါ ဝန်ထမ်းအသစ်က “မရှိဘူး” ဟုသာပြောပြီး ပို့လိုက်မိနိုင်သည်။ အဟောင်းသူက “ဘယ်နေ့ပြန်ရနိုင်မလဲကို စစ်ပြီး၊ မရလျှင် အစားထိုးရွေးချယ်စရာ နှစ်ခုကိုရှင်းပြပါ” ဟု လမ်းညွှန်ပေးနိုင်သည်။ ဒီနည်းဟာ ဖောက်သည်ကို ထိန်းချုပ်ခြင်းမဟုတ်၊ သူ့အချိန်ကို တန်ဖိုးထားခြင်းဖြစ်သည်။

ဖောက်သည်တိုင်ကြားချက်ကို ရုံးတွင်းအမွေအဖြစ်ထားပါ။ အရှက်ရစေမည့်အဖြစ်အပျက်အဖြစ်မမြင်ဘဲ၊ စနစ်ကမမြင်ခဲ့သောနေရာကို ပြသပေးသည့်အသံအဖြစ် ကြည့်ပါ။ အရေးယူရမည့်သူကို အပြစ်တင်ပြီးရပ်မနေဘဲ ဖြစ်ရပ်၊ ပြန်လည်ပြင်ဆင်မှု၊ နောက်တစ်ခါကာကွယ်နည်းကို မှတ်တမ်းတင်ပါ။ အဲဒီမှတ်တမ်းက နောက်လူကို မိမိတို့အမှားကိုထပ်မလုပ်မိစေပါလိမ့်မည်။

၁၈။ ပေးသွင်းသူနှင့် လက်တွဲဖော်အပေါ် တာဝန်

အမွေကို အိမ်ထဲမှာပဲထား၍မရပါ။ ပေးသွင်းသူ၊ မိတ်ဖက်၊ ငှားရမ်းပေးသူ၊ သယ်ယူပို့ဆောင်သူတို့နှင့် ဆက်ဆံထားသောကတိများလည်း လုပ်ငန်း၏မှတ်ဉာဏ်ဖြစ်သည်။ ဘယ်ရက်မှာပေးရမည်၊ ပစ္စည်းမီမီပို့မရလျှင်ဘယ်လိုအသိပေးရမည်၊ စျေးနှုန်းပြောင်းလျှင်ဘယ်လိုဆွေးနွေးရမည်ကို မျိုးဆက်သစ်ကသိရမည်။

အမြတ်နည်းသွားမည်ကိုကြောက်လို့ အခြားသူ၏ငွေကိုနှောင့်နှေးစေခြင်း၊ မပေးနိုင်မှန်းသိလျက် ကတိသစ်ပေးခြင်းတို့သည် တိုးတက်မှုမဟုတ်ပါ။ ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှုဆိုတာ ကိုယ့်စာရင်းကသာမဟုတ်ဘဲ ကိုယ့်ကြောင့် တစ်ဖက်လူ၏စာရင်းလည်း မပျက်စေရန်သတိထားခြင်းဖြစ်သည်။

ညနေတိုင်း အကြွေးပေးချေမှု၊ အော်ဒါမပြီးသေးမှု၊ ဆက်သွယ်ရန်လိုမှုတို့ကို တစ်ယောက်တည်းခေါင်းထဲမထားဘဲ အဖွဲ့အနည်းဆုံးနှစ်ယောက်စစ်နိုင်အောင်လုပ်ပါ။ အဲဒါက ယုံကြည်မှုမရှိခြင်းမဟုတ်ပါ။ အမှားဖြစ်လျှင် လူတစ်ဦးမကျိုးမကြေစေရန် အချင်းချင်းကာကွယ်ခြင်းပါ။

၁၉။ ပညာသင်ယူမှုကို စနစ်တစ်ခုအဖြစ်လွှဲပေးခြင်း

နောက်မျိုးဆက်အတွက် အကောင်းဆုံးအမွေက “အဖြေစာအုပ်” မဟုတ်၊ အဖြေရှာတတ်သောစိတ်ပါ။ လုပ်ငန်းခွင်မှာ လူသစ်ဝင်လာတိုင်း ဘာသာစကားတူမတူ၊ ပညာအတွေ့အကြုံတူမတူဆိုတာထက် လုပ်ငန်း၏တန်ဖိုး၊ အန္တရာယ်၊ မေးခွန်းမေးနည်းကို တူအောင်သင်ပေးပါ။

သင်တန်းတစ်ခုပြီးတိုင်း “နားလည်ပြီလား” ဟုသာ မမေးပါနှင့်။ “မနက်ဖြန် မင်းလုပ်ရမည့်အလုပ်မှာ ဘာကိုပြောင်းလုပ်မလဲ” ဟုမေးပါ။ သင်ယူမှုက စကားမှ လက်တွေ့သို့ကူးလာသည်။ အဲဒီအသေးစိတ်ပြန်ဖြေမှုကို မှတ်ထားခြင်းက နောက်သင်တန်းသားအတွက် ကူညီမည့်အမွေဖြစ်လာသည်။

ဆရာဟောင်းများ၏ အတွေ့အကြုံကို မှတ်တမ်းတင်ခြင်းသည် သူတို့ကို အတိတ်ထဲပိတ်ထားခြင်းမဟုတ်ပါ။ အနာဂတ်က မေးခွန်းမေးနိုင်အောင် တံခါးဖွင့်ပေးခြင်းပါ။ နောက်လူက အဲဒီအတွေ့အကြုံကို ဖတ်ပြီး အခြေအနေသစ်နှင့်ကိုက်အောင်ပြင်နိုင်သည့်အခါ အဖွဲ့သည် တစ်မျိုးဆက်တည်းမဟုတ်ဘဲ တိုးတက်သည့်သင်ယူမှုအသိုက်အဝန်းဖြစ်လာသည်။

၂၀။ အန္တရာယ်နှင့်အရေးပေါ်ကိစ္စကို မျှဝေထားခြင်း

အရေးပေါ်ကိစ္စရောက်မှသာ “ဘယ်သူသိလဲ” ဟု မေးရသည့်အဖွဲ့က အားနည်းပါသည်။ မီးဘေး၊ လူနာဖြစ်ခြင်း၊ အင်တာနက်ပျက်ခြင်း၊ ငွေစာရင်းမှားခြင်း၊ အဓိကသူမလာနိုင်ခြင်းတို့အတွက် ဘယ်သူကဘယ်သူ့ကိုဆက်သွယ်မလဲ၊ ဘယ်ဖိုင်ကိုဘယ်မှာရှာမလဲ၊ ဘယ်ဆုံးဖြတ်ချက်ကို အချိန်မီလုပ်နိုင်မလဲကို ရှင်းထားသင့်သည်။

ဒီစီမံချက်ကို ကြောက်စရာအဖြစ် မပြောပါနှင့်။ လူတိုင်းအသက်ရှင်ခြင်းနှင့် အခြေအနေပြောင်းခြင်းကိုလက်ခံသော ရင့်ကျက်မှုအဖြစ် ပြောပါ။ အရေးပေါ်စနစ်ရှိလျှင် အဓိကသူသည် ခဏနားနိုင်သည်၊ လူငယ်သည်တာဝန်ယူနိုင်သည်၊ ဖောက်သည်သည် မကြာခဏမစိတ်ပျက်ရတော့ပါ။

သရုပ်ပြဥပမာ — လုပ်ငန်းပိုင်ရှင်တစ်ဦး နေမကောင်းဖြစ်သောအခါ သူ့ဖုန်းထဲမှာသာ အော်ဒါအချက်အလက်ရှိသည်ဟုယူဆပါစို့။ မိသားစုကဖုန်းဖွင့်လို့မရ၊ ဝန်ထမ်းကမသိ၊ ဖောက်သည်ကမေးနေသဖြင့် အားလုံးစိတ်ပူကြသည်။ အချက်အလက်ကို ခွင့်ပြုထားသောစနစ်တွင်မျှဝေထားခြင်းက ဒီဒုက္ခကိုလျှော့ပေးနိုင်သည်။

၂၁။ မျိုးဆက်နှစ်ဖက်၏ စိတ်ကိုစောင့်ရှောက်ခြင်း

မျိုးဆက်ဟောင်းမှာ “ငါလုပ်လာခဲ့သမျှကို ဖျက်မိမှာစိုးတယ်” ဟူသောစိတ်ရှိနိုင်သည်။ မျိုးဆက်သစ်မှာ “ငါ့ကို တကယ်ယုံကြည်ရဲ့လား” ဟူသောစိတ်ရှိနိုင်သည်။ ဒီစိတ်နှစ်ခုကို မပြောဘဲထားလျှင် စည်းမျဉ်းတစ်ခုချင်းစီက စိတ်နာမှုဖြစ်လာတတ်သည်။ ထို့ကြောင့် စနစ်ပြောရာတွင် စိတ်ကိုလည်းနားထောင်ပါ။

အကြီးသူက အတွေ့အကြုံကို ဝေမျှ၍ လူငယ်ကို မေးခွန်းပေးရမည်။ လူငယ်က အဟောင်းကို တိုက်ခိုက်ရန်မဟုတ်ဘဲ အကြောင်းရင်းကိုနားလည်ရန် မေးရမည်။ နှစ်ဖက်စလုံးက “ငါတို့လုပ်ငန်းကိုကာကွယ်ချင်လို့ ဒီစကားပြောနေတာ” ဟူသောမူလရည်ရွယ်ချက်ကို ပြန်ကိုင်ထားလျှင် စကားအေးလာပါလိမ့်မည်။

နေ့စဉ်ပြန်လည်သုံးသပ်မှုအဆုံးမှာ မိသားစု သို့မဟုတ်အဖွဲ့ဝင်တစ်ဦးကို ကျေးဇူးတင်စကားတစ်ကြောင်းပြောပါ။ လုပ်ငန်းစနစ်ဟာ စာရွက်မဟုတ်ဘဲ လူများ၏စိတ်ပေါင်းစည်းမှုဖြင့်လည်ပတ်ကြောင်းကို ဒီကတိအသေးက သတိပေးပေးပါသည်။

၂၂။ သစ္စာလေးပါးဖြင့် အဆုံးသတ်ဆင်ခြင်ခြင်း

ယခုအကြောင်းအရာကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ဆက်စပ်ပြီးကြည့်ရအောင်။ ဒုက္ခသစ္စာက မရှင်းလင်းသောအမွေကြောင့် မိသားစုကွဲခြင်း၊ ဝန်ထမ်းမယုံကြည်ခြင်း၊ အမှားဖုံးကွယ်ရခြင်း၊ တည်ထောင်သူရော နောက်မျိုးဆက်ပါ စိတ်ပင်ပန်းခြင်းတို့ကို မြင်စေသည်။ ဤဒုက္ခကို မမြင်လျှင် လွှဲပြောင်းရေးကို နောက်မှလုပ်မည်ဟုရွှေ့ထားမိတတ်သည်။

သမုဒယသစ္စာက ထိုဒုက္ခ၏အမြစ်ကို ကြည့်စေသည်။ “ဒါငါ့ဟာ” ဟုကပ်ငြိခြင်း၊ လောဘကြောင့် မမှန်သောကိန်းဂဏန်းကို ဖုံးခြင်း၊ မာနကြောင့် မသင်ပေးခြင်း၊ ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် မေးခွန်းမေးမခွင့်ပေးခြင်းတို့က မငြိမ်းမှုကို ဆက်ပွားစေသည်။

နိရောဓသစ္စာကတော့ ထိုကပ်ငြိမှုနှင့်ဖုံးကွယ်မှု လျော့သွားနိုင်ကြောင်း ပြသသည်။ တန်ဖိုးကို စာဖြင့်ရှင်း၊ တာဝန်ကို မျှဝေ၊ အမှားကိုဝန်ခံ၊ နောက်လူကိုသင်ပေး၊ လူကိုလေးစားခြင်းတို့ဖြင့် အိမ်နှင့်အလုပ်ခွင်တွင် ယုံကြည်မှု ပြန်ပေါက်လာနိုင်သည်။

မဂ္ဂသစ္စာမှာ နေ့စဉ်လက်တွေ့လမ်းပါ။ မှန်ကန်စွာမြင်ခြင်းဖြင့် လုပ်ငန်း၏အကျိုးနှင့် လူ၏အကျိုးကိုတွဲမြင်ပါ။ မှန်ကန်စွာကြံခြင်းဖြင့် မနာလိုမှုနှင့်လှည့်စားမှုကိုလျှော့ပါ။ မှန်ကန်စွာပြောခြင်းဖြင့် ကတိကိုရှင်းစေပါ။ မှန်ကန်စွာလုပ်ခြင်း၊ မှန်ကန်စွာအသက်မွေးခြင်း၊ မှန်ကန်စွာအားထုတ်ခြင်း၊ သတိနှင့်စိတ်တည်ငြိမ်မှုတို့ဖြင့် အမွေကို မိမိဘဝမှစ၍ သန့်ရှင်းစွာ လွှဲပေးကြပါစို့။  

မေတ္တာပို့နှင့် အဆုံးဆုတောင်း

ဤတရားနာယူရသော ကုသိုလ်စိတ်၏အဖို့ကို မိဘဆရာသမားများ၊ မျိုးဆက်ဟောင်းနှင့်မျိုးဆက်သစ်များ၊ အလုပ်ပေးသူနှင့်အလုပ်လုပ်သူများ၊ ဖောက်သည်နှင့်ဝန်ဆောင်မှုပေးသူများအားလုံး ရရှိကြပါစေ။ ရိုးသားသောအမွေကို ထားနိုင်ကြပါစေ။ မသိမှုကြောင့် မကွဲကြပါစေ။ ရှင်းလင်းသောစကား၊ မေတ္တာပါသောတာဝန်၊ ငြိမ်းချမ်းသောအောင်မြင်မှုတို့ဖြင့် နေထိုင်နိုင်ကြပါစေ။

ဣဒံ မေ ပုညံ နိဗ္ဗာနပစ္စယော ဟောတု။ ဣမိနာ ပုညကမ္မေန မာ မေ ဗာလသမာဂမော၊ သတံ သမာဂမော ဟောတု၊ ယာဝ နိဗ္ဗာနပတ္တိယာ။

အမျှ… အမျှ… အမျှ… သာဓု… သာဓု… သာဓု…

စ၀်ဓမ္မသာမိ

(ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက)

ကိုးကားစာရင်း

၁။ Dīgha Nikāya 16, Mahāparinibbānasutta, Chaṭṭha Saṅgāyana / Mahāsaṅgīti Tipiṭaka text, SuttaCentral, sutta locator DN 16, https://suttacentral.net/dn16/pli/ms.

၂။ Majjhima Nikāya 61, Ambalaṭṭhikarāhulovādasutta, Chaṭṭha Saṅgāyana / Mahāsaṅgīti Tipiṭaka text, SuttaCentral, sutta locator MN 61, https://suttacentral.net/mn61/pli/ms.

၃။ Dīgha Nikāya 31, Siṅgālasutta, Chaṭṭha Saṅgāyana / Mahāsaṅgīti Tipiṭaka text, SuttaCentral, sutta locator DN 31, https://suttacentral.net/dn31/pli/ms.

၄။ Dhammapada 21, Appamādavagga, Chaṭṭha Saṅgāyana / Mahāsaṅgīti Tipiṭaka text, SuttaCentral, verse 21, https://suttacentral.net/dhp21/pli/ms.

၅။ Dhammapada 183, Buddhavagga, Chaṭṭha Saṅgāyana / Mahāsaṅgīti Tipiṭaka text, SuttaCentral, verse 183, https://suttacentral.net/dhp183/pli/ms.

၆။ Dhammapada 76, Paṇḍitavagga, Chaṭṭha Saṅgāyana / Mahāsaṅgīti Tipiṭaka text, SuttaCentral, verse 76, https://suttacentral.net/dhp76/pli/ms.

၇။ Dhammapada 276, Maggavagga, Chaṭṭha Saṅgāyana / Mahāsaṅgīti Tipiṭaka text, SuttaCentral, verse 276, https://suttacentral.net/dhp276/pli/ms.