ခက်ခဲသောဖောက်သည်နှင့် စိတ်တည်ငြိမ်မှု

 သာသနာတော်နှစ် ၂၅၆၉ ခုနှစ်၊ မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆုတ် ၂ ရက်၊ တနင်္ဂနွေနေ့၊ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ် ဩဂုတ်လ ၃၀ ရက်။

နောက်မျိုးဆက်အတွက် လုပ်ငန်းအမွေကို ရှင်းလင်းစွာ လွှဲပြောင်းခြင်း

ကလောင်ရှင် — စဝ်ဓမ္မသာမိ (ဘိက္ခု ဣန္ဒသောမ သိရိဒန္တမဟာပါလက)

The Office of Siridantamahapalaka

The Hswagata Buddha Tooth Relics Preservation Private Museum

ဒကာ ဒကာမတို့… ညနေခင်းဆိုတာ တစ်နေ့လုံးကြားခဲ့ရတဲ့ အသံတွေ စိတ်ထဲမှာ ပြန်ပေါ်လာတတ်တဲ့အချိန်ပါ။ ဖုန်းခေါ်သံ၊ လူတွေ့စကား၊ စာတို၊ စာပို့စာ၊ ဖောက်သည်တစ်ဦး၏ မကျေနပ်သံ—အလုပ်ပိတ်သွားပေမယ့် စိတ်ထဲက အလုပ်မပိတ်သေးတတ်ပါဘူး။ ယနေ့ည တရားက ခက်ခဲသောဖောက်သည်ကို အနိုင်ယူနည်း မဟုတ်ပါ။ မိမိစိတ်ကို မရှုံးစေဘဲ၊ အဖွဲ့အစည်းအတွက် မှန်ကန်သောလမ်းကို ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ကျန်ရစ်စေမည့် နည်းအကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ‑ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန‑ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ‑ဂေါပန‑ပရိဟာရ‑ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။

ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။

နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။

စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။ ထိုရတနာမြတ်တို့ကို ရိုသေစွာအာရုံပြုပြီး ဒကာ ဒကာမတို့နှင့်အတူ စိတ်တည်ငြိမ်ခြင်း၏ အလုပ်တရားကို စဉ်းစားကြပါစို့။

ခက်ခဲသောဖောက်သည်ဆိုတာ အသံကျယ်သူတစ်ယောက်တည်း မဟုတ်ပါဘူး။ အချိန်မပေးသူ၊ မပြည့်စုံသောအချက်အလက်နဲ့ အမြန်ဆုံးဖြေခိုင်းသူ၊ ပေးထားတဲ့အဖြေကို မဖတ်ဘဲ ထပ်မံစွပ်စွဲသူ၊ စကားတစ်ခွန်းကို ကိုယ်ရေးကိုယ်တာအထိ ဆွဲချသူ—ဒီလိုအခြေအနေမျိုးတွေကို လုပ်ငန်းခွင်မှာ ကြုံတတ်ပါတယ်။ ‘ခက်ခဲသောဖောက်သည်’ ဟု ခေါ်လိုက်သောအခါ ထိုသူ၏ လူ့တန်ဖိုးကို မဆုံးဖြတ်လိုက်ရပါဘူး။ ယခု ဆက်ဆံရခက်သော အပြုအမူ၊ မရှင်းလင်းသေးသော လိုအပ်ချက်၊ သို့မဟုတ် မကောင်းသောလုပ်ငန်းစဉ်ကိုသာ ခွဲခြားမြင်ရပါမယ်။

ဖောက်သည်တစ်ဦးက မကျေနပ်၍ပြောလိုက်သော စကားကို မစစ်ဘဲ ဒေါသနဲ့ပြန်ပစ်လိုက်လျှင် ပြဿနာတစ်ခုဟာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံး၏ ပြဿနာ ဖြစ်သွားနိုင်ပါတယ်။ စာတိုတစ်စောင်က အွန်လိုင်းအငြင်းပွားမှုဖြစ်နိုင်တယ်။ ကောင်တာမှာ ပြန်ပြောလိုက်သော စကားတစ်ခွန်းက ဝန်ထမ်းနှင့် မန်နေဂျာကြား မယုံကြည်မှုဖြစ်နိုင်တယ်။ စိတ်တည်ငြိမ်ခြင်းဆိုတာ နှုတ်ဆိတ်နေခြင်းတစ်မျိုးတည်း မဟုတ်ပါ။ အကျိုးဆက်ကို မြင်နိုင်သော ပညာဖြစ်ပါတယ်။

ဓမ္မပဒ၌ ‘အက္ကောဓေန ဇိနေ ကောဓံ၊ အသာဓုံ သာဓုနာ ဇိနေ၊ ဇိနေ ကဒရိယံ ဒါနေန၊ သစ္စေန အလိကဝါဒိနံ’ ဟု ဆိုထားပါတယ်။ ဒေါသကို ဒေါသမဟုတ်သော စိတ်ဖြင့် အနိုင်ယူရမည်၊ မကောင်းမှုကို ကောင်းမှုဖြင့် အနိုင်ယူရမည်၊ မမှန်သောစကားကို သစ္စာဖြင့် အနိုင်ယူရမည်ဟု အဓိပ္ပာယ်ရပါတယ်။  ဒီတရားစကားသည် ဖောက်သည်အား အားလုံးလက်ခံလိုက်ရမည်ဟု မဆိုလိုပါ။ မတရားသောတောင်းဆိုချက်ကို အမှန်တရားနှင့် စည်းကမ်းဖြင့် တုံ့ပြန်ရမည်ဟု ဆိုလိုပါတယ်။

အလုပ်မှာ အော်ဟစ်နေသူကိုကြုံရလျှင် ‘ဒီလူကို ဘယ်လိုပြန်နိုင်မလဲ’ ဆိုသောစိတ်က အရင်တက်လာတတ်ပါတယ်။ သို့သော် ‘ဒီအခိုက်အတန့်မှာ ကိုယ့်စိတ် ဘယ်ဘက်သို့ သွားနေသလဲ’ လို့ အရင်မေးရပါမယ်။ စိတ်က အနိုင်ယူလိုမှုဘက်သို့ သွားနေသလား၊ မိမိဂုဏ်ကို ကာကွယ်လိုမှုဘက်သို့ သွားနေသလား၊ အဖွဲ့အစည်းအကျိုးကို ထိန်းလိုမှုဘက်သို့ သွားနေသလား။ အဖြေမတူလျှင် စကားသံလည်း မတူပါဘူး။

သရုပ်ပြအဖြစ် စဉ်းစားကြည့်ရအောင်။ ဆိုင်တစ်ဆိုင်မှာ ပစ္စည်းပို့ချိန်နောက်ကျသွားတယ်။ ဖောက်သည်က ဖုန်းထဲမှာ အော်တယ်၊ ဝန်ထမ်းကို မတတ်နိုင်သူဟု ခေါ်တယ်။ ဝန်ထမ်းက မိမိမမှားဟု ကာကွယ်ရင်း ပို့ဆောင်ရေးဌာနကို အပြစ်တင်တယ်။ ဒီနေရာမှာ သုံးဦးလုံး မျက်နှာကိုကာကွယ်နေကြရင် ပို့ချိန်နောက်ကျရတဲ့ အကြောင်းရင်းပျောက်သွားပါတယ်။ စိတ်တည်ငြိမ်သောတာဝန်ခံက ‘အခု မကျေနပ်မှုကို နားလည်ပါတယ်၊ အတည်ပြုဖို့ အချက်သုံးချက်စစ်ပြီး ပြန်ခေါ်ပါမယ်’ ဟု ပြောနိုင်တယ်။ ထိုစကားမှာ အငြင်းမတက်၊ အတိအကျလုပ်မည့်လမ်း ပါပါတယ်။

နားထောင်ခြင်းဆိုတာ အားလုံးမှန်တယ်လို့ လက်မှတ်ထိုးပေးခြင်းမဟုတ်ပါ။ သူပြောနေသည့် အဖြစ်အပျက်၊ သူခံစားနေရသည့် အကျိုးဆက်၊ သူလိုချင်နေသည့် ဖြေရှင်းချက်ကို သုံးပိုင်းခွဲပြီး နားထောင်ခြင်းပါ။ ‘ပစ္စည်းမရသေးတာလား၊ ပို့မည့်ရက်အပြောင်းအလဲမသိရတာလား၊ ဒါမှမဟုတ် စကားပြန်မရလို့ စိတ်ပျက်တာလား’ ဟု မေးနိုင်ပါတယ်။ မေးခွန်းက စကားများကို အချက်အလက်အဖြစ် ပြောင်းပေးတတ်ပါတယ်။

နားထောင်ပြီးနောက် အချက်ကို ပြန်ဆိုရပါမယ်။ ‘နားလည်တာက ဒီအတိုင်းပဲလား’ ဟု ပြန်မေးခြင်းက မိမိရဲ့နားလည်မှုမှန်မမှန်ကို စစ်ပေးတယ်။ ဖောက်သည်က ဒေါသထွက်နေစဉ် မိမိ၏ ရှင်းပြချက်ကို ကြားနိုင်ချင်မှ ကြားမယ်။ သို့သော် သူ့အကြောင်းကို အတိအကျ ပြန်ဆိုနိုင်သောအခါ အသံလျော့သွားတတ်ပါတယ်။ ဒါဟာ လူတိုင်းအတွက် အာမခံချက်မဟုတ်ပေမယ့် အငြင်းပွားမှုကို အချက်အလက်ဘက်သို့ ပြန်ခေါ်လာနိုင်သော လမ်းတစ်လမ်းပါ။

မှန်ကန်စွာပြောခြင်းကို မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ အဆုံးအမက အချိန်မှန်၊ အမှန်၊ နူးညံ့၊ အကျိုးရှိ၊ မေတ္တာစိတ်ပါသော စကားဟူ၍ ဆင်ခြင်စေပါတယ်။  အခုချက်ချင်းပြန်ပို့မည့်စာက အချိန်မှန်လား။ အချက်အလက်မစစ်ဘဲ ‘သေချာပါတယ်’ လို့ပြောမိမှာလား။ နူးညံ့ပေမယ့် ဖြေရှင်းချက်မပါတဲ့စကားလား။ ဒီငါးချက်ကို စစ်နိုင်ရင် တုံ့ပြန်ချက်က တရားနှင့်လည်းညီ၊ လုပ်ငန်းစနစ်နှင့်လည်းညီလာပါတယ်။

ပစ္စည်းမရနိုင်သေးလျှင် ‘ရနိုင်ပါတယ်’ ဟု နှစ်သိမ့်မပေးဘဲ ‘ဒီနေ့အတွင်း မပို့နိုင်သေးပါ၊ အကြောင်းရင်းကို စစ်ပြီး မနက်ဖြန် ဘယ်အချိန် ပြန်အကြောင်းကြားမယ်’ လို့ ပြောနိုင်ပါတယ်။ ဒီမှာ အမှန်လည်းရှိတယ်၊ အချိန်ကတိလည်းရှိတယ်၊ မသေချာမှုကိုလည်း မဖုံးကွယ်ဘူး။ အဲဒါဟာ အားနည်းချက်မဟုတ်ဘဲ ယုံကြည်ရသောအဖွဲ့အစည်းဖြစ်ဖို့ အစပါ။

တုံ့ပြန်မှုတိုင်းတွင် ခဏရပ်ခြင်းလိုအပ်ပါတယ်။ ခဏရပ်တယ်ဆိုတာ ဖောက်သည်ကို စောင့်ခိုင်းပြီး မလေးစားခြင်းမဟုတ်ပါ။ မိမိအသက်ရှူသံကို တစ်ခဏသတိထားပြီး၊ ရရှိထားသောအချက်အလက်ကို စစ်ပြီး၊ ဘယ်သူက တာဝန်ယူမည်ကို ရှင်းပြီးမှ စကားပြောခြင်းပါ။ စိတ်လှုပ်ရှားပြီး အမှားစာရင်းတစ်ခုဖန်တီးလိုက်ခြင်းထက် ခဏရပ်ပြီး မှန်သောအဖြေတစ်ခု ပေးခြင်းက အချိန်ပိုသက်သာစေတတ်ပါတယ်။

ရာဟုလာအား မိန့်ကြားရာတွင် ပြုမည့်၊ ပြုနေဆဲ၊ ပြုပြီးသော ကာယကံ ဝစီကံ မနောကံကို မိမိနှင့်သူတစ်ပါးအတွက် ပင်ပန်းမှုဖြစ်စေမစေ ပြန်လည်သုံးသပ်စေခဲ့ပါတယ်။  ဒီသဘောကို အီးမေးလ်မပို့မီ၊ ဖုန်းမချမီ၊ အစည်းအဝေးမှာ မတ်တပ်ရပ်မပြောမီ အသုံးချနိုင်ပါတယ်။ ‘အခု ပြန်ပြောလိုက်ရင် ဖြေရှင်းချက်တိုးမလား၊ နာကျင်မှုတိုးမလား’ ဟူသောမေးခွန်းကို စိတ်ထဲက မေးပါ။

ကက္ကစူပမသုတ်သည် ဆန့်ကျင်မှုကိုကြုံလျှင် မေတ္တာစိတ်ကို မစွန့်ရန် ပြင်းပြစွာ သတိပေးပါတယ်။  သို့သော် ဒီဥပမာကို မတရားပြုမှုကို လက်ခံရန် မသုံးရပါ။ ခြိမ်းခြောက်မှု၊ စော်ကားမှု၊ အကြမ်းဖက်မှုရှိလျှင် လုံခြုံရေးစည်းကမ်း၊ အကာအကွယ်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနှင့် တာဝန်ရှိသူထံ လွှဲပြောင်းခြင်း လိုအပ်ပါတယ်။ မေတ္တာသည် အန္တရာယ်ထဲသို့ မသတိမဲ့ဝင်ရမည်ဟု မဆိုလိုပါ။

ဒါကြောင့် ဝန်ဆောင်မှုပေးသူ၏ စိတ်တည်ငြိမ်မှုမှာ မေတ္တာနှင့် နယ်နိမိတ်နှစ်ခုလုံးပါရမယ်။ ‘ဒီလိုစကားနဲ့ ဆက်ပြောလို့မရပါ၊ အေးဆေးစွာ ဆက်ဆွေးနွေးနိုင်ရင် ဖြေရှင်းပေးပါမယ်’ ဟု ရိုသေစွာပြောနိုင်ပါတယ်။ မိမိကိုကာကွယ်ခြင်းနှင့် သူတစ်ပါးကိုမုန်းခြင်းသည် မတူပါဘူး။ စည်းမျဉ်းကို တည်ငြိမ်စွာပြောခြင်းက နောက်မျိုးဆက်ဝန်ထမ်းများအတွက်လည်း လုံခြုံသောအလုပ်ခွင်အမွေ ဖြစ်ပါတယ်။

မန်နေဂျာတစ်ဦးအနေဖြင့် ‘ဖောက်သည်အမြဲမှန်တယ်’ ဆိုသောစကားကို မစဉ်းစားဘဲ ပြန်သုံးမိနိုင်ပါတယ်။ ဖောက်သည်ကိုလေးစားရမည်မှာ မှန်တယ်။ သို့သော် အမြဲမှန်သည်ဆိုသော စကားက အမှန်တရားကိုဖုံးကွယ်စေလျှင် ဝန်ထမ်းကိုကာကွယ်မပေးနိုင်တော့ပါဘူး။ အချက်အလက်၊ စော်ကားမှု၊ စနစ်အမှားကို စစ်ပြီးမှ ပြန်လည်ကုစားမှုဆုံးဖြတ်ရမယ်။ ချစ်ခင်သောစိတ်သည် စစ်ဆေးမှုမရှိသော ပျော့ညံ့မှုမဟုတ်ပါ။

မကျေနပ်မှုကို ‘ဘယ်ဝန်ထမ်းမှားလဲ’ လို့သာမေးလေ့ရှိရင် ဝန်ထမ်းတွေက အမှန်ကို ဖုံးတတ်လာပါတယ်။ ‘ဒီမကျေနပ်မှုက ဘယ်အဆင့်မှာ ဖြစ်လာတာလဲ’ လို့ မေးလျှင်တော့ စနစ်ကိုမြင်ရပါတယ်။ အော်ဒါလက်ခံပုံ၊ သိုလှောင်မှုမှတ်တမ်း၊ ပို့ဆောင်ချိန်၊ ငွေတောင်းခံစာ၊ ဖုန်းပြန်ချိန်—ဘယ်နေရာက မရှင်းသလဲ ထွက်လာတတ်ပါတယ်။ အပြစ်တင်စိတ်မှ သတိပညာဘက်သို့ ပြောင်းခြင်းဖြစ်ပါတယ်။

စိတ်လှုပ်ရှားမှုတက်လာတဲ့အချိန် လူတိုင်းရဲ့တုံ့ပြန်ပုံ မတူပါဘူး။ တချို့က အသံမြှင့်တယ်၊ တချို့က တိတ်သွားတယ်၊ တချို့က စာရှည်ရေးတယ်၊ တချို့က အားလုံးကို အပြစ်တင်တယ်။ အဲဒီတုံ့ပြန်ပုံကို စိတ်ရောဂါအဖြစ် အလွယ်မသတ်မှတ်သင့်ပါဘူး။ ဖိအားအောက်မှာ ထွက်လာသောအပြုအမူဟုသာ သတိထားကာ မိမိကတော့ နားထောင်ခြင်း၊ အချက်အလက်ခွဲခြင်း၊ လုံခြုံရေးစည်းမျဉ်းလိုက်နာခြင်းကို ပြုရပါမယ်။

လုပ်ငန်းအမွေလွှဲခြင်းဟာ အဆောက်အအုံသော့ပေးလိုက်ခြင်း၊ ဘဏ်စာရင်းပေးလိုက်ခြင်းပဲ မဟုတ်ပါ။ ဖောက်သည်စိတ်ဆိုးလာတဲ့အခါ ဘယ်သံနဲ့ပြောမလဲ၊ မသေချာတဲ့အခါ ဘယ်လိုဝန်ခံမလဲ၊ အပြစ်တင်စကားကို ဘယ်အဆင့်မှာ အထက်တာဝန်ခံထံ လွှဲမလဲ၊ အမှားကို ဘယ်လိုမှတ်တမ်းတင်မလဲ—ဒီတွေဟာ အမွေရဲ့အရေးကြီးဆုံးအစိတ်အပိုင်းတွေပါ။ စာရင်းမှန်ပေမယ့် စိတ်ထားမမှန်လျှင် အဖွဲ့အစည်းက ဆက်မတည်နိုင်ပါဘူး။

သီဂါလောဝါဒသုတ်မှာ အလုပ်ရှင်သည် လုပ်သားများကို စွမ်းရည်နှင့်ကိုက်ညီသောအလုပ်ခွဲဝေပေးခြင်း၊ အခစားနှင့်အစာပေးခြင်း၊ နာမကျန်းဖြစ်လျှင် ပြုစုခြင်း၊ ထူးခြားသောအရာများကိုဝေမျှခြင်း၊ သင့်လျော်သောအနားယူချိန်ပေးခြင်းတို့ဖြင့် ပြုမူရမည်ဟု ဖော်ပြထားပါတယ်။ လုပ်သားဘက်ကလည်း လုပ်ငန်းကိုကောင်းစွာဆောင်ရွက်ပြီး ကောင်းသောဂုဏ်သတင်းဖြစ်အောင် ကူညီရမည်ဟု ဆိုထားပါတယ်။  ခက်ခဲသောဖောက်သည်ကို ရင်ဆိုင်ရသည့်ဝန်ထမ်းအား တစ်ယောက်တည်းမထားခြင်းလည်း ဒီနှစ်ဖက်တာဝန်အတွင်း ပါပါတယ်။

အမွေလွှဲမည့်ခေါင်းဆောင်က ‘ဒီလိုပဲလုပ်ခဲ့တယ်’ ဟုသာ ပြောပြီးမရပါဘူး။ စနစ်ကို စာဖြင့်ရေးပေးရမယ်၊ လက်တွေ့သင်ပြရမယ်၊ မိမိမရှိသည့်အချိန်မှာလည်း စမ်းသပ်ရမယ်။ ဆက်သွယ်ရေးမှတ်တမ်းမရှိဘဲ လူတစ်ယောက်တည်းကသာ အားလုံးသိနေမယ်ဆိုရင် အဲဒါ အမွေမဟုတ်ပါ။ အဲဒါ မှီခိုမှုဖြစ်ပါတယ်။ အမွေသည် လူမှလူသို့သာမက စနစ်မှစနစ်သို့ ကူးပြောင်းနိုင်ရပါမယ်။

အကြီးအကဲက ဖောက်သည်အကြောင်းအရာအားလုံးကို ကိုယ်တိုင်ဆုံးဖြတ်တတ်သောအဖွဲ့အစည်းကို စဉ်းစားကြည့်ပါ။ အကြီးအကဲခရီးသွားသည့်နေ့မှာ ဖောက်သည်တစ်ဦးက ချက်ချင်းငွေပြန်တောင်းတယ်။ ဝန်ထမ်းတွေက ဘယ်သူမှ ဆုံးဖြတ်မရဲကြဘူး။ ဒီအခါ အပြစ်က ဝန်ထမ်းအပေါ်တင်လို့မရပါ။ အရေးပေါ်အဆင့်၊ ငွေပြန်အမ်းစံ၊ စာရွက်အထောက်အထား၊ လွှဲပြောင်းအဆင့် မပေးထားသောကြောင့် ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။

ထုတ်လုပ်ရေး၊ ကုန်သွယ်ရေး၊ ဝန်ဆောင်မှု၊ ပညာရေး၊ သင်တန်း၊ အကြံပေးလုပ်ငန်း—လုပ်ငန်းပုံစံမတူပေမယ့် ဖောက်သည်က ‘ငါ့အကြောင်းကို တကယ်နားလည်ပေးသလား၊ ငါ့ကို မလိမ်ဘူးလား၊ ပြဿနာတက်ရင် ဘယ်သူတာဝန်ယူမလဲ’ ဆိုတာကို သိချင်ပါတယ်။ ပုံစံကွဲပေမယ့် ယုံကြည်မှုရဲ့အမြစ်က သစ္စာနှင့် တာဝန်ယူမှုပါ။

အခက်အခဲအကြောင်းကြားလာတိုင်း အဖွဲ့အစည်းက အချက်သုံးချက် မေးနိုင်ပါတယ်။ ထိခိုက်မှုကဘာလဲ။ အမှန်တကယ်ဖြစ်ခဲ့တာကဘာလဲ။ ယခုဘယ်သူဘာလုပ်မလဲ။ ဒီမေးခွန်းသုံးခုက မကျေနပ်သံကို အပြစ်တင်စကားမှ လုပ်ဆောင်ရမည့်အလုပ်အဖြစ် ပြောင်းပေးနိုင်ပါတယ်။ သို့သော် နာကျင်မှုကိုမေးမထားဘဲ အချက်အလက်သာမေးလျှင် လူ့စိတ်မရောက်နိုင်ပါဘူး။ ‘အချိန်ပျက်သွားတာ နားလည်ပါတယ်’ ဟု မေတ္တာစကားကို အစပြုနိုင်ပါတယ်။

မကျေနပ်သံကို ‘ခက်ခဲတဲ့ဖောက်သည်’ ဟု အမည်တပ်ပြီးသာဖယ်လိုက်လျှင် လုပ်ငန်းစနစ်အတွက် သင်ခန်းစာကို ဆုံးရှုံးတတ်ပါတယ်။ မီးအချက်ပေးသံကို ကြားပြီး အသံကစိတ်ညစ်စရာဟုသာ ပြောလျှင် မီးဘေးကို မမြင်နိုင်သလိုပါပဲ။ အသံတိုင်းမှန်တယ်လို့ မဆိုလိုပါ။ အသံတိုင်းကို တရားမျှတစွာ စစ်ဆေးရမယ်လို့ ဆိုလိုပါတယ်။

အပြစ်တင်စကားကို မှတ်တမ်းအဖြစ်ပြောင်းလိုက်ပါ။ ဘယ်နေ့ ဘယ်အချိန်မှာ ဘာဖြစ်တယ်၊ ဘယ်သူ့ကို ဘယ်အချိန်ပြန်ပြောမယ်၊ ဘယ်လိုဆုံးဖြတ်တယ်ဆိုတာ ရှင်းစေပါ။ မှတ်တမ်းသည် မယုံကြည်လို့သာ ရေးရတာမဟုတ်ပါ။ နောက်မျိုးဆက်က မိမိအတွေ့အကြုံကို အစကပြန်မစဘဲ မိမိရောက်ခဲ့သောနေရာက ဆက်နိုင်အောင် ရေးရတာပါ။

စနစ်သာရှိပြီး မေတ္တာမရှိလျှင် ဖောက်သည်ကို ဖောင်နံပါတ်တစ်ခုလိုသာမြင်လာမယ်။ မေတ္တာသာရှိပြီး စနစ်မရှိလျှင် ကတိမတည်၊ တာဝန်မရှင်း၊ လူတိုင်းပင်ပန်းလာမယ်။ ဒါကြောင့် ဓမ္မအခြေပြုစီမံခန့်ခွဲမှုဆိုတာ မေတ္တာနှင့်စည်းမျဉ်း၊ သစ္စာနှင့်မှတ်တမ်း၊ လွတ်လပ်ခွင့်နှင့်တာဝန်ယူမှုကို အတူထားခြင်းပါ။

ဝန်ထမ်းသင်တန်းမှာ ကြမ်းတမ်းစကားကို ခံနိုင်ရည်ရှိအောင်သာ မသင်ပေးပါနဲ့။ ဘယ်စကားကို အဆင့်မြှင့်တင်ရမလဲ၊ ဘယ်လိုအခြေအနေမှာ အလုပ်နားရမလဲ၊ ဘယ်လိုအချက်ကို မည်သည့်အချိန်ပြန်ဖြေပေးရမလဲ၊ စိတ်ပင်ပန်းလာလျှင် ဘယ်သူ့ဆီ အကူအညီတောင်းရမလဲတို့ကို သင်ပေးရမယ်။ ခံနိုင်ရည်သည် မတရားမှုကို မပြောဘဲခံနေခြင်းမဟုတ်ပါ။ စိတ်မပျက်ဘဲ မှန်သောလမ်းကိုရွေးနိုင်ခြင်းပါ။

ရာဟုလာအား သင်ကြားသော ပြန်လည်သုံးသပ်နည်းကို အဖွဲ့အစည်းအတိုင်းအတာနဲ့ လုပ်နိုင်ပါတယ်။ ဖြစ်ရပ်မတိုင်မီ—ဒီကတိကို ပေးလို့ရမရစစ်ပါ။ ဖြစ်နေစဉ်—ဒီစကားက နှစ်ဖက်ပင်ပန်းမှုကို လျှော့ပေးသလားစစ်ပါ။ ပြီးသွားပြီးနောက်—ဖောက်သည်၊ ဝန်ထမ်း၊ အဖွဲ့အစည်းသုံးဘက်အတွက် ဘယ်အကျိုးဆက်ဖြစ်ခဲ့သလဲစစ်ပါ။  အဲဒီလိုပြန်ကြည့်ခြင်းက အမှားရှာစည်းဝေးမဟုတ်၊ နောက်တစ်ကြိမ် ပိုကောင်းစေရန် သတိပညာတိုးစေသောစည်းဝေးပါ။

အငယ်တန်းဝန်ထမ်းတစ်ဦးက မန်နေဂျာရှေ့မှာ အမှန်ပြောနိုင်ရမယ်။ မန်နေဂျာကလည်း မိမိမသိတာကို ‘မသိသေးဘူး၊ စစ်ပြီးပြန်ပြောမယ်’ လို့ ပြောနိုင်ရမယ်။ ဒီယဉ်ကျေးမှုမရှိလျှင် ဖောက်သည်ပြဿနာကြီးလာမှသာ သတင်းထွက်လာတတ်တယ်။ အမှန်ကိုအစောပိုင်းမှာ ထုတ်ပြောနိုင်သောအဖွဲ့အစည်းက ဖောက်သည်ကို တကယ်လေးစားနိုင်ပါတယ်။

စိတ်အမွေဆွေးနွေးပွဲတစ်ခုကိုလည်း နောက်မျိုးဆက်အတွက် ချန်ထားရမယ်။ ‘ဖောက်သည်လာရင် ပြုံးပါ’ လို့သာ မပြောရဘူး။ ဒေါသထွက်နေသူကို ကြုံလျှင် ကိုယ့်စိတ်ကို ဘယ်လိုသတိထားမလဲ၊ အမှန်မသေချာလျှင် ဘယ်လိုပြောမလဲ၊ ကိုယ့်ကိုစော်ကားလာလျှင် ဘယ်နယ်နိမိတ်ထားမလဲကို လက်တွေ့ဆွေးနွေးရမယ်။ စကားပြောဟန်ဟာလည်း အဖွဲ့အစည်းရဲ့ အမွေပါ။

တစ်ရက်တည်းမှာ မကျေနပ်မှုအများကြီးတက်လာလျှင် ပင်ပန်းခြင်းသည် သဘာဝပါ။ ပင်ပန်းနေသည်ကို မေတ္တာမရှိခြင်းဟု မယူပါနဲ့။ သို့သော် ပင်ပန်းမှုကို ဒေါသဖြင့်ထုတ်မပစ်ရပါ။ ဝန်ထမ်းတစ်ဦး ပင်ပန်းလာလျှင် အဖွဲ့က နားထောင်ရမယ်၊ လုပ်ငန်းခွဲဝေရမယ်၊ မသင့်တော်သောဖိအားကိုလျှော့ရမယ်။

မေတ္တာသုတ်၏ အခြေခံသဘောက မလှည့်ဖြားခြင်း၊ မာနမကြီးခြင်း၊ နူးညံ့လွယ်ကူခြင်း၊ သူတစ်ပါးအကျိုးလိုလားခြင်းတို့ကို အားပေးပါတယ်။  ဝန်ဆောင်မှုလုပ်ငန်းမှာ မေတ္တာကို မျက်နှာပြုံးတစ်ခုတည်းအဖြစ် မထားရပါ။ မလှည့်ဖြားခြင်းသည် မမှန်သောကတိမပေးခြင်း၊ မာနမကြီးခြင်းသည် မမှားနိုင်သလိုမနေခြင်း၊ နူးညံ့ခြင်းသည် စကားစဉ်းစားခြင်း၊ သူတစ်ပါးအကျိုးလိုလားခြင်းသည် ဖြေရှင်းချက်ကိုအတူရှာခြင်းဖြစ်ပါတယ်။

‘န ဟိ ဝေရေန ဝေရာနိ သမ္မန္တီဓ ကုဒါစနံ၊ အဝေရေန စ သမ္မန္တိ’ ဟု ဓမ္မပဒက ရန်ကိုရန်ဖြင့် မငြိမ်းနိုင်၊ ရန်မထားခြင်းဖြင့်သာ ငြိမ်းနိုင်သည်ဟု သတိပေးပါတယ်။  လုပ်ငန်းစကားဝိုင်းမှာ ရန်မထားခြင်းက အားလုံးကိုချက်ချင်းကျေနပ်စေမည်ဟု မဆိုလိုပါ။ ဒါပေမယ့် ရန်တိုးစေမည့် လက်နက်ကို မိမိဘက်မှ မသုံးတော့ခြင်းပါ။

အဖွဲ့အစည်းအမွေကိုရှင်းလင်းစွာလွှဲပြောင်းလိုလျှင် တန်ဖိုး၊ လုပ်ထုံး၊ အာဏာ၊ သင်ယူမှုဟူသော လေးမျိုး ကျန်ရစ်စေပါ။ ဘယ်အခါမျှမလိမ်မည်၊ မစော်ကားမည်ဟူသောတန်ဖိုး။ မကျေနပ်မှုရောက်လျှင် ဘယ်လိုမှတ်တမ်းတင်မည်ဟူသောလုပ်ထုံး။ ဘယ်သူဘယ်အဆင့်အထိဆုံးဖြတ်မည်ဟူသောအာဏာ။ ဖြစ်ရပ်ပြီးလျှင် ဘာကိုပြင်မည်ဟူသောသင်ယူမှု။ ဒီလေးမျိုး မရှင်းလျှင် နောက်မျိုးဆက်က စိတ်ကောင်းနဲ့ပင် အခက်အခဲကြုံရနိုင်ပါတယ်။

ယုံကြည်မှုလက်ကျန်ကို စစ်ရပါမယ်။ ဖောက်သည်ပြန်လာသလား၊ ဝန်ထမ်းက အမှားပြောရဲသလား၊ ဌာနတွေကြား အချက်အလက်လွှဲရလွယ်သလား၊ ကတိပျက်ရင် မျက်နှာဖုံးမလား ပြောပြနိုင်သလား—ဒါတွေဟာ ယုံကြည်မှုလက်ကျန်တွေပါ။ ငွေကိုစာရင်းမသွင်းဘဲ မထားသလို ယုံကြည်မှုကိုလည်း စနစ်မသွင်းဘဲ မထားရပါ။

ဖောက်သည်တစ်ဦးက ယခင်က စိတ်ပျက်ခဲ့သူ ဖြစ်နိုင်သလို၊ မသင့်လျော်သောနည်းဖြင့်သာ အမြဲတောင်းဆိုတတ်သူလည်း ဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ဒီနှစ်မျိုးကို ခွဲမသိဘဲ အားလုံးကို တစ်မျိုးတည်းဆက်ဆံလျှင် မတရားမှုဖြစ်နိုင်ပါတယ်။ ပထမအချက်အလက်၊ ထို့နောက်အကျိုးဆက်၊ ထို့နောက်စည်းကမ်းကိုကြည့်ပါ။ စေတနာကို ခန့်မှန်းမထားဘဲ လုပ်ရပ်နှင့်အထောက်အထားကိုသာစစ်ပါ။ ဒါဟာ ဒေါသကင်း၍ ပညာပါသော စီမံခန့်ခွဲမှုပါ။

စိတ်တည်ငြိမ်မှုသည် အလုပ်ခွင်တွင် လေ့ကျင့်ရသောသီလတစ်မျိုးပါ။ မပြောခင်စစ်ခြင်းသည် ဝစီသီလကိုကာကွယ်တယ်။ မျက်နှာချိုသာနေ၍ အမှန်ဖုံးမထားခြင်းသည် သစ္စာကိုကာကွယ်တယ်။ ဝန်ထမ်းအပေါ် မတရားဖိအားမပေးခြင်းသည် မေတ္တာကိုကာကွယ်တယ်။ အဖွဲ့အစည်းအကျိုးနဲ့ကိုယ်ကျိုးကို ခွဲခြားခြင်းသည် ပညာကိုကာကွယ်တယ်။

ဒီနေ့ကစ၍ လက်တွေ့ကတိသေးသေးတစ်ခုယူကြပါစို့။ ဖောက်သည်၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်၊ သင်ယူသူ၊ လူနာ၊ မိဘ၊ သားသမီး—ဘယ်သူမဆို စိတ်လှုပ်ရှားပြီးပြောလာသောအခါ ချက်ချင်းပြန်မတိုက်ခိုက်မီ နားထောင်ပါ၊ အချက်ကိုပြန်ဆိုပါ၊ လုပ်ဆောင်မည့်နောက်တစ်ဆင့်ကိုရှင်းပါ။ ဒီသုံးခဏကိုနေ့စဉ်လေ့ကျင့်လျှင် အဖွဲ့အစည်းကို အမှန်ကိုပြောလို့ရသောနေရာ ဖြစ်လာစေပါလိမ့်မယ်။

ယခု တရား၏အဆုံးဘက်ကို သစ္စာလေးပါးဖြင့် ပြန်ကြည့်ကြပါစို့။ ခက်ခဲသောဖောက်သည်၊ မကျေနပ်သံ၊ အပြစ်တင်စကားတို့ကြောင့် ရင်ပူရခြင်း၊ အဖွဲ့တစ်ဖွဲ့အတွင်း ယုံကြည်မှုကျိုးရခြင်း၊ နောက်မျိုးဆက်က လမ်းမသိဘဲပင်ပန်းရခြင်း—ဒါဟာ ဒုက္ခသစ္စာကို လုပ်ငန်းခွင်ဘဝထဲမှာ မြင်ရခြင်းပါ။ ဒီဒုက္ခကို ဖောက်သည်တစ်ဦးတည်းပေါ်ပစ်တင်လို့ မရပါ။

သမုဒယသစ္စာကို ကြည့်လျှင် မိမိစိတ်၏တုံ့ပြန်မှု၊ လိုချင်သလိုဖြစ်ရမည်ဟူသောတဏှာ၊ မျက်နှာကာကွယ်လိုသောမာန၊ စနစ်မရှင်းသောမောဟတို့ပါ ပါဝင်တတ်ပါတယ်။ ဖောက်သည်၏စကားတစ်ခွန်းက မီးပွားဖြစ်နိုင်တယ်၊ ဒါပေမယ့် ကိုယ့်ရင်ထဲကလောင်စာမရှိလျှင် မီးမကြီးပါဘူး။ ဒီကိုမြင်လာခြင်းက သူတစ်ပါးကိုအပြစ်တင်ခြင်းမှ လွတ်စေပါတယ်။

နိရောဓသစ္စာကတော့ စိတ်ပူပန်မှုနှင့် ရန်ငြိုးကို အစဉ်တစိုက်ထမ်းနေရမည်မဟုတ်ကြောင်း ပြသပါတယ်။ အမှန်ကိုစစ်ပြီးပြောနိုင်တဲ့အချိန်၊ ကိုယ့်စိတ်ကိုရပ်ပြီးနားထောင်နိုင်တဲ့အချိန်၊ မတရားမှုကိုစည်းကမ်းနှင့်ကန့်သတ်နိုင်တဲ့အချိန်၊ အမှားကိုဖုံးမထားဘဲ သင်ယူနိုင်တဲ့အချိန်—အဲဒီခဏတွေမှာ ရန်၏အပူလျော့သွားပါတယ်။

မဂ္ဂသစ္စာကတော့ ထိုနိရောဓသို့သွားရမည့်လမ်းပါ။ မှန်ကန်သောအမြင်ဖြင့် လူနှင့်ပြဿနာကိုခွဲမြင်ခြင်း၊ မှန်ကန်သောကြံစည်ချက်ဖြင့် မထိခိုက်စေလိုခြင်း၊ မှန်ကန်သောစကားဖြင့် အချိန်မှန် အမှန် အကျိုးရှိစွာပြောခြင်း၊ မှန်ကန်သောလုပ်ဆောင်မှုဖြင့် စနစ်ကိုပြင်ခြင်း၊ မှန်ကန်သောသတိဖြင့် စိတ်တက်လာမှုကိုသိခြင်း၊ မှန်ကန်သောတည်ငြိမ်မှုဖြင့် မရူးမိုက်သောဆုံးဖြတ်ချက်ချခြင်း—ဒါတွေဟာ လုပ်ငန်းခွင်မှာလည်း မဂ္ဂင်လမ်းဖြစ်ပါတယ်။ 

သူတော်ကောင်းတို့… ခက်ခဲသောဖောက်သည်ကို ကြုံရလျှင် စိတ်အေးဖို့သာ မကြိုးစားကြပါနဲ့။ အမှန်ကိုမြင်ဖို့ ကြိုးစားကြပါ။ အဖွဲ့အစည်းကို နောက်မျိုးဆက်ထံလွှဲမည်ဆိုလျှင် ပစ္စည်းနှင့်အာဏာကိုသာ မလွှဲကြပါနဲ့။ နားထောင်တတ်သောနား၊ တည်ငြိမ်သောစကား၊ သစ္စာရှိသောမှတ်တမ်း၊ တာဝန်ယူသောစနစ်ကိုပါလွှဲကြပါ။ အဲဒီအမွေဟာ လူတစ်ယောက်မရှိတော့သည့်အခါလည်း ဆက်အသက်ရှင်နေမယ့်အမွေပါ။

ဤတရားနာရသောကုသိုလ်ကြောင့် မိမိတို့အားလုံး ဒေါသတက်လာချိန်တွင် သတိရနိုင်ကြပါစေ။ မကျေနပ်မှုကိုမုန်းတီးမှုအဖြစ်မပြောင်းဘဲ ပညာရစရာအဖြစ် စစ်ဆေးနိုင်ကြပါစေ။ မိမိလုပ်ငန်း၊ မိမိအဖွဲ့အစည်း၊ မိမိမိသားစုတွင် အမှန်ကိုပြောနိုင်သောယုံကြည်မှု တိုးပွားကြပါစေ။ ဖောက်သည်၊ ဝန်ထမ်း၊ မိတ်ဖက်၊ သင်ယူသူ၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါးချမ်းသာ၍ ဘေးရန်ကင်းဝေးကြပါစေ။

 ဗုဒ္ဓသာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု။

ကိုးကားကျမ်းစာရင်း

• အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၉၈။ မှန်ကန်သောစကား၏ အင်္ဂါငါးပါး။

• ဒီဃနိကာယ် ၃၁။ သီဂါလောဝါဒသုတ်။

• ဓမ္မပဒ၊ ယမကဝဂ္ဂ၊ ဂါထာ ၅။

• ဓမ္မပဒ၊ ကောဓဝဂ္ဂ၊ ဂါထာ ၂၂၃။

• မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၁။ ကက္ကစူပမသုတ်။

• မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၁။ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်။

• သံယုတ္တနိကာယ် ၅၆.၁၁။ ဓမ္မစက္ကပဝတ္တနသုတ်။

• သုတ္တနိပါတ် ၁.၈။ ကရဏီယမေတ္တသုတ်။