“တန်ဖိုးများကို ရုံးလုပ်ငန်းထဲသို့ ထည့်သွင်းခြင်း” — လက်တွေ့လုပ်ငန်းစနစ်အဖြစ် တည်ဆောက်ခြင်း

 သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ခုနှစ် မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်နေ့ ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်၊ သောကြာနေ့

“တန်ဖိုးများကို ရုံးလုပ်ငန်းထဲသို့ ထည့်သွင်းခြင်း” — လက်တွေ့လုပ်ငန်းစနစ်အဖြစ် တည်ဆောက်ခြင်း

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ‑ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန‑ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ‑ဂေါပန‑ပရိဟာရ‑ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။

ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။

နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။

စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သော၊ သစ္စာလေးပါးတရားမြတ်ကို ကိုယ်တိုင်မှန်စွာ သိမြင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားအား ရိုသေမြတ်နိုး လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စွယ်တော်မြတ်များနှင့်တကွ မွေတော် ဓာတ်တော်မြတ်ကြီးများအား တပည့်တော်သည် ရိုသေစွာ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စွယ်တော်မြတ်များကို လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် ပင့်ဆောင်ကိုင်တွယ်၍ ကြည်ညိုသဒ္ဓါ ထက်သန်သော စိတ်ထားဖြင့် ရိုသေစွာ ပူဇော်ပါ၏။ အလေးအမြတ်ထား၍ ရှိခိုးပါ၏။

တပည့်တော်သည် အဓိဋ္ဌာန်ပါရမီဖြင့် ရရှိပင့်ဆောင်ခဲ့ပြီး စောင့်ရှောက်ကာ ကောင်းစွာ ကိန်းဝပ်တည်ထားလျက်ရှိသော ဤစွယ်တော်မြတ်များကို သဒ္ဓါတရား၊ ကြည်ညိုခြင်းတို့ဖြင့် ပူဇော်ပါ၏။

ဤမွေတော် ဓာတ်တော်မြတ်တို့သည် ‘ဆွာဂတ (Hswagata)’ မည်သော ဤကျောင်းတော် (ပြတိုက်တော်) ၌ ကိန်းဝပ်စံပယ်တော်မူကြပါပေ၏။

ထိုစွယ်တော် ဓာတ်တော်မြတ်တို့အား စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ ကာကွယ်ခြင်း၊ ပြုစုပူဇော်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်အဝဝကို “သိရိဒန္တမဟာပါလက (Siridantamahapalaka)” မည်သော တပည့်တော် ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သည် ရိုသေလေးမြတ်စွာ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိပါသည်။

လောကဓာတ်အပေါင်းတို့၌ မည်သည့်အရပ်မျက်နှာမဆို ဘုရားရှင်၏ တန်ခိုးတေဇာတော်ဖြင့် ထွန်းလင်းတောက်ပလျက်ရှိပေ၏။ ထိုကဲ့သို့ ကြီးမားလှသော အာနုဘော်တော်ဖြင့် ဤဓာတ်တော်မွေတော်မြတ်တို့သည် ကောင်းစွာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်အပ်ပြီး ဖြစ်ပါပေ၏။

ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့၏ တန်ခိုးတေဇာတော်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မိဘနှင့် ဆရာသမားတို့၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးတော်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။ ဘေးအန္တရာယ်ခပ်သိမ်းမှ ကင်းလွတ်ကြပါစေ။ စိုးရိမ်သောက အပူဇော်အပေါင်းမှလည်း ကူးမြောက်လွန်မြောက်နိုင်ကြပါစေသတည်း။

ဒကာ ဒကာမတို့ရေ…

ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ ပြောကြားနာယူကြမယ့် အကြောင်းအရာက ရုံးနံရံပေါ်မှာ စကားလုံးလှလှလေးတွေ ကပ်ထားဖို့အကြောင်း မဟုတ်ပါဘူး။ “သမာဓိ၊ မေတ္တာ၊ တရားမျှတမှု၊ ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၊ တာဝန်ခံမှု” လို့ စာလုံးကြီးကြီးရေးထားပြီး လာသမျှဧည့်သည်ကို ပြဖို့အကြောင်းလည်း မဟုတ်ဘူး။ ဒီတန်ဖိုးတွေကို ရုံးထဲမှာ လူတွေ တကယ်ဘယ်လိုပြောသလဲ၊ ဘယ်လိုဆုံးဖြတ်သလဲ၊ ဘယ်လိုခန့်အပ်သလဲ၊ ဘယ်လိုငွေသုံးသလဲ၊ ဘယ်လိုအမှားဝန်ခံသလဲ၊ ဘယ်လိုအငြင်းပွားမှုဖြေရှင်းသလဲဆိုတဲ့ နေ့စဉ်လုပ်ငန်းစနစ်ထဲကို ဆင်းသွားအောင် တည်ဆောက်ဖို့အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။

မနေ့က ဦးဇင်းတို့ ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းကို “ဘာကြောင့် ဒီအဖွဲ့အစည်းရှိတာလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းနဲ့ စခဲ့တယ်။ ဒီနေ့ကတော့ နောက်တစ်ဆင့်ပါ။ ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းရှိပြီးသားဆိုပေမယ့် “ဘယ်လိုအကျင့်နဲ့ ဒီရည်ရွယ်ချက်ကို အကောင်အထည်ဖော်မလဲ” ဆိုတဲ့မေးခွန်းကို မဖြေရသေးရင် လမ်းကြောင်းမပြည့်သေးဘူး။ အဲဒီ “ဘယ်လိုအကျင့်နဲ့” ဆိုတဲ့ နေရာမှာ တန်ဖိုးတွေ ဝင်လာပါတယ်။

တန်ဖိုးဆိုတာ ကြိုက်တဲ့စကားလုံးရွေးတာ မဟုတ်ဘူးနော်။ စာတမ်းတစ်စောင်ထဲမှာ “သမာဓိ” လို့ ရေးထားပေမယ့် အမှားဖြစ်ရင် ဖုံးတယ်၊ အဆင်မပြေတဲ့အချက်အလက်ကို အစီရင်ခံစာထဲက ဖြုတ်တယ်၊ ကိုယ်နဲ့နီးစပ်သူကို စည်းမျဉ်းကျော်ပြီး အခွင့်အရေးပေးတယ်ဆိုရင် “သမာဓိ” က စာရွက်ပေါ်မှာပဲ ကျန်နေပြီ။ “လေးစားမှု” လို့ရေးထားပေမယ့် အောက်ခြေဝန်ထမ်းကို လူရှေ့မှာ အရှက်ခွဲတယ်၊ မေးခွန်းမေးရင် ပိတ်ပင်တယ်၊ အမျိုးမျိုးသောအသံကို မကြားချင်ဘူးဆိုရင် “လေးစားမှု” က လိုဂိုဘေးက စာလုံးတစ်လုံးပဲ ဖြစ်နေပြီ။

သူတော်ကောင်းတို့… အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုရဲ့ တန်ဖိုးကို သိချင်ရင် သူ့ ဝက်ဘ်ဆိုက်ကို မကြည့်ဘဲ သူ့နေ့စဉ်ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကြည့်ပါ။ ငွေကြေးကျပ်တည်းလာတဲ့အခါ ဘယ်သူ့ကို အရင်ထိခိုက်စေသလဲ။ အမှားတက်လာတဲ့အခါ အမှန်ကို ပြောသလား၊ အပြစ်ပုံချသလား။ ခေါင်းဆောင်မရှိတဲ့အခါ စည်းမျဉ်းအတိုင်း လုပ်သလား၊ အလွယ်လမ်းလိုက်သလား။ မိတ်ဆွေတစ်ယောက်နဲ့ မသိသူတစ်ယောက်ကြား ဆုံးဖြတ်ရတဲ့အခါ စံတူသုံးသလား။ အဲဒီနေရာတွေက စာတမ်းထဲကတန်ဖိုးကို တကယ်အသက်ရှိမရှိ စမ်းသပ်တဲ့နေရာတွေပါ။

ဓမ္မဘက်ကလည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်ရဲ့ လမ်းညွှန်မှုဟာ “စိတ်ကောင်းထား” ဆိုတဲ့ စကားတစ်ခွန်းနဲ့ မရပ်ဘူး။ မဟာစတ္တာရီသကသုတ်မှာ သမ္မာဒိဋ္ဌိက သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ စတဲ့ မဂ်လမ်းအင်္ဂါတွေနဲ့ ဆက်စပ်သွားတာကို ရှင်းပြထားတယ်။ မှန်ကန်တဲ့အမြင်က ရည်ရွယ်ချက်ကိုထိတယ်၊ ရည်ရွယ်ချက်က စကားကိုထိတယ်၊ စကားက လုပ်ရပ်ကိုထိတယ်၊ လုပ်ရပ်က အသက်မွေးမှုကိုထိတယ်။  ဒါကြောင့် “တန်ဖိုး” ဆိုတာ ကိုယ်ထဲမှာ ယုံကြည်ထားတာနဲ့ အဆုံးမသတ်ဘဲ စကား၊ လုပ်ရပ်၊ အသက်မွေးပုံအထိ ဆင်းရမယ်ဆိုတဲ့ သဘောကို ဦးဇင်းတို့ မြင်နိုင်တယ်။

ဒါပေမဲ့ နယ်နိမိတ်ကို ရှင်းထားရမယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က “တန်ဖိုးလက်စွဲရေးပါ၊ လူ့စွမ်းအားမူဝါဒထဲထည့်ပါ၊ လုပ်ဆောင်ချက်တိုင်းတာချက်သတ်မှတ်ပါ” လို့ ခေတ်သစ်စီမံခန့်ခွဲမှုစာလုံးတွေနဲ့ ဟောခဲ့တာ မဟုတ်ပါဘူး။ ဦးဇင်းတို့ လုပ်နေတာက ဓမ္မထဲက မှန်ကန်သောအမြင်၊ မှန်ကန်သောရည်ရွယ်မှု၊ မှန်ကန်သောစကား၊ မှန်ကန်သောလုပ်ရပ်၊ မှန်ကန်သောအသက်မွေးမှု စတဲ့ ကျင့်ဝတ်လမ်းညွှန်ချက်တွေနဲ့ ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းစနစ်ကို ချိန်ထိုးပြီး အသုံးချတာပါ။ နှိုင်းယှဉ်ဥပမာကို သက်သေအဖြစ် မသုံးဘူး။

ရုံးလုပ်ငန်းထဲကို တန်ဖိုးထည့်မယ်ဆိုရင် ပထမဆုံး အလုပ်က “တန်ဖိုးတစ်ခုကို အပြုအမူအဖြစ် ဘာသာပြန်ဖို့” ပါ။ ဥပမာ “သမာဓိ” ဆိုတဲ့ စကားလုံးကိုထားမယ်။ ဒါဆို မေးရမယ်—သမာဓိရှိတဲ့ဝန်ထမ်းက ဘာလုပ်မလဲ။ သမာဓိမရှိတဲ့ အပြုအမူက ဘာလဲ။ “မှန်ကန်တဲ့အချက်အလက်ကို မဖျက်မပြင်တင်ပြမယ်၊ ကိုယ်မသိတာကို သိတယ်လို့မပြောဘူး၊ အကျိုးစီးပွားပဋိပက္ခရှိရင် ကြေညာမယ်၊ ကိုယ်လုပ်ထားတဲ့အမှားကို ဖုံးမထားဘူး” ဆိုတာတွေက အပြုအမူဖြစ်လာတယ်။

“မေတ္တာ” ဆိုရင်လည်း “အားလုံးကို သဘောကျရမယ်” ဆိုတဲ့သဘောမဟုတ်ဘူး။ အလုပ်ခွင်မှာ မေတ္တာကို လက်တွေ့ပြန်ဆိုရင် လူတစ်ယောက်ရဲ့ ဂုဏ်သိက္ခာကို မဖျက်ဘဲ တင်းကျပ်ပေမယ့် အပြုသဘောရှိတဲ့ ပြန်လည်တုံ့ပြန်ချက်ပေးနိုင်ခြင်း၊ နာမကျန်းသူကို အကြောင်းသင့်သလို ကူညီခြင်း၊ အလုပ်ပင်ပန်းမှုကို ရည်ရွယ်ချက်ရှိရှိ စီမံခြင်း၊ အပြစ်ပေးချင်တဲ့စိတ်နဲ့မဟုတ်ဘဲ ပြင်ပေးချင်တဲ့စိတ်နဲ့ ပြင်ဆင်ရေးဆောင်ရွက်ချက်လုပ်ခြင်း စတာတွေ ဖြစ်လာနိုင်တယ်။

“တရားမျှတမှု” ဆိုရင် ကိုယ်ချစ်တဲ့သူကို ပိုကောင်းအောင်လုပ်ပေးခြင်း မဟုတ်ဘူး။ အလုပ်ခန့်ရာမှာ ရွေးချယ်စံနှုန်းရှိရမယ်၊ ရာထူးတိုးရာမှာ စံရှိရမယ်၊ တိုင်ကြားချက်ကို မည်သူ့တိုင်ကြားချက်ပဲဖြစ်ဖြစ် တူညီတဲ့လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနဲ့ စစ်ရမယ်။ “ပွင့်လင်းမြင်သာမှု” ဆိုတာ လျှို့ဝှက်ထားသင့်တာအားလုံးထုတ်ပြရမယ်ဆိုတာမဟုတ်ဘူး။ ဘာကို ဘယ်သူသိပိုင်ခွင့်ရှိတယ်၊ ဘာကို ဘာကြောင့်လျှို့ဝှက်ထားရတယ်၊ ဆုံးဖြတ်ချက်ရဲ့ အကြောင်းပြချက်ကို ဘယ်လိုမှတ်တမ်းတင်မယ်ဆိုတဲ့ စံက ရှင်းရမယ်။

အဲဒီတော့ တန်ဖိုးတစ်ခုတိုင်းကို “လိုချင်တဲ့အပြုအမူ” နဲ့ “မလိုချင်တဲ့အပြုအမူ” နှစ်ဖက်ရေးပါ။ အဖွဲ့မှာ တန်ဖိုးငါးခုရှိရင် စာလုံးငါးလုံးမထားဘဲ အပြုအမူအညွှန်းတွေ ထားပါ။ အဲဒီအခါ ဝန်ထမ်းအသစ်ဝင်တဲ့နေ့ကတည်းက “ဒီရုံးမှာ ကောင်းတာဆိုတာ ဘာကိုခေါ်တာလဲ” သိလာမယ်။

စကားပြောပုံကိုပဲ ကြည့်ကြရအောင်။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ဝါစာသုတ်မှာ ကောင်းစွာပြောတဲ့စကားမှာ အချိန်သင့်ခြင်း၊ မှန်ခြင်း၊ နူးညံ့ချစ်ခင်ဖွယ်ဖြစ်ခြင်း၊ အကျိုးရှိခြင်း၊ မေတ္တာစိတ်နဲ့ပြောခြင်း စတဲ့အချက်ငါးချက်ကို ဟောထားတယ်။  ရုံးတစ်ရုံးမှာ “လေးစားမှု” ကိုတန်ဖိုးထားတယ်ဆိုရင် ဒီအချက်တွေ အစည်းအဝေးစည်းမျဉ်းထဲဝင်လာလို့ရတယ်။ တစ်ယောက်ပြောနေချိန် ဖြတ်မပြောရ၊ အချက်အလက်မသေချာရင် အတည်ပြုမပြောရ၊ လူကိုတိုက်ခိုက်မပြောဘဲ ကိစ္စကိုပြောရ၊ ရှေ့မှာအရှက်ခွဲမပြောရ၊ အပြစ်တင်ဖို့မဟုတ်ဘဲ အလုပ်ကောင်းစေဖို့ ပြောရမယ်။

မဇ္ဈိမနိကာယ် အဘယရာဇကုမာရသုတ်မှာလည်း မြတ်စွာဘုရားရှင်က စကားပြောရာမှာ မှန်ခြင်းနဲ့ အကျိုးရှိခြင်းကို ခွဲခြားသိပြီး အချိန်ကိုကြည့်တော်မူတာ၊ သတ္တဝါများအပေါ် သနားကြင်နာမှုရှိတာကို ရှင်းပြထားတယ်။  ဒီသဘောက ရုံးအတွက် အရေးကြီးတယ်။ “အမှန်ပြောတယ်” ဆိုပြီး လူကို လက်နက်နဲ့ထိုးသလို ပြောတာ မဟုတ်ဘူး။ “မေတ္တာရှိတယ်” ဆိုပြီး လိုအပ်တဲ့အမှန်ကို မပြောဘဲလည်း မနေရဘူး။ မှန်ရမယ်၊ အကျိုးရှိရမယ်၊ အချိန်သင့်ရမယ်၊ လူကိုဖျက်မဟုတ်ဘဲ ပြင်ဖို့ ရည်ရွယ်ရမယ်။

ဒါကြောင့် လက်တွေ့အလုပ်ပေးအနေနဲ့ ရုံးရဲ့ အစည်းအဝေးစည်းမျဉ်းမှာ စကားသုံးစည်းမျဉ်းတစ်ခုရေးထားလို့ရတယ်—“အချက်အလက်ကို စစ်ပြီးပြောမယ်၊ လူကိုမဟုတ်ဘဲ ကိစ္စကိုဆွေးနွေးမယ်၊ ပြဿနာတင်ရင် အနည်းဆုံးဖြေရှင်းရန် အဆိုတစ်ခုပါ တင်မယ်”။ ဒီသုံးချက်က ဗုဒ္ဓတရားရဲ့ စာသားကို ပြန်ကူးထားတာမဟုတ်ဘူး။ ဓမ္မသဘောကို ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းစနစ်အဖြစ် လိုက်လျောအသုံးချတာပါ။

နောက်တန်ဖိုးတစ်ခုက “လူကိုတန်ဖိုးထားခြင်း” ပါ။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် သင်္ဂဟသုတ်မှာ ပေးကမ်းခြင်း၊ ချစ်ခင်ဖွယ်စကား၊ အကျိုးပြုလုပ်ဆောင်ခြင်း၊ အခြေအနေအလိုက် မျှတစွာဆက်ဆံခြင်းတို့ကို ဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းတဲ့ နည်းလမ်းတွေအဖြစ် ဖော်ပြတယ်။  ဒီသဘောကို ရုံးထဲမှာ “လူကိုဦးစားပေးခြင်း” ဆိုတဲ့စာတန်းအဖြစ်မထားဘဲ လူတွေ့ကြုံနေရတဲ့ စနစ်အဖြစ် ပြောင်းရမယ်။

ဥပမာ—ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်က အလုပ်မှားသွားတယ်ဆိုပါစို့။ “လူကိုတန်ဖိုးထားတယ်” ဆိုရင် အမှားကို လုံးဝမပြောရဘူးလား။ မဟုတ်ဘူး။ အမှားကို သေချာပြောရမယ်။ ဒါပေမဲ့ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို မဖျက်ဘဲ ပြောရမယ်။ အကြောင်းရင်းကို စစ်ရမယ်။ မသိလို့လား၊ လေ့ကျင့်မှုမလုံလောက်လို့လား၊ အလုပ်ခွဲဝေမှုမသင့်လို့လား၊ စနစ်မရှင်းလို့လား၊ အလျင်လိုမှုကြောင့်လား၊ သတိမထားလို့လား။ အကြောင်းရင်းကွဲရင် ပြင်ဆင်ပုံလည်း ကွဲရမယ်။

ဒီဃနိကာယ် သိင်္ဂါလသုတ်မှာ အလုပ်ရှင်ဘက်က အလုပ်သမားကို သူ့စွမ်းရည်နဲ့သင့်တော်အောင် အလုပ်ခွဲပေးခြင်း၊ အစာနှင့်လုပ်ခပေးခြင်း၊ နာမကျန်းချိန်ကူညီခြင်း၊ အထူးအကျိုးအမြတ်မျှဝေခြင်း၊ အနားယူခွင့်ပေးခြင်း စတဲ့ လက်တွေ့တာဝန်တွေကို ဟောထားတယ်။  ဒီသုတ်ကို ခေတ်သစ် လူ့စွမ်းအားစီမံခန့်ခွဲရေးလက်စွဲအဖြစ် တန်းသတ်မှတ်လို့မရပေမယ့် “လူကိုတန်ဖိုးထားခြင်း” ဟာ စကားလုံးမဟုတ်ဘဲ အလုပ်ခွဲဝေမှု၊ အကျိုးခံစားခွင့်၊ ကျန်းမာရေးဂရုစိုက်မှု၊ အနားယူခွင့် စတဲ့ လုပ်ငန်းဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်ထဲထိရောက်သင့်တယ်ဆိုတာ အားကောင်းစွာ ပြသပေးတယ်။

ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့… ဒီနေရာမှာ အရေးကြီးတာက “တန်ဖိုး → အပြုအမူ → စနစ်” ဆိုတဲ့ သုံးဆင့်ပါ။ တန်ဖိုးတစ်ခုကို အပြုအမူအဖြစ် ဘာသာပြန်။ အဲဒီအပြုအမူကို စနစ်ထဲထည့်။

သမာဓိ → အချက်အလက်မလိမ် → အစီရင်ခံစာအတည်ပြုစစ်ဆေးခြင်း၊ အကျိုးစီးပွားပဋိပက္ခ ကြေညာခြင်း၊ စစ်ဆေးနိုင်သော မှတ်တမ်းလမ်းကြောင်း။

တရားမျှတမှု → လူတူစံတူ → အလုပ်ခန့်စံ၊ ရာထူးတိုးစံ၊ နစ်နာချက်တိုင်ကြားလုပ်ထုံးလုပ်နည်း၊ ပြန်လည်အယူခံလမ်းကြောင်း။

မေတ္တာ → လူ့ဂုဏ်သိက္ခာကို မဖျက် → အပြုသဘောပြန်လည်သုံးသပ်စည်းမျဉ်း၊ အနိုင်ကျင့်မှုတားဆီးရေး၊ သင့်တင့်သောအလုပ်ဝန်ပြန်စစ်မှု၊ နာမကျန်းခွင့်ကူညီမှု။

တာဝန်ခံမှု → “ဘယ်သူလုပ်မလဲ” ရှင်း → တာဝန်ခံသူ၊ သတ်မှတ်ရက်၊ အထောက်အထား၊ ပြန်လည်စစ်ဆေးရက်။

ပွင့်လင်းမြင်သာမှု → ဆုံးဖြတ်ချက်အကြောင်းပြချက် မှတ်တမ်းတင် → အစည်းအဝေးမှတ်တမ်း၊ အတည်ပြုမှတ်တမ်း၊ ထုတ်ဖော်ကြေညာစည်းမျဉ်း၊ အစီရင်ခံစာ။

အရည်အသွေး → “ပြီးတာ” နဲ့ “ကောင်းတာ” မရော → စံသတ်မှတ်ချက်၊ စစ်ဆေးစာရင်း၊ ဒုတိယအဆင့်စစ်ဆေးမှု၊ တိုင်ကြားချက်ခွဲခြမ်းမှု၊ ပြင်ဆင်ရေးအရေးယူမှု။

ဒီဃနိကာယ် မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်မှာ ဝဇ္ဇီတို့နဲ့ သံဃာတော်တို့အတွက် မကြာခဏစည်းဝေးခြင်း၊ ညီညွတ်စွာ စည်းဝေးခြင်း၊ ညီညွတ်စွာ အလုပ်ဆောင်ခြင်း၊ ချမှတ်ထားတဲ့ စည်းကမ်းကို လေးစားခြင်းစတဲ့ မဆုတ်ယုတ်ရေးအချက်တွေ ပါဝင်တယ်။  အခုရုံးအစည်းအဝေးကို အဲဒီခေတ်စည်းဝေးပုံနဲ့ တစ်ထပ်တည်းဆိုတာ မဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ အဖွဲ့ရဲ့တန်ဖိုးကို တစ်ယောက်တည်းရဲ့ စိတ်ကြိုက်မဟုတ်ဘဲ အတူတကွ နားလည်၊ ဆွေးနွေး၊ အတည်ပြု၊ စည်းမျဉ်းအတိုင်း လုပ်ဆောင်စေဖို့ အစည်းအဝေးစနစ် အရေးကြီးတယ်ဆိုတဲ့ သဘောကို အသုံးချလို့ရတယ်။

တန်ဖိုးတွေကို ရုံးထဲဝင်အောင်လုပ်ရာမှာ ဝန်ထမ်းမိတ်ဆက်နေ့တစ်ရက်တည်းနဲ့ မပြီးပါဘူး။ အလုပ်ခေါ်ကြော်ငြာ၊ လူတွေ့မေးမြန်းမှု၊ အလုပ်တာဝန်ဖော်ပြချက်၊ စမ်းသပ်ကာလအကဲဖြတ်မှုနဲ့ ရာထူးတိုးစံအထိ ဆင်းရမယ်။ ရလဒ်ကောင်းပေမယ့် လူတွေကိုမလေးစားတဲ့သူကို တန်ဖိုးမကြည့်ဘဲ ရာထူးတိုးပေးရင် အဖွဲ့က တိတ်တိတ်လေး “ရလဒ်က တန်ဖိုးထက်အရေးကြီးတယ်” လို့ သင်ပေးလိုက်သလို ဖြစ်တယ်။

ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ မေးရမယ်—“ငါတို့ရဲ့ ဆုချီးမြှင့်မှုနဲ့ ရာထူးတိုးစနစ်က ဘာကို တကယ်ချီးမြှင့်နေသလဲ”။ စာတမ်းထဲမှာ မေတ္တာရေးထားပြီး အရင်အလုပ်ပြီးသူကိုပဲ အမြဲချီးမြှင့်တယ်၊ သူက လူတွေကို ဘယ်လောက်ဖိအားပေးခဲ့လဲ မကြည့်ဘူးဆိုရင် အဖွဲ့က လက်တွေ့သင်ပေးနေတာ မေတ္တာမဟုတ်ဘူး။ စာတမ်းထဲမှာ အမှန်တရားရေးထားပြီး “သတင်းဆိုးပြောသူ” ကို အပြစ်ပေးတယ်ဆိုရင် အဖွဲ့က လက်တွေ့သင်ပေးနေတာ အမှန်ဖုံးခြင်းဖြစ်သွားနိုင်တယ်။

ဒီနေရာမှာ သင်ကြားရေးဥပမာတစ်ခုအနေနဲ့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ ကုမ္ပဏီတစ်ခုမှာ “သမာဓိ” ကို ပထမတန်ဖိုးထားတယ်ဆိုပါစို့။ ဝယ်ယူရေးတာဝန်ခံက ရောင်းချသူသုံးဦးဆီက ဈေးနှုန်းအဆိုပြုချက်တင်ရမယ်ဆိုတဲ့ စည်းမျဉ်းရှိတယ်။ မန်နေဂျာရဲ့မိတ်ဆွေကုမ္ပဏီက အမြန်ပေးနိုင်လို့ “ဒီတစ်ခါပဲ” ဆိုပြီး အဲဒီစည်းမျဉ်းကို ကျော်ခိုင်းတယ်။ အလုပ်ကမြန်သွားနိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ တန်ဖိုးက ဘာဖြစ်သွားမလဲ။

ဒီနေရာမှာ လူတစ်ယောက်ကို “လူဆိုး” လို့ အမြန်မသတ်မှတ်ဘူး။ အရေးပေါ်အခြေအနေတကယ်ရှိနိုင်တယ်။ ဒါဆို ခြွင်းချက်လုပ်ထုံးလုပ်နည်း၊ အတည်ပြုသူ၊ အကျိုးစီးပွားပဋိပက္ခကြေညာချက်နဲ့ နောက်ပိုင်းပြန်လည်စစ်ဆေးမှု ရှိရမယ်။ ခြွင်းချက်ရှိနိုင်ပေမယ့် အမှန်နဲ့ တာဝန်ခံမှုအောက်မှာ ရှိရမယ်။

အဖွဲ့အစည်းရဲ့ တန်ဖိုးနဲ့ ငွေကြေးစနစ်လည်း ခွဲထားလို့မရဘူး။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ဒီဃဇာဏုသုတ်မှာ အိမ်ရှင်ဘဝအတွက် ကြိုးစားအားထုတ်မှု၊ ရရှိထားတဲ့ဥစ္စာကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု၊ မိတ်ဆွေကောင်း၊ ဝင်ငွေထွက်ငွေကို ချိန်ညှိပြီး အသုံးချမှုတို့ကို ဟောထားတယ်။  ဒီသုတ်ဟာ စာရင်းကိုင်စံ မဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ ကောင်းတဲ့ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုကို ရေရှည်လုပ်မယ်ဆိုရင် အရင်းအမြစ်ကို တာဝန်ရှိစွာ စီမံဖို့လိုတယ်ဆိုတဲ့ သဘောကို အလွန်လက်တွေ့ကျစွာ တွေ့ရတယ်။

“တာဝန်ခံမှု” ကို တန်ဖိုးထားတဲ့ရုံးဆိုရင် ဘတ်ဂျက်တောင်းခံချက်တစ်ခု ဘယ်သူပြင်၊ ဘယ်သူစစ်၊ ဘယ်သူအတည်ပြု၊ ဘယ်သူပေးချေ၊ ဘယ်သူစာရင်းသွင်း ဆိုတာ ခွဲထားရမယ်။ “ပွင့်လင်းမြင်သာမှု” ဆိုရင် အလှူငွေ၊ စီမံကိန်းရန်ပုံငွေ၊ အသေးသုံးငွေ စတဲ့ငွေတွေ ဘယ်အကောင့်ကလာ၊ ဘယ်အလုပ်အတွက်သုံး၊ အထောက်အထားဘာရှိ၊ လက်ကျန်ဘာကျန် ဆိုတာ သင့်တော်တဲ့အာဏာပိုင်သူတွေ ပြန်ကြည့်လို့ရရမယ်။ “သမာဓိ” ဆိုရင် ဘောက်ချာတစ်စောင်ကို လက်မှတ်အလွယ်ထိုးပေးခြင်းမဟုတ်ဘဲ လက်မှတ်ထိုးသူက သူစစ်ရမယ့်အရာကို တကယ်စစ်ထားရမယ်။

ISO 37000 ကို ဓမ္မအာဏာအဖြစ် မသုံးဘူးနော်။ ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းအုပ်ချုပ်ရေး လမ်းညွှန်တစ်ခုအဖြစ်သာ ကြည့်မယ်။ အဲဒီစံမှာ တန်ဖိုးတွေဟာ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ အကောင်အထည်ဖော်ပုံ နှစ်ခုလုံးကို ဦးတည်ပေးရမယ်၊ ကြီးကြပ်မှု၊ တာဝန်ခံမှု၊ သက်ဆိုင်သူတွေနဲ့ဆက်ဆံမှု၊ ကျင့်ဝတ်ရှိသောခေါင်းဆောင်မှု စတဲ့အချက်တွေ အပြန်အလှန်ချိတ်ဆက်ရမယ်လို့ ရှင်းပြထားတယ်။  ဦးဇင်းတို့ ယူရမယ့် သဘောက စာပေါ်ကတန်ဖိုးကို အုပ်ချုပ်ရေးစနစ်ထဲ ချိတ်ရမယ်ဆိုတာပါ။

ISO 26000 မှာလည်း လူမှုတာဝန်ရှိတဲ့ အပြုအမူကို မူဝါဒနဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းတွေအနှံ့ ပေါင်းစည်းဖို့၊ သက်ဆိုင်သူတွေနဲ့ ဆက်သွယ်ဖို့၊ ကတိကဝတ်နဲ့ လုပ်ဆောင်ချက်ရလဒ်ကို တင်ပြဖို့ လမ်းညွှန်ထားတယ်။  တန်ဖိုးဟာ မူဝါဒတစ်ကြောင်းထဲ မကျန်ဘဲ အဖွဲ့အစည်းအနှံ့ လည်ပတ်ရမယ်ဆိုတဲ့ ခေတ်သစ်အမြင်အဖြစ်ပဲ သုံးတာပါ။

အခု နှိုင်းယှဉ်ဥပမာတစ်ခု သုံးကြည့်ရအောင်။ တန်ဖိုးကို အဆောက်အအုံထဲက လျှပ်စစ်စီးဆင်းမှုနဲ့ နှိုင်းယှဉ်ကြည့်ပါ။ မီးပွင့်ဖို့ မီးအားရှိရုံမလုံလောက်ဘူး။ ကြိုး၊ ခလုတ်၊ ကာကွယ်ကိရိယာ၊ မီးပလပ်ပေါက်နဲ့ ထိန်းသိမ်းမှုလိုတယ်။ အဲဒီလိုပဲ တန်ဖိုးရှိရုံမလုံလောက်ဘူး။ မူဝါဒ၊ လုပ်ထုံးလုပ်နည်း၊ လေ့ကျင့်ရေး၊ ကြီးကြပ်မှု၊ မှတ်တမ်းနဲ့ ပြန်လည်သုံးသပ်မှုထဲ ဝင်ရမယ်။

ဒီဥပမာရဲ့ အကန့်အသတ်လည်း ရှင်းထားမယ်။ လျှပ်စစ်က ရုပ်ပိုင်းဆိုင်ရာဥပဒေအတိုင်း စီးပေမယ့် လူ့တန်ဖိုးက မူဝါဒရှိတာနဲ့ အလိုအလျောက် မဖြစ်ဘူး။ လူက ရွေးချယ်၊ လေ့ကျင့်၊ အမှားပြင်ရတယ်။ ဒါကြောင့် လူကောင်းရုံနဲ့ စနစ်မလုံလောက်သလို စနစ်ကောင်းရုံနဲ့လည်း လူကောင်းမဖြစ်ဘူး။ လူနဲ့စနစ် နှစ်ဖက်စလုံးလိုတယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့… တန်ဖိုးကို စနစ်ထဲထည့်တဲ့အခါ အစီအစဉ်တစ်ခုလုပ်ကြရအောင်။ ပထမ—တန်ဖိုးကို နည်းနည်းပဲရွေးပါ။ စကားလုံးဆယ်ငါးလုံးရေးပြီး ဘယ်သူမှမမှတ်မိတာထက် အဖွဲ့အတွက် အခြေခံတန်ဖိုး လေးခု၊ ငါးခု၊ ခြောက်ခုလောက်ကို တိတိကျကျရွေးတာ ပိုကောင်းတယ်။

ဒုတိယ—တန်ဖိုးတစ်ခုစီအတွက် အပြုအမူဖော်ပြချက် သုံးကြောင်းရေးပါ။ “ငါတို့လုပ်မယ်” သုံးကြောင်းနဲ့ “ငါတို့မလုပ်ဘူး” သုံးကြောင်းရေးပါ။ ဥပမာ “အမှားကိုဖုံးမထားဘူး၊ အတည်မပြုသေးတဲ့အချက်ကို အမှန်လို့မပြောဘူး၊ ကိုယ်နဲ့ဆက်စပ်အကျိုးစီးပွားရှိရင် ကြေညာမယ်” ဆိုတာမျိုး။

တတိယ—တန်ဖိုးနဲ့ လက်ရှိ မူဝါဒတွေကို ချိတ်ဆက်မြေပုံဆွဲပါ။ လူ့စွမ်းအား၊ ငွေကြေး၊ ဝယ်ယူရေး၊ အကာအကွယ်ပေးရေး၊ ဒေတာ၊ ဆက်သွယ်ရေး၊ အစည်းအဝေး၊ နစ်နာချက်၊ တိုင်ကြားချက်၊ လုပ်ဆောင်ချက်အကဲဖြတ်မှုတို့ထဲက ဘယ်နေရာမှာ ဒီတန်ဖိုးပါပြီး ဘယ်နေရာမှာ လွတ်နေလဲ စစ်ပါ။

စတုတ္ထ—ပုံစံစာရွက်နဲ့ နမူနာစာတမ်းတွေထဲ တန်ဖိုးကို ထည့်ပါ။ ဝယ်ယူရေးမှာ အကျိုးစီးပွားပဋိပက္ခကြေညာချက်၊ တိုင်ကြားချက်မှာ လျှို့ဝှက်ချက်နဲ့ တုံ့ပြန်ရမယ့်အချိန်၊ အစည်းအဝေးမှတ်တမ်းမှာ တာဝန်ခံသူနဲ့ သတ်မှတ်ရက်တို့ကို ထည့်နိုင်တယ်။ စာလုံးကို စာတမ်းထဲသို့ မကူးဘဲ တန်ဖိုးကို ကာကွယ်ပေးမယ့် အချက်ကို ထည့်တာပါ။

ပဉ္စမ—လေ့ကျင့်ရေးကို အခြေအနေဥပမာနဲ့ သင်ပါ။ “သမာဓိဆိုတာဘာလဲ” ဖတ်ခိုင်းတာထက် မိတ်ဆွေဖြစ်တဲ့ ပစ္စည်းပေးသွင်းသူပါလာရင် ဘာလုပ်မလဲ၊ အစီရင်ခံစာအမှားတွေ့ရင် ဘယ်လိုပြင်မလဲ စတဲ့ သင်ကြားရေးအခြေအနေတွေနဲ့ လေ့ကျင့်ပါ။ ဥပမာဟာ ဖန်တီးထားတာဆိုတာလည်း ရှင်းထားပါ။

ဆဋ္ဌမ—ခေါင်းဆောင်တွေကို ပထမဆုံးစစ်ပါ။ တန်ဖိုးကို လူတွေ နံရံကပ်စာထက် ခေါင်းဆောင်ရဲ့အပြုအမူကနေ ပိုမြင်တတ်တယ်။ ခေါင်းဆောင်က ကိုယ့်အတွက် စည်းမျဉ်းကျော်ပြီး အောက်လူကို တင်းရင် တရားမျှတမှုအားနည်းတယ်။ “ငါမှားတယ်” လို့ ပြောနိုင်ရင် တာဝန်ခံမှုက စာလုံးမဟုတ်တော့ဘူး။

သတ္တမ—လုပ်ဆောင်ချက်အကဲဖြတ်ရာမှာ “ဘာရလဒ်ရသလဲ” နဲ့ “ဘယ်လိုရသလဲ” နှစ်ခုလုံးမေးပါ။ ရလဒ်ကောင်းပေမယ့် မမှန်မကန်လုပ်ခဲ့ရင် တန်ဖိုးနဲ့မကိုက်ဘူး။ ရလဒ်နည်းနည်းနောက်ကျသော်လည်း စနစ်မှန်၊ လူလေးစား၊ အန္တရာယ်ကာကွယ်ပြီးလုပ်သူကိုလည်း အသိအမှတ်ပြုရမယ်။

အဋ္ဌမ—တိုင်ကြားနိုင်တဲ့လမ်း ရှိပါစေ။ “ပွင့်လင်းမြင်သာမှု၊ တာဝန်ခံမှု” ရေးထားပြီး ဘယ်သူ့ဆီပြောရမှန်းမသိရင် အားနည်းတယ်။ တိုင်ကြားချက်အမျိုးအစားအလိုက် လမ်းကြောင်းကွဲနိုင်ပေမယ့် “ပြောလို့ရတယ်၊ ပြောလို့ အပြစ်မပေးဘူး၊ စနစ်အတိုင်း စစ်တယ်” ဆိုတဲ့ ယုံကြည်မှုလိုတယ်။

နဝမ—ဆုံးဖြတ်ချက်မှတ်တမ်းကို ထိန်းပါ။ တန်ဖိုးနဲ့မကိုက်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက် ဘာကြောင့်ဖြစ်ခဲ့လဲ ပြန်ကြည့်နိုင်ဖို့ အစည်းအဝေး၊ အတည်ပြုမှု၊ ခြွင်းချက်နဲ့ ပြင်ဆင်ရေးမှတ်တမ်းတွေလိုတယ်။ မှတ်တမ်းဟာ အပြစ်ရှာဖို့သာမဟုတ်ဘဲ အဖွဲ့ကို သင်ယူခွင့်ပေးဖို့ပါ။

ဒသမ—သုံးလတစ်ကြိမ် တန်ဖိုးပြန်လည်သုံးသပ်ပါ။ ဘာကောင်းခဲ့လဲ၊ ဘယ်နေရာကျိုးပေါက်ခဲ့လဲ၊ ဘယ်မူဝါဒပြင်ရမလဲ၊ ဘယ်လေ့ကျင့်ရေးလိုလဲကို ကြည့်ပါ။ တန်ဖိုးကို နှစ်စဉ်ပွဲတစ်နေ့မှာပဲ ပြောပြီး ပိတ်မထားပါနဲ့။

ဒီစနစ်ကို လုပ်တဲ့အခါ သတိထားစရာတစ်ခုရှိတယ်။ တန်ဖိုးတွေကို စောင့်ကြည့်ဖမ်းဆီးရေးစနစ်လို မပြောင်းရဘူး။ ဝန်ထမ်းတိုင်းကို စောင့်ကြည့်ပြီး “မင်းက တန်ဖိုးအမှတ်သုံးကိုဖောက်တယ်” လို့ အာဏာသုံးဖို့မဟုတ်ဘူး။ တန်ဖိုးကို လူအပေါ်လက်နက်မလုပ်ဘဲ ဆုံးဖြတ်ချက်ကိုရှင်းစေဖို့၊ မျှတမှုတိုးစေဖို့၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုပါ ပြန်စစ်ဖို့ သုံးရမယ်။ ခေါင်းဆောင်ကို မစစ်ဘဲ အောက်ခြေဝန်ထမ်းကိုပဲ တန်ဖိုးစံတွေနဲ့တိုင်းရင် တန်ဖိုးက အာဏာပေးကိရိယာဖြစ်သွားနိုင်တယ်။

သူတော်ကောင်းတို့… ကိုယ့်အဖွဲ့မှာ “အမှန်တရား” ရေးထားတယ်ဆိုရင် အမှားဝန်ခံတဲ့သူကို ဘယ်လိုဆက်ဆံသလဲကြည့်ပါ။ သူ့ကိုဖျက်မလား၊ အမှားကနေ သင်ယူမလား။ “မေတ္တာ” ရေးထားတယ်ဆိုရင် အလုပ်ပင်ပန်းလွန်းတဲ့အဖွဲ့ဝင်ကို ဘယ်လိုကြည့်သလဲ။ “တရားမျှတမှု” ရေးထားတယ်ဆိုရင် ခေါင်းဆောင်နဲ့အောက်ခြေအပေါ် စည်းမျဉ်းတူသလား။ “တာဝန်ခံမှု” ရေးထားတယ်ဆိုရင် ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုမှားသွားတဲ့အခါ “ဘယ်သူလုပ်တာလဲ” ဆိုတာထက် “ဘယ်စနစ်မအောင်မြင်တာလဲ” ကိုပါ ပြန်ကြည့်သလား။

ဦးဇင်းတို့ ဒီနေရာမှာ ဓမ္မဘက်ကို ပြန်လာကြရအောင်။ သမ္မာဝါစာကို စာတမ်းထဲရေးထားရုံနဲ့ မဖြစ်ဘူး။ စကားပြောတဲ့အချိန်တိုင်း လေ့ကျင့်ရတယ်။ သမ္မာကမ္မန္တကို မူဝါဒစာအုပ်ထဲ ထည့်ထားရုံနဲ့ မဖြစ်ဘူး။ လုပ်ရပ်တိုင်းမှာ စစ်ရတယ်။ သမ္မာအာဇီဝကို အဖွဲ့ရဲ့ အမှတ်တံဆိပ်အောက်က ဆောင်ပုဒ်လုပ်ထားရုံနဲ့ မဖြစ်ဘူး။ ဘယ်အလုပ်ကို လက်ခံ၊ ဘယ်ငွေကို မယူ၊ ဘယ်လမ်းကို မလိုက်ဘူးဆိုတဲ့ နေ့စဉ်ရွေးချယ်မှုထဲမှာ ထင်ရှားရတယ်။ 

ဒါကြောင့် တန်ဖိုးတွေကို ရုံးထဲထည့်ခြင်းဟာ တရားစာတမ်းကို စီမံခန့်ခွဲရေးလက်စွဲအဖြစ်ပြောင်းတာ မဟုတ်ဘူး။ လူတစ်ယောက်ရဲ့ အတွင်းကျင့်ဝတ်ကို အဖွဲ့အစည်းရဲ့ လုပ်ထုံးလုပ်နည်းနဲ့ ထိန်းကူပေးတာပါ။ စနစ်က လူကို အစားထိုးမပေးနိုင်ဘူး။ လူကလည်း စနစ်ကို မလိုဘူးလို့ မပြောနိုင်ဘူး။ ကိုယ့်စိတ်ကောင်းတစ်ခုပဲ အားကိုးရင် ကိုယ်မရှိတဲ့နေ့မှာ စနစ်ကျိုးနိုင်တယ်။ စနစ်တစ်ခုပဲ အားကိုးရင် စိတ်မကောင်းသူက စည်းမျဉ်းကိုလှည့်သုံးနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် သီလနဲ့စနစ်၊ စေတနာနဲ့တာဝန်ခံမှု၊ မေတ္တာနဲ့တရားမျှတမှု တို့ကို အတူတကွ ထိန်းရမယ်။

ကဲ… ဒီနေ့တရားနာပြီးရင် အဖွဲ့ကို လုံးဝပြောင်းဖို့ မကြိုးစားပါနဲ့။ တစ်ပတ်အတွင်း လုပ်နိုင်တဲ့ အလုပ်ငါးခု စကြည့်ပါ။

ပထမ—လက်ရှိ အဖွဲ့တန်ဖိုးစာရင်းကိုယူပြီး တန်ဖိုးတစ်ခုစီအတွက် “လိုချင်တဲ့အပြုအမူ သုံးခု၊ မလိုချင်တဲ့အပြုအမူ သုံးခု” ရေးပါ။

ဒုတိယ—တန်ဖိုးတစ်ခုစီကို အနည်းဆုံး မူဝါဒ သို့မဟုတ် လုပ်ငန်းစဉ်တစ်ခုနဲ့ ချိတ်ပါ။ “သမာဓိ” ကို ငွေကြေး/ဝယ်ယူရေး/အစီရင်ခံရေးနဲ့၊ “လေးစားမှု” ကို လူ့စွမ်းအား/အစည်းအဝေး/ပြန်လည်တုံ့ပြန်မှုနဲ့၊ “တာဝန်ခံမှု” ကို အခန်းကဏ္ဍ/အတည်ပြုမှု/ပြန်လည်သုံးသပ်မှုနဲ့ ချိတ်ပါ။

တတိယ—နောက်လာမယ့် အစည်းအဝေးတစ်ခုမှာ တန်ဖိုးစစ်မေးခွန်းတစ်ခုပဲထည့်ပါ—“ဒီဆုံးဖြတ်ချက်က ငါတို့တန်ဖိုးဘယ်တန်ဖိုးနဲ့ ကိုက်သလဲ၊ ဘယ်တန်ဖိုးကို အန္တရာယ်ပြုနိုင်သလဲ” လို့ မေးပါ။

စတုတ္ထ—ခေါင်းဆောင်တစ်ဦးစီက “ဒီလအတွင်း ကိုယ်ဖောက်ဖျက်မိနိုင်ဆုံးတန်ဖိုးက ဘာလဲ” ကို ကိုယ်တိုင်ရွေးပြီး သတိထားပါ။ လူအောက်ကိုပဲ တိုင်းမနေဘဲ ကိုယ်အပေါ်ကို ပထမတိုင်းပါ။

ပဉ္စမ—သုံးလအကြာမှာ “တန်ဖိုးမှ စနစ်သို့” ချိတ်ဆက်ဇယားကို ပြန်ဖွင့်ပြီး “စာလုံးရှိ၊ စနစ်မရှိ” နေရာတွေကို ရှာပါ။ အဲဒီနေရာကို တစ်ခုချင်းဖြည့်ပါ။

ဒကာ ဒကာမတို့… အဖွဲ့အစည်းကောင်းတစ်ခုကို တစ်နေ့ထဲနဲ့ ဆောက်လို့မရဘူး။ တန်ဖိုးကို ရုံးထဲထည့်တာလည်း လေ့ကျင့်ရေးတစ်ကြိမ်နဲ့မပြီးဘူး။ နေ့စဉ်အလုပ်ထဲမှာ အကြိမ်ကြိမ်ပြန်ရွေးတာ။ အမှားဖြစ်ရင် ပြန်ပြင်တာ။ အဆင်မပြေရင် မူဝါဒပြင်တာ။ လူတွေမနားလည်ရင် ပြန်ရှင်းတာ။ ခေါင်းဆောင်ကိုယ်တိုင် ဥပမာပြတာ။ အဲဒီလို နည်းနည်းချင်း နည်းနည်းချင်းနဲ့ စာတမ်းက အကျင့်ဖြစ်လာတယ်။ အကျင့်က ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်လာတယ်။

အခု သစ္စာလေးပါးဘက်ကို ပြန်ဆင်းကြည့်ရအောင်။

ရုံးတစ်ရုံးမှာ စာတမ်းထဲကတန်ဖိုးနဲ့ နေ့စဉ်အလုပ်ကွာသွားတဲ့အခါ ဘာဖြစ်သလဲ။ လူတွေက စကားကို မယုံတော့ဘူး။ မျှတမှုမရှိဘူးလို့ခံစားရတယ်။ အမှန်ပြောရင် အန္တရာယ်ရှိမလားဆိုပြီး ကြောက်တတ်တယ်။ အလုပ်ကောင်းလုပ်ချင်သူလည်း စိတ်ပျက်တတ်တယ်။ အဖွဲ့ထဲမှာ မသေချာမှု၊ အငြင်းပွားမှု၊ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် မယုံကြည်မှုတို့ ဖြစ်လာတယ်။ ဒီအဆင်မပြေမှု၊ မတည်ငြိမ်မှု၊ ကိုယ်ရေးထားတဲ့တန်ဖိုးနဲ့ ကိုယ်လုပ်နေတာ မကိုက်တဲ့အခါဖြစ်တဲ့ ပူပန်မှုကို ဒီခေါင်းစဉ်အောက်က ဒုက္ခသစ္စာဘက်က ကြည့်လို့ရတယ်။

ဒီဒုက္ခရဲ့ အကြောင်းရင်းမှာ ဘာတွေပါလဲ။ အမြတ်ကိုပဲ လိုချင်တဲ့လောဘ၊ ကိုယ့်အဖွဲ့ပုံရိပ်ကောင်းရမယ်ဆိုတဲ့ တွယ်ကပ်မှု၊ ကိုယ့်အမှားကို မမြင်ချင်တဲ့မောဟ၊ ဝေဖန်ခံရတာကို မုန်းတဲ့ဒေါသ၊ “ငါကခေါင်းဆောင်” ဆိုတဲ့မာန၊ “ဒီတစ်ခါတော့ စည်းမျဉ်းကျော်လို့ရတယ်” ဆိုတဲ့ အလွယ်လိုမှုတွေ ပါနိုင်တယ်။ လူတစ်ယောက်တိုင်းရဲ့ စိတ်ရည်ရွယ်ချက်ကို မခန့်မှန်းဘူးနော်။ ဦးဇင်းတို့ပြောတာက အဖွဲ့အစည်းမှာ တန်ဖိုးနဲ့လုပ်ရပ်ကွာသွားစေတတ်တဲ့ အတွင်းအခြေအနေတွေကို ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြန်စစ်ဖို့ပါ။ ဒီဘက်က သမုဒယသစ္စာကို ဆင်ခြင်ရတဲ့နေရာ။

အဲဒီလောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟနဲ့ တွယ်ကပ်မှုတွေ လျော့လာရင်၊ အမှားကို အမှားအဖြစ် ရှင်းရှင်းလင်းလင်းဝန်ခံနိုင်ရင်၊ ကိုယ့်ပုံရိပ်ကာကွယ်တာထက် အမှန်ကောင်းကျိုးကို ဦးစားပေးနိုင်ရင်၊ စာတမ်းနဲ့အလုပ် တဖြည်းဖြည်း ကိုက်လာတယ်။ စိတ်ထဲမှာလည်း ဖုံးကွယ်ရတဲ့ပူပန်မှု နည်းလာတယ်။ လူချင်းကြား ယုံကြည်မှု ပြန်တည်လာတယ်။ ဒါကို နိရောဓသစ္စာရဲ့ လောကုတ္တရာအနက်ကို ခေတ်သစ်အဖွဲ့အောင်မြင်မှုနဲ့ တန်းညှိလိုက်တာမဟုတ်ဘူး။ ဦးဇင်းတို့က ကိလေသာအေးငြိမ်းမှုဘက်ကို ဦးတည်တဲ့ နိရောဓတရားကို အဖွဲ့လုပ်ငန်းရဲ့ အတွင်းကျင့်ဝတ်နဲ့ ဆက်စပ်ပြီး ပြန်ဆင်ခြင်တာပါ။

ဒါဆို မဂ္ဂသစ္စာဘက်မှာ ဘာလုပ်မလဲ။ မှန်တာမှားတာကို ခွဲသိတဲ့ သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ အကျိုးပြုမယ် မညှဉ်းပန်းဘူးဆိုတဲ့ သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ အမှန်နှင့်အကျိုးရှိစွာပြောတဲ့ သမ္မာဝါစာ၊ မတရားမှုမပြုတဲ့ သမ္မာကမ္မန္တ၊ မှန်ကန်စွာ အသက်မွေးတဲ့ သမ္မာအာဇီဝ၊ မကောင်းတာလျှော့ပြီး ကောင်းတာတိုးစေတဲ့ အားထုတ်မှု၊ နေ့စဉ်ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ သတိမလွတ်တဲ့ သမ္မာသတိ—ဒီလမ်းကို ကိုယ့်ဘဝနဲ့ ကိုယ့်အဖွဲ့အတွင်း လေ့ကျင့်သွားရမယ်။ 

ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းဘက်မှာလည်း အဲဒီလေ့ကျင့်မှုကို ကာကွယ်ပေးတဲ့ အပြုအမူဖော်ပြချက်၊ မူဝါဒ၊ အခန်းကဏ္ဍ၊ အတည်ပြုမှု၊ အစည်းအဝေးစည်းမျဉ်း၊ မှတ်တမ်း၊ ပြန်လည်စစ်ဆေးမှု၊ တိုင်ကြားလမ်းကြောင်း၊ ပြင်ဆင်ရေးအရေးယူမှုတို့ကို တည်ဆောက်ပါ။ ဒါတွေက မဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို အစားထိုးတာ မဟုတ်ဘူး။ လူ့အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ မှန်ကန်မှုကို ကျင့်နိုင်ဖို့ ထောက်ကူပေးတဲ့ လုပ်ငန်းစနစ်တွေပါ။

သူတော်ကောင်းတို့… ဒီနေ့ကစပြီး ကိုယ့်ရုံးနံရံပေါ်က တန်ဖိုးစာလုံးတစ်လုံးကို ရွေးပါ။ အဲဒီစာလုံးကို ကြည့်ပြီး “ဒီတန်ဖိုးဟာ ဘယ်လုပ်ငန်းစဉ်ထဲမှာ အသက်ရှင်နေလဲ၊ ဘယ်နေရာမှာ စာပေါ်မှာပဲ ကျန်နေလဲ” လို့ မေးကြည့်ပါ။ စာပေါ်မှာပဲ ကျန်နေရင် ကိုယ့်ကိုယ်ကို အပြစ်တင်မနေပါနဲ့။ အဲဒီအချက်ကို မြင်တာက ပြင်နိုင်တဲ့ အစပဲ။

တန်ဖိုးက စကားလုံးမဖြစ်ပါစေနဲ့။ စကားဖြစ်ပါစေ။ လုပ်ရပ်ဖြစ်ပါစေ။ စနစ်ဖြစ်ပါစေ။ အလေ့အထဖြစ်ပါစေ။ နောက်ဆုံးတော့ လူတွေ “ဒီအဖွဲ့က ဘာတန်ဖိုးထားတယ်” ဆိုတာ နံရံက စာတမ်းမဖတ်ဘဲ နေ့စဉ်ကြုံတွေ့နေရတဲ့ ဆက်ဆံမှုထဲကနေ သိနိုင်ပါစေ။

ဒီတရားကို နာယူကြရတဲ့ ကုသိုလ်ကံကြောင့် ကိုယ်တိုင်လုပ်တဲ့အလုပ်တိုင်းမှာ သစ္စာ၊ မေတ္တာ၊ တရားမျှတမှု၊ တာဝန်ယူမှု၊ အပ္ပမာဒတရားတို့ တိုးပွားကြပါစေ။ ခေါင်းဆောင်သူက အာဏာကို ကောင်းကျိုးအတွက် သုံးနိုင်ကြပါစေ။ ဝန်ထမ်းသူကလည်း ကိုယ့်တာဝန်ကို သမာဓိရှိစွာ ထမ်းဆောင်နိုင်ကြပါစေ။ အဖွဲ့အစည်းတိုင်းမှာ အမှန်ပြောလို့ရတဲ့နေရာ၊ နားထောင်လို့ရတဲ့နေရာ၊ ပြင်လို့ရတဲ့စနစ်၊ အားနည်းသူကို မနင်းမိစေတဲ့မေတ္တာ ရှိကြပါစေ။

ယနေ့ကစပြီး “ငါတို့ရဲ့တန်ဖိုး ဘာလဲ” လို့ မေးရုံမက “ဒီတန်ဖိုးကို ဒီနေ့ ဘယ်ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုမှာ အသက်သွင်းမလဲ” လို့ မေးနိုင်ကြပါစေ။

အခု တပည့်တော်တို့ အတူတကွ ကုသိုလ်အမျှဝေကြပါစို့။ ယနေ့တရားနာယူရသော ကုသိုလ်၊ မှန်ကန်သောတန်ဖိုးကို နေ့စဉ်ဘဝနှင့်လုပ်ငန်းထဲ ထည့်သွင်းလေ့ကျင့်လိုသော ကုသိုလ်တို့ကို မိဘဆရာသမားများ၊ ကျေးဇူးရှင်များ၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှပေးဝေပါ၏။ သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် ဘေးရန်ကင်း၍ ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါးချမ်းသာကြပါစေ။ တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး လေးစားနားလည်ပြီး ကောင်းကျိုးပြုနိုင်ကြပါစေ။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ပါဠိကျမ်းမူ စစ်ဆေးရာ အခြေခံ

Vipassana Research Institute. ပါဠိတိပိဋက ဒစ်ဂျစ်တယ်မူ။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ စီဒီမှ အတည်ပြုထားသော တိပိဋကစာသားများ၏ ဒစ်ဂျစ်တယ်ပြန်လည်ထုတ်ဝေမှု။ https://tipitaka.org/

ကျမ်းကိုးစာရင်း

၁။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၇၊ မဟာစတ္တာရီသကသုတ်။ Bodhi ဘာသာပြန်။ SuttaCentral. https://suttacentral.net/mn117/en/bodhi

၂။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၉၈၊ ဝါစာသုတ်။ Thanissaro ဘာသာပြန်။ SuttaCentral. https://suttacentral.net/an5.198/en/thanissaro

၃။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၅၈၊ အဘယရာဇကုမာရသုတ်။ Sujato ဘာသာပြန်။ SuttaCentral. https://suttacentral.net/mn58/en/sujato

၄။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၃၂၊ သင်္ဂဟသုတ်။ Bodhi ဘာသာပြန်။ SuttaCentral. https://suttacentral.net/an4.32/en/bodhi

၅။ ဒီဃနိကာယ် ၃၁၊ သိင်္ဂါလသုတ်။ Sujato ဘာသာပြန်။ SuttaCentral. https://suttacentral.net/dn31/en/sujato

၆။ ဒီဃနိကာယ် ၁၆၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်။ Sujato ဘာသာပြန်။ SuttaCentral. https://suttacentral.net/dn16/en/sujato

၇။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၅၄၊ ဒီဃဇာဏုသုတ်။ Sujato ဘာသာပြန်။ SuttaCentral. https://suttacentral.net/an8.54/en/sujato

၈။ International Organization for Standardization. ISO 37000:2021, Governance of organizations — Guidance. https://www.iso.org/standard/65036.html

၉။ International Organization for Standardization. ISO 26000:2010, Guidance on social responsibility. https://www.iso.org/standard/42546.html

“ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းရေးသားခြင်း” — စိတ်တုံ့ပြန်မှုကို သတိဖြင့် ကြည့်ခြင်း

 သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ခုနှစ်

မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်နေ့

ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်၊ သောကြာနေ့

“ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းရေးသားခြင်း” — စိတ်တုံ့ပြန်မှုကို သတိဖြင့် ကြည့်ခြင်း

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ‑ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန‑ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ‑ဂေါပန‑ပရိဟာရ‑ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။

ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။

နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။

စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သော၊ သစ္စာလေးပါးတရားမြတ်ကို ကိုယ်တိုင်မှန်စွာ သိမြင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားအား ရိုသေမြတ်နိုး လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စွယ်တော်မြတ်များနှင့်တကွ မွေတော် ဓာတ်တော်မြတ်ကြီးများအား တပည့်တော်သည် ရိုသေစွာ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စွယ်တော်မြတ်များကို လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် ပင့်ဆောင်ကိုင်တွယ်၍ ကြည်ညိုသဒ္ဓါ ထက်သန်သော စိတ်ထားဖြင့် ရိုသေစွာ ပူဇော်ပါ၏။ အလေးအမြတ်ထား၍ ရှိခိုးပါ၏။

တပည့်တော်သည် အဓိဋ္ဌာန်ပါရမီဖြင့် ရရှိပင့်ဆောင်ခဲ့ပြီး စောင့်ရှောက်ကာ ကောင်းစွာ ကိန်းဝပ်တည်ထားလျက်ရှိသော ဤစွယ်တော်မြတ်များကို သဒ္ဓါတရား၊ ကြည်ညိုခြင်းတို့ဖြင့် ပူဇော်ပါ၏။

ဤမွေတော် ဓာတ်တော်မြတ်တို့သည် 'ဆွာဂတ (Hswagata)' မည်သော ဤကျောင်းတော် (ပြတိုက်တော်) ၌ ကိန်းဝပ်စံပယ်တော်မူကြပါပေ၏။

ထိုစွယ်တော် ဓာတ်တော်မြတ်တို့အား စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ ကာကွယ်ခြင်း၊ ပြုစုပူဇော်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်အဝဝကို "သိရိဒန္တမဟာပါလက (Siridantamahapalaka)" မည်သော တပည့်တော် ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သည် ရိုသေလေးမြတ်စွာ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိပါသည်။

လောကဓာတ်အပေါင်းတို့၌ မည်သည့်အရပ်မျက်နှာမဆို ဘုရားရှင်၏ တန်ခိုးတေဇာတော်ဖြင့် ထွန်းလင်းတောက်ပလျက်ရှိပေ၏။ ထိုကဲ့သို့ ကြီးမားလှသော အာနုဘော်တော်ဖြင့် ဤဓာတ်တော်မွေတော်မြတ်တို့သည် ကောင်းစွာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်အပ်ပြီး ဖြစ်ပါပေ၏။

ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့၏ တန်ခိုးတေဇာတော်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မိဘနှင့် ဆရာသမားတို့၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးတော်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။ ဘေးအန္တရာယ်ခပ်သိမ်းမှ ကင်းလွတ်ကြပါစေ။ စိုးရိမ်သောက အပူဇော်အပေါင်းမှလည်း ကူးမြောက်လွန်မြောက်နိုင်ကြပါစေသတည်း။

ဒကာ ဒကာမတို့ရေ…

မနက်ပိုင်းမှာ ဦးဇင်းတို့ “ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းရေးသားခြင်း” ကို လက်တွေ့လုပ်ငန်းစနစ်အဖြစ် ဘယ်လိုတည်ဆောက်မလဲဆိုတာ ပြောခဲ့ကြတယ်။ ဒီညတော့ စာတမ်းကို မကြည့်ခင် စာတမ်းရေးနေတဲ့ ကိုယ့်စိတ်ကို ပြန်ကြည့်ကြရအောင်။ မနက်မှာ “အဖွဲ့အစည်း ဘာကြောင့်ရှိတာလဲ” လို့ မေးခဲ့တယ်ဆိုရင်၊ ညမှာ “ဒီစာကြောင်းကို ရေးနေတဲ့အချိန် ငါ့စိတ် ဘာကြောင့် ဒီလိုတုံ့ပြန်နေတာလဲ” လို့ မေးကြရမယ်။

ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းဆိုတာ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုရဲ့ အကြောင်းပြချက်ကို စာလုံးအဖြစ် ထုတ်ဖော်ထားတာပဲ ဖြစ်နိုင်တယ်။ ခေတ်သစ်စီမံခန့်ခွဲမှုမှာလည်း အဖွဲ့အစည်း ဘာကြောင့်တည်ရှိသလဲ၊ ဘာကိုတန်ဖိုးထားသလဲ၊ ဘယ်သို့သွားမလဲဆိုတာ ရှင်းလင်းခြင်းဟာ ဆုံးဖြတ်ချက်တွေကို လမ်းညွှန်ဖို့ အသုံးဝင်တယ်လို့ လမ်းညွှန်ထားကြတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီည ဦးဇင်းတို့ စိတ်ဝင်စားတာ စာတမ်းကောင်းကောင်းရေးနိုင်မလားဆိုတာတစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။ စာတမ်းကိုရေးတဲ့အခါ လောဘဝင်သလား၊ ဒေါသဝင်သလား၊ မောဟဝင်သလား၊ ကြောက်ရွံ့မှုဝင်သလား၊ မာနဝင်သလား၊ အလျင်လိုမှုဝင်သလားဆိုတာ သိနိုင်မလားဆိုတာပါ။ 

လူတစ်ယောက်က ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းကို “လူတွေဖတ်ပြီး အထင်ကြီးအောင်” လို့ ရေးနိုင်တယ်။ တစ်ယောက်က “တကယ်လုပ်နိုင်တာကို မျှတစွာပြောမယ်” လို့ ရေးနိုင်တယ်။ စာလုံးတူတူဖြစ်နိုင်တယ်၊ ဒါပေမဲ့ အတွင်းက စေတနာမတူနိုင်ဘူး။ ဒါကြောင့် ဒီညတရားမှာ စာကြောင်းကို စစ်တာထက် စာကြောင်းပေါ်လာစေတဲ့ စိတ်ကို စစ်ကြမယ်။

မြတ်စွာဘုရားရှင်က သတိပဋ္ဌာန်တရားမှာ စိတ်ကို စိတ်အဖြစ် ကြည့်တတ်ဖို့ သင်ကြားတော်မူတယ်။ စိတ်မှာ ရာဂရှိရင် ရာဂရှိတဲ့စိတ်လို့ သိ၊ ရာဂမရှိရင် မရှိတဲ့စိတ်လို့ သိ၊ ဒေါသရှိရင် ဒေါသရှိတဲ့စိတ်လို့ သိ၊ မောဟရှိရင် မောဟရှိတဲ့စိတ်လို့ သိ၊ စိတ်ကျဉ်းနေလား၊ ပြန့်ကျဲနေလားဆိုတာကိုလည်း အရှိအတိုင်း သိတတ်ဖို့ ပြထားတယ်။ ဒီနေရာက အရေးကြီးတယ်။ “ငါကလောဘကြီးတဲ့လူ” လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို တံဆိပ်ကပ်ရမယ်လို့ မဆိုဘူး။ “အခု ဒီအချိန် စိတ်မှာ လောဘရှိနေတယ်” လို့ သိရမယ်။ အဲဒီနှစ်ခု မတူဘူးနော်။ တစ်ခုက ကိုယ့်ကိုယ်ကို အပြစ်ကြီးတပ်တာ၊ တစ်ခုက လက်ရှိစိတ်အခြေအနေကို သတိနဲ့ သိတာ။ 

သူတော်ကောင်းတို့… စာတမ်းရေးတဲ့အချိန်မှာ တုံ့ပြန်မှု အရင်ပေါ်လာတတ်တယ်။ အဖွဲ့ဝင်တစ်ယောက်က “ဒီရည်ရွယ်ချက်က အရမ်းကြီးကျယ်တယ်၊ ကိုယ်တို့အရင်းအမြစ်နဲ့ မဖြစ်နိုင်သေးဘူး” လို့ ပြောလိုက်တယ်ဆိုပါစို့။ ဒါဟာ ဥပမာအနေနဲ့ ပြောတာပါ၊ တကယ်ဖြစ်ရပ်လို့ မဆိုပါဘူး။ အဲဒီစကားကြားတာနဲ့ ကိုယ့်အတွင်းမှာ “ငါ့ကို လျှော့တွက်တာလား” ဆိုတဲ့ စိတ်တက်လာနိုင်တယ်။ ရင်ပူလာနိုင်တယ်။ မျက်နှာတင်းလာနိုင်တယ်။ ချက်ချင်းပြန်ချေပချင်လာနိုင်တယ်။ အဲဒီအချိန်မှာ ပြဿနာက သူပြောတဲ့စာကြောင်းတစ်ကြောင်းထက် ကိုယ့်အတွင်းက တုံ့ပြန်မှုကို မသိတာ ဖြစ်တတ်တယ်။

ဒီလိုအချိန်မှာ ဦးဇင်းတို့ မေးရမယ့် ပထမဆုံးမေးခွန်းက “ဘာဖြစ်နေသလဲ” ပါ။ “ဘယ်သူမှားလဲ” မဟုတ်သေးဘူး။ “ဘာဖြစ်နေသလဲ”။ ရင်ထဲတင်းနေလား၊ စိတ်မရှည်ဖြစ်နေလား၊ ကိုယ့်စကားကို ကာကွယ်ချင်နေလား၊ လေးစားမခံရဘူးလို့ ထင်နေလား၊ အနိုင်ရချင်နေလား။ အခုဖြစ်နေတဲ့အရာကို အရင်သိရမယ်။ သတိဆိုတာ ချက်ချင်းတရားစီရင်တာ မဟုတ်ဘူး။ အရင်မြင်တာ။

သံယုတ္တနိကာယ် သလ္လသုတ်မှာ နာကျင်မှုတစ်ခုအပေါ် စိတ်က ထပ်ပြီး ပူလောင်တဲ့ တုံ့ပြန်မှုထည့်တဲ့အခါ မြားတစ်ချောင်းနောက် မြားတစ်ချောင်း ထပ်သလိုဖြစ်နိုင်တဲ့ ဥပမာရှိတယ်။ အဖွဲ့အစည်းအစည်းအဝေးမှာ တစ်ယောက်က ကိုယ့်အကြံကို မထောက်ခံတာဟာ ပထမဖြစ်ရပ်။ “သူက ငါ့ကို မလေးစားဘူး၊ ဒီအဖွဲ့က ငါ့ကို မလိုချင်တော့ဘူး၊ ငါရှုံးသွားပြီ” ဆိုတဲ့ ဇာတ်လမ်းတွေကို ကိုယ့်စိတ်က ဆက်တည်ဆောက်နေတာက ဒုတိယအလွှာ ဖြစ်နိုင်တယ်။ ဒီ analogies ကို စိတ်ပညာသက်သေပြချက်လို့ မပြောဘူးနော်။ သုတ်တော်ရဲ့ မြားနှစ်ချောင်းသဘောကို လက်တွေ့တုံ့ပြန်မှုနားလည်ဖို့ ချိန်ထိုးသုံးတာပဲ။ 

အဲဒီတော့ ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းကို အဖွဲ့လိုက်ရေးနေတဲ့အချိန် “စကားတစ်ခွန်း” နဲ့ “ကိုယ့်စိတ်က ပြုလုပ်ထားတဲ့ ဇာတ်လမ်း” ကို ခွဲတတ်ဖို့ လိုတယ်။ သူက “ဒီစာကြောင်းကို တိုအောင်လုပ်ရအောင်” လို့ပဲ ပြောတာလား။ ကိုယ်က “ငါ့အမြင်ကို ဖျက်ချင်တယ်” လို့ အဓိပ္ပာယ်ထပ်တင်လိုက်တာလား။ သူက “ဘတ်ဂျက်မလုံလောက်ဘူး” လို့ သတိပေးတာလား။ ကိုယ်က “ငါ့ကို မယုံဘူး” လို့ ခံယူလိုက်တာလား။ ဒီကွာခြားချက်ကို သိရင် ငြင်းခုံမှုတစ်ဝက်လောက်ဟာ စာကြောင်းကိစ္စမဟုတ်ဘဲ စိတ်တုံ့ပြန်မှုကိစ္စဖြစ်နေတတ်တယ်ဆိုတာ မြင်လာနိုင်တယ်။ ဒီဟာကို အဖွဲ့တိုင်းမှာ အမြဲဖြစ်တယ်လို့ အတည်မပြုဘူး။ ဦးဇင်းတို့ စဉ်းစားဖို့ illustrative case အဖြစ် သုံးတာပါ။

မဇ္ဈိမနိကာယ် ဒွေဓာဝိတက္ကသုတ်မှာ ဘုရားလောင်းတော်က ပေါ်လာတဲ့အတွေးတွေကို အမျိုးအစားခွဲပြီး စစ်ဆေးတော်မူတယ်။ လောဘဘက်၊ မုန်းတီးဘက်၊ ညှဉ်းပန်းဘက်ကို ဦးတည်တဲ့ အတွေးဟာ ကိုယ့်အတွက်၊ သူတစ်ပါးအတွက်၊ နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ထိခိုက်စေသလား၊ ပညာကိုပိတ်သလားဆိုတာ ဆင်ခြင်တော်မူတယ်။ တစ်ဖက်မှာ စွန့်လွှတ်မှု၊ မမုန်းတီးမှု၊ မညှဉ်းပန်းမှုဘက်ကို ဦးတည်တဲ့ အတွေးတွေကို မွေးမြူတော်မူတယ်။ 

ဒီသဘောကို purpose workshop တစ်ခုမှာ လက်တွေ့သုံးကြည့်ရအောင်။ “ဒီစာကြောင်းကို ငါမပြောင်းဘူး၊ ငါရေးထားတာပဲ အကောင်းဆုံး” ဆိုတဲ့ အတွေးပေါ်လာရင် မေးပါ—ဒီအတွေးက ကိုယ့်ကို လွတ်လပ်စေသလား၊ အဖွဲ့ကို နားထောင်နိုင်စေသလား၊ ဒါမှမဟုတ် မာနကို ပိုထူစေသလား။ “သူတို့ပြောတာ မကောင်းဘူးဆိုတာ ပြသလိုက်မယ်” ဆိုတဲ့အတွေးပေါ်လာရင် မေးပါ—ဒီအတွေးက ပြဿနာကို ဖြေရှင်းမလား၊ ဒါမှမဟုတ် လူကို ထိခိုက်စေမလား။ “နားထောင်ပြီး အချက်အလက်ကြည့်မယ်၊ သင့်တော်တာပြင်မယ်” ဆိုတဲ့အတွေးပေါ်လာရင်လည်း အဲဒီဘက်ကို တည်ငြိမ်အောင်လုပ်နိုင်မလား စမ်းကြည့်ရမယ်။

ဒီမှာ နောက်တစ်ခု အရေးကြီးတယ်။ ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းတယ်လို့ ယုံကြည်နေတဲ့အချိန်မှာ လောဘဝင်တာကို သိဖို့ ပိုခက်တတ်တယ်။ “ကောင်းတာလုပ်နေတာပဲ” ဆိုပြီး ကိုယ့်ရည်ရွယ်ချက်ကို စစ်မကြည့်တော့ဘူး။ လူမှုကောင်းကျိုးအတွက် ဆိုပြီး နာမည်ကြီးချင်စိတ် ဝင်လာနိုင်တယ်။ ပညာရေးအတွက်ဆိုပြီး ထိန်းချုပ်ချင်စိတ် ဝင်လာနိုင်တယ်။ ဘာသာရေးအတွက်ဆိုပြီး မတူတဲ့အသံကို မကြားချင်စိတ် ဝင်လာနိုင်တယ်။ ကောင်းတဲ့ခေါင်းစဉ်က အတွင်းက မကောင်းတဲ့စိတ်ကို အလိုအလျောက် သန့်စင်ပေးတာ မဟုတ်ဘူး။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် နိဗ္ဗေဓိကသုတ်မှာ “စေတနာကို ကံလို့ ဟောတော်မူတယ်” ဆိုတဲ့ အဓိကသဘောကို တွေ့ရတယ်။ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်နဲ့ လုပ်တဲ့အလုပ်တွေဟာ စေတနာနဲ့ ဆက်စပ်တယ်။ ဒီတရားကို purpose statement နဲ့ ဆက်သုံးတဲ့အခါ “စာတမ်းရေးလိုက်တာနဲ့ ကုသိုလ်ကံအလိုအလျောက်ဖြစ်တယ်” လို့ မဆိုဘူး။ စာတမ်းရေးရာမှာ ဘယ်လိုစေတနာနဲ့ ပြောတယ်၊ ဘယ်လိုစေတနာနဲ့ လူတွေကို နားထောင်တယ်၊ ဘယ်လိုစေတနာနဲ့ ဆုံးဖြတ်တယ်ဆိုတာကို ပြန်စစ်ဖို့ သတိပေးတာ။ 

အခု ဦးဇင်းတို့ ကိုယ့်စိတ်တုံ့ပြန်မှုကို အမျိုးအစားနည်းနည်း ခွဲကြည့်ရအောင်။ ပထမ—ကြောက်ရွံ့မှု။ “ရည်ရွယ်ချက်ကို ကျဉ်းကျဉ်းရေးလိုက်ရင် အလှူရှင်မကြိုက်တော့ဘူး၊ ဖောက်သည်မဝင်တော့ဘူး၊ လူတွေက သေးတယ်ထင်မယ်” ဆိုတဲ့ စိတ်။ ဒုတိယ—အလွန်ကြီးကျယ်ချင်မှု။ ကိုယ်လုပ်နိုင်တာထက် လှပကြီးမားအောင် ရေးချင်တာ။ တတိယ—မာန။ “တည်ထောင်သူဆိုတာ ငါ၊ ငါ့စကားက နောက်ဆုံး” ဆိုတဲ့ စိတ်။ စတုတ္ထ—အလျင်လိုမှု။ တခြားအဖွဲ့ရဲ့ စာတမ်းကို ကူးပြီး မိမိအဖွဲ့နာမည်ပဲ ပြောင်းချင်တာ။ ပဉ္စမ—ချီးမွမ်းခံချင်မှု။ အမှန်ထက် image ကို ဦးစားပေးချင်တာ။ ဆဋ္ဌမ—ဝေဖန်မှုမခံချင်မှု။ အဖွဲ့ဝင်မေးခွန်းကို အန္တရာယ်တစ်ခုလို ခံယူတာ။ ဒီအရာတွေကို လူတိုင်းမှာ မဖြစ်မနေရှိတယ်လို့ မဆိုဘူး။ စိတ်ကို စစ်ဖို့ မေးခွန်းအမျိုးအစားအဖြစ်သာ သုံးပါ။

သူတော်ကောင်းတို့… သတိထားရမယ့် နောက်တစ်ချက်က “သတိရှိခြင်း” နဲ့ “ခံစားချက်ကို ဖိနှိပ်ခြင်း” မတူဘူး။ ဒေါသထွက်နေတာကို သိရင် ဒေါသမဖြစ်သလို မဟန်ဆောင်ရဘူး။ ကြောက်နေတာကို သိရင် “ငါမကြောက်ဘူး” လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို မလိမ်ရဘူး။ ဝမ်းသာနေတာကိုလည်း မပယ်ရဘူး။ စိတ်အခြေအနေကို သိပြီး အဲဒီစိတ်က လုပ်ရပ်ကို အုပ်ချုပ်မသွားအောင် စောင့်ကြည့်တာက အရေးကြီးတယ်။

မဇ္ဈိမနိကာယ် အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်မှာ ရာဟုလာအား မှန်ကို ဥပမာထားပြီး ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်ကံကို မပြုမီ၊ ပြုနေစဉ်၊ ပြုပြီးနောက် ပြန်လည်ဆင်ခြင်ရမယ်ဆိုတဲ့ သဘောကို သင်ကြားတော်မူတယ်။ ကိုယ့်ကို ထိခိုက်မလား၊ သူတစ်ပါးကို ထိခိုက်မလား၊ နှစ်ဖက်စလုံးကို ထိခိုက်မလားဆိုတာ စစ်ရမယ်။ ဒီ framework က ဒီညတရားနဲ့ အလွန်လိုက်ဖက်တယ်။ 

ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းရေးမပြုမီ—“အခု ငါဘာလိုချင်လို့ ရေးနေတာလဲ” ကို စစ်။ ရေးနေစဉ်—“ငါ့စကားက လူတွေကို တိတ်စေသလား၊ နားထောင်စေသလား၊ ပိုရှင်းစေသလား၊ ပိုရှုပ်စေသလား” ကို စစ်။ ရေးပြီးနောက်—“ဒီစာတမ်းဟာ အမှန်ကို ထင်ဟပ်လား၊ အလှဆင်ထားတာများလား၊ ဘယ်သူ့အသံကို မထည့်ထားမိလဲ၊ ဘာကို ပြန်ပြင်ရမလဲ” ကို စစ်။ ဒါက တရားကျမ်းထဲက purpose statement အဆင့်သုံးဆင့်မဟုတ်ဘူး။ ရာဟုလာအား သင်ကြားထားတဲ့ မပြုမီ၊ ပြုနေစဉ်၊ ပြုပြီးနောက် ပြန်ဆင်ခြင်မှုကို ခေတ်သစ်အလုပ်နဲ့ အသုံးချတာပါ။

ဒီအလေ့အကျင့်ရှိရင် အမှားကို ဝန်ခံဖို့ လွယ်လာတယ်။ အဖွဲ့အစည်းမှာ အမှားဆိုတာ အမြဲတမ်း အကျင့်ပျက်မှုကြီးတစ်ခုမဟုတ်ဘူး။ တခါတလေ စကားမရှင်းတာ၊ scope ကြီးသွားတာ၊ လူတစ်စုကို မထည့်မိတာ၊ အရင်းအမြစ်နဲ့ မကိုက်တာ၊ အချိန်ကာလအတွက် မဖြစ်နိုင်သေးတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။ အဲဒါကို ပြန်ပြင်တာ ရှုံးနိမ့်ခြင်းမဟုတ်ဘူး။ အမှန်နဲ့နီးလာခြင်း ဖြစ်နိုင်တယ်။

ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းအကဲဖြတ်ရေးလမ်းညွှန်တွေကလည်း organization profile, mission, values, context, stakeholder, performance facts စတာတွေကို ကိုယ့်အဖွဲ့အကြောင်း ရှင်းလင်းစွာသိဖို့နဲ့ gap တွေကို တွေ့ဖို့ အသုံးပြုကြတယ်။ 

ထို့အပြင် ethics, transparency, management by fact, valuing people စတဲ့ အယူအဆတွေကို စနစ်ကောင်းတစ်ခုအတွက် အရေးကြီးတဲ့တန်ဖိုးများအဖြစ် တင်ပြထားတယ်။ ဦးဇင်းတို့ ဒီ modern guidance ကို ဓမ္မကို သက်သေပြဖို့ မသုံးဘူး။ ဒါပေမဲ့ “ကိုယ့်အဖွဲ့အကြောင်းကို အမှန်အတိုင်းမြင်ခြင်း” နဲ့ “ကိုယ့်စိတ်ကို အမှန်အတိုင်းမြင်ခြင်း” နှစ်ခု တစ်ပြိုင်နက် လေ့ကျင့်လို့ ရတယ်ဆိုတာ လက်တွေ့ကောင်းတဲ့ ချိတ်ဆက်မှုတစ်ခု ဖြစ်တယ်။ 

ဒကာ ဒကာမတို့… အဖွဲ့ရဲ့ purpose ကို ရေးတဲ့အချိန် ကိုယ့်စိတ်က ဘယ်နေရာမှာ အများဆုံး တုန်လှုပ်တတ်သလဲဆိုတာ သတိထားပါ။ “ဘယ်သူက နောက်ဆုံးဆုံးဖြတ်မလဲ” ဆိုတဲ့နေရာလား။ “အမြတ်နဲ့ ကောင်းကျိုး ဘယ်လိုချိန်ညှိမလဲ” ဆိုတဲ့နေရာလား။ “အဖွဲ့ဝင်တွေ ဘယ်လောက်ပါဝင်ခွင့်ရှိမလဲ” ဆိုတဲ့နေရာလား။ “မလုပ်နိုင်တာကို မလုပ်နိုင်သေးဘူးလို့ ရေးမလား” ဆိုတဲ့နေရာလား။ အဲဒီနေရာတွေဟာ စာတမ်းရဲ့ technical problem ပဲ မဟုတ်ဘဲ စိတ်ရဲ့ attachment ပေါ်လာရာနေရာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။

ဥပမာအနေနဲ့ စိတ်ကူးကြည့်ရအောင်။ တည်ထောင်သူတစ်ယောက်က “တစ်နိုင်ငံလုံးအတွက် အကောင်းဆုံးဝန်ဆောင်မှုကို ပေးမည်” လို့ ရေးထားတယ်။ အဖွဲ့ဝင်တစ်ယောက်က “အခုကျွန်တော်တို့က မြို့တစ်မြို့တည်းမှာပဲ လုပ်နိုင်သေးတယ်၊ စာတမ်းကို လက်ရှိစွမ်းရည်နဲ့ ကိုက်အောင် ရေးရအောင်” လို့ အကြံပေးတယ်။ အဲဒီအချိန် တည်ထောင်သူရဲ့ စိတ်မှာ “ငါ့အိပ်မက်ကို သတ်တာလား” ဆိုတဲ့ ဒေါသတက်နိုင်တယ်။ ဒါဟာ hypothetical case ပဲ။ ဒီမှာ ဦးဇင်းတို့ စိတ်ကိုမေးရမှာက—“အိပ်မက်ကို ကာကွယ်နေတာလား၊ အတ္တပုံရိပ်ကို ကာကွယ်နေတာလား၊ အချက်အလက်ကို နားထောင်နိုင်သေးလား” ဆိုတာ။

တစ်ချိန်တည်းမှာ အဖွဲ့ဝင်ဘက်ကလည်း စိတ်စစ်ရမယ်။ “တည်ထောင်သူကို အနိုင်ယူချင်လို့ ပြောနေတာလား၊ တကယ်အန္တရာယ်ကို သတိပေးတာလား၊ ကိုယ့်အမြင်ကိုပဲ မှန်တယ်လို့ယူနေတာလား” ဆိုတာ ပြန်မေးရမယ်။ သတိတရားက ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်ကိုပဲ စစ်တာမဟုတ်ဘူး။ အဖွဲ့ဝင်တိုင်း ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်စစ်ရတာ။ ဒီလိုမှ meeting က လူတစ်ယောက်ကို စီရင်တဲ့နေရာမဟုတ်ဘဲ အမှန်ကို အတူရှာတဲ့နေရာ ဖြစ်လာနိုင်တယ်။

ဒါပေမဲ့ “အေးအေးဆေးဆေး နားထောင်ပါ” ဆိုတာနဲ့ မပြီးဘူး။ အကုသိုလ်အတွေး တက်လာပြီး ထပ်ထပ်ဝင်နေရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ဝိတက္ကသဏ္ဌာနသုတ်မှာ မကောင်းတဲ့အတွေးတွေကို ကိုင်တွယ်ဖို့ နည်းလမ်းအဆင့်ဆင့် သင်ကြားထားတယ်။ ကောင်းတဲ့အာရုံဘက် ပြောင်းခြင်း၊ မကောင်းတဲ့အတွေးရဲ့ အပြစ်ကို ကြည့်ခြင်း၊ မလိုက်ပါဘဲ လျစ်လျူရှုခြင်း၊ အတွေးဖြစ်စဉ်ကို အေးစေခြင်း၊ လိုအပ်ရင် စိတ်အားနဲ့ ထိန်းခြင်း စတဲ့နည်းတွေ ပါတယ်။ ဒီသုတ်တော်ကို purpose workshop အတွက် တိုက်ရိုက်လုပ်ထုံးလုပ်နည်းလို့ မဆိုဘူး။ ဒါပေမဲ့ “ဒေါသတက်တယ်—ဒါကြောင့် ငါအခုချက်ချင်းပြောရမယ်” ဆိုတဲ့ အလိုအလျောက်တုံ့ပြန်မှုကို ခဏရပ်ပြီး နည်းလမ်းတစ်ခုရွေးနိုင်တယ်ဆိုတာ လေ့ကျင့်ဖို့ သင်ခန်းစာရတယ်။ 

အဲဒီတော့ စာတမ်းရေးအစည်းအဝေးမှာ စိတ်အရမ်းတက်လာရင် လက်တွေ့အလုပ်ပေးကို လုပ်ကြည့်ပါ။ ပထမ—မပြောသေးဘဲ အသက်ရှူသံတစ်ကြိမ်နှစ်ကြိမ်ကို သိပါ။ ဒုတိယ—စိတ်ကို နာမည်ပေးပါ၊ “ဒေါသရှိတယ်၊ ကြောက်တယ်၊ အနိုင်ရချင်တယ်၊ အလျင်လိုတယ်” လို့။ တတိယ—ခန္ဓာကိုယ်မှာ ဘယ်လိုခံစားနေရလဲ သိပါ၊ ရင်တင်းလား၊ လည်ပင်းတင်းလား၊ မျက်နှာပူလား။ စတုတ္ထ—“ငါခုန ပြောမယ့်စကားက ပြဿနာကို ရှင်းမလား၊ လူကို ထိမလား” မေးပါ။ ပဉ္စမ—စာတမ်းရဲ့ အချက်အလက်နဲ့ ကိုယ့်အမြင်ကို ခွဲပါ။ ဆဋ္ဌမ—ပြောမယ့်စာကြောင်းကို တစ်ကြိမ် ပျော့ပြီး မှန်အောင် ပြန်တည်ဆောက်ပါ။ သတ္တမ—ပြောပြီးရင် အခြားသူနားလည်လား ပြန်မေးပါ။

ဒီခုနစ်ချက်က canonical စာရင်းမဟုတ်ပါဘူး။ ဦးဇင်းတို့ ဓမ္မသဘောကို လက်တွေ့ meeting habit အဖြစ် ပြောင်းသုံးထားတဲ့ အလုပ်ပေးပါ။ မမှတ်မိရင် သုံးချက်ပဲ မှတ်ပါ—“ရပ်၊ သိ၊ ရွေး”။ ရပ်—ချက်ချင်းမတုံ့ပြန်နဲ့။ သိ—အခုစိတ်မှာ ဘာရှိလဲ သိ။ ရွေး—အမှန်နဲ့ အကျိုးရှိတာကို ရွေးပြီးမှ ပြော။

ဒီနေရာမှာ စာတမ်းရေးတဲ့အခါ “ကြောက်ရွံ့မှု” ကိုလည်း မဖယ်ပစ်ချင်ဘူး။ တခါတလေ ကြောက်ရွံ့မှုက အန္တရာယ်ရှိနိုင်တာကို သတိပေးနိုင်တယ်။ ဥပမာ—“ငွေမလုံလောက်ရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ” ဆိုတဲ့စိုးရိမ်မှုက risk planning ကို သတိပေးနိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ ကြောက်စိတ်က အချက်အလက်အားလုံးကို အုပ်ပြီး “ဘာမှမလုပ်တော့ဘူး” လို့ ဦးတည်သွားရင် အဲဒီအချိန် စိတ်ကို ပြန်ကြည့်ရမယ်။ သတိဆိုတာ စိုးရိမ်မှုအားလုံးကို အကျိုးမရှိဘူးလို့ ပယ်တာမဟုတ်ဘူး။ ဘယ်စိုးရိမ်မှုက အချက်အလက်အပေါ်တည်သလဲ၊ ဘယ်ဟာက ကိုယ့်စိတ်တည်ဆောက်မှုလဲ ခွဲဖို့ ကူညီတာ။

“ချီးမွမ်းခံချင်မှု” လည်း အတူတူပဲ။ လူတွေက စာတမ်းကို ကြိုက်ရင် ဝမ်းသာနိုင်တယ်။ ဝမ်းသာတာကို မဖျက်ရဘူး။ ဒါပေမဲ့ “လူကြိုက်ဖို့အတွက် အမှန်ကို ပြောင်းရေးမလား” ဆိုတဲ့အထိ ရောက်သွားပြီလား စစ်ရမယ်။ ကိုယ့်အဖွဲ့မှာ လူဆယ်ယောက်ပဲရှိသေးပေမယ့် “ကမ္ဘာတစ်ဝန်းလုံးကို ဦးဆောင်နေသည်” လို့ အလှဆင်ချင်လာရင်၊ ဒီစာကြောင်းက branding မေးခွန်းတစ်ခုတည်း မဟုတ်တော့ဘူး။ သစ္စာနဲ့ပတ်သက်လာပြီ။

ဓမ္မပဒ ပထမဝဂ်က စိတ်ဟာ အပြောအဆိုနဲ့ အပြုအမူတို့မှာ အရေးကြီးတဲ့အခန်းကဏ္ဍရှိကြောင်း ရှင်းပြထားပြီး၊ မုန်းတီးမှုကို မုန်းတီးမှုနဲ့ မငြိမ်းနိုင်ဘဲ မမုန်းတီးမှုဘက်ကသာ ငြိမ်းနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ အနှစ်သာရလည်း ပါတယ်။ ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းအတွက် သဘောမတူမှုတစ်ခုကို ရန်ပွဲဖြစ်အောင်လုပ်မလား၊ အမှန်ပိုရှင်းအောင်လုပ်မလားဆိုတာမှာ ကိုယ့်စိတ်ရဲ့ အရည်အသွေးက အရေးကြီးတယ်။ 

ဒကာ ဒကာမတို့… တချို့သူတွေက “ငါ့စိတ်ကို စောင့်ကြည့်နေမယ်ဆို အလုပ်နှေးသွားမှာပေါ့” လို့ စဉ်းစားနိုင်တယ်။ သတိက အလုပ်တိုင်းကို အလွန်နှေးအောင်လုပ်တာ မဟုတ်ဘူး။ အရေးကြီးတဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်မတိုင်ခင် မိနစ်ဝက်၊ စက္ကန့်အနည်းငယ်၊ မေးခွန်းတစ်ခု ထည့်နိုင်ရင် နောက်ပိုင်းတစ်နာရီငြင်းခုံရတာ လျော့နိုင်တယ်။ ဒါကို အမြဲတမ်းဖြစ်မယ်လို့ အာမခံမပြောဘူး။ လက်တွေ့ပြုပြင်နိုင်တဲ့ habit တစ်ခုအဖြစ် သဘောထားပါ။

အဖွဲ့တစ်ခုက purpose statement ကို အတည်ပြုမယ်ဆိုရင် စာကြောင်းတစ်ကြောင်းကိုသာ မဲခွဲဖို့ မလုံလောက်တတ်ဘူး။ အဲဒီစာကြောင်းရေးရာမှာ ဘယ်အသံတွေ ပါခဲ့သလဲ၊ ဘယ်အသံတွေ ပျောက်ခဲ့သလဲ၊ ဘယ်အချက်အလက်ကို ကြည့်ခဲ့သလဲ၊ ဘယ်အန္တရာယ်ကို သိသိကြီးနဲ့ လျစ်လျူရှုခဲ့သလဲ၊ ဘယ်အကျိုးခံစားသူကို အားနည်းလို့ မကြားခဲ့သလဲဆိုတာ ပြန်မေးရမယ်။ အပြင်စနစ်က transparency လိုသလို အတွင်းစိတ်ကလည်း transparency လိုတယ်။ ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်ဖုံးနေမယ်ဆို အဖွဲ့စာတမ်းလည်း တစ်ချိန်မှာ ဖုံးကွယ်တဲ့စကားဖြစ်လာနိုင်တယ်။

ဒီည အလုပ်ပေးတစ်ခု ထပ်ပေးမယ်။ purpose statement draft တစ်စောင်ကို ထားပြီး စာကြောင်းတစ်ကြောင်းစီဖတ်ပါ။ စာလုံးပြင်မယ့်အစား စိတ်ကို စစ်ပါ။ ပထမ—ဒီစာကြောင်းကို ဖတ်ရင် စိတ်က ဘာခံစားလဲ။ ဒုတိယ—ဘာကို ကာကွယ်ချင်လာလဲ။ တတိယ—ဘယ်သူ့အသံကို ငြင်းချင်လာလဲ။ စတုတ္ထ—လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟထဲက ဘာတစ်ခုဝင်လာလဲ။ ပဉ္စမ—ဒီစာကြောင်းဟာ ကိုယ်လုပ်နိုင်တာနဲ့ ကိုက်လား။ ဆဋ္ဌမ—မေတ္တာနဲ့သစ္စာ မပျက်ဘဲ ပိုရှင်းအောင်ရေးလို့ရလား။ သတ္တမ—တစ်နှစ်အကြာမှာ ဒီစာကို ပြန်ဖတ်ရင် ကိုယ့်ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ရှင်းပြနိုင်မလား။

ဒီမေးခွန်းတွေကို ဖြေတဲ့အခါ “မှန်တဲ့အဖြေ” ထုတ်ဖို့ အလျင်မလိုပါနဲ့။ တခါတလေ “မသိသေးဘူး” ဆိုတာ မှန်တဲ့အဖြေ ဖြစ်နိုင်တယ်။ Purpose statement ထဲမှာ uncertainty တစ်ခုရှိရင် စနစ်နဲ့ပြန်ရှာရမယ်။ Stakeholder ကို မေးရမယ်။ အချက်အလက်စုရမယ်။ ဘတ်ဂျက်ကြည့်ရမယ်။ ဥပဒေကြည့်ရမယ်။ လုပ်နိုင်စွမ်းကြည့်ရမယ်။ “ငါထင်တာမှန်” ဆိုတာကို evidence အဖြစ် မတင်ရဘူး။

သတိပညာရှိတဲ့ အဖွဲ့ဝင်ဆိုတာ စိတ်မတုံ့ပြန်တဲ့ လူတစ်ယောက်မဟုတ်ဘူး။ တုံ့ပြန်မှုကို သိပြီး တုံ့ပြန်မှုနောက် မလိုက်မိအောင် လေ့ကျင့်တဲ့သူ။ ဒေါသထွက်တယ်—သိတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒေါသကို meeting chair ပေးမထားဘူး။ ကြောက်တယ်—သိတယ်။ ဒါပေမဲ့ ကြောက်စိတ်ကို budget committee တစ်ခုလုံးပေးမထားဘူး။ မာနတက်တယ်—သိတယ်။ ဒါပေမဲ့ မာနကို final approver မခန့်ဘူး။ ဒီလိုပြောတာ analogy ပါနော်။ စိတ်အခြေအနေတွေကို အဖွဲ့အစည်းရာထူးတွေနဲ့ တန်းတူအဖြစ် မသတ်မှတ်ပါဘူး။ နားလည်လွယ်အောင် ချိန်ထိုးပြတာ။

ဒီလို သတိထားတဲ့အခါ အဖွဲ့အစည်းရဲ့ purpose statement ဟာ တစ်ကြိမ်ရေးပြီး မထိရတဲ့ ကျောက်စာမဖြစ်တော့ဘူး။ အမှန်က ပြောင်းလဲလာတယ်၊ လူလိုအပ်ချက်ပြောင်းတယ်၊ အရင်းအမြစ်ပြောင်းတယ်၊ နည်းပညာပြောင်းတယ်။ ဒါပေမဲ့ စာတမ်းပြင်တိုင်းလည်း ဖက်ရှင်လို မပြောင်းရဘူး။ “အခု trend ဘာလဲ” လို့ပဲ မကြည့်ဘဲ “မူလကောင်းကျိုးက ဘာ၊ လက်ရှိအမှန်က ဘာ၊ ပြောင်းရတာက လောဘကြောင့်လား၊ လိုအပ်ချက်ကြောင့်လား” လို့ စစ်ရမယ်။

သူတော်ကောင်းတို့… ဒီညရဲ့အဓိကက purpose statement အကြောင်းပြောပြီး management lecture လုပ်ဖို့ မဟုတ်ဘူး။ စာတမ်းတစ်စောင်ဟာ ကိုယ့်စိတ်ကို မြင်နိုင်တဲ့ မှန်တစ်ချပ် ဖြစ်လာနိုင်တယ်လို့ ပြောတာ။ စာကြောင်းတစ်ကြောင်းကို ပြင်ခိုင်းလို့ ဒေါသတက်တဲ့အခါ ကိုယ့် attachment ကို မြင်နိုင်တယ်။ အခြားသူအကြံက ပိုကောင်းလို့ မနာလိုတဲ့အခါ မာနကို မြင်နိုင်တယ်။ မလုပ်နိုင်တာကို လုပ်နိုင်တယ်လို့ ရေးချင်တဲ့အခါ image craving ကို မြင်နိုင်တယ်။ အားနည်းသူရဲ့အသံကို ကြားပြီး စာတမ်းပြန်ပြင်နိုင်တဲ့အခါ မေတ္တာနဲ့ တာဝန်ယူမှုကို မြင်နိုင်တယ်။

ဒါကြောင့် purpose statement review meeting ကို တစ်ကြိမ်အလုပ်ပဲလို့ မယူပါနဲ့။ ကိုယ့်စိတ်ကို လေ့ကျင့်ရတဲ့အခွင့်အရေးအဖြစ်လည်း သုံးနိုင်တယ်။ Meeting မစခင် တစ်မိနစ်ငြိမ်။ “ဒီနေ့ အနိုင်ရဖို့မဟုတ်၊ အမှန်ပိုရှင်းဖို့” လို့ စိတ်ထား။ အခြားသူပြောချိန် ဖြတ်မပြောဘဲ နားထောင်။ ကိုယ့်စိတ်တက်လာရင် ရပ်၊ သိ၊ ရွေး။ ဆုံးဖြတ်ပြီးရင် ဘာကြောင့်ဆုံးဖြတ်တယ်ဆိုတာ မှတ်တမ်းတင်။ နောက်တစ်နေ့မှာ ပြန်ဖတ်ပြီး ကိုယ့်စိတ်နဲ့ ကိုယ့်ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြန်စစ်။

ညအဆုံးမှာ သုံးကြောင်းမှတ်တမ်းရေးကြည့်ပါ။ “ဒီနေ့ ဘာစိတ်ပေါ်ခဲ့လဲ။ အဲဒီစိတ်နောက် ဘာလုပ်မိလဲ။ မနက်ဖြန် ဘာကို ပြင်မလဲ။” ဒီသုံးကြောင်းဟာ အလွန်ကြီးတဲ့ meditation report မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်စိတ်ကို မဖုံးဘဲ သိဖို့၊ အမှားကို အနာဂတ်မှာ လျှော့ဖို့၊ ကောင်းတဲ့အလေ့အကျင့်ကို ထပ်လုပ်ဖို့ အလေ့အထတစ်ခုသာ ဖြစ်တယ်။

နောက်တစ်ခု သတိထားစရာရှိတယ်။ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ အားလုံးတိတ်နေတယ်ဆိုတာ အားလုံးသဘောတူတယ်လို့ မဆိုနိုင်ဘူး။ တစ်ချို့က မပြောရဲလို့ တိတ်နေနိုင်တယ်၊ တစ်ချို့က မကြားရဘူးလို့ ခံစားလို့ တိတ်နေနိုင်တယ်၊ တစ်ချို့က ကိုယ့်အမြင်မပြည့်စုံသေးလို့ တိတ်နေနိုင်တယ်။ ဒါတွေကို ဖြစ်ရပ်မှန်အဖြစ် မယူဘဲ ဖြစ်နိုင်ခြေဥပမာအဖြစ်သာ စဉ်းစားပါ။ Purpose review မှာ “မပြောတဲ့အသံကို ဘယ်လိုကြားမလဲ” ဆိုတဲ့မေးခွန်းလည်း ပါသင့်တယ်။ ခေါင်းဆောင်ရဲ့ စိတ်တုံ့ပြန်မှုက လူတွေကို ပြောရဲစေသလား၊ ပိတ်စေသလားဆိုတာလည်း ပြန်ကြည့်ရမယ်။ မေးခွန်းတစ်ခုမေးလိုက်တိုင်း ခေါင်းဆောင်မျက်နှာပျက်သွားရင် နောက်တစ်ခါ လူတွေ မေးခွန်းမမေးတော့နိုင်ဘူး။ ဒါဟာ အမြဲဖြစ်မယ်လို့ မဆိုဘူး၊ သတိထားစရာ interaction pattern တစ်ခုအဖြစ်ပဲ ယူပါ။

ချီးမွမ်းခြင်းနဲ့ ကဲ့ရဲ့ခြင်းကိုလည်း စာတမ်းပြန်လည်သုံးသပ်ရာမှာ လေ့ကျင့်ခန်းတစ်ခုလုပ်နိုင်တယ်။ လူတစ်ယောက်က “ဒီစာတမ်းက အရမ်းကောင်းတယ်” လို့ ပြောရင် စိတ်က ပွင့်လာတယ်။ တစ်ယောက်က “မရှင်းဘူး” လို့ ပြောရင် စိတ်က ချက်ချင်းကျဉ်းသွားတယ်။ အဲဒီနှစ်ခုစလုံးကို သတိထားပါ။ ချီးမွမ်းတာကြောင့် အမှားကို မမြင်တော့မလား၊ ကဲ့ရဲ့တာကြောင့် အသုံးဝင်တဲ့ feedback ကို ပယ်မလား။ Purpose statement ကို ကာကွယ်နေတာလား၊ ကိုယ့်ဂုဏ်သိက္ခာပုံရိပ်ကို ကာကွယ်နေတာလား။ ဒီမေးခွန်းတွေက စိတ်ကို အပြစ်တင်ဖို့မဟုတ်ဘဲ လွတ်လပ်စွာ မြင်နိုင်ဖို့ပါ။

နောက်ဆုံးတော့ အမှားတွေ့ရင် ကိုယ့်ကိုယ်ကို နှိပ်စက်မနေပါနဲ့။ “ငါ့မှာ မာနရှိသွားတယ်” လို့ သိတာက အရှုံးမဟုတ်ဘူး။ မသိဘဲ အဲဒီမာနနောက် လိုက်နေခြင်းထက် သိသွားခြင်းက လေ့ကျင့်ဖို့တံခါးဖွင့်ပေးတယ်။ သိပြီးရင် တောင်းပန်နိုင်တယ်၊ စကားပြန်ပြင်နိုင်တယ်၊ စာတမ်းပြန်ရေးနိုင်တယ်၊ ဆုံးဖြတ်ချက်ပြန်စစ်နိုင်တယ်။ ဓမ္မလေ့ကျင့်မှုဟာ “ငါအမြဲမှန်ရမယ်” ဆိုတဲ့ project မဟုတ်ဘူး။ မှားတာကို သိပြီး မကောင်းတာကို လျှော့၊ ကောင်းတာကို တိုး၊ ပညာကို ပိုရှင်းအောင် လေ့ကျင့်တဲ့လမ်းပါ။

အခု သစ္စာလေးပါးဘက်ကို နူးညံ့စွာ ဆင်းကြည့်ရအောင်။ Purpose statement ရေးရာမှာ သဘောမတူမှု၊ မသေချာမှု၊ ဝေဖန်မှု၊ အာဏာပြိုင်မှု၊ ချီးမွမ်းလိုမှုကြောင့် စိတ်ပင်ပန်းရတာတွေ ရှိနိုင်တယ်။ စာတမ်းကို ကိုယ့်အတ္တနဲ့ တစ်သားတည်းလုပ်ထားရင် စာကြောင်းတစ်ကြောင်းကို ဝေဖန်တာတောင် ကိုယ့်ကို ဝေဖန်တာလို ခံစားရနိုင်တယ်။ ဒီဖိစီးမှု၊ မပြည့်စုံမှု၊ ချုပ်ကိုင်မရမှုဘက်ကို ဒုက္ခသစ္စာအမြင်နဲ့ ကြည့်နိုင်တယ်။ Management problem တစ်ခုကို ဒုက္ခသစ္စာဆိုပြီး တန်းညှိတာ မဟုတ်ဘူး။ အတွေ့အကြုံထဲက ဒုက္ခသဘောကို မြင်တာ။

သမုဒယသစ္စာဘက်မှာ “ငါ့စကားပဲ နောက်ဆုံးဖြစ်ရမယ်၊ ငါ့နာမည်တက်ရမယ်၊ လူတိုင်းချီးမွမ်းရမယ်၊ ငါမမှားရဘူး၊ ငါ့အဖွဲ့က အခြားအဖွဲ့ထက်ကြီးရမယ်” ဆိုတဲ့ တဏှာ၊ မာန၊ အတ္တစွဲတွေကို ပြန်မြင်ရမယ်။ လောဘက purpose ကို image အဖြစ်ပြောင်းနိုင်တယ်။ ဒေါသက feedback ကို ရန်သူအဖြစ်ပြောင်းနိုင်တယ်။ မောဟက အချက်အလက်နဲ့ စိတ်ကူးကို ရောနိုင်တယ်။ ဒီအကြောင်းတွေကို မသိရင် စာတမ်းကောင်းကောင်းရှိလည်း အတွင်းမှာ ပူလောင်နေတတ်တယ်။

နိရောဓသစ္စာဘက်မှာ “သတိနဲ့ စိတ်ကြည့်ရင် အဖွဲ့အစည်းအမြဲအောင်မြင်မယ်” လို့ မဟောဘူး။ နိရောဓဟာ management success guarantee မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်စိတ်ထဲက တဏှာ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ မကျွေးဘဲ အေးရာဘက်၊ အမှန်ကို အမှန်အတိုင်း မြင်နိုင်ရာဘက်၊ ကိုယ့်အမြင်ကို မစွဲဘဲ သင့်တော်တာကို လက်ခံနိုင်ရာဘက်ကို ဦးတည်တာ။ ခဏတာ ဒေါသအေးသွားခြင်းက နိရောဓသစ္စာအပြည့်နဲ့ တူတယ်လို့ မဆိုဘူး။ ဒါပေမဲ့ အေးရာလမ်းကို လေ့ကျင့်တဲ့ အစတစ်ခု ဖြစ်နိုင်တယ်။

မဂ္ဂသစ္စာဘက်မှာတော့ လက်တွေ့လမ်း ရှင်းတယ်။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ—အဖွဲ့ရဲ့ အဖြစ်မှန်နဲ့ ကိုယ့်စိတ်ရဲ့ အဖြစ်မှန်ကို မလိမ်ဘဲကြည့်။ သမ္မာသင်္ကပ္ပ—အနိုင်ရချင်စိတ်ထက် အကျိုးပြုလိုမှု၊ မမုန်းလိုမှု၊ မညှဉ်းပန်းလိုမှုကို ရွေး။ သမ္မာဝါစာ—purpose meeting မှာ မှန်ပြော၊ အကျိုးရှိပြော၊ အချိန်သင့်ပြော၊ လူကို မခွဲပြော။ သမ္မာကမ္မန္တ—စာတမ်းနဲ့ကိုက်တဲ့ အလုပ်ကို လက်တွေ့လုပ်။ သမ္မာအာဇီဝ—အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ဝင်ငွေ၊ လုပ်ငန်း၊ အကျိုးအမြတ်ပုံစံတွေကို သမာဓိနဲ့ထိန်း။ သမ္မာဝါယာမ—မကောင်းတဲ့တုံ့ပြန်မှု မဖြစ်ခင် သတိထား၊ ဖြစ်ပြီးရင် ပိုမကြီးအောင် လျှော့၊ ကောင်းတဲ့စိတ်ကို မွေး။ သမ္မာသတိ—စိတ်တုံ့ပြန်မှုကို စိတ်တုံ့ပြန်မှုအဖြစ် သိ။ သမ္မာသမာဓိ—အဖွဲ့အစည်းရဲ့ အဓိကကောင်းကျိုးကို မပျောက်အောင် စိတ်ကို တည်ငြိမ်အောင်လေ့ကျင့်။

ဒကာ ဒကာမတို့… ဒီညက စာတမ်းတစ်စောင် ပြီးအောင်ရေးဖို့ထက် ကိုယ့်စိတ်တစ်ခဏကို ရှင်းအောင်မြင်ဖို့ ပိုအရေးကြီးပါတယ်။ စာတမ်းပြင်ရင် နောက်တစ်ကြိမ်ပြင်လို့ရတယ်။ ဒါပေမဲ့ စိတ်မသိဘဲ ပြောလိုက်တဲ့ စကားတစ်ခွန်းက လူတစ်ယောက်ရဲ့ ယုံကြည်မှုကို ထိခိုက်နိုင်တယ်။ စိတ်မသိဘဲ ချလိုက်တဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်တစ်ခုက အဖွဲ့ရဲ့ လမ်းကြောင်းကို ပြောင်းနိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် “Purpose Statement ကို ကောင်းအောင်ရေး” နဲ့အတူ “Purpose Statement ရေးနေတဲ့ စိတ်ကို သိ” ဆိုတဲ့ ဒုတိယအလုပ်ကို မမေ့ပါနဲ့။

အခု နောက်ဆုံးအလုပ်ပေးကို တစ်ကြောင်းပဲ မှတ်ထားပါ—“စာကြောင်းမပြင်ခင် စိတ်ကိုကြည့်၊ စိတ်ကိုတွေ့ပြီးမှ စကားကိုရွေး”။ ဒါကို ဒီညတစ်ခါ လုပ်နိုင်ရင် လုံလောက်တယ်။ မနက်ဖြန် နောက်တစ်ခါ။ တစ်နေ့တစ်ကြိမ် အလေ့အထ ဖြစ်လာရင် အဖွဲ့အစည်းစာတမ်းတွေထက် ပိုအရေးကြီးတဲ့ ကိုယ့်အတွင်းစနစ်လည်း တဖြည်းဖြည်း တည်လာမယ်။

ကိုယ့်စိတ်တုံ့ပြန်မှုကို ဖုံးမထားဘဲ သိနိုင်ကြပါစေ။ လောဘရှိရင် လောဘရှိတာ သိနိုင်ကြပါစေ။ ဒေါသရှိရင် ဒေါသရှိတာ သိနိုင်ကြပါစေ။ မောဟရှိရင် မောဟရှိတာ သိနိုင်ကြပါစေ။ သိပြီးနောက် အဲဒီစိတ်နောက် မလိုက်ဘဲ အကျိုးရှိတဲ့စကား၊ အကျိုးရှိတဲ့လုပ်ရပ်ကို ရွေးနိုင်ကြပါစေ။

အဖွဲ့အစည်းတိုင်း ရည်ရွယ်ချက်ကို စကားလုံးလှဖို့ထက် အမှန်ဖြစ်ဖို့ ဦးစားပေးနိုင်ကြပါစေ။ ခေါင်းဆောင်သူတွေ ဝေဖန်သံကို ရန်သူမထင်ဘဲ စိစစ်သံအဖြစ် နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။ အဖွဲ့ဝင်တွေ အနိုင်ယူဖို့မဟုတ်ဘဲ အမှန်ရှာဖို့ ဆွေးနွေးနိုင်ကြပါစေ။ မလုပ်နိုင်သေးတာကို မလုပ်နိုင်သေးဘူးလို့ ရိုးသားစွာပြောနိုင်ကြပါစေ။ လုပ်နိုင်တာကို တာဝန်ယူပြီး လုပ်နိုင်ကြပါစေ။

ယနေ့ နာယူရသော တရား၏ ကုသိုလ်အဖို့ဘာဂကို မိဘဆရာသမားတို့အားလည်းကောင်း၊ ကျေးဇူးရှင်အပေါင်းတို့အားလည်းကောင်း၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အားလည်းကောင်း အမျှပေးဝေကြပါစေ။ သတ္တဝါအပေါင်း ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။ ဘေးရန်ခပ်သိမ်းမှ ကင်းကြပါစေ။ အဖွဲ့အစည်းနှင့် အလုပ်ခွင်များတွင် သစ္စာ၊ မေတ္တာ၊ သတိ၊ ပညာတို့ ထွန်းကားကြပါစေ။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ကိုးကားစာရင်း

၁။ ဝိပဿနာသုတေသနအဖွဲ့။ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ပိဋကတ်ဒစ်ဂျစ်တယ်မူ၊ https://www.tipitaka.org/ ။ ဤတရား၏ ပင်မပါဠိသက်သေအဖြစ် အသုံးပြုသည်။

၂။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၀၊ သတိပဋ္ဌာနသုတ်၊ စိတ္တာနုပဿနာအပိုင်း။ ဘိက္ခုသုဇာတော အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်၊ SuttaCentral, https://suttacentral.net/mn10/en/sujato ။ ပင်မပါဠိမူကို ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာဒစ်ဂျစ်တယ်မူနှင့် စစ်ဆေးထားသည်။

၃။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၉၊ ဒွေဓာဝိတက္ကသုတ်။ ဘိက္ခုဗောဓိ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်၊ SuttaCentral, https://suttacentral.net/mn19/en/bodhi ။

၄။ စံယုတ္တနိကာယ် ၃၆.၆၊ သလ္လသုတ်။ ဘိက္ခုသုဇာတော အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်၊ SuttaCentral, https://suttacentral.net/sn36.6/en/sujato ။

၅။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၆.၆၃၊ နိဗ္ဗေဓိကသုတ်။ သာနိဿရဘိက္ခု အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်၊ SuttaCentral, https://suttacentral.net/an6.63/en/thanissaro ။

၆။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၁၊ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်။ ဘိက္ခုသုဇာတော အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်၊ SuttaCentral, https://suttacentral.net/mn61/en/sujato ။

၇။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၀၊ ဝိတက္ကသဏ္ဌာနသုတ်။ ဘိက္ခုဗောဓိ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်၊ SuttaCentral, https://suttacentral.net/mn20/en/bodhi ။

၈။ ဓမ္မပဒ၊ ယမကဝဂ်၊ ဂါထာ ၁–၅။ အာစရိယဗုဒ္ဓရက္ခိတ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်၊ SuttaCentral, https://suttacentral.net/dhp1-20/en/buddharakkhita ။

၉။ National Institute of Standards and Technology. “Baldrige Criteria Commentary.” Organizational Profile, mission, values, purpose and organizational context ဆိုင်ရာ official guidance. https://www.nist.gov/baldrige/baldrige-criteria-commentary . Accessed 28 August 2026.

၁၀။ National Institute of Standards and Technology. “Baldrige Organizational Profile.” Organizational self-assessment, key information gaps, performance requirements and context ဆိုင်ရာ official guidance. Updated 4 May 2026. https://www.nist.gov/baldrige/baldrige-organizational-profile . Accessed 28 August 2026.

၁၁။ National Institute of Standards and Technology. “Core Values and Concepts.” Systems perspective, management by fact, valuing people, ethics and transparency ဆိုင်ရာ official guidance. Updated 5 February 2024. https://www.nist.gov/baldrige/core-values-and-concepts . Accessed 28 August 2026.

“ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းရေးသားခြင်း” — လက်တွေ့လုပ်ငန်းစနစ်အဖြစ် တည်ဆောက်ခြင်း

 သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ခုနှစ်

မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လပြည့်နေ့

ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၈ ရက်၊ သောကြာနေ့

“ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းရေးသားခြင်း” — လက်တွေ့လုပ်ငန်းစနစ်အဖြစ် တည်ဆောက်ခြင်း

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ‑ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန‑ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ‑ဂေါပန‑ပရိဟာရ‑ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။

ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။

နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။

စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

ပူဇော်အထူးကို ခံယူတော်မူထိုက်သော၊ သစ္စာလေးပါးတရားမြတ်ကို ကိုယ်တိုင်မှန်စွာ သိမြင်တော်မူသော မြတ်စွာဘုရားအား ရိုသေမြတ်နိုး လက်အုပ်မိုး၍ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စွယ်တော်မြတ်များနှင့်တကွ မွေတော် ဓာတ်တော်မြတ်ကြီးများအား တပည့်တော်သည် ရိုသေစွာ ရှိခိုးပူဇော်ပါ၏။

မြတ်စွာဘုရားရှင်၏ စွယ်တော်မြတ်များကို လက်နှစ်ဖက်ဖြင့် ပင့်ဆောင်ကိုင်တွယ်၍ ကြည်ညိုသဒ္ဓါ ထက်သန်သော စိတ်ထားဖြင့် ရိုသေစွာ ပူဇော်ပါ၏။ အလေးအမြတ်ထား၍ ရှိခိုးပါ၏။

တပည့်တော်သည် အဓိဋ္ဌာန်ပါရမီဖြင့် ရရှိပင့်ဆောင်ခဲ့ပြီး စောင့်ရှောက်ကာ ကောင်းစွာ ကိန်းဝပ်တည်ထားလျက်ရှိသော ဤစွယ်တော်မြတ်များကို သဒ္ဓါတရား၊ ကြည်ညိုခြင်းတို့ဖြင့် ပူဇော်ပါ၏။

ဤမွေတော် ဓာတ်တော်မြတ်တို့သည် 'ဆွာဂတ (Hswagata)' မည်သော ဤကျောင်းတော် (ပြတိုက်တော်) ၌ ကိန်းဝပ်စံပယ်တော်မူကြပါပေ၏။

ထိုစွယ်တော် ဓာတ်တော်မြတ်တို့အား စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ ကာကွယ်ခြင်း၊ ပြုစုပူဇော်ခြင်း လုပ်ငန်းစဉ်အဝဝကို "သိရိဒန္တမဟာပါလက (Siridantamahapalaka)" မည်သော တပည့်တော် ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သည် ရိုသေလေးမြတ်စွာ ဆောင်ရွက်လျက် ရှိပါသည်။

လောကဓာတ်အပေါင်းတို့၌ မည်သည့်အရပ်မျက်နှာမဆို ဘုရားရှင်၏ တန်ခိုးတေဇာတော်ဖြင့် ထွန်းလင်းတောက်ပလျက်ရှိပေ၏။ ထိုကဲ့သို့ ကြီးမားလှသော အာနုဘော်တော်ဖြင့် ဤဓာတ်တော်မွေတော်မြတ်တို့သည် ကောင်းစွာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်အပ်ပြီး ဖြစ်ပါပေ၏။

ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာ ရတနာမြတ်သုံးပါးတို့၏ တန်ခိုးတေဇာတော်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ မိဘနှင့် ဆရာသမားတို့၏ ဂုဏ်ကျေးဇူးတော်ကြောင့်လည်းကောင်း၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့သည် ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။ ဘေးအန္တရာယ်ခပ်သိမ်းမှ ကင်းလွတ်ကြပါစေ။ စိုးရိမ်သောက အပူဇော်အပေါင်းမှလည်း ကူးမြောက်လွန်မြောက်နိုင်ကြပါစေသတည်း။

ဒကာ ဒကာမတို့ရေ…

ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ ပြောကြားနာယူကြမယ့် အကြောင်းအရာက စာရွက်တစ်ရွက်ကို စာလုံးလှလှရေးထားဖို့အကြောင်း မဟုတ်ပါဘူး။ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ဘာကြောင့် တည်ရှိသလဲ၊ ဘယ်သူ့အတွက် တည်ရှိသလဲ၊ ဘာကောင်းကျိုးကို ဖြစ်စေချင်သလဲ၊ ဘယ်လိုနည်းလမ်းနဲ့ လုပ်မလဲ၊ ဘယ်အရာကို မလုပ်ဘူးလို့ ကိုယ်တိုင်ကန့်သတ်ထားမလဲဆိုတာ ရှင်းလင်းအောင်ရေးပြီး၊ အဲဒီစာတမ်းကို အလုပ်လုပ်တဲ့စနစ်အဖြစ် အသက်သွင်းဖို့အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။

အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ အဆောက်အအုံရှိနိုင်တယ်၊ လိုဂိုရှိနိုင်တယ်၊ ဝက်ဘ်ဆိုက်ရှိနိုင်တယ်၊ ဘဏ်အကောင့်ရှိနိုင်တယ်၊ ဝန်ထမ်းစာရင်းရှိနိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ “ငါတို့ဘာအတွက် ရှိနေတာလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို တိတိကျကျ မဖြေနိုင်ရင်၊ အဲဒီအဖွဲ့ဟာ လှေတစ်စင်းရှိပေမယ့် ဘယ်ဆိပ်ကို သွားမယ်မသိတဲ့ အခြေအနေမျိုး ဖြစ်တတ်ပါတယ်။

သူတော်ကောင်းတို့ စဉ်းစားကြည့်ပါ။ လူတွေက အလုပ်အများကြီး လုပ်နိုင်တယ်။ အစည်းအဝေးအများကြီး လုပ်နိုင်တယ်။ ငွေအများကြီး သုံးနိုင်တယ်။ ပရောဂျက်အများကြီး စတင်နိုင်တယ်။ ဒါပေမဲ့ အလုပ်အများကြီးလုပ်တာနဲ့ မှန်ကန်တဲ့အလုပ်လုပ်တာ တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး။ အမြန်သွားတာနဲ့ မှန်တဲ့လမ်းပေါ်သွားတာလည်း တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး။ ဒါကြောင့် အလုပ်မစခင် “ဘယ်သွားမလဲ” ကို ရှင်းရတယ်။ ပိုနက်နက်ပြောရရင် “ဘာကြောင့်သွားမလဲ” ကို ရှင်းရတယ်။

ဓမ္မဘက်က ကြည့်မယ်ဆိုရင် ရည်ရွယ်ချက်ဟာ ပေါ့ပေါ့တန်တန် စကားလုံးမဟုတ်ဘူး။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က မဂ်လမ်းတော်ကို ရှင်းပြရာမှာ သမ္မာဒိဋ္ဌိက အရှေ့ကနေ အခြေခံပေးပြီး၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပဆိုတဲ့ မှန်ကန်သောရည်ရွယ်မှုကို အရေးကြီးတဲ့ မဂ်အင်္ဂါတစ်ပါးအဖြစ် သတ်မှတ်ထားတယ်။ မဟာစတ္တာရီသကသုတ်မှာ မှားယွင်းတဲ့ ရည်ရွယ်မှုနဲ့ မှန်ကန်တဲ့ ရည်ရွယ်မှုကို ခွဲသိရမယ်လို့ ပြထားပြီး၊ မှန်ကန်တဲ့ ရည်ရွယ်မှုဘက်မှာ လောဘတဏှာကို လျှော့ချလိုမှု၊ မေတ္တာဘက်သို့ ဦးတည်မှု၊ မညှဉ်းပန်းလိုမှုတို့ကို အခြေခံထားတယ်။ 

ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ ရှင်းထားရမယ့် နယ်နိမိတ်တစ်ခုရှိတယ်။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က “အဖွဲ့အစည်းတိုင်း Purpose Statement တစ်စောင်ရေးရမယ်” လို့ ခေတ်သစ်စီမံခန့်ခွဲမှုစကားနဲ့ မဟောခဲ့ပါဘူး။ ဦးဇင်းတို့ ပြောနေတာက ခေတ်သစ် ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းရေးသားမှုကို ဓမ္မထဲက မှန်ကန်သော ရည်ရွယ်မှု၊ အကျိုးမပြုသောအကြံကို စစ်ဆေးမှု၊ လူနှင့်လူကြား တာဝန်ယူမှုတို့နဲ့ ချိန်ထိုးပြီး အသုံးချတာပါ။ ဒါကို အတူတူပဲလို့ တန်းညှိမထားဘူး။ ဓမ္မက ဓမ္မအာဏာနဲ့၊ စီမံခန့်ခွဲမှုက ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းနည်းလမ်းအဖြစ် သူ့နယ်ပယ်နဲ့သူ ရှိပါတယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့… ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းမရေးခင် ပထမဆုံး ကိုယ့်ရည်ရွယ်ချက်ကို စစ်ရမယ်။ “လူသိများချင်လို့လား၊ အာဏာရချင်လို့လား၊ ကိုယ်ပိုင်နာမည်တည်ချင်လို့လား၊ တကယ်လိုအပ်နေတဲ့ပြဿနာတစ်ခုကို ဖြေရှင်းချင်လို့လား၊ လူတစ်စုရဲ့ကောင်းကျိုးကို တည်တံ့စွာ အထောက်အကူပြုချင်လို့လား” ဆိုတာ ပြန်မေးရမယ်။

မဇ္ဈိမနိကာယ် ဒွေဓာဝိတက္ကသုတ်မှာ ဘုရားလောင်းတော်က အတွေးတွေကို အုပ်စုနှစ်ခုခွဲပြီး စမ်းသပ်တော်မူတဲ့ပုံကို တွေ့ရတယ်။ လောဘအလိုဘက်၊ မုန်းတီးဘက်၊ ညှဉ်းပန်းဘက်ကို ဦးတည်တဲ့ အတွေးတွေက ကိုယ့်အတွက်၊ သူတစ်ပါးအတွက်၊ နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် ဒုက္ခဖြစ်စေသလား၊ ပညာကို ပိတ်ဆို့သလားဆိုတာ ဆင်ခြင်တော်မူတယ်။ တစ်ဖက်မှာ စွန့်လွှတ်မှု၊ မေတ္တာ၊ မညှဉ်းပန်းမှုဘက်ကို ဦးတည်တဲ့ အတွေးတွေကို ဖွံ့ဖြိုးစေတော်မူတယ်။ 

အဲဒီသဘောကို အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းမှာ လက်တွေ့သုံးကြည့်ရအောင်။ စာတမ်းရေးတဲ့အခါ “ဒီအဖွဲ့အစည်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ဟာ ကိုယ့်အဖွဲ့ဝင်တွေကိုပဲ အကျိုးပြုမလား၊ ဝန်ထမ်းတွေကို ဖိအားပေးပြီး ပုံရိပ်ကောင်းဖို့ပဲလား၊ အားနည်းသူတွေရဲ့ အသံကို မကြားဘဲ တစ်ယောက်ရဲ့ အာဏာတည်စေဖို့လား၊ ဒါမှမဟုတ် လူတွေအတွက် တကယ်တမ်းအသုံးဝင်တဲ့ ကောင်းကျိုးတစ်ခုကို တရားမျှတစွာ ဖန်တီးဖို့လား” လို့ စစ်ရမယ်။

ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းက စကားလုံးကြီးကြီးသုံးရတာ မဟုတ်ဘူးနော်။ “ကမ္ဘာ့အကောင်းဆုံး ဖြစ်မည်၊ အမြဲတမ်းထိပ်ဆုံး ဖြစ်မည်၊ အရာအားလုံးကို ပြောင်းလဲမည်” ဆိုတဲ့ စကားတွေကို စာရွက်ပေါ်တင်လိုက်တာနဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကောင်း မဖြစ်ဘူး။ စာတမ်းတစ်စောင်က မိမိအဖွဲ့ရဲ့ ဘာကြောင့်တည်ရှိမှုကို လူတိုင်းနားလည်နိုင်အောင် ရှင်းရမယ်။ လုပ်ငန်းရွေးချယ်ရာမှာ စံဖြစ်ရမယ်။ အငြင်းပွားရာမှာ ပြန်ကိုးကားနိုင်ရမယ်။ ဘတ်ဂျက်ခွဲရာမှာ လမ်းညွှန်နိုင်ရမယ်။ လူခန့်ရာမှာ လိုအပ်တဲ့အရည်အချင်းနဲ့ တန်ဖိုးကို ရှင်းပေးနိုင်ရမယ်။

ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းစီမံခန့်ခွဲမှုဘက်မှာလည်း “purpose, mission, vision, values” ဆိုတဲ့ စကားလုံးတွေကို အဖွဲ့တိုင်း တစ်မျိုးတည်းမသုံးကြဘူး။ NIST ရဲ့ Baldrige စံနှုန်းဆိုင်ရာရှင်းလင်းချက်က တချို့အဖွဲ့တွေမှာ mission နဲ့ purpose ကို သီးခြားသတ်မှတ်ကြပြီး တချို့မှာ အစားထိုးသုံးကြတယ်လို့ ရှင်းထားတယ်။ အဓိကကတော့ အဖွဲ့အစည်းဟာ ဘာကြောင့်ရှိသလဲ၊ ဘာလုပ်ဆောင်မလဲ၊ ဘယ်အနာဂတ်ကို လိုလားသလဲ၊ ဘယ်လိုတန်ဖိုးတွေနဲ့ လည်ပတ်မလဲဆိုတာ ရှင်းလင်းစေဖို့ပါ။ NIST ရဲ့ သတ်မှတ်ချက်အရ mission က အဖွဲ့အစည်းရဲ့ အဓိကလုပ်ဆောင်ချက်၊ vision က လိုလားသော အနာဂတ်အခြေအနေ၊ values က လုပ်ဆောင်ပုံကို ဦးတည်ပေးတဲ့ စံတန်ဖိုးတွေဖြစ်တယ်။ 

ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းကို mission စာကြောင်းတစ်ကြောင်းနဲ့ မရောစေချင်ဘူး။ ရည်ရွယ်ချက်က “ဘာကြောင့်တည်ရှိတာလဲ” ကို အဓိကဖြေတယ်။ Mission က “အခုဘာလုပ်နေသလဲ၊ ဘယ်သူ့အတွက် လုပ်နေသလဲ” ကို ပိုရှင်းတယ်။ Vision က “ရှေ့မှာ ဘယ်အခြေအနေကို မြင်ချင်သလဲ” ကို ရှင်းတယ်။ Values က “အဲဒီလမ်းကို ဘယ်လိုအမူအကျင့်နဲ့ လျှောက်မလဲ” ကို ရှင်းတယ်။ စကားလုံးအသုံးအနှုန်းတွေ အဖွဲ့တိုင်းမတူနိုင်ပေမယ့် အဓိပ္ပာယ်တစ်ခုနဲ့တစ်ခု မရှုပ်ရင် စနစ်က ပိုသန်မာတယ်။

အခု လက်တွေ့ရေးမယ်ဆိုရင် စာကြောင်းတစ်ကြောင်း မစခင် မေးခွန်းငါးခုကို ဦးဇင်းတို့ ထုတ်ထားရအောင်။

ပထမ—“ဘယ်သူ့အတွက်လဲ”။ အဖွဲ့အစည်းဟာ ဘယ်သူ့ဘဝကို ကောင်းစေချင်တာလဲ။ ဖောက်သည်လား၊ ကျောင်းသားလား၊ လူနာလား၊ အလှူရှင်လား၊ ပြည်သူလား၊ ရပ်ရွာလား၊ သုတေသနလောကလား၊ ဘာသာရေးအသိုင်းအဝိုင်းလား။ “အားလုံးအတွက်” လို့ ရေးတာက တခါတလေ ဘယ်သူ့အတွက်မှ မရှင်းတဲ့ စာတမ်းဖြစ်တတ်တယ်။

ဒုတိယ—“ဘာလိုအပ်ချက်ကို ဖြည့်မလဲ”။ တကယ်ရှိတဲ့ပြဿနာက ဘာလဲ။ ပြဿနာကို ကိုယ်ထင်တာလား၊ သက်ဆိုင်သူတွေက တကယ်ခံစားနေတာလား။ စိတ်ကူးအပေါ်ပဲ တည်မလား၊ လိုအပ်ချက်ကို နားထောင်၊ စာရင်းကောက်၊ အချက်အလက်ကြည့်ပြီးမှ ဆုံးဖြတ်မလား။

တတိယ—“ဘယ်ကောင်းကျိုးကို ဖန်တီးမလဲ”။ ကုန်ပစ္စည်းတစ်ခုရောင်းတာပဲလား၊ ဝန်ဆောင်မှုတစ်ခုပေးတာပဲလား၊ သင်ယူနိုင်စွမ်းတိုးအောင်လုပ်တာလား၊ လုံခြုံမှုတိုးအောင်လုပ်တာလား၊ လူမှုယုံကြည်မှုတိုးအောင်လုပ်တာလား။ လုပ်ရပ်နဲ့ ရလဒ်ကို မရောဘဲ သိရမယ်။

စတုတ္ထ—“ဘယ်နယ်ပယ်အတွင်း လုပ်မလဲ”။ ကိုယ်လုပ်နိုင်စွမ်းထက်ကျော်ပြီး အားလုံးကို ကယ်မယ်ဆိုတာ များသောအားဖြင့် စာကြောင်းကောင်းပေမယ့် စနစ်မဖြစ်ဘူး။ ဘယ်နိုင်ငံ၊ ဘယ်ဒေသ၊ ဘယ်ဝန်ဆောင်မှု၊ ဘယ်အသက်အရွယ်၊ ဘယ်အဖွဲ့ကို ဦးစားပေးမလဲဆိုတာ နယ်ပယ်သတ်မှတ်ရမယ်။

ပဉ္စမ—“ဘယ်တန်ဖိုးနဲ့ လုပ်မလဲ”။ မှန်ကန်မှုလား၊ မေတ္တာလား၊ ပွင့်လင်းမြင်သာမှုလား၊ တာဝန်ခံမှုလား၊ မခွဲခြားမှုလား၊ လုံခြုံရေးလား။ ဒီတန်ဖိုးတွေကို နောက်ပိုင်းမှာ အပြုအမူစည်းမျဉ်းနဲ့ ဆက်ချိတ်နိုင်ရမယ်။

ဒီမေးခွန်းငါးခု ဖြေပြီးမှ စာကြောင်းရေးပါ။ ဥပမာတစ်ခုအနေနဲ့သာ စိတ်ကူးကြည့်ပါ။ ဒါဟာ တကယ်ရှိတဲ့အဖွဲ့အစည်းသမိုင်း မဟုတ်ဘူးနော်။ “ဤအဖွဲ့အစည်းသည် ကျောင်းသားနှင့် လူငယ်များအတွက် ယုံကြည်စိတ်ချရသော ပညာရေးနှင့် လေ့ကျင့်ရေးအခွင့်အလမ်းများ ဖန်တီးပေးကာ၊ သမာဓိ၊ တန်းတူပါဝင်ခွင့်နှင့် တာဝန်ခံမှုတို့ဖြင့် သူတို့၏ အသိပညာ၊ အရည်အချင်းနှင့် လူမှုကောင်းကျိုးကို ရေရှည်တိုးတက်စေရန် တည်ရှိသည်” လို့ ရေးနိုင်တယ်။

ဒီစာကြောင်းက နမူနာသာဖြစ်တယ်။ ကိုယ့်အဖွဲ့ရဲ့ စာတမ်းအဖြစ် မကူးခင် “ကျောင်းသားဘယ်သူ၊ ဘယ်ဒေသ၊ ဘယ်လိုပညာရေး၊ ဘာကြောင့်လိုအပ်၊ ဘာကိုတိုင်းတာမလဲ” ထပ်ရှင်းရမယ်။ ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းက copy-and-paste စာတမ်းမဖြစ်ရဘူး။ ကိုယ့်အဖွဲ့ရဲ့ တကယ့်တာဝန်၊ တကယ့်လူတွေ၊ တကယ့်ကန့်သတ်ချက်တွေထဲက ထွက်လာရမယ်။

သူတော်ကောင်းတို့… စာကြောင်းရေးပြီးရင် ဒုတိယအဆင့်က စာကြောင်းကို စနစ်ချဖို့ပါ။ ဒီနေရာက ဒီတရားရဲ့ အဓိကပဲ။ ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းကို နံရံပေါ်ကပ်ထားရုံနဲ့ မပြီးဘူး။ Website About Us မှာ တင်ထားရုံနဲ့ မပြီးဘူး။ နှစ်ပတ်လည်အစီရင်ခံစာရဲ့ ပထမစာမျက်နှာမှာ လှလှလေး ထည့်ထားရုံနဲ့ မပြီးဘူး။ အလုပ်ရွေးချယ်တဲ့စနစ်၊ ငွေသုံးတဲ့စနစ်၊ လူခန့်တဲ့စနစ်၊ အစည်းအဝေးဆုံးဖြတ်တဲ့စနစ်ထဲကို ဆင်းရမယ်။

အဲဒီတော့ purpose ကနေ ဘယ်လိုဆင်းမလဲ။ “Purpose → Mission → Vision → Values → Objectives → Annual Plan → Budget → Roles → Procedures → Measures → Review” ဆိုတဲ့ လမ်းကြောင်းကို ဦးဇင်းတို့ ခေတ်သစ်စီမံခန့်ခွဲမှုအတွက် ရှင်းပြနိုင်တယ်။ ဒါကို ဗုဒ္ဓတရားရဲ့ စာရင်းဆိုပြီး မပြောဘူး။ လက်တွေ့စီမံခန့်ခွဲမှုအတွက် အသုံးချတဲ့ စနစ်လမ်းကြောင်းလို့ပဲ နားလည်ရမယ်။

ISO 9004 ရဲ့ လမ်းညွှန်ချက်က အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ရေရှည်တည်တံ့အောင်မြင်နိုင်စွမ်းကို မြှင့်တင်ဖို့ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုလုံးအနေနဲ့ စဉ်းစားစေပြီး၊ ကိုယ့်စနစ်ကို ပြန်လည်သုံးသပ်နိုင်တဲ့ self-assessment သဘောကိုလည်း အလေးထားတယ်။ NIST Baldrige framework ကလည်း အဖွဲ့အစည်းရဲ့ အစိတ်အပိုင်းတွေကို တစ်စုတစ်စည်းတည်း စီမံပြီး အဖွဲ့အစည်းတစ်ရပ်လုံးရဲ့ ရည်မှန်းချက်တွေကို ရောက်ဖို့ approach, deployment, learning, integration စတဲ့ အမြင်နဲ့ ပြန်စစ်စေတယ်။  

ဒီအချက်ကို ဓမ္မနဲ့ ချိန်ထိုးရင် သမ္မာသင်္ကပ္ပရှိရုံနဲ့ မဂ်မပြီးဘူးဆိုတာ သတိရရမယ်။ မှန်ကန်တဲ့ ရည်ရွယ်မှုက မှန်ကန်တဲ့ စကား၊ မှန်ကန်တဲ့ လုပ်ရပ်၊ မှန်ကန်တဲ့ အသက်မွေးမှု၊ မှန်ကန်တဲ့ အားထုတ်မှု၊ သတိ၊ သမာဓိတို့နဲ့ ချိတ်ဆက်သွားတယ်။ အဖွဲ့အစည်းဘက်မှာလည်း ကောင်းတဲ့ရည်ရွယ်ချက်စာကြောင်းရှိရုံနဲ့ မလုံလောက်ဘူး။ အဲဒီရည်ရွယ်ချက်က ဆုံးဖြတ်ချက်၊ လုပ်ငန်းစဉ်၊ ဘတ်ဂျက်၊ ဝန်ထမ်းအပြုအမူထဲ ဆင်းရမယ်။

ဥပမာ—အဖွဲ့က “တန်းတူပါဝင်ခွင့်” ကို တန်ဖိုးထားတယ်လို့ ရေးထားတယ်ဆိုပါစို့။ ဒါပေမဲ့ အစည်းအဝေးတိုင်းမှာ လူအနည်းစုကပဲပြောခွင့်ရတယ်။ အောက်ခြေဝန်ထမ်းက မေးခွန်းမေးရင် “မင်းအလုပ်မဟုတ်ဘူး” လို့ပိတ်တယ်။ အဲဒါဆို စာတမ်းက စာတမ်းပဲ၊ စနစ်မဖြစ်သေးဘူး။ တန်ဖိုးကို meeting rule, feedback channel, grievance process, decision record စတဲ့ လက်တွေ့စနစ်ထဲ ဆင်းရမယ်။

အဖွဲ့က “ပွင့်လင်းမြင်သာမှု” လို့ ရေးတယ်ဆိုပါစို့။ ဒါပေမဲ့ ငွေသုံးစွဲမှုဘယ်သူ approve လုပ်တယ်မသိ၊ voucher မရှိ၊ report မရှိ၊ conflict of interest မကြေညာဘူးဆိုရင် ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းက အလှဆင်စာတမ်း ဖြစ်သွားတယ်။ “တာဝန်ခံမှု” လို့ရေးထားရင် Prepare, Check, Approve, Record, Reconcile, Audit ဆိုတဲ့ အဆင့်တွေ ထွက်လာရမယ်။ အဲဒီတော့ စာတမ်းဟာ စနစ်ကို မွေးပေးရမယ်။

အဖွဲ့က “လူကိုတန်ဖိုးထားတယ်” လို့ ရေးတယ်ဆိုပါစို့။ ဒီဃနိကာယ် သိင်္ဂါလသုတ်မှာ အလုပ်ရှင်နဲ့ အလုပ်သမားကြား တာဝန်ကို အလွန်လက်တွေ့ကျကျ ဖော်ပြထားတယ်—အလုပ်ကို စွမ်းရည်နဲ့ သင့်တော်အောင် ခွဲပေးခြင်း၊ အစာနှင့် လုပ်ခပေးခြင်း၊ နာမကျန်းချိန် ကူညီစောင့်ရှောက်ခြင်း၊ အထူးအကျိုးကို မျှဝေခြင်း၊ အနားယူချိန်ပေးခြင်း စတဲ့ သဘောတွေ ပါတယ်။ ဒါကြောင့် “လူကိုတန်ဖိုးထားတယ်” ဆိုတဲ့ စကားဟာ HR policy, workload, pay, leave, safety, training ထဲကို ဆင်းလာမှ ယုံကြည်ရတယ်။ 

ဒီနေရာမှာ သင်္ဂဟတရားလေးပါးကိုလည်း စဉ်းစားလို့ရတယ်။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် သင်္ဂဟသုတ်မှာ ပေးကမ်းမှု၊ ချစ်ခင်ဖွယ်စကား၊ အကျိုးပြုလုပ်ဆောင်မှု၊ မျှတစွာပေါင်းသင်းဆက်ဆံမှုတို့ကို လူမှုဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းတဲ့ အခြေခံတွေအဖြစ် ဟောထားတယ်။ အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ထဲ “လူမှုကောင်းကျိုး” ရေးထားပြီး လုပ်ပုံက လူကို ခွဲခြား၊ အနိုင်ကျင့်၊ စကားကြမ်း၊ အကျိုးမပြုဘူးဆိုရင် စာတမ်းနဲ့ အလုပ် ကွဲသွားပြီ။ 

ဒါကြောင့် ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းရေးတဲ့နေ့မှာ “စကားလုံးဘယ်လိုလှမလဲ” ထက် “ဒီစကားတစ်ကြောင်းက ဘယ် policy ငါးခုကို ပြောင်းမလဲ” ဆိုတာ မေးပါ။

“သမာဓိ” ဆိုရင် conflict-of-interest policy ရှိလား။

“ပွင့်လင်းမြင်သာမှု” ဆိုရင် reporting system ရှိလား။

“တန်းတူပါဝင်မှု” ဆိုရင် meeting participation rule ရှိလား။

“ကောင်းကျိုး” ဆိုရင် outcome measure ရှိလား။

“အရည်အသွေး” ဆိုရင် standard, review, complaint, corrective action ရှိလား။

စာတမ်းတစ်ကြောင်းက လုပ်ငန်းစနစ်ကို မထိရင် အလှဆင်စာတမ်းသာဖြစ်နိုင်တယ်။

ဒကာကြီး ဒကာမကြီးတို့… ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းကို လက်တွေ့စနစ်ဖြစ်စေဖို့ “ဆုံးဖြတ်ချက်စစ်တံခါး” တစ်ခုထားပါ။ Project proposal တစ်ခုတင်တိုင်း “ဒီအလုပ်က ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ ကိုက်ညီသလား” ဆိုတဲ့ field တစ်ခုထား။ Budget request တင်တိုင်း “ဘယ် objective ကို အထောက်အကူပြုသလဲ” ထည့်။ ဝန်ထမ်းအသစ်ခန့်တိုင်း “ဘယ် core work ကို ဖြည့်မလဲ” ရှင်း။ Partnership တစ်ခု လက်ခံတိုင်း “ကိုယ့်တန်ဖိုးနဲ့ မတိုက်မိဘူးလား” စစ်။

ဒီလိုဆို ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းက ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်ရဲ့ စကားအဖြစ်မရပ်တော့ဘဲ process, budget, meeting နဲ့ performance review ထဲဝင်သွားတယ်။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ဒီဃဇာဏုသုတ်မှာ အိမ်ရှင်တစ်ဦးရဲ့ ယခုဘဝကောင်းကျိုးအတွက် အားထုတ်မှုနှင့် ကျွမ်းကျင်မှု၊ ရရှိထားတာကို ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု၊ မိတ်ဆွေကောင်း၊ ဝင်ငွေထွက်ငွေချိန်ညှိမှုတို့ကို ဟောထားတယ်။ ဒီဟောချက်ကို modern organization plan နဲ့ တန်းညှိမထားပေမယ့် အရေးကြီးတဲ့ သဘောတစ်ခုကို တွေ့ရတယ်—ကောင်းတဲ့ဆန္ဒတစ်ခုဟာ ကျွမ်းကျင်စွာလုပ်ဆောင်ခြင်း၊ ကာကွယ်ခြင်း၊ မိတ်ဖက်ကောင်း၊ အရင်းအမြစ်ကို သင့်တင့်အောင်ထိန်းခြင်းတို့နဲ့ တွဲရတယ်။ 

အဲဒါကြောင့် ရည်ရွယ်ချက်က “လူမှုကောင်းကျိုး” ဆိုရင် ဘတ်ဂျက်မရှိပဲ ဆန္ဒနဲ့မလည်ဘူး။ လူကောင်းမရှိပဲ စာတမ်းနဲ့မလည်ဘူး။ လုပ်ငန်းကျွမ်းကျင်မှုမရှိပဲ ကြည်ညိုမှုနဲ့မလည်ဘူး။ အရင်းအမြစ်မထိန်းပဲ ရက်ရောမှုတစ်ခုတည်းနဲ့လည်း တည်တံ့မနေဘူး။ ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းရင် စနစ်ကောင်းနဲ့ ကာကွယ်ရမယ်။

နောက်တစ်ချက်—ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းကို လူတစ်ယောက်တည်း ပိတ်ခန်းထဲမှာရေးပြီး လူအများကို အတည်ပြုခိုင်းတာထက်၊ သက်ဆိုင်သူတွေရဲ့ အသံကို နားထောင်ရမယ်။ Board ဘက်က ဘာမြင်လဲ၊ management ဘက်က ဘာလုပ်နိုင်လဲ၊ ဝန်ထမ်းဘက်က ဘာအခက်အခဲရှိလဲ၊ အကျိုးခံစားသူဘက်က ဘာလိုအပ်လဲ၊ လက်ရှိအရင်းအမြစ်က ဘာတတ်နိုင်လဲ—ဒီအသံတွေကို စုရမယ်။

ဒီဃနိကာယ် မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်ထဲမှာ ဝဇ္ဇီတို့အကြောင်း ဟောရာမှာ မကြာခဏစည်းဝေးခြင်း၊ ညီညွတ်စွာ စည်းဝေးခြင်း၊ ညီညွတ်စွာ ပြီးဆုံးခြင်း၊ လုပ်ငန်းကို ညီညွတ်စွာဆောင်ရွက်ခြင်းတို့ကို မဆုတ်ယုတ်ရေးအခြေအနေများအဖြစ် ဖော်ပြထားတယ်။ ခေတ်သစ် Board workshop နဲ့ အဲဒီခေတ်က စည်းဝေးပုံ တူတယ်လို့ မပြောဘူး။ ဒါပေမဲ့ အဖွဲ့အလုပ်မှာ လူတွေ မတွေ့မဆွေးနွေးဘဲ စာတမ်းတစ်ခုကို အပေါ်ကချလိုက်တာထက် အတူစဉ်းစား၊ နားထောင်၊ ညီညွတ်အောင် အလုပ်လုပ်ခြင်းက အရေးကြီးတယ်ဆိုတဲ့ သဘောကို အသုံးချနိုင်တယ်။ 

ရည်ရွယ်ချက်ရေးတဲ့ workshop လုပ်မယ်ဆိုရင် အဆင့်ခြောက်ဆင့်လုပ်ကြည့်ပါ။

ပထမ—အဖွဲ့ရဲ့ လက်ရှိအဖြစ်မှန်ကို စုပါ။ ဘာလုပ်နေတယ်၊ ဘယ်သူ့အတွက်လုပ်တယ်၊ ဘာရလဒ်ရှိတယ်၊ ဘာပြဿနာရှိတယ်။

ဒုတိယ—အကျိုးခံစားသူနဲ့ stakeholder အသံကို စုပါ။ သူတို့က ဘာလိုအပ်တယ်၊ ဘာကိုတန်ဖိုးထားတယ်၊ ဘာကိုမယုံကြည်ဘူး။

တတိယ—ရည်ရွယ်ချက်အဆိုပြုစာကြောင်း သုံးကြောင်းလောက်ရေးပါ။ တစ်ကြောင်းချင်းကို “ရှင်းလား၊ မှန်လား၊ လုပ်နိုင်လား၊ အကျိုးပြုလား၊ အကျင့်တန်ဖိုးနဲ့ ကိုက်လား” စစ်ပါ။

စတုတ္ထ—စာတမ်းနဲ့ ဆန့်ကျင်မယ့် လုပ်ငန်းတွေကို ရှာပါ။ ဒီစစ်ချက်က အရေးကြီးတယ်။ “ငါတို့ဒီစာကြောင်းကို တကယ်ယုံရင် ဘယ်လုပ်ငန်းကို ရပ်ရမလဲ” လို့ မေးပါ။ ရည်ရွယ်ချက်က အလုပ်အသစ်စဖို့ပဲ မဟုတ်ဘူး။ မကိုက်တဲ့အလုပ်ကို ရပ်တန့်ဖို့လည်း စံဖြစ်ရမယ်။

ပဉ္စမ—Board သို့မဟုတ် သက်ဆိုင်ရာအာဏာပိုင်အဖွဲ့က formally approve လုပ်ပါ။ Version number, approval date, owner, review date ထားပါ။ လူတစ်ယောက်ရဲ့ မှတ်ဉာဏ်အပေါ်မထားဘဲ governance record ဖြစ်အောင် လုပ်ပါ။

ဆဋ္ဌမ—ရည်ရွယ်ချက်ကို လုပ်ငန်းအဖြစ်ခွဲပါ။ Objective, annual target, budget, owner, timeline, measure, review meeting ထိ ဆင်းပါ။

ဒီအဆင့်ခြောက်ဆင့်ပြီးရင် စာတမ်းတစ်စောင်ရုံမဟုတ်တော့ဘူး။ လုပ်ငန်းစနစ်ရပြီ။

သူတော်ကောင်းတို့… ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းက အဖွဲ့ကို အရာအားလုံးလုပ်ခိုင်းတာ မဟုတ်ဘူး။ မလုပ်သင့်တာကို သိစေတယ်။ ဥပမာ အဖွဲ့ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က ကျောင်းသားတွေအတွက် သင်ယူခွင့်တိုးဖို့ဆိုပါစို့။ တစ်နေ့မှာ အမြတ်ကောင်းမယ့် ဒါပေမဲ့ ကျောင်းသားအကျိုးနဲ့ မဆိုင်တဲ့ လုပ်ငန်းတစ်ခု အခွင့်အရေးရလာတယ်။ ငွေကောင်းတယ်ဆိုပြီး လိုက်မလား။ ရည်ရွယ်ချက်ကို ပြန်ကြည့်ရမယ်။

ဒီမှာ “purpose” က ဦးတည်ချက်ပေးတဲ့ compass လိုပဲလို့ ဦးဇင်းတို့ analogy တစ်ခုသုံးလို့ရတယ်။ Compass က လမ်းတစ်လျှောက်ရှိ အပေါက်အပြဲကို မဖြေရှင်းပေးဘူး။ မိုးရွာမရွာ မပြောဘူး။ အစားအသောက်မပေးဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဦးတည်ရာ မလွဲအောင် ကူညီတယ်။ ဒီ analogy ရဲ့ အကန့်အသတ်လည်း ရှိတယ်—အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ဟာ သံလိုက်အိမ်မြှောင်လို အလိုအလျောက်မှန်နေတဲ့ အရာမဟုတ်ဘူး။ လူတွေက သက်ဆိုင်သူတွေရဲ့ လိုအပ်ချက်၊ ဥပဒေ၊ ကျင့်ဝတ်၊ အရင်းအမြစ်၊ အဖြစ်မှန်တွေနဲ့ ပြန်စစ်ပြီး ပြုပြင်ရတယ်။ ဒါဟာ management analogy ပဲ၊ ဓမ္မသက်သေမဟုတ်ဘူး။

ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းက တစ်ခါရေးပြီး ဘယ်တော့မှ မပြင်ရတဲ့ ကျောက်စာလည်း မဟုတ်ဘူး၊ စိတ်ပြောင်းတိုင်း ပြင်နေရမယ့် စာလည်း မဟုတ်ဘူး။ အခြေခံ “ဘာကြောင့်တည်ရှိသလဲ” ကို တည်ငြိမ်စွာထားပြီး၊ အခြေအနေ၊ သက်ဆိုင်သူလိုအပ်ချက်နဲ့ စွမ်းရည်ပြောင်းလဲမှုကြောင့် လိုအပ်မှ ပြန်သုံးသပ်ရမယ်။ ပြင်ရင် ဘာကြောင့်ပြင်တယ်၊ ဘယ်သူအတည်ပြုတယ်၊ အဟောင်းနဲ့ အသစ် ဘာကွာတယ်ဆိုတာ မှတ်တမ်းတင်ရမယ်။

ကဲ… ဦးဇင်းတို့ ဒီတရားနာပြီးရင် စာတမ်းတစ်စောင် အခုပဲရေးကြရအောင်လို့ မပြောဘူး။ ပထမဆုံး မေးခွန်းတွေကို မှန်မှန်ဖြေကြည့်ပါ။

“ငါတို့ဘာကြောင့်ရှိသလဲ”

“ဘယ်သူ့အကျိုးကို ထမ်းမလဲ”

“ဘယ်လိုဒုက္ခ၊ လိုအပ်ချက်၊ ချို့တဲ့မှုကို လျှော့ချမလဲ”

“ဘယ်တန်ဖိုးကို မဖောက်ဖျက်ဘူး”

“ဘာလုပ်ငန်းကို မလုပ်ဘူး”

“ဘယ်လိုသိမလဲ—ငါတို့ရည်ရွယ်ချက်အတိုင်း တကယ်အကျိုးရှိနေပြီလို့”

ဒီမေးခွန်းခြောက်ခုကို ဖြေနိုင်ရင် စာတမ်းက စတင်ရှင်းလာမယ်။

တစ်ခါတလေ ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းထဲမှာ လူတိုင်းကြိုက်မယ့် စကားတွေ စုရေးတတ်တယ်—ငြိမ်းချမ်းရေး၊ ပညာရေး၊ သဘာဝပတ်ဝန်းကျင်၊ ကျန်းမာရေး၊ ယဉ်ကျေးမှု၊ လူငယ်၊ နည်းပညာ၊ ကရုဏာ၊ အရည်အသွေး၊ ကမ္ဘာလုံးဆိုင်ရာ… အကုန်ထည့်လိုက်တယ်။ စာကောင်းပေမယ့် focus ပျောက်သွားတတ်တယ်။

ရည်ရွယ်ချက်က တိကျရမယ်ဆိုတာ ကျဉ်းမြောင်းပြီး ကိုယ်ကျိုးရှာရမယ်လို့ မဆိုလိုဘူး။ “အကျိုးပြုချင်သူက ဘယ်သူ၊ အဓိကလုပ်ရပ်က ဘာ၊ အဓိကတန်ဖိုးက ဘာ” သိရမယ်ဆိုတာပါ။

တစ်ချို့အဖွဲ့မှာ တည်ထောင်သူရဲ့ ကိုယ်ပိုင်ဆန္ဒနဲ့ အဖွဲ့အစည်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကို ရောတတ်တယ်။ တည်ထောင်သူရဲ့ စိတ်ကူးက အရေးကြီးပေမယ့် စနစ်တည်လာတဲ့အခါ “ငါဖြစ်ချင်တာ” ကနေ “အဖွဲ့က ဘယ်သူ့အတွက် ဘာကောင်းကျိုးကို တာဝန်ယူမလဲ” ဆိုတဲ့ collective responsibility ဘက်ကို ပြောင်းရမယ်။ အတွင်းစိတ်မှာ “ငါ့နာမည်၊ ငါ့အောင်မြင်မှု၊ ငါ့အာဏာ” ဆိုတဲ့ သံတိုးလာသလားလည်း ပြန်စစ်ရမယ်။

ဓမ္မဘက်က ဒီနေရာမှာ အလွန်တန်ဖိုးရှိတယ်။ သမ္မာသင်္ကပ္ပဆိုတာ အလုပ်မစခင် ရည်ရွယ်မှုကို သန့်ရှင်းဖို့သာမက လုပ်နေစဉ်လည်း ပြန်စစ်ဖို့ပါ။ မှန်ကန်တဲ့ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ စတင်ထားပေမယ့် နောက်ပိုင်း လောဘဝင်နိုင်တယ်။ ပြိုင်ဆိုင်လိုစိတ် ဝင်နိုင်တယ်။ နာမည်ကြီးချင်စိတ် ဝင်နိုင်တယ်။ မုန်းတီးမှု ဝင်နိုင်တယ်။ ဒါကြောင့် purpose review ဟာ စာတမ်းစစ်ရုံမဟုတ်ဘဲ ကိုယ့်စိတ်ကိုပါ စစ်တဲ့အခွင့်အရေး ဖြစ်နိုင်တယ်။

လုပ်ငန်းတိုးလာတဲ့အခါ မူလအကျိုးပြုရည်ရွယ်ချက်ကနေ ငွေဝင်ကောင်းတဲ့အလုပ်၊ လူကြိုက်များတဲ့အလုပ်ဘက်ကို မသိမသာရွေ့သွားနိုင်တယ်။ အဲဒီအခါ ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းက လမ်းပြန်စစ်ဖို့ reference point ဖြစ်တယ်။ ဒါပေမဲ့ လုပ်ငန်းအသစ်တိုင်းကို ပိတ်ရမယ်လို့ မဆိုလိုဘူး။ “ဘာကြောင့်တည်ရှိသလဲ” ကို တည်ငြိမ်စွာထားပြီး၊ အဲဒီကောင်းကျိုးကို ပေးတဲ့နည်းလမ်းကို နည်းပညာ၊ လူမှုအခြေအနေနဲ့ အရင်းအမြစ်အလိုက် ပြောင်းလဲနိုင်တယ်။

သူတော်ကောင်းတို့… ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းကို KPI နဲ့လည်း မရောပါနဲ့။ KPI က တိုင်းတာချက်၊ ရည်ရွယ်ချက်က ဘာကြောင့်တည်ရှိမှု။ သင်တန်းအဖွဲ့တစ်ခုမှာ လူတက်ရောက်သူအရေအတွက်က တိုင်းတာချက်တစ်ခု ဖြစ်နိုင်ပေမယ့် လူတက်များရုံနဲ့ အရည်အသွေးကောင်းတယ်လို့ မသက်သေပြဘူး။ အလားတူ ငွေဝင်ကောင်းတာကလည်း ရည်ရွယ်ချက်ပြည့်စုံမှုကို တစ်ခုတည်းမသတ်မှတ်ဘူး။ ငွေက စနစ်တည်တံ့ဖို့ အရင်းအမြစ်ဖြစ်ပြီး၊ ရည်ရွယ်ချက်က အဲဒီအရင်းအမြစ်ကို ဘာအတွက်သုံးမလဲဆိုတာ လမ်းညွှန်ပေးတယ်။

ဒီနေရာမှာ NIST Baldrige စံအမြင်က mission, vision, values, goals, action plans, processes, measures, results တွေဟာ ချိတ်ဆက်ရမယ်ဆိုတဲ့ systems perspective ကို အလေးထားတယ်။ အဖွဲ့အစည်းကို အစိတ်အပိုင်းကွဲကွဲမဟုတ်ဘဲ တစ်ခုတည်းသော system အဖြစ် ကြည့်ဖို့က လက်တွေ့အသုံးဝင်တယ်။ ဒါဟာ ဗုဒ္ဓတရားကို management science နဲ့ သက်သေပြတာမဟုတ်ဘူး။ အဖွဲ့အစည်းအလုပ်ကို coherent ဖြစ်အောင်လုပ်တဲ့ ခေတ်သစ်နည်းလမ်းပဲ။ 

အဲဒီတော့ လက်တွေ့ “Purpose-to-Work System” တစ်ခုကို ဦးဇင်းတို့ ဆယ်ချက်နဲ့ပဲ မှတ်ရအောင်။

တစ်—ရည်ရွယ်ချက်ကို စာကြောင်းတိုတို ရှင်းရှင်းရေး။

နှစ်—အကျိုးခံစားသူကို သတ်မှတ်။

သုံး—အဓိကကောင်းကျိုးနဲ့ အလုပ်နယ်ပယ်ကို သတ်မှတ်။

လေး—မဖောက်ဖျက်မယ့် core values ကို သတ်မှတ်။

ငါး—သုံးနှစ်၊ တစ်နှစ် objective တွေ ချ။

ခြောက်—objective တစ်ခုစီအတွက် budget, owner, timeline, measure ချ။

ခုနစ်—SOP, policy, job description, DOA တွေနဲ့ ချိတ်။

ရှစ်—meeting agenda နဲ့ report မှာ purpose-fit ကို စစ်။

ကိုး—audit, feedback, complaint, outcome data နဲ့ ပြန်စစ်။

ဆယ်—review date ရောက်ရင် စာတမ်းနဲ့ စနစ်နှစ်ခုလုံး ပြန်ပြင်။

ဒီဆယ်ချက်က တရားကျမ်းထဲက စာရင်းမဟုတ်ဘူးနော်။ ဦးဇင်းတို့ လက်တွေ့အဖွဲ့အစည်းမှာ အသုံးချဖို့ စီမံခန့်ခွဲမှုအလုပ်ပေးအဖြစ် ခွဲထားတာ။ ဒါပေမဲ့ အဲဒီစနစ်တစ်ခုလုံးရဲ့ စိတ်ဓာတ်ကို သမ္မာဒိဋ္ဌိ၊ သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ အဟိံသာ၊ မေတ္တာ၊ သစ္စာ၊ အပ္ပမာဒ စတဲ့ ဓမ္မတန်ဖိုးတွေနဲ့ ပြန်ထိန်းနိုင်တယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့… အခု ကိုယ့်အဖွဲ့မရှိသေးသူလည်း ဒီတရားကို ကိုယ့်ဘဝနဲ့သုံးနိုင်တယ်။ ကိုယ့်ဘဝမှာ “ငါဘာကြောင့်အလုပ်လုပ်နေတာလဲ၊ ဘယ်လိုလူဖြစ်ချင်တာလဲ၊ ဘယ်တန်ဖိုးကို မဖောက်ချင်ဘူးလဲ” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းတွေ ရှိတယ်။ ဒါပေမဲ့ ဒီတရားရဲ့ အဓိကက အဖွဲ့အစည်းအတွက်ဖြစ်လို့ ကိုယ့်ဘဝရည်ရွယ်ချက်ကို အလွန်အကျယ်မချဲ့ဘူး။ အဓိကသဘောကတော့ ရည်ရွယ်ချက်ကို အလုပ်နဲ့ကိုက်အောင် စစ်ပါဆိုတာပါ။

အဖွဲ့အစည်းမှာ ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းတယ်ဆိုပြီး မကောင်းတဲ့နည်းလမ်းကို သုံးလို့မရဘူး။ “ကောင်းတဲ့အရာအတွက်ဆို ဘာလုပ်လုပ်ရတယ်” ဆိုတဲ့အယူက ဓမ္မနဲ့မကိုက်ဘူး။ ကောင်းတဲ့ရလဒ်ကို လိုချင်ရင် လမ်းလည်း သမာဓိရှိရမယ်။ အလှူရှင်ငွေကို မှားသုံးပြီး ကောင်းမှုလုပ်တယ်လို့ မဆိုနိုင်ဘူး။ ဝန်ထမ်းကို မတရားဖိပြီး လူမှုကောင်းကျိုးလုပ်တယ်လို့ မဆိုနိုင်ဘူး။ အချက်အလက်ကို လိမ်ပြီး ပညာရေးအတွက်လုပ်တယ်လို့ မဆိုနိုင်ဘူး။

ဒါကြောင့် purpose statement ကို ရေးချင်ရင် “ends” နဲ့ “means” နှစ်ခုလုံးစစ်ပါ။ ဘာကောင်းကျိုးကို လိုချင်တယ်—ဒါက ရည်ရွယ်ချက်။ ဘယ်လိုနည်းနဲ့ ရောက်မယ်—ဒါက ethics နဲ့ operation. နှစ်ခုက ကိုက်ရမယ်။

နောက်ဆုံးတော့ အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကို စာကြောင်းတစ်ကြောင်းက မသက်သေပြဘူး။ နေ့စဉ်ဆုံးဖြတ်ချက်တွေက သက်သေပြတယ်။ Budget က သက်သေပြတယ်။ ဘယ်သူကို ခန့်တယ်ဆိုတာ သက်သေပြတယ်။ ဘယ်လိုပြောတယ်ဆိုတာ သက်သေပြတယ်။ အမှားဖြစ်ရင် ဘယ်လိုဝန်ခံပြင်တယ်ဆိုတာ သက်သေပြတယ်။ အကျိုးခံစားသူ မကျေနပ်ရင် နားထောင်ပုံက သက်သေပြတယ်။

အဲဒါကြောင့် “Purpose Statement ရှိတယ်” ထက် “Purpose System ရှိတယ်” ဖြစ်အောင်လုပ်ပါ။ စာတမ်းက governance လမ်းညွှန်ဖြစ်ရမယ်။ Governance က process ဖြစ်ရမယ်။ Process က record ဖြစ်ရမယ်။ Record က review ဖြစ်ရမယ်။ Review က improvement ဖြစ်ရမယ်။ ဒီလိုပဲ စာတမ်းက အသက်ဝင်တယ်။

ကဲ… အခု ဦးဇင်းတို့ ဒီအကြောင်းကို သစ္စာလေးပါးဘက်က ပြန်ဆင်းကြည့်ရအောင်။

အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ ရည်ရွယ်ချက်မရှင်းတဲ့အခါ အလုပ်တွေများပေမယ့် ဦးတည်ချက်ပျောက်တတ်တယ်။ လူတွေတစ်ယောက်တစ်မျိုး ဆုံးဖြတ်တတ်တယ်။ ငွေကို ဘာအတွက်သုံးတယ် မရှင်းတတ်ဘူး။ အာဏာရှိသူစိတ်ကြိုက် ဦးတည်ချက်ပြောင်းတတ်တယ်။ အားထုတ်မှုတွေ ပျက်စီးတတ်တယ်။ လူတွေအကြား ယုံကြည်မှုလျော့တတ်တယ်။ ဒီမတည်ငြိမ်မှု၊ မရှင်းလင်းမှု၊ ပဋိပက္ခနဲ့ စိတ်ပင်ပန်းမှုဘက်ကို ဒုက္ခသစ္စာအဖြစ် မြင်နိုင်တယ်။ အဖွဲ့အစည်းစနစ်ကိုယ်တိုင်က သစ္စာတရားတစ်ခုလို့ မဆိုဘူး။ ဒါပေမဲ့ ဒီအတွေ့အကြုံထဲက မတည်မြဲ၊ မပြည့်စုံ၊ ဖိအားပေးတတ်တဲ့ သဘောကို ဒုက္ခဘက်က ပြန်မြင်တာပါ။

သမုဒယဘက်မှာ ဘာတွေရှိနိုင်သလဲ။ “ငါ့အဖွဲ့၊ ငါ့နာမည်၊ ငါ့အာဏာ၊ ငါအနိုင်ရရမယ်” ဆိုတဲ့ တဏှာ၊ မာန၊ အတ္တစွဲတွေ ဝင်နိုင်တယ်။ အမြတ်ကိုပဲ လိုချင်တာ၊ လူချီးမွမ်းမှုကိုပဲ လိုချင်တာ၊ မတူတဲ့အသံကို မကြားချင်တာ၊ မေးခွန်းကို ရန်လိုမှုလို့ထင်တာ—ဒီလို လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟဆိုင်ရာ အကြောင်းတွေက ကောင်းတဲ့ရည်ရွယ်ချက်ကို အတွင်းကနေ ပြောင်းပစ်နိုင်တယ်။

နိရောဓဘက်မှာ “စာတမ်းကောင်းတစ်စောင်ရေးလိုက်ရင် အဖွဲ့အမြဲအောင်မြင်မယ်” ဆိုတဲ့ အာမခံမရှိဘူး။ နိရောဓဆိုတာ အမြတ်များမယ်၊ အဖွဲ့ကြီးမယ်ဆိုတဲ့ business promise မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်စိတ်ထဲက လောဘ၊ မာန၊ မုန်းတီးမှု၊ ကိုယ့်စိတ်ကြိုက်ပဲဖြစ်ရမယ်ဆိုတဲ့ စွဲလမ်းမှု အေးသွားရာဘက်၊ အမှန်ကို အမှန်အတိုင်းလက်ခံနိုင်ရာဘက်၊ သမာဓိနဲ့ လုပ်နိုင်ရာဘက်ကို ဦးတည်တာပါ။

မဂ္ဂသစ္စာဘက်မှာ လမ်းက ရှင်းလာတယ်။ သမ္မာဒိဋ္ဌိ—အဖြစ်မှန်ကိုကြည့်၊ ကိုယ့်အယူနဲ့မသတ်မှတ်။ သမ္မာသင်္ကပ္ပ—အကျိုးပြုလိုမှု၊ မမုန်းလိုမှု၊ မညှဉ်းပန်းလိုမှုနဲ့ ရည်ရွယ်ချက်ကို သန့်စင်။ သမ္မာဝါစာ—Purpose workshop, meeting, report တွေမှာ အမှန်ပြော၊ အကျိုးရှိပြော၊ မခွဲခြားပြော။ သမ္မာကမ္မန္တ—စာတမ်းနဲ့ကိုက်တဲ့ လုပ်ရပ်လုပ်။ သမ္မာအာဇီဝ—အဖွဲ့ရဲ့ ဝင်ငွေရင်းမြစ်နဲ့ လုပ်ငန်းကို မှန်ကန်စွာ ထိန်း။ သမ္မာဝါယာမ—mission drift ဖြစ်စေမယ့် အကုသိုလ်အလေ့အကျင့်ကို မဖြစ်ခင်တား၊ ဖြစ်ပြီးရင်ပြင်။ သမ္မာသတိ—ဆုံးဖြတ်ချက်တိုင်း purpose fit ပြန်စစ်။ သမ္မာသမာဓိ—အလုပ်အများကြီးကြားမှာ အဓိကကောင်းကျိုးကို မပျောက်အောင် စိတ်တည်စေ။

သူတော်ကောင်းတို့… ဒီတရားနာပြီးရင် ဒီညမှာ အလုပ်တစ်ခုပဲ လုပ်ပါ။ ကိုယ့်အဖွဲ့အတွက် စာကြောင်းတစ်ကြောင်း မရေးခင် စာရွက်တစ်ရွက်ပေါ်မှာ မေးခွန်းသုံးခုရေးပါ—

“ငါတို့ဘာကြောင့်ရှိသလဲ”

“ဘယ်သူ့အတွက် ဘာကောင်းကျိုးကို တာဝန်ယူမလဲ”

“ဒီရည်ရွယ်ချက်ကို နေ့စဉ်ဘယ်လုပ်ငန်းစနစ်က သက်သေပြမလဲ”

အဲဒီသုံးခုကို အတူဖြေနိုင်ရင် ရည်ရွယ်ချက်စာတမ်းဟာ စကားလုံးကနေ လုပ်ငန်းဘက်ကို စရွေ့ပြီ။

အဖွဲ့အစည်းတွေ ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းကောင်းထားနိုင်ကြပါစေ။ ရည်ရွယ်ချက်က စကားလုံးအဖြစ်မရပ်ဘဲ သီလရှိသော လုပ်ငန်းစနစ်အဖြစ် အသက်ဝင်ကြပါစေ။ ခေါင်းဆောင်သူတွေ မာနထက် တာဝန်ကိုမြင့်ထားနိုင်ကြပါစေ။ ဝန်ထမ်းတွေကို ကိရိယာလိုမမြင်ဘဲ လူအဖြစ် တန်ဖိုးထားနိုင်ကြပါစေ။ အကျိုးခံစားသူတွေရဲ့ အသံကို နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။ ငွေကြေး၊ အာဏာ၊ သတင်းအချက်အလက်၊ ဆုံးဖြတ်ချက်တို့ကို သမာဓိနဲ့ ကိုင်တွယ်နိုင်ကြပါစေ။

ကိုယ့်ရည်ရွယ်ချက်က မသန့်သေးရင် သိနိုင်ကြပါစေ။ သိရင် ဝန်ခံပြင်နိုင်ကြပါစေ။ ရည်ရွယ်ချက်ကောင်းပေမယ့် စနစ်မကောင်းသေးရင် စိတ်မပျက်ဘဲ တစ်ဆင့်ချင်း ပြုပြင်နိုင်ကြပါစေ။ အဖွဲ့ကောင်းဆိုတာ အမှားမရှိတဲ့အဖွဲ့မဟုတ်ဘူး။ အမှားကို ဖုံးမထားဘဲ ရည်ရွယ်ချက်နဲ့ တန်ဖိုးကို ပြန်ကိုးကားပြီး ပြင်တတ်တဲ့အဖွဲ့ ဖြစ်ပါစေ။

ဒီလို အမှန်မြင်ခြင်း၊ ရည်ရွယ်ချက်သန့်စင်ခြင်း၊ အလုပ်ကို စနစ်တကျလုပ်ခြင်း၊ ပြန်စစ်ပြင်ခြင်းတို့ကနေ တစ်ဆင့် ကိုယ့်အတွင်းမှာလည်း လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ လျော့ပါးပြီး သတိ၊ ပညာ၊ မေတ္တာ တိုးပွားကြပါစေ။

ယနေ့ နာယူရသော တရား၏ ကုသိုလ်အဖို့ဘာဂကို မိဘဆရာသမားတို့အားလည်းကောင်း၊ ကျေးဇူးရှင်အပေါင်းတို့အားလည်းကောင်း၊ သတ္တဝါအပေါင်းတို့အားလည်းကောင်း အမျှပေးဝေကြပါစေ။ သတ္တဝါအပေါင်း ကိုယ်စိတ်နှစ်ပါး ချမ်းသာကြပါစေ။ ဘေးရန်ခပ်သိမ်းမှ ကင်းကြပါစေ။ မိမိတို့ ဆောင်ရွက်နေသော အလုပ်အကိုင်နှင့် အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာတာဝန်များတွင် သမာဓိ၊ သတိ၊ ပညာတို့ဖြင့် အကျိုးရှိစွာ လျှောက်လှမ်းနိုင်ကြပါစေ။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ကိုးကားစာရင်း

၁။ ဝိပဿနာသုတေသနအဖွဲ့၊ ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ပိဋကတ်ဒစ်ဂျစ်တယ်မူ။ ပင်မပါဠိသက်သေအဖြစ် အသုံးပြုသည်။

၂။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၇၊ မဟာစတ္တာရီသကသုတ်။ Bhikkhu Bodhi ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်နှင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးထားသည်။

၃။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၉၊ ဒွေဓာဝိတက္ကသုတ်။ Bhikkhu Bodhi ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်နှင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးထားသည်။

၄။ National Institute of Standards and Technology. “Baldrige Criteria Commentary.” Purpose, mission, vision, values နှင့် organizational context ဆိုင်ရာ official guidance, accessed 28 August 2026.

၅။ National Institute of Standards and Technology. “Baldrige Key Terms.” Mission, vision, values, goals, action plans, process, system စသည့် အဓိပ္ပာယ်သတ်မှတ်ချက်များ, accessed 28 August 2026.

၆။ International Organization for Standardization. ISO 9004:2018, Quality management — Quality of an organization — Guidance to achieve sustained success. Edition 4, 2018; confirmed current in 2023.

၇။ National Institute of Standards and Technology. “About the Baldrige Excellence Framework.” Systems perspective, approach, deployment, learning, integration and organizational improvement guidance, accessed 28 August 2026.

၈။ ဒီဃနိကာယ် ၃၁၊ သိင်္ဂါလသုတ်။ Bhikkhu Sujato ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်နှင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးထားသည်။

၉။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၃၂၊ သင်္ဂဟသုတ်။ Bhikkhu Bodhi ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်နှင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးထားသည်။

၁၀။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၅၄၊ ဒီဃဇာဏုသုတ်။ Bhikkhu Sujato နှင့် Thanissaro Bhikkhu တို့၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်များနှင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးထားသည်။

၁၁။ ဒီဃနိကာယ် ၁၆၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်။ Bhikkhu Sujato ၏ အင်္ဂလိပ်ဘာသာပြန်နှင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေးထားသည်။

၁၂။ National Institute of Standards and Technology. “Core Values and Concepts.” Systems perspective, ethics and transparency, stakeholder value and results ဆိုင်ရာ official guidance, accessed 28 August 2026.

သရဏဂုံသုံးပါး၌ တည်ခြင်း — မနက်က သရဏဂုံ၊ ညနေက ကိုယ့်နေ့ကို ပြန်ကြည့်ခြင်း

 သာသနာတော်နှစ် ၂၅၇၀ ခုနှစ်

မြန်မာသက္ကရာဇ် ၁၃၈၈ ခုနှစ်၊ ဝါခေါင်လဆန်း ၁၄ ရက်

ခရစ်နှစ် ၂၀၂၆ ခုနှစ်၊ ဩဂုတ်လ ၂၇ ရက်၊ ကြာသပတေးနေ့ 

သရဏဂုံသုံးပါး၌ တည်ခြင်း — မနက်က သရဏဂုံ၊ ညနေက ကိုယ့်နေ့ကို ပြန်ကြည့်ခြင်း

နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။

ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ‑ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန‑ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ‑ဂေါပန‑ပရိဟာရ‑ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။

ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။

နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။

စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။

ဒကာ ဒကာမတို့ရေ…

မနက်ပိုင်းမှာ ဦးဇင်းတို့ “သရဏဂုံသုံးပါး၌ တည်ခြင်း — နေ့သစ်ကို စတင်ရန်” ဆိုပြီး နေ့သစ်ကို ဘာအားကိုးရာနဲ့ စမလဲဆိုတာ နာယူခဲ့ကြပြီးပါပြီ။ အခု ညနေပိုင်းရောက်လာပြီ။ နေဝင်လာပြီ။ အလုပ်အများစုလည်း တဖြည်းဖြည်း ချပြီး အိမ်ပြန်ကြတဲ့အချိန်၊ တစ်နေ့တာအတွင်း စကားတွေ၊ အလုပ်တွေ၊ စိတ်ခံစားချက်တွေကတော့ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ မပြီးသေးတာတွေ ရှိနေတတ်တယ်။

မနက်က “ဘုရားကို အားကိုးရာယူမယ်၊ တရားကို အားကိုးရာယူမယ်၊ သံဃာကို အားကိုးရာယူမယ်” လို့ ရည်ရွယ်ခဲ့တယ်။ ညနေမှာတော့ မေးခွန်းတစ်ခု ပြောင်းလာရမယ်။ “ဒီနေ့ တကယ်ဘယ်အချိန်မှာ ဘုရားဘက်ကို ရပ်နိုင်ခဲ့သလဲ၊ ဘယ်အချိန်မှာ တရားဘက်ကို ရပ်နိုင်ခဲ့သလဲ၊ ဘယ်အချိန်မှာ ကိုယ့်လောဘ၊ ကိုယ့်ဒေါသ၊ ကိုယ့်မာနဘက်ကို ပြန်လွဲသွားသလဲ” ဆိုတာပါပဲ။

မနက်က သရဏဂုံက ရည်ရွယ်ချက်ဖြစ်တယ်။ ညနေက သရဏဂုံက သက်သေပြန်ကြည့်တဲ့အချိန်ဖြစ်တယ်။ မနက်က “ဒီလိုနေမယ်” လို့ ကတိပေးတာ။ ညနေက “တကယ်ဘယ်လိုနေခဲ့သလဲ” လို့ ကိုယ့်စိတ်ကို အေးအေးဆေးဆေး ပြန်မေးတာ။ ဒီနှစ်ခု အတူတူရှိမှ သရဏဂုံက ပါးစပ်ထဲမှာပဲ မနေဘဲ ဘဝထဲကို ရောက်လာတယ်။

ဒါကြောင့် ဒီညတရားကို အပြစ်ရှာတဲ့တရား မလုပ်ကြရအောင်။ ကိုယ့်ကိုယ်ကို စိတ်နာအောင် ပြန်နှိပ်စက်တဲ့တရားလည်း မလုပ်ကြရအောင်။ ဒီနေ့ကို မှန်တစ်ချပ်ရှေ့မှာ မျက်နှာကြည့်သလို အမှန်အတိုင်း ကြည့်မယ်။ ကောင်းတာရှိရင် ကောင်းတာကို သိမယ်။ မှားတာရှိရင် မှားတာကို သိမယ်။ ပြင်စရာရှိရင် ပြင်မယ်။ နောက်နေ့ပိုကောင်းဖို့ သတိယူမယ်။ ဒီလိုပဲ။

သရဏဂုံသုံးပါးရဲ့ မူလရွတ်ဆိုချက်ကို ခုဒ္ဒကပါဌ်အစမှာ ထင်ရှားစွာ ထားရှိပါတယ်။ 

ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ။

ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ။

သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ။

ဒုတိယမ္ပိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ။

ဒုတိယမ္ပိ ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ။

ဒုတိယမ္ပိ သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ။

တတိယမ္ပိ ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ။

တတိယမ္ပိ ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ။

တတိယမ္ပိ သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ။

ဒကာ ဒကာမတို့… ဒီစာသားကို မနက်က ရွတ်တဲ့အခါ “ဒီနေ့ရဲ့ ဦးတည်ရာ” လို့ အဓိပ္ပာယ်ယူခဲ့ကြတယ်ဆိုရင် ညနေမှာတော့ “ဒီနေ့ရဲ့ မှန်” လို့ ပြန်သုံးကြည့်နိုင်တယ်။

“ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ” — ဒီနေ့ ဘယ်အချိန်မှာ ငါ နိုးနိုးကြားကြားသိခဲ့သလဲ။ ဒေါသတက်နေမှန်း သိခဲ့သလား။ မနာလိုဖြစ်နေမှန်း သိခဲ့သလား။ မာနတက်နေမှန်း သိခဲ့သလား။ ဒါမှမဟုတ် အာရုံတစ်ခုရောက်လာတာနဲ့ မသိမသာ လိုက်ပြေးသွားခဲ့သလား။ ဘုရားရတနာကို သတိရတာဟာ ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာ နိုးကြားမှုဘက်ကို ပြန်တည်ခြင်းဖြစ်တယ်ဆိုတော့ ညနေမှာ “ဒီနေ့ ငါ ဘယ်နေရာမှာ နိုးခဲ့သလဲ၊ ဘယ်နေရာမှာ မေ့ခဲ့သလဲ” လို့ ပြန်ကြည့်ရမယ်။

“ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ” — ဒီနေ့ အဖြစ်အပျက်တွေကို ကိုယ့်အကြိုက်နဲ့ပဲ တိုင်းခဲ့သလား။ ဒါမှမဟုတ် အကြောင်းအကျိုး၊ အကောင်းအဆိုး၊ ကိုယ်နဲ့သူတစ်ပါး ထိခိုက်မထိခိုက်ကို စဉ်းစားခဲ့သလား။ ကိုယ်ကြိုက်ရင် မှန်၊ မကြိုက်ရင် မှားဆိုတဲ့ဘက်ကို လွဲသွားခဲ့သလား။ ဓမ္မကို သရဏဂုံယူတယ်ဆိုတာ အမှန်တရားကို ကိုယ့်အလိုအတိုင်း လှည့်ပေးခိုင်းတာ မဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်အလိုကို တရားနဲ့ ပြန်တိုင်းတာတာပါ။

“သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ” — ဒီနေ့ ကိုယ့်ထက်ကောင်းကောင်းကျင့်နေသူတွေကို အားကျခဲ့သလား၊ မနာလိုခဲ့သလား။ ဆရာတော်၊ ဆရာသမား၊ သာသနာ့အသိုင်းအဝိုင်း၊ ကောင်းစွာကျင့်နေသူတွေရဲ့ နမူနာကို သတိရခဲ့သလား။ ဒါမှမဟုတ် “ငါ့စိတ်ကြိုက်ပဲ လုပ်မယ်” ဆိုပြီး ကိုယ့်အတ္တကိုပဲ ဆရာလုပ်ခဲ့သလား။ သံဃာရတနာကို သရဏဂုံယူခြင်းက ကောင်းစွာကျင့်နိုင်တဲ့လမ်းကို လေးစားပြီး၊ ကိုယ်လည်း အဲဒီလမ်းပေါ်တက်ဖို့ အားယူတာဖြစ်တယ်။

ဒီလိုပြန်ကြည့်တဲ့အလုပ်အတွက် မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရာဟုလာကို သင်ပြတော်မူခဲ့တဲ့ အလွန်ရှင်းလင်းတဲ့ နည်းလမ်းတစ်ခု ရှိပါတယ်။ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်မှာ မှန်တစ်ချပ်ရဲ့ အလုပ်က ပြန်လည်ကြည့်ရှုဖို့ဖြစ်သလို ကိုယ်လုပ်မယ့်၊ လုပ်နေတဲ့၊ လုပ်ပြီးသွားတဲ့ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံတို့ကိုလည်း အကြိမ်ကြိမ် ဆင်ခြင်စစ်ဆေးရမယ်လို့ ရာဟုလာကို သင်ကြားတော်မူပါတယ်။ 

ဒီသုတ်မှာ အရေးကြီးတာက “မှားခဲ့ရင် ဘာလုပ်မလဲ” ဆိုတဲ့အချက်ပါ။ ကိုယ်လုပ်ပြီးတဲ့လုပ်ရပ်က ကိုယ့်ကို ထိခိုက်တယ်၊ သူတစ်ပါးကို ထိခိုက်တယ်၊ နှစ်ဖက်လုံးကို ထိခိုက်တယ်၊ မကောင်းတဲ့ရလဒ်ဆီ ဦးတည်တယ်လို့ ပြန်မြင်လာရင် ဖုံးထားဖို့ မဟုတ်ဘူး။ ထုတ်ဖော်ဝန်ခံ၊ ရှင်းလင်း၊ နောင်ထပ်မလုပ်ဖို့ ထိန်းသိမ်းလေ့ကျင့်ရမယ်လို့ သင်ပြတော်မူတယ်။ ကောင်းတဲ့လုပ်ရပ်ဖြစ်တယ်၊ မထိခိုက်ဘူး၊ ကုသိုလ်ဘက်ကို ဦးတည်တယ်ဆိုရင်လည်း ကိုယ့်ကောင်းမှုကို မမြင်ချင်သလို မလုပ်ဘဲ ဝမ်းမြောက်စွာ ဆက်လေ့ကျင့်ရမယ်လို့ သင်ပြပါတယ်။

ဒီအချက်က ညနေခင်းတရားအတွက် အလွန်အရေးကြီးတယ်။ ကိုယ့်နေ့ကို ပြန်ကြည့်တာဟာ “ငါမကောင်းဘူး၊ ငါပျက်သွားပြီ” လို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို စီရင်ချက်ချဖို့ မဟုတ်ဘူး။ တရားက စီရင်ချက်ထက် သင်ယူမှုကို ဦးစားပေးတယ်။ “ဘာဖြစ်သွားသလဲ။ ဘာအကြောင်းကြောင့် ဖြစ်သွားသလဲ။ ဘယ်သူထိခိုက်သွားသလဲ။ ပြင်နိုင်တာ ဘာလဲ။ နောက်တစ်ခါ ဘယ်လိုထိန်းမလဲ” ဆိုတာကို တိတိကျကျ မြင်ဖို့ပါ။

အဲဒီတော့ ဒီညမှာ ဦးဇင်းတို့ ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ သုံးမျိုးကို တစ်ကြောင်းချင်း ပြန်ကြည့်ကြရအောင်။

ကိုယ်နဲ့လုပ်ခဲ့တာ ဘာတွေရှိသလဲ။ ကူညီခဲ့တာရှိသလား။ ပျက်စီးစေခဲ့တာရှိသလား။ အလုပ်တာဝန်ကို တာဝန်ရှိစွာ လုပ်ခဲ့သလား။ မလုပ်ချင်လို့ ရှောင်ခဲ့သလား။ ကိုယ်ခန္ဓာကို လွန်လွန်ကဲကဲ အသုံးချပြီး စိတ်တိုစရာအခြေအနေကို ကိုယ်တိုင်ဖန်တီးခဲ့သလား။

စကားနဲ့လုပ်ခဲ့တာ ဘာတွေရှိသလဲ။ မှန်ခဲ့သလား။ မမှန်ဘူးလား။ မှန်ပေမယ့် ရက်စက်သွားသလား။ အကျိုးရှိတဲ့အချိန်မှာ ပြောခဲ့သလား၊ စိတ်ဆိုးနေတုန်း ပြောခဲ့သလား။ မပြောသင့်တာကို ပြောခဲ့သလား။ ပြောသင့်တာကို ကြောက်လို့ မပြောခဲ့သလား။

စိတ်နဲ့လုပ်ခဲ့တာ ဘာတွေရှိသလဲ။ လူတစ်ယောက်က အောင်မြင်သွားတော့ မနာလိုခဲ့သလား။ ကိုယ့်အမှားပေါ်လာတော့ ဖုံးချင်ခဲ့သလား။ တစ်ယောက်ယောက်က အခက်အခဲတွေ့တော့ ကရုဏာပေါ်ခဲ့သလား။ ကိုယ့်အပေါ် ကောင်းသူကို ကျေးဇူးတင်ခဲ့သလား။ မကောင်းစိတ်ကို မသိမသာ တစ်နေ့လုံး ကျွေးနေခဲ့သလား။

ဒီလိုပြန်ကြည့်တဲ့အခါ တစ်ခု သတိထားရမယ်။ ကိုယ့်ရဲ့ အပြုအမူကို စစ်တာနဲ့ ကိုယ့်ဘဝတန်ဖိုးကို ဆုံးဖြတ်တာ မတူဘူး။ “ဒီစကားမှားတယ်” လို့ ပြောနိုင်တယ်။ “ငါဟာ အမှားပဲ” လို့ မဖြစ်ရဘူး။ “ဒီလုပ်ရပ်က မကောင်းဘူး” လို့ သိနိုင်တယ်။ “ငါက မကောင်းတဲ့လူတစ်ယောက်ပဲ” လို့ ကိုယ့်ကို ချုပ်တည်းမပစ်ရဘူး။ တရားက ပြင်နိုင်ဖို့ အမှားကို သိခိုင်းတာ။ ပျက်စီးသွားအောင် ကိုယ့်ကို ရိုက်ချိုးခိုင်းတာ မဟုတ်ဘူး။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၅၇ မှာ လူဖြစ်စေ၊ မိန်းမဖြစ်စေ၊ ယောကျ်ားဖြစ်စေ၊ အိမ်ရှင်ဖြစ်စေ၊ ရဟန်းဖြစ်စေ မကြာခဏ ပြန်လည်ဆင်ခြင်သင့်တဲ့ အချက်ငါးချက်ကို ဟောထားပါတယ်။ အသက်ကြီးခြင်းမှ မလွတ်၊ နာခြင်းမှ မလွတ်၊ သေခြင်းမှ မလွတ်၊ ချစ်ခင်နှစ်သက်သမျှနှင့် ခွဲခွာရမည်၊ ကိုယ်ပြုသောကံ၏ အမွေခံဖြစ်ရမည်ဆိုတဲ့ အချက်တွေပါ။ 

ညနေမှာ ဒီအချက်ငါးချက်ကို သရဏဂုံနဲ့ ချိတ်ကြည့်ရင် အလွန်နက်တယ်။ မနက်က ကိုယ်သိပ်ဂုဏ်ယူနေတဲ့ ကိုယ်ခန္ဓာဟာ အမြဲမတည်ဘူး။ ဒီနေ့ကောင်းနေတဲ့ ကျန်းမာရေးလည်း အာမခံချက်မရှိဘူး။ ကိုယ်မဆုံးရှုံးချင်ဆုံး လူ၊ ပစ္စည်း၊ ရာထူး၊ အခြေအနေတို့လည်း ခွဲရနိုင်တယ်။ နောက်ဆုံး ကိုယ်သယ်သွားနိုင်တာက ကိုယ်လုပ်ခဲ့တဲ့ ကံနဲ့ အလေ့အကျင့်ဘက်က အကျိုးဆက်တွေပါ။ ဒီလိုပြန်ကြည့်တဲ့အခါ သရဏဂုံက လောကီအရာတွေကို မချစ်ရဘူးလို့ မပြောဘူး။ မမြဲတာကို မြဲသလို မဖမ်းဖို့ သတိပေးတယ်။

ဒီမေးခွန်းတွေကို သရဏဂုံမရှိဘဲ မေးရင် တစ်ခါတလေ စိတ်ပင်ပန်းရုံပဲ ဖြစ်တတ်တယ်။ သရဏဂုံရှိရင်တော့ ပြန်တည်ဖို့ နေရာရှိတယ်။ “ငါ လွဲသွားတယ်၊ ဒါပေမဲ့ ပြန်တည်လို့ရတယ်။” “ငါ ဒေါသလိုက်သွားတယ်၊ ဒါပေမဲ့ ဒေါသကို အားကိုးရာလုပ်စရာမလိုဘူး။” “ငါ မာနနဲ့ ပြောသွားတယ်၊ ဒါပေမဲ့ တရားဘက် ပြန်လှည့်လို့ရတယ်။” ဒီသဘောက အလွန်အရေးကြီးတယ်။

ဓမ္မပဒ အပ္ပမာဒဝဂ္ဂမှာ အပ္ပမာဒတရားကို အလွန်မြင့်စွာ ချီးမြှောက်ထားပြီး သတိမလွတ်၊ မပေါ့ဆ၊ မမေ့မလျော့နေခြင်းက လမ်းရဲ့ အဓိကအင်အားဖြစ်ကြောင်း ပြထားပါတယ်။  ညနေခင်းပြန်လည်ဆင်ခြင်ခြင်းဟာ ဒီအပ္ပမာဒကို နေ့စဉ်ဘဝထဲ ထည့်သုံးတဲ့နည်းတစ်ခုဖြစ်နိုင်တယ်။ 

အပ္ပမာဒဆိုတာ တစ်နေ့လုံး စိုးရိမ်နေဖို့ မဟုတ်ဘူးနော်။ “ဘာမှားသွားမလဲ၊ ဘာဖြစ်မလဲ” ဆိုပြီး အမြဲကြောက်နေဖို့ မဟုတ်ဘူး။ အပ္ပမာဒက အခုဘာဖြစ်နေသလဲ သိတာ၊ ကောင်းတာကို မပျောက်အောင် ထိန်းတာ၊ မကောင်းတာကို မြန်မြန်သိတာ၊ ပြင်စရာကို မရွှေ့တာ။ ဒါကြောင့် ညနေမှာ ကိုယ့်နေ့ကို ပြန်ကြည့်ပြီး မနက်ဖြန်ပြင်မယ့်အချက်တစ်ခု ရွေးလိုက်တာဟာ အပ္ပမာဒရဲ့ လက်တွေ့ပုံစံတစ်ခု ဖြစ်လာတယ်။

မနက်ပိုင်းတရားမှာ သရဏဂုံနဲ့ သီလကို ခွဲမထားသင့်ကြောင်း ပြောခဲ့ကြတယ်။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၂၅ မှာ ဥပါသကာဖြစ်ခြင်းကို ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာကို သရဏဂုံယူခြင်းနဲ့ ဆက်စပ်ပြထားပြီး၊ သီလရှိတဲ့ ဥပါသကာကို ငါးပါးသီလနဲ့ ဆက်ရှင်းပြတယ်။ ထို့ပြင် နာယူထားတဲ့တရားရဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို စူးစမ်းပြီး တရားနှင့်အညီ လက်တွေ့ကျင့်ခြင်းကို မိမိအကျိုးနှင့် သူတစ်ပါးအကျိုး နှစ်ဖက်လုံးအတွက် အရေးကြီးတဲ့အချက်တွေထဲမှာ ထည့်ထားတယ်။ 

ဒီတော့ ညနေမှာ “သရဏဂုံ ရွတ်ခဲ့သလား” တစ်ခုပဲ မမေးနဲ့။ “သရဏဂုံက ငါ့သီလထဲ ရောက်ခဲ့သလား” လို့ မေး။ ဒီနေ့ မုသားတစ်ခုပြောမိသလား။ မပေးတာကို အခွင့်ကောင်းယူမိသလား။ သူတစ်ပါးအသက်၊ သူတစ်ပါးလုံခြုံမှု၊ သူတစ်ပါးယုံကြည်မှုကို ထိခိုက်မိသလား။ အရက်မူးယစ်မှုကြောင့် သတိလွတ်မိသလား။ အဲဒီအချက်တွေကို ရိုးရိုးရှင်းရှင်း ပြန်ကြည့်ရမယ်။

တစ်နေ့လုံး အလုပ်များနေတော့ မနက်က သရဏဂုံကို မေ့သွားတာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။ မေ့သွားတာကြောင့် “မနက်က ရွတ်တာအကျိုးမရှိဘူး” လို့ မဆိုရဘူး။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် မဟာနာမဆိုင်ရာ သုတ်တစ်ပုဒ်မှာ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာတို့ကို လမ်းလျှောက်နေစဉ်၊ ရပ်နေစဉ်၊ ထိုင်နေစဉ်၊ လဲလျောင်းနေစဉ်၊ အလုပ်များနေစဉ်၊ အိမ်တွင်းလူများကြား နေစဉ်မှာတောင် အောက်မေ့ပွားများဖို့ မဟာနာမကို သင်ပြထားပါတယ်။ 

ဒီအချက်က မနက်က တရားနဲ့ ညနေက တရားကို တိုက်ရိုက်ချိတ်ပေးတယ်။ မနက်မှာ အားကိုးရာတည်၊ နေ့အတွင်း မကြာခဏ ပြန်သတိရ၊ ညနေမှာ နေ့တာကို ပြန်ကြည့်။ ဒီသုံးဆင့်က အခမ်းအနားတစ်ခုမဟုတ်ဘဲ ဘဝအလေ့အကျင့်တစ်ခု ဖြစ်လာနိုင်တယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့… အခု ဒီနေ့ကို သုံးပိုင်းခွဲပြီး ပြန်ကြည့်ကြည့်ပါ။

မနက်ပိုင်း—အိပ်ရာနိုးပြီးနောက် ပထမဆုံး စိတ်ဘယ်လိုရှိခဲ့သလဲ။ သရဏဂုံနာယူပြီးတဲ့နောက် အေးချမ်းသွားသလား။ အလုပ်စလိုက်တာနဲ့ စိတ်အရှိန်အဟုန်ကြီးသွားသလား။ မနက်က ရည်ရွယ်ချက်ထဲက တစ်ချက်လောက် တည်နိုင်ခဲ့သလား။

နေ့လယ်ပိုင်း—အလုပ်များလာချိန်မှာ ဘာဖြစ်သွားသလဲ။ အာရုံပေါင်းစုံကြားမှာ ကိုယ့်စိတ်က ဘယ်အရာကို အားကိုးခဲ့သလဲ။ “ငါမြန်မြန်ပြီးရမယ်၊ ငါအနိုင်ရမယ်၊ ငါ့အမြင်ကို လက်ခံရမယ်” ဆိုတဲ့ စိတ်လား။ “မှန်အောင်လုပ်မယ်၊ မထိခိုက်အောင်ပြောမယ်၊ လိုအပ်တာကို ဖြောင့်ဖြောင့်လုပ်မယ်” ဆိုတဲ့ စိတ်လား။

ညနေပိုင်း—ပင်ပန်းလာတဲ့အခါ သီလက လျော့သွားသလား။ ပင်ပန်းတော့ စိတ်တိုလာသလား။ အိမ်ပြန်ရောက်တဲ့အခါ အပြင်ကပင်ပန်းမှုကို အိမ်သားပေါ် လွှတ်ချမိသလား။ ဖုန်းကို ကိုင်ပြီး အာရုံတွေထဲ မသိမသာ ပျောက်သွားသလား။ ဒါမှမဟုတ် ခဏရပ်ပြီး “ဒီနေ့ကို သိသိသာသာ ပိတ်ရအောင်” လို့ စိတ်ပြန်တည်နိုင်ခဲ့သလား။

အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ကေသမုတ္တိသုတ်မှာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ ပေါ်လာပြီး လွှမ်းမိုးလာတဲ့အခါ ထိခိုက်ဆင်းရဲမှုဘက်ကို ဦးတည်တတ်ကြောင်း၊ အလောဘ၊ အဒေါသ၊ အမောဟဘက်ကို တည်လာရင် အကျိုးချမ်းသာဘက်ကို ဦးတည်တတ်ကြောင်း ကိုယ်တိုင်သိမြင်သုံးသပ်ဖို့ အားပေးထားပါတယ်။ 

ဒီသုတ်ကို ညနေပြန်ကြည့်ရာမှာ ရိုးရှင်းတဲ့ စစ်ဆေးချက်သုံးခုအဖြစ် သုံးလို့ရတယ်။

“ဒီနေ့ ငါ့အလုပ်တွေထဲမှာ လောဘက ဘယ်လောက် ပါခဲ့သလဲ။” လောဘဆိုတာ ပစ္စည်းလိုချင်တာတစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး။ ချီးမွမ်းခံချင်တာ၊ အနိုင်ရချင်တာ၊ ကိုယ့်အမြင်ကို လက်ခံစေချင်တာ၊ ကိုယ့်အကျိုးကို များများရချင်တာလည်း ပါနိုင်တယ်။

“ဒီနေ့ ဒေါသက ဘယ်လောက် ပါခဲ့သလဲ။” အသံမြင့်တာပဲ ဒေါသမဟုတ်ဘူး။ အေးစက်စွာ ပြောတာ၊ မပြောဘဲ အပြစ်ပေးတာ၊ အွန်လိုင်းမှာ တိုက်ခိုက်ချင်တာ၊ အတွင်းမှာ မုန်းတီးစကားပြန်ပြန်ပြောတာလည်း ဒေါသရဲ့ ပုံစံတွေ ဖြစ်နိုင်တယ်။

“ဒီနေ့ မောဟက ဘယ်လောက် ပါခဲ့သလဲ။” အချက်အလက်မစစ်ဘဲ ယုံလိုက်တာ၊ ကိုယ့်စိတ်အခြေအနေကို မသိဘဲ တုံ့ပြန်လိုက်တာ၊ မပြတ်သားတာကို ပြတ်သားသလို ထင်လိုက်တာ၊ ကိုယ့်အမှားကို မမြင်ချင်တာ—ဒီလိုပုံစံတွေပါ။

ပြီးတော့ ပြန်မေး—“အလောဘ ရှိခဲ့တဲ့အချိန် ဘာလုပ်ခဲ့သလဲ။ အဒေါသ ရှိခဲ့တဲ့အချိန် ဘယ်သူ့ကို နားလည်ပေးနိုင်ခဲ့သလဲ။ အမောဟဘက်ကနေ ဘယ်အချက်ကို စစ်ပြီးမှ ဆုံးဖြတ်ခဲ့သလဲ။” ကောင်းတာကိုလည်း တွေ့ရမယ်နော်။ မကောင်းတာပဲ ရှာနေတဲ့သူဟာ တရားစစ်ဆေးတာမဟုတ်ဘဲ စိတ်နာမှုကို လေ့ကျင့်နေတာဖြစ်သွားနိုင်တယ်။

ဒီနေရာမှာ သရဏဂုံသုံးပါးကို “နေ့တာအတွက် မေးခွန်းသုံးခု” အဖြစ် မှတ်နိုင်ပါတယ်။

ဘုရားရတနာကို မေးခွန်းလုပ်ရင်—“ဒီနေ့ ငါ နိုးနိုးကြားကြား နေခဲ့သလား၊ မသိမသာ လိုက်သွားခဲ့သလား။”

တရားရတနာကို မေးခွန်းလုပ်ရင်—“ဒီနေ့ ငါ့ရွေးချယ်မှုတွေက လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟကို ပိုတိုးစေသလား၊ ပိုလျော့စေသလား။ ကိုယ်နဲ့သူတစ်ပါး အကျိုးရှိရာဘက်ကို သွားသလား။”

သံဃာရတနာကို မေးခွန်းလုပ်ရင်—“ဒီနေ့ ကောင်းစွာကျင့်တဲ့လမ်းကို လေးစားလိုက်နာနိုင်ခဲ့သလား၊ ဒါမှမဟုတ် ကိုယ့်အတ္တကိုပဲ ဆရာလုပ်ခဲ့သလား။”

ဒီမေးခွန်းသုံးခုက တစ်နေ့တာကို ရှင်းအောင်လုပ်ပေးတယ်။ ဘာသာရေးစကားအများကြီး မလိုဘူး။ အဖြစ်အပျက်တစ်ခုချင်းကို ဒီမေးခွန်းနဲ့ ပြန်ကြည့်ရုံပဲ။

စံယုတ္တနိကာယ် ၅၅.၂ မှာ အရိယာသာဝကတစ်ဦး၏ ဘုရား၊ တရား၊ သံဃာအပေါ် အတွေ့အကြုံအခြေပြု ယုံကြည်မှုကို အရိယာတို့ချစ်ခင်သော သီလနဲ့ တွဲဖော်ပြထားပါတယ်။  ဒီအချက်က “ညနေပြန်ကြည့်ရတဲ့အကြောင်း” ကို နောက်တစ်မျိုးနဲ့ ရှင်းပေးတယ်။ သရဏဂုံက ခံစားချက်တစ်ခါတည်းမဟုတ်ဘူး။ ကိုယ့်အကျင့်နဲ့ တဖြည်းဖြည်း တည်ငြိမ်လာတဲ့ ယုံကြည်မှုဖြစ်ရမယ်။ 

ဒကာ ဒကာမတို့… အခု ညနေခင်းလက်တွေ့အလုပ်ပေးကို တစ်ဆင့်ချင်း လုပ်ကြည့်ရအောင်။ ဒီဟာကို အချိန်အများကြီး မလိုပါဘူး။ ဒါပေမဲ့ တရားပွဲမှာတော့ အဓိပ္ပာယ်ကို နက်နက်ရှိုင်းရှိုင်း နာယူရအောင်။ နေ့စဉ်လက်တွေ့မှာ ငါးမိနစ်၊ ဆယ်မိနစ်နဲ့ စလို့ရတယ်။

ပထမ—ကိုယ်ခန္ဓာကို ရပ်ခိုင်းပါ။ ဖုန်းကို ခဏချ၊ စကားကို ခဏရပ်၊ ထိုင်လို့ရရင် ထိုင်။ အသက်ရှူဝင်တာ သိ၊ ထွက်တာ သိ။ ဒီနေ့ရဲ့ အရှိန်ကို ညထဲအထိ မသယ်သွားခင် ခန္ဓာကိုယ်ကို “ဒီနေ့အလုပ်အခု ခဏရပ်ပြီ” လို့ အချက်ပေးသလို လုပ်ပါ။

ဒုတိယ—သရဏဂုံသုံးပါးကို အလျင်မလိုဘဲ ပြန်ရွတ်ပါ။ အရေအတွက်ပြီးဖို့ မရွတ်နဲ့။ တစ်ကြောင်းတစ်ခဏ ရပ်ပြီး “ငါ ပြန်လာနေတယ်” လို့ စိတ်ထဲမှာ သိပါ။ ဒေါသထဲကနေ ဘုရားဘက် ပြန်လာတယ်။ လောဘထဲကနေ တရားဘက် ပြန်လာတယ်။ ကိုယ့်အတ္တတစ်ယောက်တည်းထဲကနေ ကောင်းစွာကျင့်သူတို့လမ်းဘက် ပြန်လာတယ်။

တတိယ—ဒီနေ့ကို မနက်၊ နေ့လယ်၊ ညနေ သုံးပိုင်းခွဲပြီး တစ်မိနစ်စီ ပြန်ကြည့်ပါ။ အဖြစ်အပျက်အားလုံး မမှတ်ရဘူး။ စိတ်အပူဆုံးတစ်ခု၊ စိတ်အေးဆုံးတစ်ခု၊ သတိလွတ်ဆုံးတစ်ခုလောက် ရွေးပါ။

စတုတ္ထ—ကာယကံ၊ ဝစီကံ၊ မနောကံ သုံးမျိုးနဲ့ ပြန်တိုင်းပါ။ “ဘာလုပ်ခဲ့သလဲ။ ဘာပြောခဲ့သလဲ။ ဘာစိတ်နဲ့လုပ်ခဲ့သလဲ။” ဆိုတဲ့ မေးခွန်းကို အေးအေးဆေးဆေး မေးပါ။

ပဉ္စမ—လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ သုံးအမြစ်ကို ကြည့်ပါ။ အဖြစ်အပျက်တစ်ခုမှာ ဒီသုံးခုထဲက ဘယ်ဟာ အဓိကလဲ။ တစ်ခုတည်းမဟုတ်လည်း ရတယ်။ ဒေါသအောက်မှာ မာနရှိနိုင်တယ်။ ကြောက်စိတ်အောက်မှာ လောဘရှိနိုင်တယ်။ မသေချာမှုအောက်မှာ မောဟရှိနိုင်တယ်။ အလွန်နက်နက်မဆန်းစစ်နိုင်သေးရင် “စိတ်ပူသွားတယ်၊ မခံချင်သွားတယ်၊ လိုချင်သွားတယ်” ဆိုတာလောက် သိရင်လည်း စတင်ဖို့ လုံလောက်တယ်။

ဆဋ္ဌမ—ပြင်စရာတစ်ခု ရွေးပါ။ ဒီနေ့ တောင်းပန်စရာရှိသလား။ ပြန်ပေးစရာရှိသလား။ မမှန်တာကို ပြန်ပြင်စရာရှိသလား။ မနက်ဖြန် တိတိကျကျ လုပ်ရမယ့်အလုပ်တစ်ခုရှိသလား။ “နောင်မမှားတော့ဘူး” ဆိုတဲ့ ကြီးမားတဲ့ကတိထက် “မနက်ဖြန် မနက် ဒီလူကို ဖုန်းခေါ်ပြီး စကားပြန်ရှင်းမယ်” ဆိုတဲ့ သေးသေးတိတိကျကျ အလုပ်က ပိုအသုံးဝင်တယ်။

သတ္တမ—ကောင်းတာတစ်ခုကို ဝမ်းမြောက်ပါ။ ကိုယ်ထိန်းနိုင်ခဲ့တဲ့ စကားတစ်ခွန်း၊ ကိုယ်ကူညီခဲ့တဲ့အလုပ်တစ်ခု၊ ကိုယ်မတုံ့ပြန်ဘဲ ခဏရပ်နိုင်ခဲ့တဲ့အချိန်တစ်ခု၊ ကိုယ်မှန်မှန်ပြောနိုင်ခဲ့တဲ့အချက်တစ်ခု—အဲဒါကို အောက်မေ့ပြီး “ဒီလမ်းကို ဆက်သွားမယ်” လို့ အားယူပါ။

အဋ္ဌမ—အနိစ္စသဘောကို သတိရပါ။ အသက်ကြီးခြင်း၊ နာခြင်း၊ သေခြင်း၊ ချစ်ရာနှင့်ခွဲရခြင်း၊ ကိုယ်ပြုသောကံ၏ အမွေခံဖြစ်ရခြင်းကို ရက်စက်စွာ မတွေးနဲ့။ ဘဝအချိန်ကန့်သတ်ထားတာကို သိပြီး မနက်ဖြန်ကို အဓိပ္ပာယ်ရှိအောင် နေဖို့ သတိယူပါ။

နဝမ—နောက်နေ့အတွက် စိတ်ရည်ရွယ်ချက်တစ်ခုတည်း ရွေးပါ။ “မနက်ဖြန် ဒေါသစကားမပြောခင် တစ်ခါရပ်မယ်။” “မသေချာတာကို သေချာသလို မပြောဘူး။” “တစ်ယောက်ယောက်ကို ကျေးဇူးတင်စကားပြောမယ်။” “တစ်နေ့လုံး တစ်ကြိမ်တော့ သရဏဂုံကို ပြန်သတိရမယ်။” တစ်ခုတည်းရွေးပြီး အိပ်ပါ။

ဒီလက်တွေ့အလုပ်ပေးက မနက်တရားနဲ့ မတူဘူး။ မနက်မှာ ဦးတည်ရာရွေးတယ်။ ညနေမှာ လျှောက်ခဲ့တဲ့လမ်းကို ပြန်ကြည့်တယ်။ မနက်မှာ သရဏဂုံက ရှေ့ကိုညွှန်တယ်။ ညနေမှာ သရဏဂုံက နောက်ကိုကြည့်ပြီး ပြန်တည်စေတယ်။ နှစ်ခုလုံးရှိရင် နေ့တိုင်း နည်းနည်းစီ လေ့ကျင့်မှု တိုးလာတယ်။

အခု တရားနာနေရင်းပဲ စိတ်ထဲမှာ ဒီနေ့အဖြစ်အပျက်တစ်ခု ရွေးကြည့်ပါ။ အကြီးဆုံးပြဿနာ မရွေးလည်းရတယ်။ ဒီနေ့ ကိုယ့်စိတ်လှုပ်သွားတဲ့အချိန်တစ်ခု ရွေးပါ။

အဲဒီအချိန် ကိုယ်ခန္ဓာ ဘယ်လိုဖြစ်သလဲ။ နှလုံးခုန်မြန်သလား။ မျက်နှာပူသလား။ လက်တင်းသလား။ အဲဒါတွေကို သတိရ။

အဲဒီအချိန် စိတ်ထဲ ဘာစကားပေါ်သလဲ။ “သူဘယ်လိုလုပ် ဒီလိုပြောတာလဲ” လား။ “ငါမရရင် မဖြစ်ဘူး” လား။ “လူတွေ ငါ့ကို မလေးစားဘူး” လား။ အဲဒီစကားကို သတိရ။

ပြီးတော့ မေး—“အဲဒီအချိန် ငါ့အားကိုးရာ ဘာဖြစ်သွားသလဲ။” ဒေါသဖြစ်သွားသလား။ မာနဖြစ်သွားသလား။ ကြောက်စိတ်ဖြစ်သွားသလား။

အခု တစ်ခါ “ဗုဒ္ဓံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ” လို့ အတွင်းက ပြန်သတိရ။ “အခု ငါ သိနေတယ်” လို့ပဲ မှတ်။

“ဓမ္မံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ” — “ဖြစ်ပြီးသားကို မပြောင်းနိုင်ပေမယ့် အခုကနေ ဘာအကျိုးရှိမလဲ သိနိုင်တယ်” လို့ မှတ်။

“သံဃံ သရဏံ ဂစ္ဆာမိ” — “ကောင်းစွာကျင့်နိုင်တဲ့လမ်းရှိတယ်။ ငါလည်း လေ့ကျင့်နိုင်တယ်” လို့ မှတ်။

ဒီသုံးချက်လောက်နဲ့ပဲ အဖြစ်အပျက်ကို ပြန်ပြင်မပစ်နိုင်ပေမယ့် ကိုယ့်စိတ်ရဲ့ ဆက်သွားမယ့်လမ်းကို ပြောင်းနိုင်တယ်။ တရားရဲ့ လက်တွေ့တန်ဖိုးက အဲဒီမှာပါ။

သူတော်ကောင်းတို့… ညနေပြန်လည်ဆင်ခြင်ခြင်းမှာ အရေးကြီးဆုံးက “ပြန်တည်” ဆိုတဲ့စကားလေးပါ။ သရဏဂုံတည်သူဆိုတာ တစ်နေ့လုံး မလွဲတဲ့သူကိုပဲ မဆိုလိုဘူး။ လွဲသွားမှန်း သိပြီး ပြန်လာတတ်တဲ့သူလည်း သရဏဂုံကို အသက်ဝင်အောင် လေ့ကျင့်နေသူပဲ။

ဒီညအိပ်ရာမဝင်ခင် အရမ်းရှုပ်ရှုပ်ထွေးထွေး မလုပ်နိုင်ရင်တောင် မေးခွန်းသုံးခုလောက် မေးကြည့်ပါ။

“ဒီနေ့ ဘာကောင်းခဲ့သလဲ။”

“ဒီနေ့ ဘာပြင်ရမလဲ။”

“မနက်ဖြန် ဘယ်အချက်တစ်ခုကို သတိပိုထားမလဲ။”

ပြီးရင် သရဏဂုံကို ပြန်ရွတ်ပြီး အိပ်ပါ။ ဒီသုံးမေးခွန်းက လွန်ခဲ့တဲ့အဖြစ်အပျက်ကို အမြဲမပြန်နေဖို့ ကူညီတယ်။ ပြင်နိုင်တာကို ပြင်ဖို့ ရွေးပေးတယ်။ ပြင်မနိုင်တာကို လွှတ်ဖို့ သင်ပေးတယ်။ မနက်ဖြန်အတွက် သတိတစ်ချက် ယူသွားစေတယ်။

ကဲ… အခု ဒီညတရားကို သစ္စာလေးပါးဘက်သို့ သဘာဝကျကျ ဆင်းကြည့်ရအောင်။ ညနေမှာ ကိုယ့်နေ့ကို ပြန်ကြည့်လို့ ရတဲ့အရာတွေက သစ္စာလေးပါးကို စာအုပ်ထဲကနေ ဘဝထဲ ရောက်လာစေတယ်။

ဒုက္ခသစ္စာဘက်က ကြည့်ရင်—ဒီနေ့ စိတ်ပူခဲ့တာ၊ စိတ်တိုခဲ့တာ၊ မနာလိုခဲ့တာ၊ မျှော်လင့်ချက်မပြည့်လို့ နာခဲ့တာ၊ ချီးမွမ်းမခံရလို့ မခံချင်ခဲ့တာ၊ ပင်ပန်းလို့ အိမ်သားကို စိတ်မရှည်ခဲ့တာ၊ အပြစ်တစ်ခုကို ဖုံးချင်ခဲ့တာ—ဒါတွေကို အမှန်အတိုင်း သိရမယ်။ “တရားနာသူဆိုတော့ ဒုက္ခမရှိရဘူး” လို့ ဖုံးမထားရဘူး။ ဒုက္ခရှိတာကို သိခြင်းကပဲ ပထမသစ္စာနဲ့ တွေ့ခြင်းဖြစ်တယ်။

သမုဒယသစ္စာဘက်က ကြည့်ရင်—ဒီဒုက္ခတွေရဲ့ နောက်က “ငါ့လိုချင်တာဖြစ်ရမယ်၊ သူက ငါ့ကို လေးစားရမယ်၊ ဒီအရာ မပျောက်ရဘူး၊ ငါမမှားရဘူး၊ ငါအနိုင်ရရမယ်” ဆိုတဲ့ တဏှာနဲ့ စွဲလမ်းမှုတွေကို တွေ့လာတယ်။ တချို့ဒုက္ခက အပြင်အဖြစ်အပျက်ကြောင့်ပဲ မဟုတ်ဘူး။ အဲဒီအဖြစ်အပျက်ကို ကိုယ်ဘယ်လိုဖမ်းထားသလဲဆိုတာကြောင့် ပိုပူလာတာလည်း ရှိတယ်။ ညနေပြန်ကြည့်ခြင်းက အဲဒီအကြောင်းရင်းကို မြင်စေတယ်။

နိရောဓသစ္စာဘက်က ကြည့်ရင်—ဒီနေ့တစ်နေ့အတွင်းမှာပဲ အပူငြိမ်းသွားတဲ့ အချိန်သေးသေးလေးတွေ ရှိနိုင်တယ်။ ပြန်ဆဲချင်တာကို မပြန်ဘဲ ရပ်နိုင်လိုက်တဲ့အချိန်။ ကိုယ့်အမှားကို ကာကွယ်မနေဘဲ ဝန်ခံလိုက်တဲ့အချိန်။ မနာလိုစိတ်ထဲမှာ ကျေးဇူးတင်စိတ်ပေါ်လာတဲ့အချိန်။ ဖုန်းကိုချပြီး အသက်ရှူကို သိလိုက်တဲ့အချိန်။ ဒီအချိန်တွေမှာ တဏှာ၊ ဒေါသ၊ မောဟကို မကျွေးတော့လို့ စိတ်အပူ နည်းနည်းငြိမ်းသွားတာကို ကိုယ်တိုင် သိနိုင်တယ်။ ဒီဟာက နိရောဓအပြည့်အစုံကို ပေါ့ပေါ့တန်တန် သတ်မှတ်တာမဟုတ်ဘူး။ ဒါပေမဲ့ ချုပ်ငြိမ်းရာဘက်ကို ဘယ်လမ်းသွားရမလဲဆိုတာ လက်တွေ့ထဲမှာ အရိပ်အမြွက် မြင်ရတာ။

မဂ္ဂသစ္စာဘက်က ကြည့်ရင်—ညနေပြန်လည်ဆင်ခြင်ခြင်းဟာ မနက်ဖြန် မဂ္ဂကို ဘယ်လိုလေ့ကျင့်မလဲ ပြင်ဆင်ပေးတယ်။ သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့ ကိုယ့်အလွဲကို အမှန်အတိုင်းမြင်။ သမ္မာသင်္ကပ္ပနဲ့ မနက်ဖြန် အမုန်းမကျွေးဖို့ ရည်ရွယ်။ သမ္မာဝါစာနဲ့ ပြင်ရမယ့်စကားကို ပြင်။ သမ္မာကမ္မန္တနဲ့ ထိခိုက်ထားတာကို တတ်နိုင်သလောက် ပြန်လည်ဖြည့်ဆည်း။ သမ္မာအာဇီဝနဲ့ အလုပ်မှာ မမှန်တာကို မဆက်လုပ်။ သမ္မာဝါယာမနဲ့ မကောင်းတဲ့အလေ့အကျင့်ကို လျော့၊ ကောင်းတာကို တိုး။ သမ္မာသတိနဲ့ နေ့အတွင်း ကိုယ့်စိတ်ကို ပြန်သိ။ သမ္မာသမာဓိနဲ့ စိတ်ကို အာရုံတစ်ခုမှာ ငြိမ်ငြိမ်တည်အောင် လေ့ကျင့်။ ဒီလိုနဲ့ သရဏဂုံက သစ္စာလေးပါးနဲ့ မဂ္ဂလမ်းထဲကို တကယ်ဝင်လာတယ်။

ဒကာ ဒကာမတို့ရေ… မနက်က သရဏဂုံနဲ့ စတင်ခဲ့တယ်။ ညနေမှာ သရဏဂုံနဲ့ ပြန်ကြည့်တယ်။ အိပ်ရာဝင်ချိန်မှာတော့ ကိုယ့်နေ့ကို လွှတ်တတ်ဖို့ လိုတယ်။ ပြင်စရာကို မနက်ဖြန်အတွက် မှတ်ထား။ ကောင်းတာကို ဝမ်းမြောက်။ မပြင်နိုင်သေးတာကို စိတ်ထဲမှာ အကြိမ်ကြိမ်မနှိပ်စက်နဲ့။ တရားဘက် ပြန်တည်ပြီး အနားယူ။

ဒီညကစပြီး တစ်နေ့တာပြီးတိုင်း ကိုယ့်စိတ်ကို သုံးပါးရတနာအိမ်ပြန်ပို့ကြည့်ပါ။ လောဘအိမ်မှာ မအိပ်နဲ့။ ဒေါသအိမ်မှာ မအိပ်နဲ့။ မာနအိမ်မှာ မအိပ်နဲ့။ စိုးရိမ်မှုအိမ်မှာ မအိပ်နဲ့။ နိုးကြားမှု၊ တရား၊ ကောင်းစွာကျင့်မှုတို့ဘက်ကို စိတ်ပြန်တည်ပြီး အိပ်ကြည့်ပါ။

အဲဒီလို နေ့တိုင်း ပြန်ကြည့်နိုင်ရင် ညနေခင်းဟာ အဆုံးတစ်ခု မဟုတ်တော့ဘူး။ မနက်ဖြန်အတွက် ဓမ္မစတင်ချက်တစ်ခု ဖြစ်လာတယ်။ အမှားတစ်ခုကလည်း အရှုံးတစ်ခုတည်း မဟုတ်တော့ဘူး။ ပညာဖြစ်လာနိုင်တယ်။ ကောင်းမှုတစ်ခုကလည်း တစ်ခဏပျော်တာတစ်ခုတည်း မဟုတ်တော့ဘူး။ ဆက်လေ့ကျင့်ဖို့ အင်အားဖြစ်လာနိုင်တယ်။

ယနေ့အတွင်း ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်တို့ဖြင့် ပြုလုပ်ခဲ့သမျှ ကုသိုလ်ကောင်းမှုများကို ဝမ်းမြောက်နိုင်ကြပါစေ။ မသိမသာ မှားယွင်းခဲ့သမျှကို မြင်နိုင်တဲ့ သတိရှိကြပါစေ။ သိပြီးသားအမှားကို ဖုံးမထားဘဲ ပြင်နိုင်တဲ့ သတ္တိရှိကြပါစေ။ သူတစ်ပါးကို ထိခိုက်ခဲ့ရင် တောင်းပန်နိုင်တဲ့ နှိမ့်ချမှုရှိကြပါစေ။ သူတစ်ပါးက ကိုယ့်ကို ထိခိုက်ခဲ့ရင် မုန်းတီးမှုကို အိပ်ရာထဲအထိ မသယ်သွားဘဲ လွှတ်နိုင်သလောက် လွှတ်နိုင်ကြပါစေ။

ယနေ့နာယူရသော ဓမ္မကုသိုလ်အကျိုးကြောင့် ဘုရားရတနာကို အောက်မေ့၍ နိုးကြားမှုတိုးပွားကြပါစေ။ တရားရတနာကို အောက်မေ့၍ အမှန်အကျိုးကို မြင်နိုင်ကြပါစေ။ သံဃာရတနာကို အောက်မေ့၍ ကောင်းစွာကျင့်သုံးလိုသော စိတ်ပိုမိုခိုင်မာကြပါစေ။ မိဘဆရာသမားများ၊ ကျေးဇူးရှင်များ၊ မိသားစုများ၊ အလုပ်အတူလုပ်သူများ၊ မိတ်ဆွေများနှင့် သတ္တဝါအားလုံး စိတ်ချမ်းသာ ကိုယ်ကျန်းမာကြပါစေ။

ဒီနေ့တစ်နေ့ကို ဓမ္မနဲ့ ပြန်ကြည့်နိုင်တဲ့ ကုသိုလ်ကို သတ္တဝါအားလုံးအား မျှဝေကြရအောင်။ အမှားကို မြင်နိုင်ခြင်းကြောင့် စိတ်ပျက်မသွားဘဲ ပညာတိုးကြပါစေ။ ကောင်းမှုကို မြင်နိုင်ခြင်းကြောင့် မာနမတက်ဘဲ ကုသိုလ်တိုးကြပါစေ။ မနက်ဖြန် နေ့သစ်ကို ပိုမိုသတိရှိစွာ စတင်နိုင်ကြပါစေ။

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု

ကျမ်းကိုးစာရင်း

၁။ TDKS Project Calendar Record, 27 August 2026; Yadanarbon Newspaper, 27-08-26 date line, Myanmar Era 1388, Wagaung waxing 14, Thursday.

၂။ Vipassana Research Institute, ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ဒစ်ဂျစ်တယ် တိပိဋက၊ ခုဒ္ဒကပါဌ် ၁၊ သရဏတ္တယ; SuttaCentral root text, ခုဒ္ဒကပါဌ် ၁၊ သရဏဂုံသုံးပါး။

၃။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၁၊ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်; SuttaCentral, အရှင် သုဇာတော ဘာသာပြန်; I. B. Horner ဘာသာပြန်နှင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး။

၄။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၅၇၊ အဘိဏှပစ္စဝေက္ခိတဗ္ဗဋ္ဌာနသုတ်; SuttaCentral, အရှင် သုဇာတောနှင့် အရှင် ဗောဓိ ဘာသာပြန်များ။

၅။ ဓမ္မပဒ ၂၁–၃၂၊ အပ္ပမာဒဝဂ္ဂ; SuttaCentral, အရှင် အာနန္ဒဇောတိနှင့် အရှင် သုဇာတော ဘာသာပြန်များ။

၆။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၂၅၊ မဟာနာမသုတ်; SuttaCentral, အရှင် ဗောဓိ ဘာသာပြန်။

၇။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၁၁.၁၂၊ ဒုတိယမဟာနာမသုတ်; မနက်ပိုင်းတရား၏ source record တွင် အသုံးပြုထားသော SuttaCentral display; အရှင် ဌာနိဿရော ဘာသာပြန်။ Parallel များတွင် နံပါတ်ကွာခြားနိုင်သဖြင့် locator ကို edition/display-specific အဖြစ် ဖတ်ရှုရမည်။

၈။ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၅၊ ကေသမုတ္တိ/ကေသပုတ္တိယသုတ်; SuttaCentral, အရှင် ဗောဓိ ဘာသာပြန်; Access to Insight, အရှင် ဌာနိဿရော ဘာသာပြန်နှင့် တိုက်ဆိုင်စစ်ဆေး။

၉။ သံယုတ္တနိကာယ် ၅၅.၂၊ ဗြဟ္မစရိယောဂဓသုတ်; SuttaCentral, အရှင် သုဇာတော ဘာသာပြန်။