ကိုယ်ထင်တာကို အမှန်ဟု မယူခြင်း
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ အတူတူစဉ်းစားနာယူကြမယ့် အကြောင်းက—
“ကိုယ်ထင်တာကို အမှန်ဟု မယူခြင်း”
ဆိုတဲ့အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီစကားလေးက တော်တော်ရိုးတယ်။
ကိုယ်ထင်တာကို အမှန်မယူနဲ့။
ဒါပဲလား?
ဒါပေမယ့် ဒကာကြီးတို့ နက်နက်ကြည့်လိုက်ရင် လူ့ဘဝမှာ ဖြစ်နေတဲ့ ပဋိပက္ခတွေ၊ စိတ်ဆင်းရဲမှုတွေ၊ အငြိုးတွေ၊ အိမ်ထောင်ရေးပြဿနာတွေ၊ အလုပ်ခွင်အငြင်းအခုံတွေ အများကြီးဟာ—
ဖြစ်ပျက်တာကြောင့်ပဲ မဟုတ်ဘူး။
ဖြစ်ပျက်တာအပေါ် ကိုယ်ထင်လိုက်တာကို အမှန်တရားလို့ ယူလိုက်တာကြောင့်လည်း ဖြစ်တယ်။
ဥပမာ—
တစ်ယောက်က ကိုယ့်ကိုတွေ့ပြီး မပြုံးဘူး။
ဖြစ်ခဲ့တာက—
မပြုံးဘူး။
ကိုယ့်စိတ်က ချက်ချင်းပြောတယ်—
“သူ ငါ့ကိုမကြိုက်တော့ဘူး”
အဲဒီမှာ ကိုယ့်ထင်မြင်ချက် စပြီးပြီ။
ပြီးတော့ နောက်တစ်ဆင့်—
“မနေ့က ငါပြောတဲ့စကားကြောင့်ပဲ”
နောက်တစ်ဆင့်—
“သူက တခြားသူတွေဆီ ငါ့အကြောင်း မကောင်းပြောထားလောက်ပြီ”
နောက်တစ်ဆင့်—
“ဒီလူနဲ့ ငါ မဆက်ဆံတော့ဘူး”
မိနစ်အနည်းငယ်အတွင်း ဘာဖြစ်သွားလဲ?
လူတစ်ယောက် မပြုံးတာကနေ—
ရန်သူတစ်ယောက် ဖြစ်သွားတယ်။
တကယ်တော့ သူအိပ်ရေးပျက်နေတာလား?
ခေါင်းကိုက်နေတာလား?
အလုပ်ကိစ္စ စိတ်ရှုပ်နေတာလား?
ကိုယ့်ကိုမမြင်လိုက်တာလား?
မသိဘူး။
ဒါပေမယ့်—
“မသိဘူး” ဆိုတဲ့နေရာမှာ စိတ်က မနေချင်ဘူး။
ဇာတ်လမ်းတစ်ခု ဆောက်တယ်။
ပြီးတော့ ဆောက်ထားတဲ့ဇာတ်လမ်းကို ပြန်ယုံတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ ဒီနေ့တရားရဲ့အဓိကစကားကို အစကတည်းက မှတ်ထားရအောင်။
အတွေးတစ်ခု ပေါ်လာတာနဲ့ အဲဒီအတွေး မှန်တာ မတူဘူး။
ကိုယ်ခံစားရတာနဲ့ ကိုယ်ယူဆတာ မှန်တယ်ဆိုတာ မတူဘူး။
ကိုယ်မြင်တဲ့အပိုင်းတစ်ခုနဲ့ အဖြစ်အပျက်တစ်ခုလုံး မတူဘူး။
ကိုယ်သေချာထင်တာနဲ့ တကယ်သေချာတာ မတူဘူး။
ဒီလေးချက်ကို တစ်နေ့တာဘဝထဲ တကယ်သိလာရင် စိတ်ဒုက္ခအများကြီး လျော့နိုင်တယ်။
ဒကာကြီးတို့…
မနေ့က ဦးဇင်းတို့ အချက်အလက်နဲ့ အယူအဆကို ခွဲခြားဖို့ ပြောခဲ့တယ်။
နောက်တစ်နေ့ သက်သေအထောက်အထားပေါ် အခြေခံပြီး ဆုံးဖြတ်ဖို့ ပြောခဲ့တယ်။
ဒီနေ့တော့ အဲဒါထက် ပိုအတွင်းကျမယ်။
ဒီနေ့ မေးမယ့်မေးခွန်းက—
“ကိုယ့်စိတ်ထဲ အယူအဆတစ်ခု ဘယ်လိုအမှန်တရားအသွင်ယူသွားသလဲ?”
ဆိုတာ။
ဘာကြောင့်လဲဆိုတော့—
အချက်အလက်မရှိတာတင်မဟုတ်ဘူး။
တစ်ခါတလေ အချက်အလက်ရှေ့မှာတောင် ကိုယ့်စိတ်က ကိုယ်ကြိုက်သလို အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်တတ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီအကြောင်းအတွက် မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၈၊ မဓုပိဏ္ဍိကသုတ် ဟာ အလွန်နက်တဲ့အလင်းပေးတယ်။
အဲဒီသုတ်တော်မှာ အာရုံနဲ့ အာယတန ဆုံမိရာက သိစိတ်ဖြစ်၊ သုံးမျိုးဆုံခြင်းကြောင့် ထိတွေ့မှုဖြစ်၊ ထိတွေ့မှုအပေါ် ခံစားမှုဖြစ်လာပြီး—
ခံစားရတဲ့အရာကို မှတ်ယူတယ်။
မှတ်ယူထားတာကို စဉ်းစားတယ်။
စဉ်းစားထားတာကနေ စိတ်က ထပ်မံပွားများရှုပ်ထွေးသွားတတ်ပုံကို အလွန်နက်စွာ ရှင်းတော်မူထားတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီဟာအရေးကြီးတယ်။
ဖြစ်စဉ်ကို တစ်ဆင့်ချင်းကြည့်။
ပထမ—
မြင်တာ၊ ကြားတာ၊ ထိတွေ့တာ။
နောက်—
ခံစားချက်ပေါ်လာတယ်။
ကြိုက်တယ်၊ မကြိုက်ဘူး။
နောက်—
မှတ်ယူတယ်။
“သူ့မျက်နှာပျက်နေတယ်”
နောက်—
စဉ်းစားတယ်။
“ငါ့ကိုပဲ စိတ်ဆိုးနေတယ်”
နောက်—
ဆက်ပွားတယ်။
“ငါ့ကို မကြိုက်တော့ဘူး”
“လူတွေဆီပြောထားတယ်”
“နောက်တစ်ခါ ငါလည်း သူ့ကို မကူညီဘူး”
နောက်ဆုံး—
တကယ်ဖြစ်ခဲ့တဲ့အရာနဲ့ စိတ်ကဆောက်ထားတဲ့အရာ ကြီးကြီးမားမားကွာသွားတယ်။
ဒါကို ဒကာကြီးတို့ ကိုယ့်ဘဝမှာ အရမ်းတွေ့ဖူးမယ်။
တစ်ယောက်က စကားတစ်ခွန်းပြောတယ်။
တကယ့်စကားက သုံးစက္ကန့်။
ကိုယ်က အဲဒီစကားကို သုံးရက်လုံး ပြန်စဉ်းစားတယ်။
သူပြောတာထက်—
ကိုယ့်စိတ်က ဆက်ပြောတာ ပိုများတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့တရားရဲ့ လက်တွေ့ကျတဲ့မေးခွန်းတစ်ခု—
“သူပြောတာ ဘယ်အပိုင်းအထိလဲ? ငါ့စိတ်က ဘယ်အပိုင်းကစပြီး ဆက်ရေးတာလဲ?”
ဒီမေးခွန်း။
အိမ်ပြန်ပြီး အသုံးချကြည့်။
အရမ်းတန်ဖိုးရှိတယ်။
ဥပမာ—
အလုပ်ရှင်က—
“ဒီအစီရင်ခံစာကို ပြန်ကြည့်ပါဦး”
ပြောတယ်။
ဒါသူပြောတာ။
ကိုယ့်စိတ်—
“သူငါ့အလုပ်ကို မယုံဘူး”
ဒါ စိတ်ကဆက်ရေးတာ။
“ရာထူးလျှော့တော့မယ်”
ဒါ နောက်ထပ်ဆက်ရေးတာ။
“ငါအလုပ်ဆုံးတော့မယ်”
ဒါ နောက်ထပ်။
တကယ်တော့—
စာရင်းမှာ နံပါတ်နှစ်ခုမှားနေလို့ ပြန်ကြည့်ခိုင်းတာဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ကောင်းကောင်းကြည့်မယ်ဆိုရင်—
ဦးဇင်းတို့မှာ ဖြစ်ရပ်တစ်ခု ရှိတယ်။
ပြီးတော့ ဖြစ်ရပ်အပေါ် စိတ်ကရေးထားတဲ့ဇာတ်လမ်း ရှိတယ်။
ဒုက္ခကြီးတတ်တာက ဒုတိယအပိုင်း။
ဒါကြောင့်—
ဖြစ်ရပ်ကို မငြင်း။
စိတ်ဇာတ်လမ်းကိုလည်း အလိုအလျောက်မယုံ။
ဒီအလယ်လမ်းကို သတိနဲ့လေ့ကျင့်ရမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၊ မူလပရိယာယသုတ် ဟာ ပိုနက်တဲ့အလင်းပေးတယ်။
အဲဒီသုတ်တော်မှာ မလေ့ကျင့်ရသေးတဲ့ သာမန်လူဟာ အရာတစ်ခုကို သိမြင်ပြီးနောက် အဲဒီအရာအပေါ် ထပ်မံကြံစည်ဖွဲ့စည်း၊ “ငါ့ဟာ” လို့ယူ၊ နှစ်သက်တွယ်တာသွားပုံကို အလွန်နက်စွာ ဖော်ပြထားတယ်။
မြင်ရသောအရာကိုပင် အဲဒီအတိုင်း မထားဘဲ စိတ်က ဆက်လက်ဖွဲ့စည်း၊ ဖမ်းဆုပ်နိုင်ပုံကို တွေ့ရတယ်။
ဒီသုတ်တော်ဟာ နက်တယ်။
ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ ခေတ်သစ်စိတ်ပညာသင်ခန်းစာလို မလျှော့ဘူး။
ဒါပေမယ့် လက်တွေ့အလင်းတစ်ခုတော့ အရမ်းရှင်းတယ်—
သိမြင်မှုနောက်မှာ “ငါထင်တာ” ဝင်လာတတ်တယ်။
“ငါထင်တာ” နောက်မှာ “ငါ့ဟာ၊ ငါ့အမြင်” ဆိုတဲ့ဖမ်းဆုပ်မှု ဝင်လာတတ်တယ်။
ဒီနေရာကနေ အတ္တနဲ့ ဒိဋ္ဌိခိုင်လာတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
တစ်ယောက်နဲ့အငြင်းပွားရင်—
ပထမမှာ အကြောင်းအရာတစ်ခုအကြောင်း ငြင်းတယ်။
နောက်ပိုင်း ဘာဖြစ်သလဲ?
ကိုယ့်အမြင်ကို သူပြန်မေးတာနဲ့—
ကိုယ့်ကိုပြန်မေးသလို ခံစားတယ်။
ဘာကြောင့်?
အမြင်က “ငါ့အမြင်” ဖြစ်သွားပြီး
နောက်ဆုံး “အမြင် = ငါ” လို့ စိတ်ကဖမ်းသွားလို့။
ဒီအချိန်မှာ Evidence လာလည်းမကြည့်တော့ဘူး။
“ငါရှုံးလို့မရဘူး”
ဖြစ်လာတယ်။
အမှန်ရှာတဲ့ဆွေးနွေးပွဲက—
အနိုင်အရှုံးပွဲ ဖြစ်သွားတယ်။
ဒါက လုပ်ငန်းအစည်းအဝေးမှာ ဖြစ်တယ်။
အိမ်မှာဖြစ်တယ်။
အဖွဲ့အစည်းမှာဖြစ်တယ်။
ဘာသာရေးဆွေးနွေးမှုမှာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဓမ္မပဒ ဂါထာ ၆၃ မှာ အလွန်စူးရှတဲ့အလင်းတစ်ခုရှိတယ်။
မိုက်မဲမှုရှိတာကို ကိုယ်တိုင်သိသူဟာ အနည်းဆုံး အဲဒီအတိုင်းအတာအထိ ပညာရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် မိုက်မဲသူက ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပညာရှိဟု ထင်နေရင် ပိုမိုအန္တရာယ်ရှိကြောင်း ရှင်းထားတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီစကား ဘာကြောင့်နက်လဲ?
မသိတာက ပြဿနာတစ်ခု။
မသိဘဲ သိတယ်ထင်တာက ပိုကြီးတဲ့ပြဿနာ။
မသိတဲ့လူက—
“မသိဘူး”
ဆိုရင် မေးလို့ရတယ်။
လေ့လာလို့ရတယ်။
ပြင်လို့ရတယ်။
မသိဘဲ—
“ငါသိတယ်”
ဆိုရင်?
သင်ပေးလို့ခက်တယ်။
Evidence ရှိလည်း မနားထောင်ဘူး။
အကြံပေးလည်း မကြားဘူး။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ အမြဲမေးသင့်တာ—
“ငါမှားနိုင်တဲ့နေရာ ဘာရှိလဲ?”
ဒီမေးခွန်းက မိမိကိုနှိမ့်ချတာမဟုတ်ဘူး။
ပညာရဲ့တံခါးဖွင့်တာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ လူတစ်ယောက်က—
“ကျွန်တော့် intuition က အရမ်းမှန်တယ်”
ဆိုတယ်။
အတွေ့အကြုံများသူမှာ တစ်ခါတလေ ချက်ချင်းသဘောပေါက်နိုင်တဲ့ အတွင်းအာရုံရှိနိုင်တယ်။
ဒါကို အကုန်ပယ်စရာ မလို။
ဒါပေမယ့်—
“ခံစားရတာ” ကို “သက်သေပြီ” လို့ မလုပ်။
ဥပမာ—
Manager တစ်ယောက်က Interview တစ်ခုလုပ်ပြီး—
“ဒီလူကို မယုံချင်ဘူး”
ခံစားတယ်။
ဒီခံစားချက်ကို သတိထား။
ဒါပေမယ့် ဘာကြောင့်?
ပြောတဲ့အချက်တွေ မကိုက်လို့လား?
Reference မတူလို့လား?
အရင်အတွေ့အကြုံနဲ့ တူသလိုခံစားရလို့လား?
ဒါမှမဟုတ် အသံ၊ ပုံပန်းသဏ္ဌာန်၊ ကိုယ်မကြိုက်တဲ့အရာတစ်ခုကြောင့် ဘက်လိုက်နေတာလား?
စစ်။
ခံစားချက်ကို ပယ်မထား။
ခံစားချက်ကို Evidence အဖြစ်တန်းမတင်။
ဒီကွာခြားချက်က လူတစ်ယောက်ရဲ့ဘဝကိုတောင် မတရားဆုံးဖြတ်မိတာကနေ ကာကွယ်နိုင်တယ်။
ဒကာကြီးတို့…
မိသားစုမှာလည်း—
“ငါ့သား ဒီရက်ပိုင်း တိတ်တယ်။ သေချာတယ် တစ်ခုခုလုပ်ထားတယ်”
ဒီလို စိတ်က ပြောတတ်တယ်။
“သေချာတယ်” ဆိုတဲ့စကားကို သတိထား။
ဘာသေချာလဲ?
တိတ်တာ သေချာတယ်။
“တစ်ခုခုလုပ်ထားတယ်” ဆိုတာ ယူဆချက်။
ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် သူအိပ်ရေးမဝလို့လား?
သူငယ်ချင်းနဲ့အဆင်မပြေလို့လား?
စာမေးပွဲစိတ်ပူလို့လား?
ကိုယ်မသိသေး။
ဒါကြောင့် အရင်မေး။
တိတ်တိတ်လေး နားထောင်။
အယူအဆနဲ့ မစွပ်စွဲနဲ့။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အယူအဆကို အမှန်တရားလုပ်လိုက်တာရဲ့ နောက်ဆက်တွဲက—
စကားပြောပုံပြောင်းသွားတယ်။
“သားရေ၊ ဒီနေ့ဘာဖြစ်လဲ?”
ဆိုရင် တံခါးဖွင့်တယ်။
“မင်းတစ်ခုခုလုပ်ထားတယ်မဟုတ်လား?”
ဆိုရင် တံခါးပိတ်တယ်။
အဖြစ်အပျက်တစ်ခုတည်းပဲ။
ကိုယ့်အယူအဆက conversation တစ်ခုလုံး ပြောင်းပစ်တယ်။
ဒါကြောင့်—
ကိုယ့်ထင်မြင်ချက်ကို အမှန်လို့မယူနိုင်ခြင်းဟာ သမ္မာဝါစာကိုလည်း ကာကွယ်ပေးတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
တစ်ခါတလေ ကိုယ်ထင်တာ မှန်တယ်။
ဒါဆို?
ကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် မှန်ခဲ့တယ်ဆိုပြီး နောက်တစ်ခါတိုင်းမှန်မယ်လို့ မယူနဲ့။
ဒီဟာ အရမ်းအရေးကြီးတယ်။
လုပ်ငန်းရှင်တစ်ယောက်—
Market trend သုံးခါမှန်ခန့်မှန်းတယ်။
နောက်တစ်ခါ—
“ငါ့ gut feeling အမြဲမှန်တယ်”
ဆိုလာတယ်။
အန္တရာယ်။
တစ်ချို့အောင်မြင်မှုတွေက ပညာကြောင့်ဖြစ်တယ်။
တစ်ချို့မှာ ကံကောင်းမှုပါနိုင်တယ်။
တစ်ချို့မှာ အပြင်အခြေအနေကကူညီတယ်။
ကိုယ့်အောင်မြင်မှုအားလုံးကို—
“ငါ့အတွေးမှန်လို့”
တစ်ခုတည်း မယူနဲ့။
မဟုတ်ရင် မာနက Evidence ပေါ်က မျက်စိပိတ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၅၊ စင်္ကီသုတ် ရဲ့ သင်ခန်းစာကို ပြန်ထည့်ရမယ်။
ယုံကြည်တာ၊ နှစ်သက်လက်ခံတာ၊ ရိုးရာအဆက်ဆက်လာတာ၊ ဆင်ခြင်ပြီးယူဆတာ၊ အမြင်တစ်ခုကို သဘောတူထားတာ—ဒီအရာတွေဟာ မှန်နိုင်သလို မမှန်လည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် အမှန်ကို ထိန်းသိမ်းလိုသူက—
“ဒါ ငါယုံတာ”
ကို ယုံတာအဖြစ်ပဲ ထားပြီး—
“ဒါတစ်ခုတည်းသာ အမှန်”
လို့ မခုန်သင့်ကြောင်း ရှင်းထားတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီဟာကို နေ့စဉ်စကားထဲ အသုံးချကြည့်။
“ငါ့ထင်မြင်ချက်က…”
ဆို။
“လက်ရှိငါသိထားသလောက်…”
ဆို။
“ဒီအပိုင်းတော့ မသေချာသေးဘူး…”
ဆို။
“ဖြစ်နိုင်တာက…”
ဆို။
ဒီစကားတွေက အားနည်းတဲ့စကား မဟုတ်ဘူး။
အမှန်တရားနဲ့ မိမိသိမှုအဆင့်ကို မရောတဲ့စကား။
မာနကြီးတဲ့လူက အရာရာသေချာပြောချင်တယ်။
ပညာရှိတဲ့လူက—
သေချာတာကို သေချာသလောက်ပြော။
မသေချာတာကို မသေချာသလောက်ပြော။
မသိတာကို မသိဘူးလို့ထား။
ဒီလို။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု ဒီနေ့တရားရဲ့ အလွန်လက်တွေ့ကျတဲ့အချက်တစ်ခု—
အတွေးကို အတွေးအဖြစ် မြင်။
ဥပမာ—
“ငါအောင်မြင်မှာမဟုတ်ဘူး”
ဆိုတဲ့အတွေးလာတယ်။
လူတော်တော်များများက—
“ငါအောင်မြင်မှာမဟုတ်ဘူး”
ကို အမှန်ယူလိုက်တယ်။
တကယ့်အချက်က—
“အောင်မြင်မှာမဟုတ်ဘူးဆိုတဲ့ အတွေး အခုစိတ်ထဲပေါ်နေတယ်”
ပဲ။
ဒါနှစ်ခု အရမ်းကွာတယ်။
ပထမစကား—
အနာဂတ်ကို ဆုံးဖြတ်ထားတယ်။
ဒုတိယစကား—
လက်ရှိစိတ်အခြေအနေကို သိတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
“သူငါ့ကိုမကြိုက်ဘူး”
အတွေးလာ။
အမှန်မယူသေးနဲ့။
“ငါ့စိတ်ထဲမှာ သူမကြိုက်ဘူးဆိုတဲ့ အတွေးပေါ်နေတယ်”
အဲဒီအတိုင်း သိ။
“ငါမကောင်းဘူး”
အတွေးလာ။
“မကောင်းဘူးဆိုတဲ့ အတွေးပေါ်နေတယ်”
သိ။
ဒါ အတွေးကို ပယ်တာမဟုတ်ဘူး။
အတွေးနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို မပေါင်းလိုက်ခြင်း။
ဒီကွာခြားချက်က စိတ်ကို အနည်းငယ်နောက်ဆုတ်ကြည့်နိုင်အောင် ကူညီတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အဲဒီနောက်မှ မေး—
“ဒီအတွေးအတွက် အထောက်အထားဘာရှိလဲ?”
“ဆန့်ကျင်တဲ့အချက်ဘာရှိလဲ?”
“ဒီအတွေးက ကြောက်စိတ်ကထွက်တာလား?”
“မာနကထွက်တာလား?”
“ဒေါသကထွက်တာလား?”
ဒါ လက်တွေ့အသုံးချမှု။
ဘုရားဟောအချက်လေးချက်လို့ မယူနဲ့။
ဒါပေမယ့် မဓုပိဏ္ဍိကသုတ်က မြင်ပေးတဲ့—
ခံစား → မှတ်ယူ → စဉ်းစား → ပွားများ
ဆိုတဲ့ဖြစ်စဉ်ကို နေ့စဉ်ဘဝမှာ သတိနဲ့ ရပ်ကြည့်ဖို့ ကူညီတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
တစ်ခါတလေ ပြဿနာက အတွေးထက် အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှု ဖြစ်တယ်။
မိုးရွာတယ်။
လယ်သမားတစ်ယောက်—
“ကောင်းလိုက်တာ”
ပြောတယ်။
အပြင်ပွဲလုပ်မယ့်လူ—
“ဆိုးလိုက်တာ”
ပြောတယ်။
မိုးက မိုးပဲ။
“ကောင်း၊ ဆိုး” ဆိုတာ အခြေအနေနဲ့ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်တာ။
ဒီဥပမာက ရိုးတယ်။
ဒါပေမယ့် ကိုယ့်ဘဝမှာ တစ်ခါတလေ အဲဒီလိုပဲ။
Promotion မရဘူး။
ဖြစ်ရပ်။
“ငါအရှုံးသမား”
အဓိပ္ပာယ်။
ဒါမှမဟုတ်—
“ငါဘယ်နေရာတိုးတက်ရမလဲ သိဖို့ အခွင့်အရေး”
အဓိပ္ပာယ်တစ်မျိုး။
နှစ်ခုစလုံးကို အမှန်အဆုံးမတင်ရသေးဘူး။
အရင်ကြည့်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ ဆိုးသလိုထင်တဲ့အရာက နောက်မှ ကောင်းသွားတယ်။
တစ်ခါတလေ အရမ်းကောင်းသလိုထင်တဲ့အရာက နောက်မှ အန္တရာယ်ဖြစ်တယ်။
ဒါကြောင့်—
ပထမခံစားချက်နဲ့ အဆုံးသတ်အဓိပ္ပာယ် မတူနိုင်ဘူး။
ဒါ ဦးဇင်းတို့သိထားရမယ်။
ဒကာကြီးတို့…
လုပ်ငန်းတစ်ခုမှာ Customer တစ်ယောက် complaint လုပ်တယ်။
Founder စိတ်ထဲ—
“ဒီCustomer ခက်တယ်”
ဆို။
အဲဒီအမြင်ကို အမှန်ယူလိုက်ရင်?
Feedback ကိုပယ်မယ်။
တကယ်တော့ သူပြောတာကြောင့် product flaw တစ်ခုတွေ့နိုင်တယ်။
တစ်ဖက်မှာ Customer တစ်ယောက်တောင်းသမျှ—
“Customer ပြောလို့ လုပ်ရမယ်”
ဆိုလည်းမမှန်။
အခုအဓိကက—
ပထမတံဆိပ်ကို မယုံသေး။
စစ်။
ဒီComplaint က တစ်ယောက်တည်းလား?
အခြားလူတွေလည်းတွေ့လား?
သူအသုံးပြုပုံမှားလား?
Instruction မရှင်းလို့လား?
System flaw လား?
ဒီလို။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု တစ်ခါအထူးပြောချင်တာက—
ကိုယ့်အမြင်ကို မယုံသေးခြင်း ≠ ကိုယ့်ကိုယ်ကို မယုံကြည်ခြင်း။
ဒီနှစ်ခု မတူဘူး။
တချို့က—
“အမြဲကိုယ်မှားနိုင်တယ်ဆိုရင် ဘာမှဆုံးဖြတ်လို့မရတော့ဘူး”
ဆိုနိုင်တယ်။
မဟုတ်ဘူး။
ပညာရှိစိတ်က—
“ငါ့မှာ လက်ရှိအချက်အလက်နဲ့ အမြင်တစ်ခုရှိတယ်။ အဲဒီအမြင်ပေါ် အလုပ်လုပ်မယ်။ ဒါပေမယ့် အမှန်အသစ်ပေါ်ရင် ပြင်နိုင်တယ်”
ဆိုတယ်။
ဒါ Confidence မရှိတာမဟုတ်ဘူး။
ဖမ်းဆုပ်မှုမရှိတဲ့ Confidence။
ဒီဟာ ပိုခိုင်တယ်။
ဒကာကြီးတို့…
လူတစ်ယောက်က—
“ငါ့အမြင်ကို ဘယ်တော့မှမပြောင်းဘူး”
ဆိုရင် အဲဒါတည်ကြည်မှုလား?
အမြဲမဟုတ်ဘူး။
Evidence ပြောင်းလဲနေတယ်။
အခြေအနေပြောင်းတယ်။
ကိုယ်မှားတာပေါ်တယ်။
ဒါပေမယ့် မပြောင်းဘူး။
အဲဒီအခါ—
တည်ကြည်မှုမဟုတ်ဘဲ ဖမ်းဆုပ်မှု ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့်—
သီလမှာတည်။
အမှားမှာ မတည်နဲ့။
တရားမှာတည်။
ယူဆချက်မှာ မမာနထားနဲ့။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၁၅၊ ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ် ကို သတိရဖို့ကောင်းတယ်။
အဲဒီသုတ်တော်မှာ လောကဟာ “ရှိတယ်” “မရှိဘူး” ဆိုတဲ့ အစွန်းနှစ်ဖက်ဆီ အလွယ်တကူ မှီတတ်ပုံ၊ မှန်ကန်သောပညာဖြင့် ဖြစ်ပေါ်မှုနဲ့ ချုပ်ငြိမ်းမှုကို မြင်သူဟာ အဲဒီအစွန်းနှစ်ဖက်ထဲ မကျရောက်ပုံကို ရှင်းထားတယ်။
ဒီသုတ်တော်ကို “အယူအဆမယုံနဲ့” သင်ခန်းစာတစ်ခုတည်းအဖြစ် မလျှော့ရဘူး။
ဒါပေမယ့် အလင်းတစ်ခု ရတယ်—
စိတ်က အစွန်းသတ်မှတ်ချက်ကို ချစ်တတ်တယ်။
“သူကလူကောင်း”
“သူကလူဆိုး”
“ဒီလုပ်ငန်းအောင်မယ်”
“ဒီလုပ်ငန်းပျက်မယ်”
“ဒီကလေးတော်တယ်”
“ဒီကလေးမဖြစ်ဘူး”
“ဒီလူအမြဲဒီလို”
“သူဘယ်တော့မှမပြောင်းဘူး”
ဒီလို စကားတွေထဲမှာ အစွန်းရှိတယ်။
ဖြစ်စဉ်ကိုမကြည့်တော့ဘူး။
တံဆိပ်ကိုကြည့်တယ်။
ဒကာကြီးတို့…
တံဆိပ်တစ်ခုက ဘာအန္တရာယ်ရှိလဲ?
တံဆိပ်တပ်ပြီးရင်—
နောက်အချက်တွေကို အဲဒီတံဆိပ်နဲ့ ကိုက်သလိုပဲ ဖတ်တတ်တယ်။
“ဒီလူပျင်းတယ်”
လို့အရင်တံဆိပ်တပ်ထား။
တစ်နေ့သူအလုပ်မြန်မြန်လုပ်တယ်။
“ဒီနေ့တော့ အလျင်လုပ်တာပါ”
လို့ပယ်။
တစ်နေ့နောက်ကျတယ်။
“တွေ့လား၊ ပျင်းတာပဲ”
လို့အတည်ပြု။
ဘာဖြစ်သွားလဲ?
ကိုယ့်အယူအဆက ကိုယ့်သက်သေရွေးပုံကို ပြန်ထိန်းနေပြီ။
ဒါအန္တရာယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လုပ်ငန်းခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်အတွက် ဒီသဘော အရမ်းအရေးကြီးတယ်။
ဝန်ထမ်းတစ်ယောက်ကို—
“သူက Problem employee”
လို့ Label တပ်ပြီးပြီ။
နောက်ပိုင်း သူပြောတဲ့အကြံကောင်းတောင် မကြားတော့ဘူး။
တစ်ဖက်မှာ—
“ဒါငါ့လူ”
ဆိုတဲ့ Label ရှိရင် အမှားတွေ မမြင်တော့ဘူး။
ဒီလိုဆို ဆုံးဖြတ်ချက်တရားမျှတမှု ပျောက်တယ်။
ဒါကြောင့်—
လူကို အယူအဆနဲ့မကြည့်ဘဲ အပြုအမူနဲ့အချက်အလက်ကို ပြန်ကြည့်။
ဒကာကြီးတို့…
မိဘတွေအတွက်လည်း အတူတူ။
“အကြီးက တော်တယ်”
“အငယ်က ပျင်းတယ်”
မိသားစုထဲ နှစ်အတော်ကြာပြောလာတယ်ဆိုပါစို့။
ကလေးတွေကြီးလာပြီ။
ဒါပေမယ့် တံဆိပ်မပြောင်း။
အငယ်က တကယ်တိုးတက်လာတယ်။
အိမ်က မမြင်ဘူး။
ဘာကြောင့်?
အမြင်က အရင်ဆုံးဖြတ်ထားပြီးသား။
ဒကာကြီးတို့…
လူတွေ ပြောင်းလဲနိုင်တယ်။
အဲဒါကြောင့် မနေ့ကအမြင်နဲ့ ဒီနေ့လူကို အမြဲမဖမ်းနဲ့။
တစ်ဖက်မှာ ပြောင်းတယ်ဆိုပြီး Evidence မရှိဘဲလည်း မယူ။
အခုလက်ရှိဘာဖြစ်နေလဲ ကြည့်။
ဒါပညာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ချို့အမြင်တွေက နာကျင်မှုကနေ လာတယ်။
တစ်ခါ လူတစ်ယောက်က ကိုယ့်ကို လိမ်ခဲ့တယ်။
နောက်ပိုင်း—
“ဘယ်သူ့ကိုမှ မယုံရဘူး”
ဖြစ်သွားတယ်။
အဖြစ်အပျက်တစ်ခုကနေ လောကတစ်ခုလုံးအပေါ် စည်းကမ်းတစ်ခုထုတ်လိုက်တယ်။
ဒီလိုဖြစ်တတ်တယ်။
ဒါကို မတရားပြောတာမဟုတ်ဘူး။
နာကျင်ခဲ့သူဟာ ကာကွယ်ချင်တယ်။
ဒါပေမယ့်—
အတိတ်ကအဖြစ်အပျက်တစ်ခုကို အနာဂတ်လူအားလုံးအပေါ် အမှန်တရားမလုပ်နဲ့။
အဲဒီလိုလုပ်ရင် ကိုယ့်ကိုထိခိုက်ခဲ့တဲ့အဖြစ်အပျက်က အနာဂတ်ဆက်ဆံရေးအားလုံးကို ဆက်အုပ်ချုပ်နေမယ်။
ဒကာကြီးတို့…
တစ်ချို့အမြင်တွေက ကြောက်စိတ်ကလာတယ်။
ငွေကြေးအခက်အခဲတစ်ကြိမ်ကြုံဖူးတယ်။
နောက်ပိုင်း—
“စီးပွားရေးတိုးချဲ့တာ အန္တရာယ်ပဲ”
ဖြစ်။
တစ်ချို့က တစ်ခါရှုံးဖူးလို့—
“စမ်းသပ်မှုဆိုတာ အရှုံးပဲ”
ဖြစ်။
တစ်ခါ ဝန်ထမ်းလွဲဖူးလို့—
“Delegation မလုပ်ရဘူး”
ဖြစ်။
ဒီလိုဆို အတိတ်အတွေ့အကြုံက သင်ခန်းစာမဟုတ်တော့ဘူး။
ဒိဋ္ဌိဖြစ်သွားတယ်။
အတွေ့အကြုံကို လေ့လာ။
ဒါပေမယ့် အတွေ့အကြုံတစ်ခုကို universal truth မလုပ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ဖက်မှာ—
ကောင်းတဲ့အတွေ့အကြုံလည်း ဒီလို။
လုပ်ငန်းတစ်ခုမှာ တစ်နည်းနဲ့အောင်မြင်တယ်။
နောက်လုပ်ငန်းတိုင်း—
“ဒီနည်းပဲအလုပ်ဖြစ်မယ်”
ဆို။
Market ပြောင်းနေတယ်။
Customer ပြောင်းနေတယ်။
Scale ပြောင်းနေတယ်။
အဖွဲ့ပြောင်းနေတယ်။
အရင်နည်းက အခုလည်းအလုပ်ဖြစ်မဖြစ် စစ်ရမယ်။
ဒါကြောင့်—
အောင်မြင်ခဲ့ဖူးတဲ့ အယူအဆကိုတောင် မထာဝရအမှန်လုပ်နဲ့။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီနေရာမှာ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၇၂၊ အဂ္ဂိဝစ္ဆဂေါတ္တသုတ် က အမြင်ဖမ်းဆုပ်မှုရဲ့အန္တရာယ်ကို နက်နက်ပြတယ်။
ဝစ္ဆဂေါတ္တက လောကထာဝရလား၊ မထာဝရလား စတဲ့ အယူဝါဒဆိုင်ရာ အစွန်းအမြင်တွေကို မေးတယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က အဲဒီအယူအဆတွေကို မယူကြောင်းနဲ့ အဲဒီလိုအမြင်ဖမ်းဆုပ်မှုတွေဟာ ဒုက္ခ၊ ပူပန်မှုတို့နဲ့ ပတ်သက်ပြီး လွတ်မြောက်မှုဆီမဦးတည်ကြောင်း ရှင်းတော်မူတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီသုတ်တော်ရဲ့အကြောင်းအရာဟာ လောကီ opinion management ထက် အများကြီးနက်တယ်။
ဒါပေမယ့် ဦးဇင်းတို့ရတဲ့အလင်းက—
အမြင်အားလုံးကို ကိုင်ထားရမယ့်ပစ္စည်းလို မလုပ်နဲ့။
တစ်ချို့မေးခွန်းမှာ—
“ငါ့မှာ အခုအဖြေမရှိသေးဘူး”
ဆိုတာ အလွန်ပညာရှိတဲ့အဖြေ ဖြစ်နိုင်တယ်။
လူတော်တော်များများက အဖြေမရှိတာကို မခံနိုင်ဘူး။
ဒါကြောင့် အဖြေတစ်ခု ဖန်တီးတယ်။
ပြီးတော့ အဲဒီအဖြေကို ဖမ်းတယ်။
နောက်ဆုံး ဖမ်းထားတဲ့အဖြေအတွက် ရန်ဖြစ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
မသေချာမှုကို ခဏခံနိုင်ခြင်း ဟာ ဒီနေ့တရားရဲ့ အရေးကြီးတဲ့လေ့ကျင့်မှု။
ဥပမာ—
“သူဘာလို့စာမပြန်တာလဲ?”
မသိသေး။
ဒီနေရာမှာ စိတ်က—
“ငါ့ကိုမကြိုက်လို့”
ဆိုပြီး ကွက်လပ်ဖြည့်မယ်။
မဖြည့်သေးနဲ့။
“မသိသေး”
ထား။
နောက်မှမေး။
“ဒီProject ဘာကြောင့်မအောင်မြင်တာလဲ?”
မသိသေး။
“Staff မကောင်းလို့”
မပြောသေး။
စစ်။
“သားဘာကြောင့် စာကျတာလဲ?”
မသိသေး။
“ဖုန်းကြောင့်”
မပြောသေး။
စစ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီလို “မသိသေး” ကို ထားတတ်လာတာဟာ ဘာကောင်းလဲ?
ဒေါသလျော့တယ်။
စွပ်စွဲမှုလျော့တယ်။
ဆုံးဖြတ်ချက်ပိုမှန်တယ်။
လူတစ်ဖက်ကို ရှင်းပြခွင့်ပေးတယ်။
ကိုယ့်စိတ်ကို ဇာတ်လမ်းမဆောက်ခိုင်းဘူး။
အဲဒီမှာ သတိနဲ့ပညာဝင်လာတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီအကြောင်းကို မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၃၊ စူဠမာလုင်္ကျောဝါဒသုတ် မှာလည်း တခြားရှုထောင့်နဲ့ တွေ့ရတယ်။
မိမိလွတ်မြောက်ရေးနဲ့ တိုက်ရိုက်မဆိုင်တဲ့ ထင်မြင်ယူဆချက်မေးခွန်းတွေပေါ် အဖြေမရမချင်း မကျင့်တော့ဘူးဆိုတဲ့ သဘောကို မြတ်စွာဘုရားရှင်က မြားထိထားသူ ဥပမာနဲ့ ပြန်လည်ညွှန်ပြတယ်။
မြားထိထားသူက မြားပစ်သူဘယ်သူ၊ ဘယ်မျိုးနွယ်၊ ဘယ်လိုလေးကိုင်တယ် စတဲ့အရာတွေ အကုန်သိပြီးမှ မြားဆွဲမယ်ဆိုရင် ကုသမှုမရခင် သေသွားနိုင်တယ်ဆိုတဲ့ သဘော။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီသုတ်တော်ကို “မေးခွန်းမမေးနဲ့” လို့ မယူနဲ့။
အဓိကက—
အယူအဆလိုက်ရင်း အရေးကြီးတာ မပျောက်စေဖို့။
ဒီနေ့လူ့ဘဝမှာလည်း တူတယ်။
အိမ်ထောင်ရေးမှာ ပြဿနာဖြစ်တယ်။
အခုလိုအပ်တာ—
အေးအေးဆေးဆေးပြော။
နားထောင်။
အမှားရှိရင်ပြင်။
ဒါပေမယ့် စိတ်က—
“သူဘာကြောင့်အဲဒီနေ့ ၈ နာရီ ၁၅ မိနစ်မှာ အဲဒီမျက်နှာနဲ့ကြည့်တာလဲ?”
“အဲဒါနောက်မှာဘာဆိုလိုတာလဲ?”
“တကယ်သူ့ရင်ထဲဘာရှိလဲ?”
ဆိုပြီး အဆုံးမရှိ လိုက်ရင်—
လက်ရှိပြင်နိုင်တာ ပျောက်တယ်။
ဒကာကြီးတို့…
တစ်ခါတလေ လူ့စိတ်က အဓိပ္ပာယ်မရှိတဲ့နေရာမှာတောင် အဓိပ္ပာယ်ရှာတတ်တယ်။
ဥပမာ—
Boss က message မှာ full stop ထည့်တယ်။
“အဆင်ပြေပါပြီ။”
Employee က—
“သေချာတယ် ဆရာစိတ်ဆိုးနေတယ်”
ဆို။
တကယ်?
သူအမြဲ full stop ထည့်တာဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါ သေးသေးလေး။
ဒါပေမယ့် ဒီလိုကနေ အလုပ်ခွင်စိတ်ဖိစီးမှု အများကြီးဖြစ်တတ်တယ်။
ဒကာကြီးတို့…
Chat, email, online communication မှာ tone မမြင်ရဘူး။
အဲဒီကွက်လပ်ကို ကိုယ့်စိတ်က ဖြည့်တယ်။
ကိုယ်စိတ်မကောင်းနေတဲ့နေ့—
Neutral စကားကို ကြမ်းသလိုဖတ်တယ်။
ကိုယ်ပျော်နေတဲ့နေ့—
တူတဲ့စကားကို အေးဆေးဖတ်တယ်။
ဒီမှာ သိရတာ—
ကိုယ်ဖတ်နေတဲ့အရာထဲမှာ အပြင်စာသားပဲ မပါဘူး။
ကိုယ့်လက်ရှိစိတ်လည်း ပါနေတယ်။
ဒါကြောင့် စိတ်အပူရှိချိန်မှာ အဓိပ္ပာယ်မဆုံးဖြတ်နဲ့။
လိုရင် မေး။
“ဒီစကားကို ဘယ်လိုဆိုလိုတာလဲ?”
ဒီမေးခွန်းတစ်ခွန်းက အငြင်းပွားမှုတစ်ခုကယ်နိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုပါ အလွဲအထင်ထားတတ်တယ်။
“ငါက ပျင်းတဲ့လူ”
ဘယ်လိုသိ?
အလုပ်နှစ်ခုမပြီးလို့?
“ငါက leadership မဖြစ်ဘူး”
ဘယ်လိုသိ?
Meeting တစ်ခါမကောင်းလို့?
“ငါစီးပွားရေးမလုပ်တတ်ဘူး”
ဘယ်လိုသိ?
စမ်းသပ်လုပ်ငန်းတစ်ခုမအောင်လို့?
အဖြစ်အပျက်တစ်ခုက—
Identity ဖြစ်သွားတယ်။
ဒီနေရာ အရမ်းသတိထား။
“ငါဒီအလုပ်မှာ မှားခဲ့တယ်”
နဲ့
“ငါဟာ အမှားပဲ”
မတူဘူး။
“ဒီProject မအောင်မြင်”
နဲ့
“ငါဟာ မအောင်မြင်သူ”
မတူဘူး။
ဒကာကြီးတို့…
မိမိအကြောင်း ကိုယ်ထင်ထားတာကိုလည်း အမှန်မယူရဘူး။
Positive ဘက်လည်း။
“ငါက စိတ်ရှည်တဲ့လူ”
ဆို။
တကယ်စိတ်ရှည်လား?
ကိုယ့်စကားကို နားမထောင်သူနဲ့တွေ့ချိန် ကြည့်။
“ငါမမာနကြီးဘူး”
ဆို။
တစ်ယောက်က အမှားထောက်ပြချိန်ကြည့်။
“ငါရိုးသားတယ်”
ဆို။
အမြတ်ကြီးရမယ့်အခါ မုသားပြောလို့ရတဲ့အခြေအနေကြည့်။
ဒါနဲ့ မိမိကိုစော်ကားတာမဟုတ်။
မိမိအကြောင်း မိမိဖန်တီးထားတဲ့ပုံရိပ်ကိုလည်း Evidence နဲ့ပြန်စစ်ခြင်း။
ဒကာကြီးတို့…
ဒါကြောင့် ဓမ္မပဒ ဂါထာ ၆၃ ပြန်အရေးကြီးလာတယ်။
ကိုယ်မသိတာ၊ ကိုယ့်အားနည်းချက်ကို သိနိုင်ရင်—
အဲဒီသိခြင်းက ပညာရဲ့အစတစ်ခု။
ဒါပေမယ့်—
ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပညာရှိတယ်လို့ ယုံပြီး စစ်လို့မရတော့ရင်—
တိုးတက်ရာတံခါးပိတ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လက်တွေ့လေ့ကျင့်ဖို့ ဦးဇင်းတို့ စကားသုံးဆင့်ပေးမယ်။
ဒါ ဘုရားဟောဖော်မြူလာမဟုတ်ပါဘူး။
နေ့စဉ်အသုံးချဖို့ စုစည်းပြောတာ။
တစ်ခုခုဖြစ်ရင် ပထမမေး—
“တကယ်ဖြစ်ခဲ့တာ ဘာလဲ?”
နောက်—
“ငါ့စိတ်က ဘာထပ်ရေးလိုက်လဲ?”
နောက်—
“ဘယ်အပိုင်းကို စစ်လို့ရလဲ?”
ဒီသုံးချက်။
ဥပမာ—
သူဖုန်းမကိုင်။
တကယ်ဖြစ်ခဲ့တာ—
ဖုန်းမကိုင်။
စိတ်ကထပ်ရေး—
“ငါ့ကိုရှောင်တယ်”
စစ်လို့ရတာ—
နောက်မှမေး။
ဒီလို။
ဒကာကြီးတို့…
နောက်တစ်ဆင့်—
“ငါထင်တာ မှားရင် ဘာဖြစ်မလဲ?”
မေး။
ဒီမေးခွန်းက အရမ်းအသုံးဝင်တယ်။
ဥပမာ—
“ဝန်ထမ်းက မရိုးသားဘူး”
လို့ ကိုယ်ထင်တယ်။
မှားရင်?
မတရားအပြစ်ပေးမိမယ်။
လူကောင်းတစ်ယောက်ဆုံးရှုံးမယ်။
အဲဒီတော့ Evidence ပိုစစ်သင့်တယ်။
“Customer ဒီFeature လိုတယ်”
ကိုယ်ထင်တယ်။
မှားရင်?
အချိန်နဲ့ငွေကုန်မယ်။
အဲဒီတော့ Pilot စမ်း။
“သားပျင်းလို့ စာမရ”
ကိုယ်ထင်တယ်။
မှားရင်?
ကလေးမှာ တကယ်နားမလည်တာ၊ ကျန်းမာရေး၊ ကျောင်းကိစ္စရှိတာကို မမြင်နိုင်ဘူး။
အဲဒီတော့ နားထောင်။
ဒကာကြီးတို့…
ကိုယ့်ထင်မြင်ချက်မှားရင် ထိခိုက်မှုကြီးလေ စစ်ဆေးမှု ပိုလိုလေ။
ဒါ လောကီအသုံးချစည်းပဲ။
အရေးကြီးဆုံးဖြတ်ချက်မှာ “ငါထင်တာ” မလုံလောက်ဘူး။
ကျန်းမာရေးဆို သက်ဆိုင်ရာပညာရှင်။
ဥပဒေဆို သက်ဆိုင်ရာကျွမ်းကျင်သူ။
ငွေကြေးအန္တရာယ်ကြီးရင် ရင်းမြစ်နဲ့စည်းမျဉ်းစစ်။
လူ့ဘေးကင်းရေးကိစ္စဆို စံနှုန်းလိုက်။
ဓမ္မကို ခေတ်သစ်ပညာရပ်အစားမထိုး။
ဒါ Project စည်းလည်း ဖြစ်သလို အမှန်ကိုအမှန်လို ကိုင်တွယ်တဲ့တာဝန်ယူမှုလည်း ဖြစ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု မြေပုံနဲ့ မြေပြင် ဆိုတဲ့ ဥပမာယူကြည့်။
ဒါ လောကီဥပမာပဲ၊ ဓမ္မသက်သေမဟုတ်ဘူး။
မြေပုံက လမ်းညွှန်တယ်။
အသုံးဝင်တယ်။
ဒါပေမယ့် မြေပုံဟာ မြေပြင်တစ်ခုလုံး မဟုတ်ဘူး။
လမ်းပိတ်နိုင်တယ်။
တံတားပြင်နေနိုင်တယ်။
အသစ်ဖောက်ထားနိုင်တယ်။
ကိုယ့်အမြင်လည်း ဒီလိုပဲ။
အမြင်က လောကကိုနားလည်ဖို့ မြေပုံတစ်ခု။
လောကတစ်ခုလုံးမဟုတ်။
ကိုယ့်မြေပုံဟောင်းလာရင် ပြန်ပြင်ရမယ်။
ဒါပေမယ့် လူတော်တော်များများက—
မြေပြင်နဲ့ မြေပုံ မကိုက်ရင် မြေပုံကိုမပြင်ဘူး။
“မြေပြင်မှားတယ်”
ဆိုသလို ဖြစ်တယ်။
ဒကာကြီးတို့…
လုပ်ငန်းမှာ ဒါအရမ်းတွေ့ရတယ်။
Owner ရဲ့ business model က—
“Customer က အရည်အသွေးအတွက် ဈေးပိုပေးမယ်”
ဆို။
အဲဒါ သူ့မြေပုံ။
Market က—
မပေးဘူး။
အခုဘာလုပ်မလဲ?
Customer မှားတယ်လို့ဆူမလား?
ဒါမှမဟုတ် ကိုယ့်မြေပုံကို ပြန်စစ်မလား?
အဲဒီအချိန်မှာ “ကိုယ်ထင်တာကို အမှန်မယူခြင်း” က အသက်ဝင်တယ်။
ဒကာကြီးတို့…
လူ့ဆက်ဆံရေးမှာလည်း—
“လူကိုချစ်ရင် ဒီလိုလုပ်ရမယ်”
ကိုယ့်မြေပုံ။
တစ်ဖက်လူက ချစ်ခြင်းကို တခြားပုံနဲ့ နားလည်တယ်။
အခု—
“သူမချစ်ဘူး”
ဆိုမလား?
ဒါမှမဟုတ်—
“ငါ့ရဲ့ချစ်ခြင်းအဓိပ္ပာယ်နဲ့ သူ့အဓိပ္ပာယ် မတူတာလား?”
မေးမလား?
ဒီလိုတစ်ခွန်းနဲ့ အိမ်ထောင်ရေးပဋိပက္ခ တချို့ လျော့နိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ ကိုယ့်ထင်မြင်ချက်ကို အမှန်ယူတာက အာဏာ ကြောင့် ပိုဆိုးလာတယ်။
Boss ထင်တာ—
Team အတွက် Fact ဖြစ်သွားတယ်။
အဖေထင်တာ—
အိမ်အတွက် အမှန်ဖြစ်သွားတယ်။
ဆရာထင်တာ—
တပည့်မေးခွန်းမထုတ်နိုင်တော့ဘူး။
ဒါအန္တရာယ်။
အာဏာရှိသူအတွက်—
ကိုယ့်အမြင်ကို စစ်တတ်ခြင်းက ပိုအရေးကြီးတယ်။
ဘာကြောင့်?
ကိုယ်မှားရင် သက်ရောက်မှုက လူများလို့။
ဒကာကြီးတို့…
Leader တစ်ယောက်—
“ဒီTeam က အလုပ်မကြိုးစားဘူး”
ထင်တယ်။
အောက်ကလူတွေ ပြန်မပြောရဲဘူး။
အခုအယူအဆဟာ Fact ဖြစ်သွားတယ်။
ဒါနဲ့ overtime တိုး။
ဖိအားတိုး။
တကယ့်ပြဿနာက စနစ်ရှုပ်တာ၊ decision နှောင့်နှေးတာဖြစ်နေတယ်ဆို?
Leader ရဲ့အယူအဆကြောင့် ပြဿနာပိုကြီးမယ်။
ဒါကြောင့်—
အာဏာရှိလေလေ “ငါထင်တာလား၊ တကယ်ဖြစ်တာလား” ကိုပိုမေး။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ စိတ်ကူးယဉ်လုပ်ငန်းဖြစ်ရပ်တစ်ခု ပြောမယ်။
ဒါ တကယ့်သမိုင်းမဟုတ်ပါဘူး။ သင်ခန်းစာအတွက် ဖန်တီးထားတဲ့ဥပမာ။
ကုမ္ပဏီအသေးစားတစ်ခုမှာ Owner က—
“ဝန်ထမ်းအသစ်တွေက အလုပ်ကို မလေးစားတော့ဘူး”
လို့ အမြဲပြောတယ်။
ဘာကြောင့်?
နှစ်လအတွင်း လူငယ်ဝန်ထမ်းသုံးယောက် ထွက်သွားတယ်။
Owner က conclusion ချ—
“ဒီခေတ်လူငယ် မခံနိုင်ဘူး”
ဒီအယူအဆနဲ့ နောက်ဝန်ထမ်းတွေကို ပိုတင်းကျပ်စွာစောင့်ကြည့်တယ်။
လွတ်လပ်မှုလျော့တယ်။
ယုံကြည်မှုလျော့တယ်။
နောက်ထပ်လူတွေ ထွက်တယ်။
Owner က—
“တွေ့လား၊ ငါပြောတာမှန်တယ်”
ဆို။
ဒါပေမယ့် တစ်နေ့ HR လုပ်သူက Exit Interview တွေကို ပြန်ကြည့်တယ်။
သုံးယောက်လုံးမှာ တူတဲ့အချက်ရှိတယ်—
တာဝန်မရှင်း။
နေ့တိုင်း priority ပြောင်း။
အလုပ်ပြီးသွားပြီးမှ Requirement ပြောင်း။
အားလုံးက overtime ပိုများ။
အခု ဘာဖြစ်သွားလဲ?
Owner ရဲ့အယူအဆက—
“လူငယ်တွေမခံနိုင်”
ဒါပေမယ့် Evidence က—
“စနစ်မရှင်း”
ဘက်ကိုညွှန်နေတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
Owner က ဘာလုပ်မလဲ?
အခုနှစ်လမ်း။
ပထမ—
Evidence ကိုငြင်း။
“သူတို့အကြောင်းပြချက်ပဲ”
ဆို။
အမြင်ကိုကာကွယ်။
ဒုတိယ—
“ငါ့အမြင် မှားနိုင်တယ်”
ဆိုပြီး Process ပြန်ကြည့်။
တာဝန်ရှင်း။
Priority ပြောင်းရင် မှတ်တမ်းထား။
အလုပ်ချိန်ပြန်ချိန်။
နောက်သုံးလ retention ကောင်းလာတယ်ဆိုပါစို့။
အခု သင်ခန်းစာဘာလဲ?
Owner ရဲ့အမြင်မှားတာထက် ပိုအန္တရာယ်ရှိတာက—အမြင်မှားနိုင်တာကို မလက်ခံခြင်း။
ဒါ စိတ်ကူးယဉ်ဥပမာပါ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု ကိုယ့်ဘဝထဲ ပြန်လာ။
ကိုယ့်မှာလည်း ဒီလိုအယူအဆဘယ်နှခုရှိလဲ?
“သူက အမြဲဒီလို”
“ငါ့ကို ဘယ်သူမှ နားမလည်ဘူး”
“ငါလုပ်တာ အမြဲမအောင်ဘူး”
“ငွေရှိမှ System တည်လို့ရမယ်”
“တစ်ယောက်ကိုယုံရင် အမြဲလိမ်ခံရမယ်”
“အသက်ကြီးပြီ၊ အသစ်မသင်နိုင်ဘူး”
“ငါက စကားမပြောတတ်ဘူး”
“Customer က ဈေးပဲကြည့်တယ်”
“Staff က လစာပဲကြည့်တယ်”
ဒီစကားတွေကို တစ်ခုချင်းစစ်။
ဘယ်လောက် Fact?
ဘယ်လောက် Story?
ဒကာကြီးတို့…
တစ်ခါတလေ ကိုယ့်အယူအဆဟာ လူ့အုပ်စုတစ်ခုလုံးအပေါ် ရောက်သွားတယ်။
“ဒီခေတ်လူငယ်အကုန်…”
“အခုလူကြီးတွေအကုန်…”
“ဒီအလုပ်လုပ်တဲ့လူတွေ အကုန်…”
ဒီလို။
လူတစ်ယောက်၊ လူငါးယောက်ရဲ့အတွေ့အကြုံကနေ အုပ်စုတစ်ခုလုံးကို သတ်မှတ်တာ။
ဒါပညာမဟုတ်။
မေတ္တာလည်း မဟုတ်ဘူး။
တရားမျှတမှုလည်း မဟုတ်ဘူး။
အထွေထွေယူဆချက်က အမုန်းတရားကို ပေါက်စေနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့်—
အကြောင်းကို တိကျအောင်ပြော။
“ဒီလူ”
“ဒီဖြစ်ရပ်”
“ဒီအချိန်”
“ဒီအပြုအမူ”
ဒီလို။
ဒကာ ဒကာမတို့…
စကားတိကျလာတာနဲ့ စိတ်လည်းတိကျလာတယ်။
“ဘယ်သူမှ မကူညီဘူး”
အစား—
“ဒီကိစ္စမှာ လူနှစ်ယောက်ဆီတောင်းပေမယ့် မရဘူး”
ဆို။
စိတ်အရမ်းကွာတယ်။
“ငါအမြဲရှုံးတယ်”
အစား—
“ဒီစမ်းသပ်မှုနှစ်ခု မအောင်သေးဘူး”
ဆို။
အနာဂတ်တံခါးမပိတ်ဘူး။
“သားက အမြဲပျင်းတယ်”
အစား—
“ဒီတစ်ပတ် assignment သုံးခုနောက်ကျတယ်”
ဆို။
ပြင်လို့ရတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဒါကြောင့် တစ်ခုမှတ်ထား—
စကားမှာ “အမြဲ၊ ဘယ်တော့မှ၊ အားလုံး၊ ဘယ်သူမှ” စကားများလာရင် မိမိအယူအဆကို ပြန်စစ်။
အမြဲမှားတယ်မဟုတ်။
တချို့အခါ တကယ်မှန်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် စိတ်က အကြီးချဲ့နေသလားဆိုတာ သတိပေးတဲ့ အချက်ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီလိုလေ့ကျင့်ခြင်းရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က—
အရာအားလုံးကို uncertainty ဖြစ်အောင်လုပ်ဖို့ မဟုတ်။
အမှန်တရားမရှိဘူးဆိုဖို့ မဟုတ်။
“လူတိုင်းအမြင်ပဲ” ဆိုဖို့လည်း မဟုတ်။
ဓမ္မမှာ သမ္မာဒိဋ္ဌိရှိတယ်။
မှန်ကန်တဲ့အမြင် အရေးကြီးတယ်။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ပြောတာ—
အမှန်ရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် ကိုယ့်အယူအဆတိုင်း အမှန်မဟုတ်။
ဒီနှစ်ခု မရောနဲ့။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီနေရာမှာ ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ် ရဲ့အလင်းက ကောင်းတယ်။
အစွန်းအမြင်ကို မဖမ်းဘဲ အကြောင်းတရားပေါ် မှီပြီးဖြစ်ပေါ်၊ အကြောင်းချုပ်ရင် ချုပ်သွားတာကို မှန်ကန်သောပညာနဲ့ ကြည့်ဖို့ ဦးတည်တယ်။
ဒါကြောင့်—
“ဒီလူဆိုး”
ဆိုတဲ့ အရာတစ်ခုတည်းနဲ့ မပိတ်ဘဲ—
ဘယ်အခြေအနေမှာ ဘာဖြစ်သလဲ?
အကြောင်းဘာလဲ?
အကျင့်ပြောင်းလာလား?
ကြည့်။
“ဒီလုပ်ငန်းမဖြစ်ဘူး”
ဆိုတာထက်—
ဘယ်assumption မကိုက်?
ဘယ်customer မကိုက်?
ဘယ်cost structure မကိုက်?
ကြည့်။
ဖြစ်စဉ်ကိုကြည့်။ တံဆိပ်ကိုမဖမ်း။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တရားကျင့်ရာမှာ အထူးအရေးကြီးတာ—
ကိုယ့်အတွေ့အကြုံကို ချက်ချင်း “တရားရပြီ” “တရားမရဘူး” မလုပ်နဲ့။
တရားထိုင်တယ်။
အေးချမ်းတယ်။
“ငါအဆင့်တက်ပြီ”
ဆို။
သတိထား။
တရားထိုင်တယ်။
စိတ်ပျံ့တယ်။
“ငါတရားမဖြစ်ဘူး”
ဆို။
သတိထား။
အတွေ့အကြုံတစ်ခုကို အလွန်အဓိပ္ပာယ်မတင်နဲ့။
သိ။
လေ့လာ။
ဆရာသမားအညွှန်းနဲ့ သက်ဆိုင်သလို စစ်။
အတ္တနဲ့မဖမ်း။
ဒါ အရေးကြီးတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
တစ်ခါတလေ ဘာသာရေးဘက်မှာပါ—
ကိုယ်ယုံတဲ့အရာကို “အမှန်” ဆိုတာနဲ့အတူ—
“အခြားသူအားလုံးမှား”
ဆိုတဲ့ဒေါသဝင်လာတတ်တယ်။
စင်္ကီသုတ်ရဲ့အလင်းက ဒီနေရာမှာ တိကျတယ်။
ယုံကြည်မှုရှိနိုင်တယ်။
ယုံကြည်မှုက တန်ဖိုးရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် ယုံကြည်ထားတာတစ်ခုတည်းကြောင့် “ဒီတစ်ခုတည်းသာ အမှန်၊ ကျန်တာအကုန်မှား” ဟု အလျင်စလိုသတ်မှတ်ခြင်းကို အမှန်ထိန်းသိမ်းမှုလို့ မဆိုထားဘူး။
ဒီဟာ အရမ်းနူးညံ့ပြီးအရမ်းနက်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အမှန်တရားကို ချစ်တာနဲ့—
အခြားလူကို အထင်သေးတာ မတူဘူး။
ကိုယ့်ယုံကြည်မှုခိုင်မာတာနဲ့—
မေးခွန်းမခံနိုင်တာ မတူဘူး။
တရားကိုကာကွယ်တာနဲ့—
အတ္တကိုကာကွယ်တာ မတူဘူး။
ဒီလိုခွဲနိုင်ရမယ်။
ဒကာကြီးတို့…
အခု နေ့စဉ်လက်တွေ့အတွက် ဦးဇင်းတို့ “ရပ်–ခွဲ–စစ်–ပြင်” လို့ မှတ်လို့ရတယ်။
ဒါ ဗုဒ္ဓဟောစကားလေးလုံးမဟုတ်ဘူး။
လက်တွေ့အသုံးချဖို့ စုစည်းပေးတာ။
ရပ်။
ဒေါသတက်၊ ကြောက်၊ နာသွားရင် ချက်ချင်း conclusion မချ။
ခွဲ။
ဘာဖြစ်ခဲ့တာလဲ?
ငါဘာထင်တာလဲ?
စစ်။
Evidence ဘာရှိ?
မေးလို့ရလား?
နောက်ထပ်အကြောင်းရှိလား?
ပြင်။
ကိုယ့်အမြင်မှားရင် ပြင်။
ဒီလောက်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီမှာ အခက်ဆုံးက—
“ပြင်” ဆိုတဲ့အပိုင်း။
လူတော်တော်များများ အချက်အသစ်ကြားတယ်။
သိလည်းသိတယ်။
ဒါပေမယ့်—
“ငါအရင်ပြောထားတာရှိတယ်”
ဆိုပြီး မပြင်ရဲဘူး။
အဲဒါမာန။
ပညာရှိတဲ့လူက—
“အရင်အချက်အလက်အရ ဒီလိုမြင်ခဲ့တယ်။ အခုအချက်အသစ်နဲ့ ပြန်ကြည့်တော့ ဒီလိုပြင်ရမယ်”
ဆိုနိုင်တယ်။
ဒါရှုံးတာမဟုတ်။
အမှန်နဲ့ နီးလာတာ။
ဒကာကြီးတို့…
အဖေတစ်ယောက်က သားကို မတရားစွပ်စွဲမိတယ်။
နောက်မှ အမှန်သိတယ်။
အဖေပြောနိုင်လား?
“အဖေထင်တာမှားသွားတယ်၊ တောင်းပန်ပါတယ်”
ဒီစကားပြောနိုင်ရင် အဖေသေးသွားလား?
မသေးဘူး။
သားက ဘာသင်ရမလဲ?
“လူကြီးလည်း အမှားကိုဝန်ခံနိုင်တယ်”
ဆိုတဲ့အလွန်တန်ဖိုးရှိတဲ့ သင်ခန်းစာရတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Manager က Employee ကို—
“မင်းကြောင့် Project နောက်ကျတာ”
ပြောထားတယ်။
နောက်မှ dependency တခြားတစ်ခုကြောင့်ဆိုတာ သိတယ်။
ပြန်ပြောရမယ်။
“ကျွန်တော် အရင်ဆုံးဖြတ်တာမြန်သွားတယ်”
ဒီလို။
မပြောရင် ဘာဖြစ်မလဲ?
Manager ရဲ့ဂုဏ်ကို ကာကွယ်တယ်။
ယုံကြည်မှုကို ဖျက်တယ်။
ဒါကြောင့်—
ကိုယ့်ထင်တာကို အမှန်မယူခြင်းရဲ့ နောက်ဆုံးစမ်းသပ်ချက်က မှားသွားရင် ဝန်ခံနိုင်ခြင်း။
ဒကာကြီးတို့…
တစ်ခါတလေ ကိုယ့်ထင်တာမှန်ပေမယ့် ပြောပုံမှားတယ်။
“ငါပြောသားပဲ”
ဆိုပြီး မာနတက်မလား?
ဒါလည်းသတိထား။
ကိုယ့်အမြင်မှန်တာက သူတစ်ပါးကိုအထင်သေးဖို့ လိုင်စင်မဟုတ်။
အမှန်တရားက မာနတိုးဖို့ မဟုတ်။
ပညာတိုးဖို့။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု ဒီတရားကို ပိုအတွင်းကျအောင် ကိုယ့်စိတ်ကြည့်ကြရအောင်။
တစ်ယောက်က ကိုယ့်ကို စကားပြောတယ်။
နာသွားတယ်။
ဒီနေရာမှာ ပထမလုပ်ရမယ့်အရာ—
“နာတယ်” ဆိုတာ သိ။
ချက်ချင်း—
“သူဆိုးတယ်”
မသွားသေးနဲ့။
နာတာ ကိုယ့်ဝေဒနာ။
သူဆိုးတယ်ဆိုတာ judgment။
ဒီနှစ်ခုခွဲ။
တစ်ခါတလေ သူတကယ်မတရားပြောတာလည်းရှိတယ်။
ဒါကို မဖုံးဘူး။
ဒါပေမယ့် အရင်—
နာတာသိ။
နောက်—
သူ့စကားတကယ်ဘာလဲ?
စစ်။
ဒီလိုဆို ဒေါသနည်းနည်းနောက်ကျတယ်။
အဲဒီနောက်ကျတဲ့အချိန်က ပညာဝင်ဖို့ အခွင့်။
ဒကာကြီးတို့…
မဓုပိဏ္ဍိကသုတ်ကနေ ဦးဇင်းတို့လေ့လာရတဲ့အလင်းက—
ခံစားမှုကနေ စိတ်က တဖြည်းဖြည်း စဉ်းစားပွားများသွားတတ်တယ်။
ဒါကြောင့် အစောပိုင်းမှာ သတိဝင်နိုင်ရင်—
နောက်ဆုံးရန်ဖြစ်တဲ့အထိ မရောက်နိုင်ဘူး။
ဥပမာ—
“အခု မကြိုက်တဲ့ဝေဒနာရှိတယ်”
ဒီလောက်သိ။
“အခု သူ့ကို မကောင်းသတ်မှတ်ချင်နေတယ်”
သိ။
“အခု အတိတ်ကအပြစ်တွေပါ ဆွဲထုတ်လာနေတယ်”
သိ။
ဒီသိခြင်းတွေက စိတ်ဇာတ်လမ်းကို အလင်းထိုးပေးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု တစ်ခုမေးမယ်။
မိမိစိတ်ထဲမှာ အမြင်တစ်ခု ပေါ်လာတိုင်း “ဟုတ်တယ်” လို့ခေါင်းညိတ်နေတဲ့သူ ဘယ်သူလဲ?
ကိုယ်ပဲ။
စိတ်က—
“သူမကောင်းဘူး”
ပြော။
ကိုယ်—
“ဟုတ်တယ်”
စိတ်က—
“ငါမဖြစ်နိုင်ဘူး”
ပြော။
ကိုယ်—
“ဟုတ်တယ်”
စိတ်က—
“အကုန်ပျက်ပြီ”
ပြော။
ကိုယ်—
“ဟုတ်တယ်”
ဒီလိုနဲ့ စိတ်ရဲ့စကားအားလုံးကို fact checker မရှိဘဲ ထုတ်လွှင့်နေသလို ဖြစ်တယ်။
ဒါကြောင့် သတိက ဘာလုပ်မလဲ?
“အဲဒါ အတွေးတစ်ခု”
ပြန်သိ။
ဒီလောက်ကစ။
ဒကာကြီးတို့…
အတွေးကို မဆဲနဲ့။
“ဘာလို့ငါ ဒီလိုထင်တာလဲ”
ဆိုပြီး ကိုယ့်ကို အပြစ်မတင်။
စိတ်ရဲ့သဘာဝအတိုင်း အတွေးပေါ်တယ်။
အဓိက—
လိုက်မလိုက်။
ယုံမယုံ။
ဖမ်းမဖမ်း။
ဒီနေရာမှာ လေ့ကျင့်မှုရှိတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တချို့အတွေးတွေက ခဏခဏလာလို့ အမှန်သလို ခံစားလာတယ်။
“ငါအသုံးမကျဘူး”
နေ့တိုင်းစဉ်းစား။
အကြိမ်ကြိမ်စဉ်းစားတာက Evidence ဖြစ်သလား?
မဖြစ်ဘူး။
တစ်ရာခါပြန်စဉ်းစားလည်း—
အတွေးတစ်ခုကို အကြိမ်တစ်ရာစဉ်းစားတာပဲ။
အမှန်ဖြစ်တယ်လို့ သက်သေမပြဘူး။
ဒီအချက်ကို အထူးမှတ်ထား။
ထပ်ခါထပ်ခါစဉ်းစားခြင်းက အမှန်တရားမဖြစ်စေ။
ဒကာကြီးတို့…
လူတွေပြန်ပြောကြရင်လည်း အတူတူ။
Rumor တစ်ခု လူတစ်ရာပြန်ပြောတယ်။
အရင်းမြစ်တစ်ခုတည်းဖြစ်နေတယ်ဆို?
သက်သေတစ်ရာမဟုတ်။
အရင်းမြစ်တစ်ခု ပြန်ပွားတာ။
ဒါကြောင့် Online မှာ—
“လူတိုင်းပြောနေတယ်”
ဆိုတာ သတိထား။
ဘယ်ကစ?
မူရင်းရှိလား?
အတည်ပြုထားလား?
ဒီလို။
ဒါ မနေ့ Evidence sermon နဲ့ဆက်ပေမယ့် ဒီနေ့အဓိကက—
ကိုယ့်စိတ်မှာလည်း ဒီလိုပဲ—အတွေးတစ်ခု ခဏခဏလာလို့ အမှန်မဖြစ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ ကိုယ့်အတွေးကို မယုံရဘူးဆိုတာနဲ့—
“ဒါဆို ဘာကိုယုံရမလဲ?”
မေးတတ်တယ်။
အဖြေက—
အရာရာကိုမယုံတာ မဟုတ်။ ပညာနဲ့ယုံ။
Evidence ကြည့်။
အကြောင်းအကျိုးကြည့်။
အတွေ့အကြုံကို ကြည့်။
ပညာရှိအကြံကြည့်။
သီလကြည့်။
အကျိုးအပြစ်ကြည့်။
အပြန်အလှန်တိုက်စစ်။
ဒီလို။
ဒကာကြီးတို့…
အမြင်တစ်ခုဟာ ကိုယ့်လောဘကို အရမ်းကျေနပ်စေတယ်ဆို—
ပိုစစ်။
အမြင်တစ်ခုဟာ ကိုယ့်ဒေါသကို အရမ်းကျေနပ်စေတယ်ဆို—
ပိုစစ်။
အမြင်တစ်ခုဟာ ကိုယ့်မာနကို အရမ်းကျေနပ်စေတယ်ဆို—
ပိုစစ်။
“ငါပြောတာမှန်တယ်၊ သူတို့အားလုံးမှားတယ်”
ဆိုတဲ့အမြင်က အရမ်းချိုနေပြီဆို?
သတိထား။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဘာကြောင့်?
ကိလေသာက ကိုယ့်ကို—
“ဒါမကောင်းဘူး”
လို့ ဘယ်တော့မှ မကြေညာဘူး။
မကြာခဏ—
“မင်းမှန်တယ်”
ဆိုပြီး ဝင်တတ်တယ်။
ဒေါသက—
“မင်းတရားမျှတနေတာ”
ဆိုနိုင်တယ်။
မာနက—
“မင်းအမှန်ကိုကာကွယ်နေတာ”
ဆိုနိုင်တယ်။
လောဘက—
“အခွင့်အရေးကိုယူတာ”
ဆိုနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် သတိလိုတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ အယူအဆကို မဖမ်းနိုင်ဖို့ အလွန်ကောင်းတဲ့မေးခွန်းက—
“ဒီအမြင်ကို ငါမုန်းတဲ့လူတစ်ယောက်က ပြောရင် ငါဘယ်လိုစစ်မလဲ?”
နောက်—
“ငါချစ်တဲ့လူတစ်ယောက်ကို ဒီလိုစွပ်စွဲရင် ငါ Evidence ဘယ်လောက်တောင်းမလဲ?”
ဒီမေးခွန်းက ကိုယ့်ဘက်လိုက်မှုကို မြင်စေတယ်။
ကိုယ်မုန်းတဲ့လူအကြောင်းဆို rumor တစ်ခုနဲ့ယုံ။
ကိုယ်ချစ်တဲ့လူအကြောင်းဆို official document တောင် မယုံချင်။
ဒါဆို Evidence standard မတူဘူး။
ဒါပညာမဟုတ်။
ဒကာကြီးတို့…
အခု စိတ်အေးချမ်းခြင်းနဲ့ မှန်ကန်မှု ကို ခွဲရမယ်။
တစ်ချို့အယူအဆက ကိုယ့်ကို စိတ်သက်သာစေတယ်။
ဒါနဲ့ မှန်တာမဟုတ်။
ဥပမာ—
“ဘာမှမဖြစ်ဘူး”
ပြောရင် သက်သာတယ်။
ဒါပေမယ့် Risk တကယ်ရှိရင်?
မမှန်။
တစ်ဖက်မှာ—
“အကုန်ပျက်တော့မယ်”
ပြောရင် ကိုယ့်ကြောက်စိတ်နဲ့ကိုက်တယ်။
ဒါပေမယ့် တကယ်မဖြစ်နိုင်။
ဒါကြောင့်—
စိတ်သက်သာစေမှုကို Truth test မလုပ်နဲ့။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီလိုပဲ—
လူအများသဘောတူတာကိုလည်း Truth test မလုပ်နဲ့။
လူအများမှန်နိုင်တယ်။
လူအများမှားနိုင်တယ်။
Expert မှန်နိုင်တယ်။
Expert မှားနိုင်တယ်။
ကိုယ်မှန်နိုင်တယ်။
ကိုယ်မှားနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့်—
အမှန်ကို လူအရေအတွက်နဲ့ မတိုင်း။
စင်္ကီသုတ်က ယုံကြည်ချက်၊ အစဉ်အလာ၊ reasoned acceptance ကို တစ်ခုတည်းနဲ့ အဆုံးအဖြတ်မလုပ်ဖို့ သတိပေးတာ ဒီနေရာမှာ အလွန်တန်ဖိုးရှိတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
တစ်ခါတလေ ကိုယ့်အမြင်ကို အမှန်ယူတာက အိပ်မပျော်စေတယ်။
ညအိပ်ရာထဲ—
“သူဘာလို့ဒီလိုပြောတာလဲ”
ပြန်စဉ်းစား။
“သူ့မှာ ဒီရည်ရွယ်ချက်ပဲ”
ဆို။
နောက်—
“မနက်ဖြန်လည်း ဒီလိုလုပ်မယ်”
နောက်—
“အလုပ်မှာ ငါ့ကိုဖြုတ်ချင်နေပြီ”
စိတ်ပြေး။
ဒီအချိန် သတိနဲ့ ပြန်မေး—
“အခုငါ့မှာ တကယ်သိတာဘာလဲ?”
သုံးစကားပဲ သိတယ်။
အခြားအရာက အတွေး။
ဒီလို အတွေးနဲ့ fact ခွဲလိုက်တာနဲ့ ရင်ထဲအပူ နည်းနည်းပျော့သွားနိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ မအိပ်နိုင်တဲ့အကြောင်းက အဖြစ်အပျက်မဟုတ်။
အဖြစ်အပျက်အပေါ် ကိုယ့်စိတ်ရဲ့ ထပ်ဆင့်တည်ဆောက်မှု။
ဒီသဘောကို မဓုပိဏ္ဍိကသုတ်က အလွန်နက်နက်ထောက်ပြထားတယ်။
ဒါကြောင့် တရားကျင့်ရာမှာ—
အတွေးကို အားနဲ့ဖိတာထက်—
အတွေးဘယ်လိုဆက်ပွားနေတယ် ကြည့်။
“ဒီကနေ ဒီအဆင့်ရောက်သွားပြီ”
သိ။
သိခြင်းက အဆက်ကို ဖြည်းဖြည်းဖြတ်နိုင်တယ်။
ဒကာကြီးတို့…
တစ်ဖက်မှာ—
အမြင်မဖမ်းခြင်းကို တာဝန်မယူခြင်းအဖြစ် မသုံးနဲ့။
“အရာရာအယူအဆပဲ”
ဆိုပြီး မတရားမှုကို မတရားမှုမဟုတ်သလို မလုပ်။
မုသားက မုသား။
ခိုးမှုက ခိုးမှု။
ထိခိုက်မှုက ထိခိုက်မှု။
Evidence ရှင်းရင် တာဝန်ယူရမယ်။
ဒါကြောင့်—
ကိုယ်ထင်တာကို အမှန်မယူခြင်းဟာ—
အမှန်မရှိဘူးဆိုတာမဟုတ်။
အမှန်ကို ပိုဂရုစိုက်တာ။
ဒီဟာ အရေးကြီးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ချို့လူက စည်းကမ်းချိုးတယ်။
Evidence ရှင်းတယ်။
“အမြင်ပဲမဟုတ်လား”
မပြောရဘူး။
အခု အချက်အလက်နဲ့ အကြောင်းပြချက်အရ တာဝန်ယူစေ။
ဒါပညာ။
တစ်ဖက်မှာ Evidence မရှိဘဲ—
“ငါသေချာသိတယ်”
ဆိုပြီး မပြစ်ဒဏ်ပေး။
ဒါတရားမျှတမှု။
ဒကာကြီးတို့…
လုပ်ငန်းတွေမှာ အရမ်းသတိထားရမယ့် စကားတစ်ခွန်း—
“Everybody knows.”
“လူတိုင်းသိတယ်”
ဘယ်သူတွေ?
“Customer တွေဒီလိုပဲ”
ဘယ်Customer?
“Staff တွေအားလုံး မကြိုက်ဘူး”
ဘယ်နှယောက်?
ဒီလိုမေးတာ ရန်ရှာတာမဟုတ်။
အယူအဆကို ရှင်းအောင်လုပ်တာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အိမ်မှာလည်း—
“မင်းဘယ်တော့မှ ငါ့စကားမနားထောင်ဘူး”
ဆိုတာ အရမ်းကြီး။
အစား—
“မနေ့က ငါပြောတဲ့အချိန် နှစ်ကြိမ်စကားဖြတ်တယ်”
ဒီဟာတိကျ။
“ရှင်ကျွန်မကို မလေးစားဘူး”
အစား—
“လူရှေ့မှာ ဒီစကားပြောလိုက်တော့ ကျွန်မမလေးစားခံရသလို ခံစားရတယ်”
ဒီလို။
အခု တစ်ဖက်ရဲ့ရည်ရွယ်ချက်ကို fact မလုပ်တော့ဘူး။
ကိုယ့်အတွေ့အကြုံကို ကိုယ်ပိုင်အတွေ့အကြုံအဖြစ် ပြောတယ်။
ဒီကနေ ဆွေးနွေးလို့ရတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
အမြင်ကို အမှန်တရားမလုပ်နိုင်တဲ့လူက စကားပိုနူးညံ့လာတတ်တယ်။
ဘာကြောင့်?
“မင်းက ဒီလိုပဲ”
မပြောတော့။
“ငါတွေ့တာက ဒီလို”
ပြော။
“မင်းရည်ရွယ်တာ ဒါပဲ”
မပြောတော့။
“ငါဒီလိုနားလည်မိတယ်၊ မှန်လား?”
မေး။
ဒါ မေတ္တာနဲ့ပညာ တွဲလာတာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ အငြင်းပွားမှုတစ်ခုကို—
“ငါတို့နှစ်ယောက် ဘယ်သူမှန်လဲ”
လို့စဉ်းစားတယ်။
အစား—
“အမှန်က ဘာလဲ?”
ဆိုပြီး နှစ်ယောက်လုံး တစ်ဘက်တည်းကနေ ကြည့်လို့ရတယ်။
ငါနဲ့သူ တိုက်ပွဲမဟုတ်။
ငါတို့နှစ်ယောက်နဲ့ ပြဿနာ။
ဒီလိုစိတ်ထားရင် Conversation အများကြီးပြောင်းတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဒါကြောင့် Leader တွေ meeting မှာ—
“ငါ့အမြင်က…”
လို့ပြော။
ပြီးတော့—
“မကိုက်တဲ့အချက်ရှိရင် ပြောပါ”
ဆိုနိုင်ရမယ်။
ဒါ Authority ကျတာမဟုတ်။
အဖွဲ့အမြင်ပိုကောင်းလာတာ။
ဒါပေမယ့် ပြောပြီး တကယ်ဆန့်ကျင်လာတဲ့အခါ စိတ်ဆိုးရင်?
နောက်တစ်ခါ ဘယ်သူမှမပြောတော့ဘူး။
ဒါကြောင့် ကိုယ့်အမြင်ကို အမှန်မယူတာဟာ စကားထဲမဟုတ်။
အခြားသူ Evidence ယူလာချိန် ကိုယ့်တုံ့ပြန်မှုမှာ စမ်းသပ်ရတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု မိမိကိုယ်ကို တစ်ခါစစ်။
နောက်ဆုံး တစ်ယောက်က—
“မင်းထင်တာ မှားနိုင်တယ်”
လို့ ပြောတုန်းက ကိုယ်ဘာဖြစ်သလဲ?
စိတ်ဆိုးလား?
ချက်ချင်းကာကွယ်လား?
သူ့အားနည်းချက်ပြန်ရှာလား?
ဒါမှမဟုတ်—
“ဘယ်အချက်အပေါ် ပြောတာလဲ?”
မေးလား?
ဒီအဖြေက ကိုယ့်အတ္တဘယ်လောက်ဖမ်းထားလဲ ပြတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
အယူအဆကို အမှန်ယူတဲ့အခါ နောက်ထပ်အန္တရာယ်က—
ကိုယ့်ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ကိုယ်ပြန်ဖန်တီးတဲ့အဖြစ်မှန် ဖြစ်လာနိုင်တယ်။
စိတ်ကူးယဉ်ဥပမာ—
Manager က—
“ဒီဝန်ထမ်းမယုံရဘူး”
ထင်တယ်။
ဒါနဲ့ အရေးကြီးတဲ့တာဝန်မပေး။
အချက်အလက်မပေး။
Training မပေး။
ဝန်ထမ်းက လေ့လာခွင့်မရ။
အလုပ်ကောင်းကောင်းမလုပ်နိုင်။
Manager က—
“တွေ့လား၊ မယုံရဘူးပြောသားပဲ”
ဆို။
တကယ်တော့ အစကအယူအဆက နောက်ဆုံးရလဒ်ကို တစ်စိတ်တစ်ပိုင်းဖန်တီးနိုင်တယ်။
ဒါ ခေတ်သစ်လူမှုစိတ်ပညာဆိုင်ရာ နားလည်မှုနဲ့ ဆင်တူတဲ့ application တစ်ခုသာ ဖြစ်ပါတယ်။ ဓမ္မသက်သေမဟုတ်ပါဘူး။
ဒါပေမယ့် သင်ခန်းစာက—
ကိုယ့်အမြင်က ကိုယ့်ပြုမူပုံကို ပြောင်းပြီး နောက်ရလဒ်ကို သက်ရောက်စေနိုင်တယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဒါကြောင့်—
“ငါထင်တာပဲ၊ ဘာမှမဖြစ်ဘူး”
လို့မပေါ့နဲ့။
အမြင်က—
စကားကို ပြောင်းတယ်။
အပြုအမူကို ပြောင်းတယ်။
လူပေါ် ဆက်ဆံပုံကို ပြောင်းတယ်။
ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြောင်းတယ်။
အဲဒီကနေ ရလဒ်ကိုပါ ပြောင်းနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် ဒိဋ္ဌိ အရေးကြီးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တရားလမ်းမှာ သမ္မာဒိဋ္ဌိကို အစမှာထားတာ သာမန်မဟုတ်။
မြင်ပုံမှားရင်—
စဉ်းစားပုံမှား။
စကားမှား။
လုပ်ရပ်မှား။
ဘဝလမ်းမှား။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ ဒီနေ့—
“အမြင်မထားနဲ့”
မပြော။
မှန်တဲ့အမြင်ရဖို့ မမှန်တဲ့အမြင်ကို မဖမ်းနဲ့
ပြောတာ။
ဒကာကြီးတို့…
တစ်ခါတလေ ကိုယ့်အယူအဆကို ပြောင်းနိုင်ဖို့ သူတော်ကောင်းမိတ်ဆွေ လိုတယ်။
ကိုယ်တစ်ယောက်တည်းစဉ်းစားရင်—
ကိုယ့် logic ထဲက မထွက်နိုင်ဘူး။
တစ်ယောက်က—
“မင်းတစ်ဖက်ကပဲကြည့်နေတယ်”
ပြောမှ မြင်တယ်။
ဒါကြောင့် ကိုယ့်နားမှာ—
ချီးကျူးသူပဲမထား။
မေတ္တာနဲ့ မေးခွန်းထုတ်ရဲသူ ရှိစေ။
“အဲဒါ fact လား?”
“တခြား explanation ရှိနိုင်လား?”
“မင်းစိတ်ဆိုးနေလို့ အဲဒီလိုမြင်တာလား?”
ဒီလိုမေးရဲသူ။
ဒါလည်း ပညာကာကွယ်ရေး။
ဒကာကြီးတို့…
ဒါပေမယ့် သူတစ်ပါးအမြင်ကိုလည်း အမှန်မယူနဲ့။
မိတ်ဆွေက အကြံပေးတယ်။
လေးစား။
စစ်။
ဆရာကအကြံပေးတယ်။
လေးစား။
သက်ဆိုင်ရာ context ကြည့်။
ကျွမ်းကျင်သူပြောတယ်။
နယ်ပယ်၊ evidence ကြည့်။
အင်တာနက်မှာ လူအများပြောတယ်။
Source ကြည့်။
ကိုယ့်စိတ်ထင်တာလိုပဲ—
အခြားသူထင်တာလည်း အမြင်တစ်ခု။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီလိုပြောနေတုန်း—
“ဒါဆို ဘုရားဟောတရားကိုလည်း opinion လို့ယူရမှာလား?”
မဟုတ်ဘူး။
ဒီဟာ သာသနာ့အတွင်း ယုံကြည်ခြင်း၊ လေ့လာခြင်း၊ ကျင့်ခြင်း၊ ကိုယ်တိုင်သိမြင်ခြင်းတို့ရဲ့ အဆင့်ရှိတယ်။
စင်္ကီသုတ်ထဲမှာတောင် အမှန်ကိုထိန်းသိမ်းခြင်း၊ အမှန်ကိုရှာဖွေသိမြင်ခြင်း၊ အဆုံးစွန်ရောက်ရှိခြင်းတို့ကို အဆင့်ဆင့်ဆွေးနွေးထားတယ်။
ဒါကြောင့်—
ဓမ္မကို “ဘာမှသေချာမရှိ” ဆိုတဲ့ skepticism အဖြစ် မယူရဘူး။
အဓိကက—
မိမိမသိသေးတာကို သိပြီးသားအဖြစ် မတင်ခြင်း။
မိမိယုံထားတာကို ကိုယ်တွေ့သိမြင်မှုနဲ့ မရောခြင်း။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီအချက်ဟာ တရားကျင့်သူအတွက် အလွန်သန့်ရှင်းတဲ့ ရိုးသားမှု။
“ကြားဖူးတယ်”
ဆိုရင် ကြားဖူးတာ။
“ဖတ်ဖူးတယ်”
ဆိုရင် ဖတ်ဖူးတာ။
“ယုံတယ်”
ဆိုရင် ယုံတာ။
“ကိုယ်တွေ့သိတယ်”
ဆိုရင် ကိုယ်တွေ့သိတာ။
အဆင့်မရော။
အဲဒီလိုရိုးသားမှုက ဓမ္မကို အားနည်းစေတာမဟုတ်။
ပိုသန့်စင်စေတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု ဒီနေ့တရားကို လက်တွေ့လေ့ကျင့်ခန်းတစ်ခု ထပ်ပေးမယ်။
ဒီည အိပ်ခါနီး စိတ်ပူနေတဲ့ကိစ္စတစ်ခုကို ရွေး။
စာရွက်နှစ်ခြမ်းခွဲ။
ဘယ်ဘက်ရေး—
“တကယ်သိတာ”
ညာဘက်ရေး—
“ငါထင်တာ”
ဥပမာ—
တကယ်သိတာ—
Boss က “နောက်အပတ် စကားပြောကြမယ်” ပြောတယ်။
ငါထင်တာ—
အလုပ်ဖြုတ်တော့မယ်။
အခု ခွဲ။
နောက်တစ်ခု—
တကယ်သိတာ—
Customer နှစ်ယောက်မဝယ်။
ငါထင်တာ—
Product မဖြစ်တော့ဘူး။
ခွဲ။
တကယ်သိတာ—
သား ဒီနေ့ တိတ်တယ်။
ငါထင်တာ—
တစ်ခုခုဖုံးထားတယ်။
ခွဲ။
ဒီလေ့ကျင့်ခန်းလေးက စိတ်ထဲ အမှန်နဲ့ ဇာတ်လမ်းကို ခွဲထုတ်ပေးတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ပြီးရင် တတိယစာကြောင်းရေး—
“စစ်ဖို့ဘာလို?”
Boss ကို နောက်အပတ်မေး။
Customer feedback ကြည့်။
သားနဲ့အေးဆေးစကားပြော။
အခု စိတ်ပူခြင်းကနေ လုပ်ဆောင်ချက်ဆီ ပြောင်းလာတယ်။
ဒါက အရမ်းလက်တွေ့ကျတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အမြင်တစ်ခုကို စစ်တဲ့အခါ—
ကိုယ့်စိတ်ထဲရှိတဲ့ ကြောက်စိတ်ကိုလည်း ထည့်စဉ်းစား။
ဥပမာ—
“ငွေမလုံလောက်တော့ဘူး”
ကိုယ်ထင်တယ်။
ဘဏ်စာရင်းကြည့်။
ဝင်ငွေ၊ ထွက်ငွေ၊ ပေးရမယ့်ကြွေး၊ လက်ခံရမယ့်ငွေ ကြည့်။
အခု Fact နဲ့ Fear ခွဲ။
တကယ် Cash flow risk ရှိရင်—
လုပ်စရာလုပ်။
မရှိဘဲ ကြောက်နေရင်—
ကြောက်စိတ်ကို တရားနဲ့ကိုင်။
ဒီလို သတိနဲ့ လုပ်ငန်းပညာ ခွဲသုံး။
ဒကာကြီးတို့…
အဲဒီလိုမဟုတ်ဘဲ—
“ငါမကြောက်ရဘူး”
ဆိုပြီး data မကြည့်တာလည်း မဟုတ်။
“Data မကောင်းလို့ ငါ့ဘဝပျက်ပြီ”
ဆိုပြီး story တင်တာလည်းမဟုတ်။
အမှန်ကိုကြည့်။
လိုတာလုပ်။
ထပ်မဖန်တီး။
ဒီလောက်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ ကိုယ့်ထင်တာကို အမှန်မယူနိုင်ခြင်းဟာ မေတ္တာတရားနဲ့ အရမ်းနီးတယ်။
ဘာကြောင့်?
ကိုယ့်အယူအဆနဲ့ သူတစ်ပါးကို မတရားမဆုံးဖြတ်တော့လို့။
“သူဘာကြောင့် ဒီလိုလုပ်တာလဲ”
ကိုယ်မသိသေး။
ဒီလိုဆို နားထောင်ဖို့နေရာရှိတယ်။
ကရုဏာဝင်ဖို့နေရာရှိတယ်။
တစ်ဖက်ကအကြောင်းရှင်းဖို့ နေရာရှိတယ်။
ဒါကြောင့်—
အမြင်ကျပ်တဲ့နေရာမှာ မေတ္တာဝင်ဖို့ခက်တယ်။
စိတ်ဖွင့်ထားတဲ့နေရာမှာ မေတ္တာဝင်လွယ်တယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဒါပေမယ့် မေတ္တာဆိုတာ မျက်ကန်းယုံကြည်မှုမဟုတ်။
သူတစ်ပါးကို နားလည်ပေးတယ်။
Evidence ရှင်းရင် တာဝန်လည်းရှိတယ်။
မိမိကို မတရားပြုနေရင် boundary ထား။
အန္တရာယ်ရှိရင် ထွက်။
ဒီအရာတွေကို—
“ငါထင်တာပဲဖြစ်မှာ” ဆိုပြီး မလျှော့။
အမှန်ကို အမှန်လို ကိုင်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု ဒီနေ့တရားရဲ့ အဆုံးပိုင်းကို ရောက်လာပြီ။
ဦးဇင်းတို့ အစကပြောတာ ပြန်မှတ်။
တစ်ယောက်မပြုံးဘူး။
စိတ်က ဇာတ်လမ်းရေးတယ်။
တစ်ယောက်စာမပြန်ဘူး။
စိတ်က ဇာတ်လမ်းရေးတယ်။
တစ်ခုမအောင်ဘူး။
စိတ်က ကိုယ့်ဘဝအကြောင်း ဇာတ်လမ်းရေးတယ်။
Customer complaint လုပ်တယ်။
စိတ်ကလုပ်ငန်းအကြောင်း ဇာတ်လမ်းရေးတယ်။
Staff အမှားလုပ်တယ်။
စိတ်က လူတစ်ယောက်လုံးကို ဇာတ်လမ်းရေးတယ်။
ဦးဇင်းတို့ စိတ်မှာ ဇာတ်လမ်းရေးနိုင်စွမ်း အရမ်းကြီးတယ်။
ပြဿနာက—
ဇာတ်လမ်းရေးတာမဟုတ်။
ဇာတ်လမ်းကို အမှန်အဖြစ် လက်မှတ်ထိုးလိုက်တာ။
ဒီကို သတိထားရမယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီနေ့ကစပြီး—
အတွေးတစ်ခုလာရင်—
“ဒါ အတွေး”
ဆိုနိုင်ကြပါစေ။
အယူအဆတစ်ခုလာရင်—
“ဒါ အယူအဆ”
ဆိုနိုင်ကြပါစေ။
ခံစားချက်တစ်ခုလာရင်—
“ဒါ ခံစားချက်”
ဆိုနိုင်ကြပါစေ။
တကယ်စစ်ထားတဲ့အချက်ဆို—
“ဒါ အချက်”
ဆိုနိုင်ကြပါစေ။
မသိသေးတာဆို—
“မသိသေး”
ဆိုနိုင်ကြပါစေ။
ဒီအမျိုးအစားမလွဲတာက ပညာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု သစ္စာလေးပါးအလင်းနဲ့ ဒီခေါင်းစဉ်ကို အဆုံးသတ်ကြရအောင်။
ဒုက္ခသစ္စာကို ကြည့်။
ကိုယ်ထင်တာကို အမှန်ယူတဲ့အခါ ဒုက္ခများတယ်။
စာမပြန်သေးတာကို မုန်းတယ်ယူပြီး ပူတယ်။
မျက်နှာမပြုံးတာကို အငြိုးရှိတယ်ယူပြီး ပူတယ်။
အလုပ်တစ်ခုလွဲတာကို “ငါအသုံးမကျ” လို့ယူပြီး ပူတယ်။
Customer တစ်ယောက်ထွက်တာကို “လုပ်ငန်းပျက်ပြီ” လို့ယူပြီး ပူတယ်။
တစ်ယောက်စကားကြမ်းတာကို “လူအားလုံးငါ့ကိုမလေးစား” လို့ယူပြီး ပူတယ်။
ဒီလို—
ဖြစ်ရပ်တစ်ခုအပေါ် ဇာတ်လမ်းအများကြီးတင်ပြီး ဒုက္ခတိုးတယ်။
ဒါ ဒုက္ခ။
တစ်ဖက်မှာ ကိုယ့်အမြင်ကို အမှန်ယူလွန်းလို့ အခြားသူကို မတရားပြုမိတာလည်း ဒုက္ခ။
အိမ်ပျက်။
အလုပ်ပျက်။
မိတ်ဆွေပျက်။
ယုံကြည်မှုပျက်။
ဒီဟာလည်း ဒုက္ခ။
သမုဒယသစ္စာကို ကြည့်။
ဒီဒုက္ခနောက်မှာ ဘာရှိသလဲ?
တဏှာ။
“ငါမှန်ရမယ်”
ဆိုတဲ့လိုချင်မှု။
“သူက ငါထင်သလိုဖြစ်ရမယ်”
ဆိုတဲ့လိုချင်မှု။
“ငါ့စကားကို လူတွေသဘောတူရမယ်”
ဆိုတဲ့လိုချင်မှု။
နောက်—
မာန။
“ငါသိတယ်”
“သူမသိဘူး”
နောက်—
ဒိဋ္ဌိဖမ်းဆုပ်မှု။
“ဒါတစ်ခုပဲ အမှန်”
နောက်—
ဘယ။
“အန္တရာယ်ဖြစ်မယ်”
ဆိုတဲ့ကြောက်စိတ်က အမြင်ကိုပိုတင်းစေတယ်။
နောက်—
ဒေါသ။
တစ်ယောက်ကို မကြိုက်ရင် သူ့အကြောင်း negative interpretation ကို ချက်ချင်းယုံတယ်။
ဒီအရာတွေက—
ကိုယ့်အမြင်ကို အမှန်ထက် ပိုကြီးစေတယ်။
ဒါ သမုဒယရဲ့အလင်းနဲ့ ကြည့်ရမယ့်နေရာ။
နိရောဓသစ္စာကို ကြည့်။
ကိုယ့်အမြင်ကို ခဏမဖမ်းနိုင်တဲ့အချိန်—
စိတ်အေးတယ်။
“ငါမှားနိုင်တယ်”
ဆိုနိုင်တယ်။
“မသိသေးဘူး”
ဆိုနိုင်တယ်။
“အရင်မေးမယ်”
ဆိုနိုင်တယ်။
“အချက်အသစ်ရရင် ပြင်မယ်”
ဆိုနိုင်တယ်။
တစ်ဖက်လူကို နားထောင်နိုင်တယ်။
စကားမမြန်ဘူး။
ဒေါသမမြန်ဘူး။
အငြိုးမမြန်ဘူး။
အတွင်းမှာ နေရာတစ်ခု ပေါ်လာတယ်။
ဒီဟာ လောကီအဆင့်မှာ ဖမ်းဆုပ်မှုလျော့ခြင်းကြောင့်ရတဲ့ သက်သာမှု။
အဆုံးစွန်နိရောဓကတော့ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်၊ ကိလေသာတို့ ချုပ်ငြိမ်းရာ။
ဒီနေ့တရားက အဲဒီအဆုံးစွန်နိရောဓကို အစားထိုးပြောတာမဟုတ်။
ဒါပေမယ့်—
အမြင်ဖမ်းဆုပ်မှု လျော့ခြင်းဟာ ဒုက္ခလျော့ခြင်းနဲ့ တိုက်ရိုက်ဆိုင်တယ်။
မဂ္ဂသစ္စာကို ကြည့်။
သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့—
အတွေးကို အတွေးအဖြစ်သိ။
ယူဆချက်ကို ယူဆချက်အဖြစ်သိ။
အမှန်ကို အမှန်အဖြစ် စိစစ်။
ဖြစ်ပေါ်မှု၊ အကြောင်းအကျိုးကို တိကျစွာကြည့်။
အစွန်းမဖမ်း။
သမ္မာသင်္ကပ္ပနဲ့—
သူတစ်ပါးအပေါ် မုန်းတီးမှုက ကိုယ့်အမြင်ကို မစိုးမိုးစေ။
အန္တရာယ်မရှိသေးတာကို အန္တရာယ်အဖြစ် ဖန်တီးမထား။
မေတ္တာနဲ့နေရာထား။
သမ္မာဝါစာနဲ့—
“သူဒီလိုပဲ” လို့ မသေချာတာ မသေချာဘဲ မပြော။
“လူတိုင်းပြောတယ်”
လို့ မချဲ့။
သိသလောက်ကိုပဲ ပြော။
မသိတာကို မသိဘူးလို့ပြော။
သမ္မာကမ္မန္တနဲ့—
မသေချာတဲ့ယူဆချက်ပေါ် သူတစ်ပါးကို မတရားမပြု။
အချက်စစ်ပြီး လုပ်။
သမ္မာအာဇီဝနဲ့—
အမြတ်အတွက် ယူဆချက်ကို အမှန်လို မရောင်း။
Customer၊ Investor၊ အလုပ်သမားတို့ကို မသေချာတဲ့အရာကို “သေချာ” လို့မပြော။
သမ္မာဝါယာမနဲ့—
မှားတဲ့အမြင်မဖြစ်အောင် သတိထား။
ဖြစ်လာတဲ့အမြင်ဖမ်းဆုပ်မှုကို လျော့။
ပညာ၊ သတိ၊ မေတ္တာကို တိုး။
သမ္မာသတိနဲ့—
မြင်တာကိုသိ။
ခံစားတာကိုသိ။
မှတ်ယူတာကိုသိ။
တွေးတာကိုသိ။
စိတ်ပွားနေပြီဆိုတာသိ။
သမ္မာသမာဓိနဲ့—
အတွေးတစ်ခုကနေ ဇာတ်လမ်းတစ်ရာဆီ စိတ်မပြေးစေဘဲ လက်ရှိအမှန်ပေါ် ပြန်တည်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီလိုနဲ့—
“ငါထင်တာ” ကနေ “ငါသိတယ်” ဆီ မခုန်ဘဲ
“ငါသိသလောက်” မှာ ရိုးသားနိုင်ကြပါစေ။
ယနေ့နာယူရသော ဓမ္မကုသိုလ်အကြောင်းကြောင့်—
မိမိတို့၏အတွေးတိုင်းကို အမှန်တရားဟု မယူကြပါစေနှင့်။
အတွေးကို အတွေးအဖြစ် သိနိုင်ကြပါစေ။
ခံစားချက်ကို ခံစားချက်အဖြစ် သိနိုင်ကြပါစေ။
အယူအဆကို အယူအဆအဖြစ် သိနိုင်ကြပါစေ။
စိစစ်ထားသောအချက်ကို အချက်အဖြစ် သိနိုင်ကြပါစေ။
မသိသေးသောအရာကို မသိသေးဟု ရိုးသားစွာထားနိုင်ကြပါစေ။
မသိသေးသောကွက်လပ်ကို ကြောက်စိတ်ဖြင့် မဖြည့်ကြပါစေနှင့်။
မုန်းတီးမှုဖြင့် မဖြည့်ကြပါစေနှင့်။
မာနဖြင့် မဖြည့်ကြပါစေနှင့်။
လိုချင်မှုဖြင့် မဖြည့်ကြပါစေနှင့်။
သူတစ်ပါးမျက်နှာတစ်ချက်ကြောင့် သူ့ရင်ထဲတစ်ခုလုံးကို မဆုံးဖြတ်ကြပါစေနှင့်။
စာမပြန်သေးခြင်းကြောင့် ဆက်ဆံရေးတစ်ခုလုံးကို မဆုံးဖြတ်ကြပါစေနှင့်။
တစ်ကြိမ်အမှားကြောင့် လူတစ်ယောက်၏ဘဝတစ်ခုလုံးကို မသတ်မှတ်ကြပါစေနှင့်။
တစ်ကြိမ်ရှုံးခြင်းကြောင့် မိမိသည် အရှုံးသမားဟု မသတ်မှတ်ကြပါစေနှင့်။
တစ်ကြိမ်အောင်မြင်ခြင်းကြောင့် မိမိသည် အမြဲမှန်သူဟု မယူကြပါစေနှင့်။
အတိတ်အတွေ့အကြုံတစ်ခုကြောင့် အနာဂတ်လူတိုင်းကို မသတ်မှတ်ကြပါစေနှင့်။
အောင်မြင်ခဲ့ဖူးသောနည်းတစ်ခုကို ထာဝရအမှန်ဟု မယူကြပါစေနှင့်။
လက်ရှိအခြေအနေကို လက်ရှိအတိုင်း စိစစ်နိုင်ကြပါစေ။
မိသားစုများအတွင်း အထင်ဖြင့် မစွပ်စွဲကြပါစေနှင့်။
မေးနိုင်ကြပါစေ။
နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။
“ငါဒီလိုနားလည်မိတယ်၊ မှန်လား” ဟု နူးညံ့စွာ မေးနိုင်ကြပါစေ။
ဇနီးခင်ပွန်းတို့သည် တစ်ဖက်၏ရည်ရွယ်ချက်ကို မိမိသေချာသိသကဲ့သို့ မဆုံးဖြတ်ကြပါစေနှင့်။
မိဘတို့သည် သားသမီးတစ်ကြိမ်မှားခြင်းကို ကလေး၏စရိုက်တစ်ခုလုံးအဖြစ် မတံဆိပ်တပ်ကြပါစေနှင့်။
သားသမီးတို့လည်း မိဘတစ်ကြိမ်စကားပြင်းခြင်းကို မေတ္တာမရှိတော့ဟု ချက်ချင်းမယူကြပါစေနှင့်။
လုပ်ငန်းခေါင်းဆောင်များသည် ကိုယ့်အမြင်ကို အဖွဲ့၏အမှန်တရားအဖြစ် အလိုအလျောက်မတင်ကြပါစေနှင့်။
ကိုယ့်အမြင်နှင့် ဆန့်ကျင်သောအချက်ကို နားထောင်ရဲကြပါစေ။
“ကျွန်တော်မှားနိုင်ပါတယ်” ဟူသောစကားကို ပြောနိုင်ကြပါစေ။
ဝန်ထမ်းများလည်း ကြားသတင်းကို အချက်အလက်အဖြစ် မတင်ကြပါစေနှင့်။
အထင်အမြင်ကို အထင်အမြင်အဖြစ် ရိုးသားစွာပြောနိုင်ကြပါစေ။
အဖွဲ့အစည်းများ၌ အမှန်တရားသည် ရာထူးထက် ကြီးမားပါစေ။
Evidence အသစ်ရလျှင် အမြင်ဟောင်းကို ပြင်နိုင်ကြပါစေ။
မှားသွားသည်ကို ဝန်ခံနိုင်ကြပါစေ။
ဝန်ခံခြင်းကို အရှုံးဟု မမြင်ကြပါစေနှင့်။
အမှန်နှင့် နီးလာခြင်းဟု မြင်နိုင်ကြပါစေ။
Online တွင် လူများပြောကြသည်ဟူသောအချက်တစ်ခုတည်းဖြင့် အမှန်ဟု မယူကြပါစေနှင့်။
တစ်ခုတည်းသော Video၊ Screenshot၊ Comment ကို Context အပြည့်ဟု မယူကြပါစေနှင့်။
စစ်နိုင်ကြပါစေ။
မသေချာလျှင် မဖြန့်ကြပါစေနှင့်။
သူတစ်ပါး၏နာမည်၊ ဂုဏ်သိက္ခာကို မသေချာသောအယူအဆဖြင့် မထိခိုက်ကြပါစေနှင့်။
မိမိတို့ကိုယ်တိုင်လည်း—
“ငါအသုံးမကျ”
“ငါမဖြစ်နိုင်”
“ငါ့ဘဝမအောင်မြင်”
ဟူသော အတွေးများပေါ်လာလျှင်—
ထိုအတွေးရှိသည်ကို သိနိုင်ကြပါစေ။
အတွေးရှိခြင်းနှင့် အတွေးမှန်ခြင်း မတူကြောင်း သိနိုင်ကြပါစေ။
တိကျသောအချက်ကို ပြန်ကြည့်နိုင်ကြပါစေ။
ပြင်နိုင်သည့်အရာကို ပြင်နိုင်ကြပါစေ။
မပြင်နိုင်သည့်အရာကို ပညာဖြင့် လက်ခံနိုင်ကြပါစေ။
မာနကြောင့် ကိုယ့်အမြင်ကို မဖမ်းကြပါစေနှင့်။
ဒေါသကြောင့် သူတစ်ပါးကို မတရားမမြင်ကြပါစေနှင့်။
လောဘကြောင့် အကောင်းဘက်သက်သေကိုသာ မရွေးကြပါစေနှင့်။
ကြောက်စိတ်ကြောင့် အန္တရာယ်ကို မလိုအပ်ဘဲ မချဲ့ကြပါစေနှင့်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် မဓုပိဏ္ဍိကသုတ်၏အလင်းအတိုင်း အာရုံထိတွေ့မှုမှ ခံစားမှု၊ မှတ်ယူမှု၊ စဉ်းစားမှုနှင့် စိတ်ပွားများမှုတို့ ဘယ်လိုဆက်ဖြစ်ကြောင်း သတိနှင့် မြင်နိုင်ကြပါစေ။
မူလပရိယာယသုတ်၏အလင်းအတိုင်း မိမိသိမြင်ထားသောအရာအပေါ် ထပ်မံဖွဲ့စည်း၊ ဖမ်းဆုပ်၊ “ငါ့ဟာ” ဟုယူနေမှုကို သိနိုင်ကြပါစေ။
စင်္ကီသုတ်၏အလင်းအတိုင်း ယုံကြည်မှု၊ သဘောတူမှု၊ အစဉ်အလာနှင့် ဆင်ခြင်ထားသောအမြင်ကို အဆုံးစွန်အမှန်အဖြစ် အလျင်စလို မတင်ကြပါစေနှင့်။
ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ်၏အလင်းအတိုင်း အစွန်းနှစ်ဖက်ကို မဖမ်းဘဲ ဖြစ်ပေါ်ခြင်းနှင့် ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကို အကြောင်းအကျိုးနှင့် မြင်နိုင်ကြပါစေ။
အဂ္ဂိဝစ္ဆဂေါတ္တသုတ်၏အလင်းအတိုင်း အမြင်တောထဲမှာ မပိတ်မိဘဲ လွတ်မြောက်ရေးနှင့်ဆိုင်သော ပညာဘက်သို့ စိတ်ကို ဦးတည်နိုင်ကြပါစေ။
ဓမ္မပဒ ဂါထာ ၆၃ ၏အလင်းအတိုင်း မိမိမသိမှုကို သိနိုင်သော ရိုးသားမှု ရှိကြပါစေ။ “ငါသိပြီးသား” ဟူသော မာနကြောင့် ပညာတံခါး မပိတ်ကြပါစေနှင့်။
ဒုက္ခကို ဒုက္ခအဖြစ် သိနိုင်ကြပါစေ။
အတွေးနှင့် အမှန်ကို ရောခြင်းကြောင့် ဖြစ်လာသော စိတ်ပူပန်မှုကို သိနိုင်ကြပါစေ။
“ငါမှန်ရမည်” ဟူသော တဏှာကို သိနိုင်ကြပါစေ။
“ငါ့အမြင်သာမှန်သည်” ဟူသော ဖမ်းဆုပ်မှုကို သိနိုင်ကြပါစေ။
အဲဒီတဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိဖမ်းဆုပ်မှုတို့သည် စိတ်ဒုက္ခကို မည်သို့ပွားစေကြောင်း သမုဒယအဖြစ် မြင်နိုင်ကြပါစေ။
မိမိမှန်ချင်သောစိတ်ထက် အမှန်သိချင်သောစိတ် ပိုကြီးလာကြပါစေ။
ကိုယ့်အမြင်ကို အနိုင်ယူရန်မဟုတ်ဘဲ အမှန်ကို သိရန် ဆွေးနွေးနိုင်ကြပါစေ။
သူတစ်ပါးအမြင်ကိုလည်း မုန်းတီးမှုမပါဘဲ နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။
ကိုယ်မှားကြောင်းတွေ့လျှင် ကျေးဇူးတင်နိုင်ကြပါစေ။
သင်ယူနိုင်ကြပါစေ။
ပြင်နိုင်ကြပါစေ။
အမှန်တရားကို မာနထက် ပိုတန်ဖိုးထားနိုင်ကြပါစေ။
အမှန်သိမှုမှ သီလတိုးပွားကြပါစေ။
သီလမှ သမာဓိတိုးပွားကြပါစေ။
သမာဓိမှ ပညာတိုးပွားကြပါစေ။
ပညာဖြင့် တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိ၊ ဥပါဒါန်တို့ကို တဖြည်းဖြည်းပယ်ရှား၍ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
အဓိကမှီငြမ်းထားသော ဘုရားဟောကျမ်းများ
၁။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၈ — မဓုပိဏ္ဍိကသုတ်။ အာရုံထိတွေ့မှုမှ ခံစားမှု၊ မှတ်ယူမှု၊ စဉ်းစားမှုနှင့် စိတ်ပွားများရှုပ်ထွေးမှုသို့ ဆက်သွားပုံကို နက်ရှိုင်းစွာ ဖော်ပြထား၍ “ဖြစ်ရပ်” နှင့် “စိတ်ကဆက်တည်ဆောက်သောဇာတ်လမ်း” ကို ခွဲသိရန် အဓိကအုတ်မြစ်ဖြစ်သည်။
၂။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁ — မူလပရိယာယသုတ်။ မလေ့ကျင့်ရသေးသောစိတ်သည် သိမြင်ထားသောအရာအပေါ် ထပ်မံဖွဲ့စည်း၊ ဖမ်းဆုပ်၍ “ငါ့ဟာ” ဟူသောဆက်နွယ်မှုအထိ သွားနိုင်ပုံကို အလွန်နက်စွာ ဖော်ပြထားသည်။
၃။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၅ — စင်္ကီသုတ်။ ယုံကြည်မှု၊ နှစ်သက်လက်ခံမှု၊ အစဉ်အလာ၊ ဆင်ခြင်ယူဆမှုနှင့် သဘောတူထားသောအမြင်တို့သည် မှန်လည်းဖြစ်နိုင်၊ မမှန်လည်းဖြစ်နိုင်သဖြင့် ထိုအဆင့်မှ “ဒါတစ်ခုတည်းသာ အမှန်” ဟု အလျင်စလိုမတင်ရန် အလင်းပေးထားသည်။
၄။ သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၁၅ — ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ်။ “ရှိသည်၊ မရှိ” ဟူသော အစွန်းနှစ်ဖက်သို့ စိတ်က မှီတွယ်တတ်ခြင်းကို ရှောင်၍ ဖြစ်ပေါ်မှုနှင့် ချုပ်ငြိမ်းမှုကို မှန်ကန်သောပညာဖြင့် မြင်ရန် လမ်းညွှန်ထားသည်။
၅။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၇၂ — အဂ္ဂိဝစ္ဆဂေါတ္တသုတ်။ အယူဝါဒအစွန်းအမြင်များကို ဖမ်းဆုပ်ခြင်း၏ အကျိုးမရှိမှုနှင့် လွတ်မြောက်ရေးဆီ မဦးတည်နိုင်မှုကို ဖော်ပြထားသည်။
၆။ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၃ — စူဠမာလုင်္ကျောဝါဒသုတ်။ လွတ်မြောက်ရေးနှင့် လက်တွေ့ပြဿနာဖြေရှင်းမှုထက် အဆုံးမဲ့ထင်မြင်ယူဆချက်များနောက် လိုက်နေရခြင်း၏ အန္တရာယ်ကို မြားထိသူ၏ ဥပမာဖြင့် အလင်းပေးထားသည်။
၇။ ဓမ္မပဒ၊ ဗာလဝဂ်၊ ဂါထာ ၆၃။ မိမိမိုက်မဲမှုကို သိနိုင်သူသည် အနည်းဆုံး ထိုအတိုင်းအတာအထိ ပညာရှိသော်လည်း မိုက်မဲလျက် မိမိကိုပညာရှိဟု ယူသူ၏အန္တရာယ်ကို ထင်ရှားစွာ ဖော်ပြထားသည်။
