ချစ်ခင်မှုရှိလည်း စာချုပ်လိုခြင်း
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ စဉ်းစားကြည့်မယ့် အကြောင်းကတော့—
“ချစ်ခင်မှုရှိလည်း စာချုပ်လိုခြင်း” ဆိုတဲ့အကြောင်းပါ။
ခေါင်းစဉ်ကို ကြားလိုက်တာနဲ့ တချို့ဒကာ ဒကာမတွေ စိတ်ထဲမှာ—
“ချစ်ခင်ကြရင် စာချုပ်ဘာလို့လိုမှာလဲ”
လို့ ထင်နိုင်တယ်။
“စာချုပ်လုပ်တယ်ဆိုတာ မယုံလို့ပဲ မဟုတ်လား”
လို့လည်း မေးနိုင်တယ်။
သူငယ်ချင်းနှစ်ယောက် အတူစီးပွားရေးစတယ်။
တစ်ယောက်က—
“မင်းကို ငါယုံပါတယ်ကွာ၊ စာချုပ်မလိုပါဘူး”
လို့ပြောတယ်။
နားထောင်ရတာ လှတယ်။
နွေးထွေးတယ်။
တစ်ဖက်လူလည်း ဝမ်းသာတယ်။
“သူ ငါ့ကို တကယ်ယုံတာပဲ”
လို့ ခံစားရတယ်။
ဒါပေမယ့် ဦးဇင်းတို့ ဒီနေ့ မေးကြည့်ရအောင်—
မယုံကြည်မှုကသာ စာချုပ်လိုစေတာလား။
ယုံကြည်မှုကို ကာကွယ်ချင်လို့လည်း စာချုပ်လိုနိုင်သလား။
ဒီမေးခွန်းက အရေးကြီးတယ်။
တစ်ယောက်ကို မယုံလို့ စာရေးထားတာ ရှိနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် တစ်ယောက်ကို ချစ်လို့၊ မိတ်မပျက်ချင်လို့၊ အနာဂတ်မှာ နားလည်မှုမလွဲချင်လို့ ရှင်းရှင်းလင်းလင်း ရေးထားတာလည်း ရှိနိုင်တယ်။
ဒီနှစ်ခု မတူဘူး။
ဒါကြောင့် အစကတည်းက စကားတစ်ကြောင်း ယူထားကြမယ်—
“ချစ်ခြင်းက ယုံကြည်မှုကို မွေးတယ်။
ရှင်းလင်းမှုက ယုံကြည်မှုကို ကာကွယ်တယ်।”
ဒီစကားဟာ ဘုရားဟောစာသား တိုက်ရိုက်မဟုတ်ဘူးနော်။
ဒီနေ့တရားအတွက် ဦးဇင်းတို့ လက်တွေ့ဆင်ခြင်ထားတဲ့ စကား။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဥပမာတစ်ခု စိတ်ကူးထားကြည့်။
ဒီဟာ ဖြစ်ခဲ့တဲ့သမိုင်းမဟုတ်ဘူး။
သင်ခန်းစာအတွက် ယူထားတဲ့ စိတ်ကူးဥပမာ။
သူငယ်ချင်းနှစ်ယောက်ရှိတယ်။
ကျောင်းအတူတက်ခဲ့တယ်။
နှစ်ပေါင်းနှစ်ဆယ်လောက် ရင်းနှီးတယ်။
မိသားစုချင်းတောင် ရင်းနှီးတယ်။
တစ်နေ့ လုပ်ငန်းတစ်ခုအတူစမယ်။
တစ်ယောက်က သိန်းတစ်ရာထည့်တယ်။
တစ်ယောက်က ငွေမထည့်နိုင်ဘူး။
ဒါပေမယ့် သူက အလုပ်ကို အချိန်ပြည့်လုပ်မယ်လို့ ပြောတယ်။
စတုန်းကတော့—
“အမြတ်ရရင် ညီအစ်ကိုလို ခွဲကြမယ်”
ဆိုပြီး စတယ်။
“ဘယ်လိုခွဲမလဲ”
မပြောဘူး။
“ငွေထည့်တာက ဘယ်လိုသဘောလဲ”
မပြောဘူး။
“ချေးတာလား၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံတာလား”
မပြောဘူး။
“ရှယ်ယာ ဘယ်လောက်စီလဲ”
မပြောဘူး။
“လစာရှိမလား”
မပြောဘူး။
“အရှုံးရှိရင် ဘယ်သူခံမလဲ”
မပြောဘူး။
ဘာကြောင့် မပြောတာလဲ။
ချစ်လို့။
“ငါတို့အချင်းချင်းပဲ”
လို့ ထင်လို့။
ခြောက်လ၊ တစ်နှစ်ကြာတယ်။
လုပ်ငန်းက အောင်မြင်လာတယ်။
အခု ပိုက်ဆံရှိလာပြီ။
အစက မပြောခဲ့တဲ့ မေးခွန်းတွေ တစ်ခုပြီးတစ်ခု ပေါ်လာတယ်။
ငွေထည့်သူက—
“စကတည်းက ငွေငါထည့်တာ၊ ငါပိုရသင့်တာပေါ့”
လို့ထင်တယ်။
အလုပ်လုပ်သူက—
“ငါတစ်နှစ်လုံး နေ့မအား ညမအားလုပ်တာ၊ မင်းက ငွေပဲထည့်တာ”
လို့ ထင်တယ်။
နှစ်ယောက်လုံးမှာ ကိုယ့်ဘက်က အကြောင်းပြချက်ရှိတယ်။
စတုန်းက—
“မင်းငါ့ကို ယုံလား”
ဆိုတဲ့မေးခွန်းပဲရှိတယ်။
အခု—
“မင်းဘာလို့ ဒီလိုတွက်တာလဲ”
ဖြစ်လာတယ်။
ချစ်ခြင်း ပျောက်သွားလို့လား။
အမြဲမဟုတ်ဘူး။
အစက မရှင်းထားတဲ့ အဓိပ္ပာယ်နှစ်မျိုး နောက်မှ ပေါက်ကွဲလာတာ။
ဒါကြောင့် ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ Relationship တစ်ခု မပျက်အောင် ကာကွယ်ဖို့အတွက်—
မေတ္တာတင်မဟုတ်ဘူး။
ရှင်းလင်းမှုလည်း လိုတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၇.၃၅ မှာ မိတ်ဆွေကောင်းတစ်ယောက်ရဲ့ အရည်အသွေး ခုနစ်မျိုးကို ဟောထားတယ်။
ပေးဖို့ခက်တဲ့အရာကို ပေးနိုင်တယ်။
လုပ်ဖို့ခက်တာကို လုပ်ပေးနိုင်တယ်။
သည်းခံဖို့ခက်တာကို သည်းခံနိုင်တယ်။
ကိုယ့်လျှို့ဝှက်ချက်ကို သူ့အားပြောနိုင်သလို၊ သူ့လျှို့ဝှက်ချက်ကိုလည်း ထိန်းသိမ်းပေးတယ်။
ဘေးအန္တရာယ်၊ အခက်အခဲကြုံရင် မစွန့်ပစ်ဘူး။
သူနိမ့်ကျသွားတဲ့အခါ အထင်မသေးဘူး။ [၂]
ဒီမှာ ဦးဇင်းတို့ သတိထားမိတာတစ်ခုရှိတယ်။
မိတ်ဆွေကောင်းမှုဆိုတာ—
“စာရွက်မရေးဘူး”
ဆိုတဲ့အရည်အသွေး မပါဘူး။
“အားလုံးကို ယုံလို့ မစစ်ဘူး”
ဆိုတာ မိတ်ဆွေကောင်းရဲ့ လက္ခဏာမဟုတ်ဘူး။
ကျမ်းထဲက မိတ်ဆွေကောင်းရဲ့ပုံကိုကြည့်—
ပေးနိုင်တယ်။
လုပ်ပေးနိုင်တယ်။
သည်းခံနိုင်တယ်။
လျှို့ဝှက်ချက်ထိန်းနိုင်တယ်။
အခက်အခဲမှာ မစွန့်ဘူး။
အထင်မသေးဘူး။
အဓိကက Character။
အဲဒီတော့—
စာချုပ်ရှိတာနဲ့ မိတ်ဆွေမဟုတ်တော့တာ မဟုတ်ဘူး။
ကောင်းတဲ့မိတ်ဆွေနှစ်ယောက်က စာချုပ်လုပ်နိုင်တယ်။
စာချုပ်ရှိရင်း အချင်းချင်း မေတ္တာရှိနိုင်တယ်။
စာချုပ်ရှိရင်း တစ်ယောက်အခက်အခဲကို တစ်ယောက်ကြည့်ပေးနိုင်တယ်။
စာချုပ်ရှိရင်း ရက်ရောနိုင်တယ်။
တစ်ဖက်မှာ—
စာချုပ်မရှိပေမယ့် လောဘကြီးနိုင်တယ်။
စာချုပ်မရှိပေမယ့် မုသားပြောနိုင်တယ်။
စာချုပ်မရှိပေမယ့် မိတ်ဖျက်နိုင်တယ်။
အဲဒီတော့ စာရွက်ရှိ/မရှိနဲ့ မေတ္တာရှိ/မရှိကို တစ်ထပ်တည်း မထားနဲ့။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တချို့လူက စာချုပ်ကို ဘယ်လိုမြင်သလဲ။
“ရန်ဖြစ်ဖို့ထားတဲ့စာ”
လို့မြင်တယ်။
ဒီအမြင်တစ်မျိုးရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် ကောင်းတဲ့သဘောတူညီချက်ကို နောက်တစ်နည်းနဲ့ မြင်လို့ရတယ်။
“ရန်မဖြစ်ခင် ပြောထားတဲ့စကား”
လို့ မြင်။
ဒေါသထွက်ပြီးမှ—
“မင်းစကတည်းက ဒီလိုပြောတာ”
“မပြောဘူး”
“ပြောတယ်”
“မပြောဘူး”
ဆိုတာထက်—
အေးချမ်းနေတုန်း ရှင်းထား။
ငွေမများသေးခင် ရှင်းထား။
အမြတ်မရှိသေးခင် ရှင်းထား။
ရာထူးမကြီးသေးခင် ရှင်းထား။
စိတ်ထဲမှာ လောဘမတက်သေးခင် ရှင်းထား။
အဲဒါ ပိုကောင်းနိုင်တယ်။
စာချုပ်ဟာ တစ်ယောက်ကို တစ်ယောက် မယုံလို့ပဲ မဟုတ်ဘူး။
လူ့စိတ်နဲ့ လောကအခြေအနေ ပြောင်းနိုင်တာကို သိလို့လည်း ဖြစ်တယ်။
ဒီမှာ အနိစ္စကို ဥပဒေသီအိုရီလို မသုံးနဲ့။
ဓမ္မအရ အရာတွေ ပြောင်းတယ်။
လူ့ဘဝလည်း ပြောင်းတယ်။
ဒီနေ့ ကျန်းမာတယ်။
နောက်နေ့ နာနိုင်တယ်။
ဒီနေ့ အချိန်အပြည့်လုပ်နိုင်တယ်။
နောက်နှစ် မိသားစုတာဝန်ကြောင့် မလုပ်နိုင်တော့ဘူး။
ဒီနေ့ငွေမလိုဘူး။
နောက်နေ့ အရေးပေါ်လိုနိုင်တယ်။
ဒီနေ့ မိတ်ဆွေနှစ်ယောက် အမြင်တူတယ်။
နောက်တစ်နှစ် လုပ်ငန်းကြီးလာပြီး အမြင်ကွာနိုင်တယ်။
အခုရှိတဲ့ ချစ်ခြင်းကို ထာဝရ မပြောင်းမလဲလို့ မယူဘဲ၊ ပြောင်းလဲမှုကြားမှာလည်း တရားမျှတနိုင်အောင် ပြင်ထားတာဟာ ပညာတစ်မျိုး။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၅၅ မှာ နကုလပိတာနဲ့ နကုလမာတာတို့က အလွန်ချစ်ခင်တဲ့ အိမ်ထောင်ရှင်စုံတွဲအဖြစ် ပေါ်လာတယ်။
သူတို့နှစ်ဦး အခုဘဝမှာလည်း အတူတွေ့လို၊ နောက်ဘဝမှာလည်း အတူတွေ့လိုကြောင်း လျှောက်တဲ့အခါ မြတ်စွာဘုရားရှင်က နှစ်ဦးစလုံး သဒ္ဓါတူ၊ သီလတူ၊ စွန့်ကြဲမှုတူ၊ ပညာတူ ဖြစ်ဖို့ ဟောထားတယ်။ အချင်းချင်း ချစ်ခင်ဖွယ်စကားပြောကြတဲ့သဘောလည်း ပါတယ်။ [၃]
ဒီသုတ်တော်က Business Contract အကြောင်း ဟောတာမဟုတ်ဘူး။
အဲဒီလို မပြောင်းရဘူး။
အိမ်ထောင်ဖက်နှစ်ဦးရဲ့ ဓမ္မညီညွတ်မှုအကြောင်း။
ဒါပေမယ့် ဒီနေ့ခေါင်းစဉ်အတွက် ဆင်ခြင်စရာ အရမ်းကောင်းတယ်။
ချစ်ခြင်းတစ်ခုတည်းနဲ့ ဆက်ဆံရေးတည်တံ့တယ်လို့ မပြဘူး။
သီလလိုတယ်။
ပညာလိုတယ်။
ရက်ရောမှုလိုတယ်။
တန်ဖိုးတူညီမှုလိုတယ်။
ဒါဆို ဦးဇင်းတို့ လောကီ Partnership တစ်ခုမှာလည်း ဒီလိုပြန်မေးလို့ရတယ်—
မိတ်ဆွေချင်းချစ်တာ ကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် တန်ဖိုးတွေ တူသလား။
တစ်ယောက်က အမှန်ပြောဖို့ အရေးကြီးတယ်ထင်တယ်။
တစ်ယောက်က အမြတ်ရရင်ပြီးပြီထင်တယ်။
ဒီနှစ်ယောက် ချစ်လို့ပဲ ရေရှည်အဆင်ပြေမလား။
တစ်ယောက်က စာရင်းရှင်းချင်တယ်။
တစ်ယောက်က—
“ငါတို့အချင်းချင်းပဲ၊ ဘာလို့ဒီလောက်စစ်နေတာလဲ”
ဆိုတယ်။
ဒီနှစ်ယောက်ရဲ့ အခက်အခဲက Love နည်းလို့လား။
မဖြစ်မနေ မဟုတ်ဘူး။
စံတူညီမှု မရှိလို့။
ဒီဟာ အရေးကြီးတယ်။
Relationship တစ်ခုမှာ—
ချစ်ခင်မှုက နီးစေတယ်။
တန်ဖိုးတူမှုက တည်စေတယ်။
ရှင်းလင်းမှုက နားလည်မှုကို ထိန်းပေးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ချို့က—
“သူက ငါ့အစ်ကိုပဲ”
“သူက ငါ့ညီပဲ”
“သူက ငါ့အချစ်ဆုံးသူငယ်ချင်း”
“သူ့ကို စာချုပ်ချုပ်ရင် ရိုင်းသလိုဖြစ်မှာ”
လို့ ထင်တတ်တယ်။
ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ အလွန်သတိထားရမယ်။
စာချုပ်လုပ်ပုံက ရိုင်းနိုင်တယ်။
စာချုပ်လုပ်တာကိုယ်တိုင်က ရိုင်းတာ မဟုတ်ဘူး။
“မင်းကို ငါမယုံဘူး၊ ဒါကြောင့် လက်မှတ်ထိုး”
ဆိုရင် Relationship နာနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့်—
“ငါတို့အချင်းချင်း အရေးကြီးလို့၊ နောင်မှာ တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် မတူအောင်မမှတ်မိဖို့ အခုရှင်းထားကြရအောင်”
လို့ပြောရင် အဓိပ္ပာယ်မတူဘူး။
တူတဲ့စာချုပ်ကို မေတ္တာနဲ့တင်ပြလို့ရတယ်။
ဒေါသနဲ့လည်း တင်ပြလို့ရတယ်။
အဓိကက စိတ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဓမ္မပဒ ဂါထာ ၂၂၄ မှာ အမှန်ပြောဖို့၊ ဒေါသကို မလိုက်ဖို့၊ တောင်းခံလာတဲ့အခါ ရှိသမျှထဲက ပေးကမ်းဖို့ သင်ကြားထားတယ်။ [၄]
ဒီသုံးချက်ကို စာချုပ်ဆွေးနွေးတဲ့နေရာမှာ ပြန်စဉ်းစားကြည့်။
ပထမ—
အမှန်ပြော။
ကိုယ့်ငွေဘယ်လောက်ထည့်နိုင်မလဲ အမှန်ပြော။
အချိန်ဘယ်လောက်ပေးနိုင်မလဲ အမှန်ပြော။
ကိုယ့်မှာ အခြားလုပ်ငန်းရှိတယ်ဆိုရင် အမှန်ပြော။
အကြွေးရှိရင် သက်ဆိုင်ရာနေရာမှာ ဖုံးမထားနဲ့။
Company အတွက်ပေးမယ်လို့ပြောပြီး မပေးနိုင်ရင် စောစောပြော။
အစက လိမ်ပြီး စာချုပ်ကောင်းလုပ်လို့ Trust ကောင်းမလား။
မကောင်းဘူး။
ဒုတိယ—
ဒေါသမလိုက်။
Agreement ပြောရင်း တစ်ယောက်က ကိုယ်ထင်တာနဲ့ မတူဘူးဆိုရင်—
ချက်ချင်း—
“မင်းက ငါ့ကို မယုံဘူးလား”
လို့ မတိုက်နဲ့။
သူက မယုံတာမဟုတ်နိုင်ဘူး။
ရှင်းချင်တာဖြစ်နိုင်တယ်။
“မင်း ဘာလို့ ၆၀ ရချင်တာလဲ”
မေးလာရင်—
“မင်းက ငါ့အလုပ်ကို တန်ဖိုးမထားဘူး”
လို့ ဒေါသထွက်မယ့်အစား အကြောင်းပြ။
တတိယ—
ပေးနိုင်မှု။
အမြတ်၊ အကျိုး၊ အခွင့်အရေးကိစ္စမှာ—
ကိုယ်အကုန်ယူချင်တာလား။
တစ်ဖက်လူရဲ့ contribution ကိုလည်း မြင်သလား။
ဒီလို စစ်။
အဲဒီတော့ စာချုပ်က ဓမ္မမဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် စာချုပ်ဆွေးနွေးနေတဲ့ စိတ်ကို ဓမ္မနဲ့ စစ်လို့ရတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
စာချုပ်ဆိုတာ တရားရုံးသွားဖို့အတွက်ပဲ ရေးတာ မဟုတ်ဘူး။
တစ်ခါတလေ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် သတိပေးဖို့လည်း ဖြစ်တယ်။
စတုန်းက—
“ငါတစ်ပတ်ကို ဒီလောက်အချိန်ပေးမယ်”
လို့ သဘောတူထားတယ်။
ခြောက်လကြာတော့ ပျင်းလာတယ်။
Agreement ကိုကြည့်ရင်—
“အော်… ငါဒီလိုကတိပေးခဲ့တာ”
လို့ သိတယ်။
စတုန်းက—
“အမြတ်ရဲ့ ဒီအပိုင်းကို Company ထဲ ပြန်ထားမယ်”
ဆိုတယ်။
အမြတ်ရလာတော့ အကုန်ထုတ်ချင်တယ်။
စာချုပ်က—
“အရင်သဘောတူခဲ့တာ ဘာလဲ”
ပြန်သတိပေးတယ်။
ဒီလိုကြည့်ရင် စာချုပ်ဟာ—
တစ်ဖက်လူကို ချုပ်ဖို့တင် မဟုတ်ဘူး။
ကိုယ့်ကတိကို ကိုယ်မမေ့ဖို့လည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လူ့မှတ်ဉာဏ်မှာ အလွန်စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းတဲ့အချက်တစ်ခုရှိတယ်—
တူညီတဲ့စကားဝိုင်းတစ်ခုကို လူနှစ်ယောက် နှစ်မျိုးမှတ်မိနိုင်တယ်။
ဒီဟာကို အခု သိပ္ပံသက်သေအဖြစ် ဆက်မချဲ့ဘူး။
နေ့စဉ်ဘဝမှာ ဦးဇင်းတို့အားလုံး ကြုံဖူးတယ်။
“ငါပြောတယ်”
“မပြောဘူး”
“နင်သဘောတူတယ်”
“မတူဘူး”
ဆိုတာ။
တစ်ယောက်က မုသားပြောနေတယ်လို့ ချက်ချင်းမဆိုနိုင်ဘူး။
တစ်ခါတလေ နှစ်ယောက်လုံး ကိုယ်မှတ်ထားတာကို အမှန်ထင်နေတယ်။
ဒါကြောင့် အရေးကြီးတဲ့ကိစ္စကို စာနဲ့ရှင်းထားတာက—
Memory ကို အစားထိုးတာမဟုတ်ဘူး။
တူညီတဲ့ reference တစ်ခု ထားတာ။
ဥပမာ—
အတူတူခရီးသွားတဲ့လူနှစ်ယောက်မှာ လမ်းညွှန်မြေပုံတစ်ခုရှိတယ်ဆိုပါစို့။
တစ်ယောက်ကိုတစ်ယောက် မယုံလို့ မြေပုံကိုယူတာလား။
မဟုတ်ဘူး။
နှစ်ယောက်လုံး အတူသွားချင်လို့ လမ်းမပျောက်အောင်ယူတာ။
ဒီဥပမာက စာချုပ်နဲ့ တစ်ထပ်တည်းမဟုတ်ဘူးနော်။
ဥပမာရဲ့ အကန့်အသတ်ရှိတယ်။
စာချုပ်မှာ ဥပဒေအကျိုးဆက်ရှိနိုင်တယ်။
မြေပုံမှာ မရှိဘူး။
တူတဲ့သဘောက—
တူညီတဲ့စံတစ်ခု ရှိခြင်း။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းပိုင်းကို နည်းနည်းရှင်းမယ်။
အတူစတင်တဲ့လုပ်ငန်းတွေမှာ “Founder Agreement” လို့ ခေါ်ကြပေမယ့် နိုင်ငံနဲ့ကုမ္ပဏီပုံစံပေါ်မူတည်ပြီး အားလုံးကို စာချုပ်တစ်စောင်ထဲ သတ်မှတ်ထားတာ မဖြစ်နိုင်ပါဘူး။
ဥပမာ အမေရိကန် startup practice တချို့မှာ founder ရဲ့ရှယ်ယာထုတ်ပေးမှု၊ အချိန်အလိုက်ရှယ်ယာရရှိလာမှု၊ ဉာဏပစ္စည်းပိုင်ဆိုင်မှု လွှဲပြောင်းမှုတို့ကို သီးခြားစာရွက်စာတမ်းတွေမှာ ဖော်ပြနိုင်တယ်။ Cooley နဲ့ Stripe ရဲ့ founder resources တွေကလည်း founder equity၊ vesting၊ IP assignment တို့ကို စောစောရှင်းပြီး စာရွက်စာတမ်းမှန်မှန်ထားဖို့ အရေးထားတယ်။ ဥပဒေ၊ အခွန်၊ စာချုပ်လိုအပ်ချက်တွေက jurisdiction အလိုက် ကွာနိုင်လို့ actual agreement ကိုတော့ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံရဲ့ ပညာရှင်နဲ့စစ်ရမယ်။ [၅]
ဒီအချက်ကို ဦးဇင်းတို့ ဘာကြောင့် ထည့်ပြောတာလဲ။
တရားတော်ကို ဥပဒေအစား မသုံးဖို့။
“ငါတို့ မေတ္တာရှိတယ်၊ ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်တွေ၊ စာချုပ်မလိုဘူး”
လို့ မပြောနဲ့။
ဗုဒ္ဓဘာသာဝင်ဖြစ်တာနဲ့ လောကီတာဝန်တွေ ပျောက်မသွားဘူး။
Tax ရှိရင် Tax စနစ်ကို လိုက်ရတယ်။
Company Law ရှိရင် သက်ဆိုင်ရာစည်းကို လိုက်ရတယ်။
အလုပ်သမားဥပဒေရှိရင် လိုက်ရတယ်။
စာချုပ်လိုရင် လုပ်ရတယ်။
ဓမ္မကို တာဝန်ရှောင်ဖို့ မသုံးနဲ့။
တစ်ဖက်မှာ—
“Lawyer ရေးထားပြီ၊ ဒါကြောင့် ငါဘာလုပ်လုပ် မှန်တယ်”
လို့လည်း မယူနဲ့။
Legal လို့ Ethical ဖြစ်တာ အမြဲတူမယ်လို့ မဆိုနိုင်ဘူး။
ဥပဒေစည်းရှိတယ်။
သီလစည်းလည်း ရှိတယ်။
နှစ်ခု မရောသင့်ပေမယ့် နှစ်ခုစလုံးကို မမေ့သင့်ဘူး။
သူတော်ကောင်းတို့…
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၆.၁၂ မှာ ရဟန်းသံဃာအချင်းချင်း ချစ်ခင်မှု၊ လေးစားမှု၊ အငြင်းမပွားမှု၊ ညီညွတ်မှုဘက်ကို ဆောင်စေတဲ့ အချက်ခြောက်မျိုးကို ဖော်ပြထားတယ်။
ကိုယ်အမူအရာနဲ့ မေတ္တာထားခြင်း။
စကားနဲ့ မေတ္တာထားခြင်း။
စိတ်နဲ့ မေတ္တာထားခြင်း။
ရရှိတာတွေကို သင့်တင့်စွာ အတူမျှဝေခြင်း။
သီလအခြေခံတူညီခြင်း။
မှန်ကန်တဲ့အမြင်ဘက်မှာ ညီညွတ်ခြင်း။ [၆]
ဒီသုတ်တော်ရဲ့ မူလအကြောင်းအရာဟာ သံဃာအချင်းချင်း နေထိုင်မှု ဖြစ်တယ်။
ဒါကို Company Law အဖြစ် ယူလို့မရဘူး။
ဒါပေမယ့် ဆင်ခြင်ကြည့်လို့ကောင်းတယ်—
ချစ်ခင်ညီညွတ်မှုကို တည်စေတာ မေတ္တာစိတ်တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး။
အပြုအမူ။
စကား။
မျှဝေမှု။
သီလ။
အမြင်တူညီမှု။
ဒီအရာတွေပါ။
အဲဒီတော့ လောကီ partnership မှာလည်း—
“ငါတို့ချစ်တယ်”
တစ်ကြောင်းတည်းနဲ့ မပြီးဘူး။
ပစ္စည်းကို ဘယ်လိုမျှဝေမလဲ။
တာဝန်ကို ဘယ်လိုခွဲမလဲ။
တစ်ယောက်မရှိရင် နောက်တစ်ယောက် ဘာလုပ်မလဲ။
အခွင့်အရေးဘယ်လောက်ရှိလဲ။
နယ်နိမိတ်ဘယ်မှာလဲ။
ဒီလို အခြေခံတွေလည်း လိုလာတယ်။
ချစ်ခင်မှုဟာ စည်းမရှိခြင်း မဟုတ်ဘူး။
ချစ်ခင်မှုက တစ်ခါတလေ စည်းကို ပိုလေးစားတတ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
မိသားစုအတွင်း စာချုပ်လုပ်ရမယ့်အခါ စိတ်ပိုထိတတ်တယ်။
မောင်နှမနှစ်ယောက် အမွေဆိုင်ရာအိမ်တစ်လုံးကို အတူသုံးမယ်ဆိုပါစို့။
တစ်ယောက်က ပြင်ဆင်စရိတ် ပိုထည့်တယ်။
တစ်ယောက်က အိမ်မှာနေတယ်။
တစ်ယောက်က အပြင်မှာနေတယ်။
“မောင်နှမချင်းပဲ၊ ဘာမှရေးစရာမလိုဘူး”
ဆိုပြီး ထားလိုက်တယ်။
ဆယ်နှစ်ကြာတယ်။
မိသားစုအသစ်တွေ ဝင်လာတယ်။
သားသမီးတွေ ရှိလာတယ်။
အသုံးပြုပုံပြောင်းလာတယ်။
အခု—
ဘယ်သူ ဘာပိုင်တာလဲ။
ဘယ်သူ ဘာသုံးခွင့်ရှိလဲ။
ပြင်ဆင်စရိတ်က ဘယ်လိုလဲ။
ရောင်းရင် ဘယ်လိုလဲ။
မရှင်းတော့ဘူး။
ဒီအခါ မောင်နှမချင်း ချစ်ခင်မှုကို ရှင်းလင်းမှုမရှိခြင်းက စမ်းသပ်လာတယ်။
ဦးဇင်းက အမွေအနှစ်ဥပဒေအကြံပေးနေတာမဟုတ်ဘူး။
Actual property ownership ကို သက်ဆိုင်ရာဥပဒေနဲ့လုပ်ရမယ်။
တရားဘက်က ပြောချင်တာ—
မေတ္တာရှိလို့ မပြောဘဲ မထားနဲ့။
တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် ချစ်လို့—
“သူနားလည်မှာပါ”
ဆိုတဲ့ ယူဆချက်တွေ များလာတတ်တယ်။
ဒါပေမယ့်—
မေတ္တာက စိတ်ဖတ်နိုင်တဲ့တန်ခိုး မဟုတ်ဘူး။
ကိုယ်မပြောထားတာ တစ်ဖက်လူ မသိနိုင်ဘူး။
ဒီစကား အရမ်းအရေးကြီးတယ်။
မိသားစုမှာ အငြင်းပွားမှုများစွာဟာ—
“ငါထင်တာ သူသိမှာပဲ”
ဆိုတဲ့နေရာက စနိုင်တယ်။
အဲဒီတော့ ပြော။
ရှင်း။
သက်ဆိုင်ရာကိစ္စ စာနဲ့ထားသင့်ရင်ထား။
ချစ်ခင်မှုမလျော့ဘူး။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ စာချုပ်တောင်းတဲ့သူကို—
“မင်း ငါ့ကို မယုံတာလား”
လို့ မေးတတ်တယ်။
ဒီမေးခွန်းက တစ်ဖက်လူကို စိတ်ပိုင်းဖိအားပေးနိုင်တယ်။
သူက စာချုပ်လိုချင်တာ—
မယုံလို့လား။
ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် အဲဒါတစ်ခုပဲ မဟုတ်ဘူး။
သူ့အတွက် စာရင်းစနစ်လိုလို့ ဖြစ်နိုင်တယ်။
မိသားစုကို ပြဖို့လိုလို့ ဖြစ်နိုင်တယ်။
Investor၊ Accountant၊ Lawyer စတဲ့ အခြားသူတွေအတွက် ရှင်းဖို့လိုလို့ ဖြစ်နိုင်တယ်။
နောက်ပိုင်း Memory မလွဲအောင် လိုလို့ဖြစ်နိုင်တယ်။
သူ့တာဝန်ကို သူရှင်းချင်လို့ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့်—
စာချုပ်တောင်းလာတာနဲ့—
“မယုံဘူး”
လို့ အဓိပ္ပာယ်မဖွင့်နဲ့။
အရင်မေး—
“ဘယ်အချက်ကို ရှင်းထားချင်တာလဲ”
ဒီစကားက ပိုကောင်းတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၁ မှာ လူတစ်ပါးတို့က ကိုယ့်ကို ပြောလာနိုင်တဲ့စကားတွေမှာ အချိန်သင့်/မသင့်၊ အမှန်/မမှန်၊ နူးညံ့/ကြမ်းတမ်း၊ အကျိုးရှိ/မရှိ၊ မေတ္တာစိတ်/မုန်းတီးစိတ် စတဲ့ဘက်တွေ ရှိနိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားပြီး၊ ဘယ်လိုစကားကြားရသည်ဖြစ်စေ ကိုယ့်ဘက်က မကောင်းသောစကား မထွက်အောင်၊ မုန်းတီးမှုမထားအောင် လေ့ကျင့်ဖို့ သင်ကြားထားတယ်။ [၇]
ဒီသုတ်တော်က မူလအားဖြင့် ရဟန်းတော်တို့အတွက် အလွန်မြင့်တဲ့ စိတ်လေ့ကျင့်မှု။
Contract negotiation ကို တိုက်ရိုက်သင်တာ မဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် လက်တွေ့ဆင်ခြင်ရင်—
စာချုပ်ပြောတဲ့အခါ တစ်ဖက်က ကြမ်းကြမ်းပြောလာတယ်ဆိုပါစို့။
ကိုယ်လည်း ချက်ချင်းပြန်ကြမ်းမလား။
“မင်းဒီလိုပြောရင် ငါလည်း ဒီလိုပဲ”
ဆိုရင် အဆင်ပြေလား။
မပြေလောက်ဘူး။
အထူးသဖြင့် ချစ်ခင်တဲ့လူတွေကြားက ရန်ပွဲဟာ—
သူစိမ်းတွေထက် ပိုနာတတ်တယ်။
ဘာကြောင့်လဲ။
မျှော်လင့်ချက်ရှိလို့။
“သူတောင် ငါ့ကို ဒီလိုပြောတယ်”
ဆိုပြီး ပိုနာတယ်။
ဒါကြောင့် ငွေကိစ္စ၊ စာချုပ်ကိစ္စ၊ ownership ကိစ္စ ဆွေးနွေးတဲ့အခါ—
ဒေါသတက်နေရင် ခဏရပ်။
အနိုင်ယူတဲ့စကား မပြောနဲ့။
အပြစ်အဟောင်းအကုန် မဖော်နဲ့။
ယခုကိစ္စကိုပဲ ယခုကိစ္စအဖြစ် ပြော။
စာချုပ်ဆွေးနွေးမှုကို Relationship trial မဖြစ်စေနဲ့။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ အရင်းနှီးဆုံးလူနဲ့ စာချုပ်လုပ်တာ ပိုခက်တယ်။
သူစိမ်းနဲ့ဆို—
“ဒီမှာ လက်မှတ်ထိုးပါ”
ပြောလို့ရတယ်။
အစ်ကိုနဲ့ဆို ခက်တယ်။
“သူစိတ်ဆိုးမလား”
ညီမနဲ့ဆို ခက်တယ်။
“ငါပိုက်ဆံပဲကြည့်တယ်လို့ထင်မလား”
သူငယ်ချင်းနဲ့ဆို ခက်တယ်။
“မိတ်ပျက်မလား”
ဒီကြောက်စိတ်ကြောင့် စကားမပြောဘူး။
ဒါပေမယ့် ဦးဇင်းတို့ မေး—
စကားမပြောတာက မိတ်ဆွေကို ကာကွယ်တာလား၊ အခက်အခဲကို နောက်ရက်ဆီ ရွှေ့ထားတာလား။
တစ်ခါတလေ ဒုတိယဖြစ်တယ်။
အခု မပြောလို့ အေးတယ်။
နောင်မှာ ပိုပူတယ်။
အခု Equity မပြောဘူး။
နောင် Company တန်ဖိုးတက်မှ ရန်ဖြစ်တယ်။
အခု အမွေမပြောဘူး။
နောင် မိဘမရှိတော့မှ မောင်နှမရန်ဖြစ်တယ်။
အခု ချေးငွေစည်းကမ်းမပြောဘူး။
နောင် ပြန်ဆပ်ရက်ကျမှ မိတ်ပျက်တယ်။
ဒါကြောင့်—
ခက်တဲ့စကားကို စောစောပြောတာ တစ်ခါတလေ မေတ္တာပဲ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ချေးငွေအကြောင်းပြောရအောင်။
သူငယ်ချင်းတစ်ယောက် ကိုယ့်ဆီက ငွေချေးတယ်။
ကိုယ်ကချစ်တယ်။
“စာရေးစရာမလိုပါဘူး”
ဆိုတယ်။
ဒီမှာ ငွေပမာဏ၊ လူနှစ်ယောက်ရဲ့အခြေအနေ မတူနိုင်လို့ အမြဲတမ်းစာချုပ်မဖြစ်မနေ လုပ်ရမယ်လို့ ဦးဇင်း မသတ်မှတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် အရေးကြီးတဲ့ပမာဏ၊ ရေရှည်ကိစ္စ၊ ပိုင်ဆိုင်မှုနဲ့ဆိုင်တဲ့ကိစ္စဆိုရင် သက်ဆိုင်ရာဥပဒေအတိုင်း ရှင်းလင်းထားဖို့လိုနိုင်တယ်။
ဓမ္မဘက်က မေး—
ပြန်ဆပ်ရက် ဘယ်နေ့လဲ။
အတိုးရှိ/မရှိ။
မပေးနိုင်ရင် ဘာလုပ်မလဲ။
ဒီစကားတွေ မပြောဘဲ—
“သူငယ်ချင်းပဲ၊ သိမှာပါ”
ဆိုတယ်။
တစ်နှစ်ကြာတယ်။
ချေးသူက—
“အဆင်ပြေမှပေးရမယ်ထင်တာ”
ဆိုတယ်။
ပေးသူက—
“သုံးလအတွင်းပြန်ပေးမယ်လို့ထင်တာ”
ဆိုတယ်။
နှစ်ယောက်လုံး စိတ်နာတယ်။
ဒီမှာ မိတ်ဆွေကောင်းဖြစ်တာနဲ့ အကြွေးအဓိပ္ပာယ်တူသွားမလား။
မတူဘူး။
ချစ်ခင်မှုက စည်းကမ်းမရှင်းလို့ ဖြစ်လာတဲ့ မနာလိုမှုကို အလိုအလျောက်မဖျက်နိုင်ဘူး။
ဒါကြောင့် ငွေစကားကို ငွေမပေးခင်ပြော။
အဲဒါ မျက်နှာမပျက်စေချင်လို့။
နောက်မှ မိတ်မပျက်စေချင်လို့။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဓမ္မပဒ ၂၂၄ မှာ “အမှန်ပြော” ဆိုတဲ့ သဘောရှိတယ်လို့ ပြောခဲ့တယ်။
စာချုပ်လိုတယ်ဆိုတာနဲ့ အမှန်ပြောတာ မလိုတော့ဘူးလား။
ပိုလိုတယ်။
စာချုပ်တစ်စောင်ဟာ အမှန်မဟုတ်တဲ့အချက်ပေါ် တည်ရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ။
တစ်ယောက်က—
“ငါ full-time လုပ်မယ်”
လို့ရေးတယ်။
တကယ်မလုပ်နိုင်ဘူးဆိုတာ သူသိတယ်။
စာရွက်ရှိတယ်။
အမှန်မရှိဘူး။
တစ်ယောက်က—
“ဒီပစ္စည်း ငါပိုင်တယ်”
လို့ စာချုပ်ထဲထည့်တယ်။
တကယ်တော့ မရှင်းဘူး။
စာရွက်ရှိတယ်။
အမှန်မရှင်းဘူး။
ဒါကြောင့်—
စာချုပ်က အမှန်တရားကို ဖန်တီးပေးတာ မဟုတ်ဘူး။
အမှန်ကို ရှင်းရှင်းရေးဖို့ ကိရိယာ။
မုသားကို လက်မှတ်ထိုးလိုက်တာနဲ့ အမှန်မဖြစ်ဘူး။
ဒါကို မမေ့နဲ့။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ချစ်ခင်သူတွေကြားမှာ အခက်ဆုံးအရာတစ်ခုက—
အကျိုးစီးပွားပေါ်လာတဲ့အခါ စိတ်ပြောင်းတာ။
စတုန်းက ဘာမှမရှိဘူး။
“မင်းယူပါ၊ ငါယူပါ”
လွယ်တယ်။
အောင်မြင်လာပြီ။
Company တန်ဖိုးရှိလာပြီ။
မြေတန်ဖိုးတက်လာပြီ။
အမွေပစ္စည်းဈေးတက်လာပြီ။
အခု စိတ်မှာ—
“ဒါက ငါ့အပိုင်း”
တင်းလာတယ်။
ဒါဟာ လူတစ်ယောက်လုံး မကောင်းသွားတယ်လို့ ချက်ချင်းမဆိုရဘူး။
အကျိုးကြီးလာတဲ့အခါ လောဘနဲ့ဖက်တွယ်မှု စမ်းသပ်ခံရတာ။
ဒီအတွက် အေးချမ်းနေချိန်မှာ စည်းထားခြင်းက အကျိုးရှိတယ်။
နောက်မှ စိတ်တက်နေတဲ့အချိန်မှာ—
“အခု အားလုံးမျှတအောင် ပြန်ဆုံးဖြတ်ကြမယ်”
ဆိုရင် ပိုခက်တယ်။
ဘာကြောင့်လဲ။
ကိုယ့်အကျိုး ပါလာပြီ။
အဲဒါကြောင့် စာချုပ်ကို လောဘအများဆုံးတက်တဲ့အချိန် မဟုတ်ဘဲ လောဘနည်းသေးတဲ့အချိန်မှာ ကြိုတင်ညှိထားတဲ့စည်း လို့တောင် မြင်လို့ရတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီမှာ တစ်ဖက်စွန်း မသွားဖို့လည်း လိုတယ်။
“စာချုပ်ရှိရင် အားလုံးအဆင်ပြေပြီ”
လို့ မထင်နဲ့။
စာချုပ်ကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် လူတစ်ယောက်က လိမ်ချင်ရင် ပြဿနာရှိသေးတယ်။
စာချုပ်ကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် ကိုယ့်အခွင့်အရေးကို အလွန်ကြမ်းတမ်းစွာ အသုံးချရင် Relationship ပျက်နိုင်တယ်။
စာချုပ်ကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် အမြဲ clause ပဲပြပြီး မေတ္တာမရှိဘူးဆိုရင် လူတွေ နာနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့်—
စာချုပ်က Relationship ကို စနစ်ပေးတယ်။
သီလက Relationship ကို လူသားဆန်စေတယ်။
နှစ်ခုလိုတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၆.၁၂ ကို ပြန်ကြည့်။
ရှေ့မှာဖြစ်စေ၊ နောက်ကွယ်မှာဖြစ်စေ မေတ္တာဖြင့် ကိုယ်အမူအရာ၊ စကား၊ စိတ်ထားဖို့ သဘောပါလာတယ်။ [၆]
ဒီအချက်က အလွန်လှတယ်။
Partner ရှေ့မှာ—
“အစ်ကိုရေ၊ ညီရေ”
ပြောတယ်။
သူမရှိတဲ့အခါ Accountant ဆီမှာ အောက်မေ့စကားပြောတယ်။
ဝန်ထမ်းဆီမှာ သူ့ကို ဖျက်တယ်။
ဒါ မေတ္တာစစ်လား။
ရှေ့နဲ့နောက် တူဖို့လိုတယ်။
Agreement လည်း ဒီလို။
ရှေ့မှာ သဘောတူတယ်။
နောက်ကွယ်မှာ နည်းလမ်းရှာပြီး ကျော်တယ်။
အဲဒါ Trust ကိုစားတယ်။
ကောင်းတဲ့စာချုပ်ထက် ကောင်းတဲ့စိတ်က ပိုအခြေခံ။
ဒါပေမယ့် ကောင်းတဲ့စိတ်ရှိတယ်ဆိုပြီး ရှင်းလင်းမှုကို မပယ်နဲ့။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အထူးသဖြင့် Family Business မှာ ဒီတရား အလွန်လိုတယ်။
အဖေက စတယ်။
သားသမီးတွေ အတူဝင်လာတယ်။
“မိသားစုချင်း ဘာစာချုပ်လုပ်မလဲ”
ဆိုတတ်တယ်။
ဒီနေ့တော့ အဖေရှိတယ်။
အဖေပြောရင် အားလုံးနားထောင်တယ်။
နောက်တစ်နေ့ အဖေမရှိတော့ရင်—
ဘယ်သူက ဘာတာဝန်ယူမလဲ။
ဘယ်သူ ဘယ်လောက်ပိုင်သလဲ။
ဘယ်သူ့အလုပ်က ဘာလဲ။
ကိုယ်ပိုင်အိမ်နဲ့ Company property ဘယ်လိုခွဲထားလဲ။
အဖေက စကားနဲ့—
“ဒီဆိုင်ကို အကြီးသားယူ”
လို့ တစ်ခါပြောဖူးတယ်။
နောက်တစ်ခါ—
“အားလုံးအတူတူပဲ”
လို့လည်း ပြောဖူးတယ်ဆိုပါစို့။
နောက်ကလူတွေ ဘယ်စကားယူမလဲ။
ဒီလိုမရှင်းမှုက ချစ်တဲ့မိသားစုကိုတောင် နာစေနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့်—
အမွေ၊ ပိုင်ဆိုင်မှု၊ ကုမ္ပဏီနဲ့ဆိုင်တဲ့ကိစ္စတွေဟာ ဒေသဥပဒေနဲ့ တိကျစွာလုပ်ဖို့လိုတယ်။
ဦးဇင်းတို့ တရားအနေနဲ့ တစ်ခုပဲ ပြောမယ်—
မေတ္တာကို မရှင်းလင်းမှုနဲ့ မစမ်းသပ်ပါနဲ့။
သူတော်ကောင်းတို့…
နောက်တစ်ခါ ကြားရတတ်တဲ့စကား—
“စာချုပ်ဆိုတာ ယုံကြည်မှုသေသွားတဲ့နေရာမှာပဲ သုံးတာ”
ဒီစကား အမြဲမှန်လား။
မမှန်နိုင်ဘူး။
ဥပမာ ဘုရားကျောင်းတစ်ကျောင်းမှာ လှူဒါန်းထားတဲ့ပစ္စည်းကို စာရင်းထားတယ်ဆိုပါစို့။
လှူသူကို မယုံလို့လား။
မဟုတ်ဘူး။
တာဝန်ရှိလို့ စာရင်းထားတာ။
အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ ငွေဝင်ငွေထွက် စာရင်းရှိတယ်။
ဝန်ထမ်းကို မယုံလို့ပဲလား။
စစ်ဆေးမှုနဲ့ တာဝန်ခံမှုအတွက်လည်း ဖြစ်တယ်။
ဒါကြောင့် လောကီစနစ်မှာ—
Trust နဲ့ verification ကို အမြဲရန်သူလို မမြင်နဲ့။
တစ်ချို့နေရာမှာ စစ်ဆေးပေးတာက လူနှစ်ယောက်လုံးကို ကာကွယ်တယ်။
ဒါပေမယ့် ဒါကို—
“လူတိုင်းကို အမြဲမယုံနဲ့”
ဆိုတဲ့ သံသယတရား မလုပ်နဲ့။
ရည်ရွယ်ချက်က သံသယမဟုတ်ဘူး။
ရှင်းလင်းမှု၊ တာဝန်ခံမှု၊ မျှတမှု။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ စာချုပ်လုပ်ဖို့ပြောလာသူကို စိတ်ဆိုးတာရဲ့အောက်မှာ မာနရှိတတ်တယ်။
“ငါ့စကားနဲ့တင် မလုံလောက်ဘူးလား”
လို့ ထင်တယ်။
ဒီမေးခွန်းကို ဦးဇင်းတို့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပြန်မေး—
ကိုယ့်စကားတန်ဖိုးကြီးတာ ကောင်းတယ်။
စကားတည်တာ ကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် အရေးကြီးတဲ့ လောကီပစ္စည်းကိစ္စမှာ—
ကိုယ့်စကားတန်ဖိုးရှိတာနဲ့ စနစ်မလိုတော့ဘူးလား။
အမြဲမဟုတ်ဘူး။
လူတစ်ယောက်ဟာ—
“ငါရိုးသားတယ်၊ Accountant မလိုဘူး”
လို့ပြောလို့ရသလား။
ရိုးသားမှုနဲ့ Accounting က Function မတူဘူး။
တစ်ယောက်က Character။
တစ်ခုက System။
စာချုပ်လည်း ဒီလို။
ရိုးသားမှုက စာချုပ်ကို မလိုအပ်အောင် အမြဲမလုပ်ဘူး။
စာချုပ်ကလည်း ရိုးသားမှုကို အစားမထိုးဘူး။
ဒီနှစ်ခုကို ခွဲသိ။
သူတော်ကောင်းတို့…
ချစ်ခင်မှုရှိတဲ့လူတွေရဲ့ အထူးအန္တရာယ်တစ်ခုက—
“မပြောဘဲ သိရမယ်”
ဆိုတဲ့ မျှော်လင့်ချက်။
ဇနီးက—
“ငါဘာလိုချင်လဲ သူသိရမှာပေါ့”
လို့ထင်တယ်။
ခင်ပွန်းက—
“သူက ငါ့အခြေအနေသိပါတယ်”
လို့ထင်တယ်။
မောင်နှမက—
“ငါ့အပိုင်းကို သူတို့သိပါတယ်”
လို့ထင်တယ်။
Partner က—
“ငါ့ contribution ကို သူသိပါတယ်”
လို့ထင်တယ်။
ဒါပေမယ့် စကားမပြောဘူး။
ဒီမျှော်လင့်ချက်က Relationship ကို စမ်းသပ်တယ်။
ချစ်တဲ့သူက ကိုယ့်စိတ်ကို အမြဲဖတ်နိုင်ရမယ်ဆိုတာ မေတ္တာမဟုတ်ဘူး။
တစ်ခါတလေ မပြောဘဲ နားလည်စေချင်တဲ့ ဖက်တွယ်မှု။
ချစ်ရင် ပြော။
အပြစ်မတင်ဘဲ ပြော။
လိုအပ်တာကို ပြော။
တာဝန်ကို ပြော။
စည်းကို ပြော။
ဒါက Relationship ကို လွတ်လပ်စေတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
စာချုပ်မှာ တစ်ခါတလေ ကိစ္စအခက်တွေ ထည့်ပြောရတယ်။
တစ်ယောက်ထွက်ရင် ဘာဖြစ်မလဲ။
တစ်ယောက် သေဆုံးရင် ဘာဖြစ်မလဲ။
တစ်ယောက် အလုပ်မလုပ်တော့ရင် ဘာဖြစ်မလဲ။
တစ်ယောက်က သူ့ပိုင်ဆိုင်မှုကို ရောင်းချင်ရင် ဘာလုပ်မလဲ။
အမြတ်မရရင် ဘယ်လို။
အရှုံးရင် ဘယ်လို။
ဒီအကြောင်းတွေပြောတာ မင်္ဂလာမရှိဘူးလား။
မဟုတ်ပါဘူး။
ပြောင်းလဲမှုကို မပြောလို့ ပြောင်းလဲမှုမလာတော့တာ မဟုတ်ဘူး။
တကယ်ချစ်ရင် အဆိုးဆုံးအခြေအနေကို ပြောလို့ရတယ်။
တစ်ဖက်လူကို ကြောက်အောင်ပြောဖို့ မဟုတ်ဘူး။
နှစ်ယောက်လုံးကို မတရားမဖြစ်အောင်။
ဒီဟာ အနိစ္စနားလည်မှုနဲ့ လက်တွေ့ပညာတွေ့တဲ့နေရာ။
သူတော်ကောင်းတို့…
အခု ချစ်ခင်မှုရှိတဲ့ စာချုပ်တစ်ခုနဲ့ ချစ်ခင်မှုမရှိတဲ့ စာချုပ်တစ်ခုကို နှိုင်းယှဉ်ကြည့်။
ချစ်ခင်မှုမရှိတဲ့စာချုပ်မှာ—
ကိုယ့်အပိုင်းအများဆုံးရဖို့ပဲ ကြည့်တယ်။
တစ်ဖက်လူ နားမလည်တဲ့ စာကြောင်းရှိရင် ရှင်းမပြဘူး။
နောက်မှ ကိုယ့်အတွက်သုံးဖို့ အားနည်းချက် ချန်ထားတယ်။
သူမသိတာကို အခွင့်ကောင်းယူတယ်။
“လက်မှတ်ထိုးပြီးပြီ”
ဆိုတဲ့စကားနဲ့ အားလုံးပိတ်တယ်။
ချစ်ခင်မှုရှိတဲ့စာချုပ်မှာ—
ကိုယ့်အခွင့်အရေးလည်း ကာကွယ်တယ်။
တစ်ဖက်အခွင့်အရေးလည်း ရှင်းတယ်။
နားမလည်တာကို ရှင်းတယ်။
လိုအပ်ရင် တစ်ဖက်လည်း သူ့ပညာရှင်ဆီ မေးနိုင်အောင် အခွင့်ပေးတယ်။
“ဒီ clause ကို နားလည်လား”
မေးတယ်။
ဖိအားနဲ့ လက်မှတ်မထိုးခိုင်းဘူး။
ဒီနှစ်ခုက စာရွက်ပုံစံတူနိုင်တယ်။
စိတ်က မတူဘူး။
ဒါကြောင့်—
စာချုပ်က အဖြူအမည်းစာသာ မြင်ရတယ်။
ဓမ္မက လက်မှတ်ထိုးတဲ့စိတ်ကိုလည်း ကြည့်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ချို့က—
“ငါသူ့ကိုချစ်လို့ ပိုပေးလိုက်တယ်”
ဆိုတယ်။
ကောင်းနိုင်တယ်။
ရက်ရောမှု။
ဒါနစိတ်။
ဒါပေမယ့် နောက်မှာ—
“ငါတုန်းက မင်းကို အဲဒီလောက်ပေးခဲ့တာ”
ဆိုပြီး အမြဲပြန်တောင်းရင် ဘာဖြစ်မလဲ။
ပေးတာက Gift လား။
အကြွေးလား။
Investment လား။
နောင်မှာ ပြန်ရမယ့်အရာလား။
ဒီဟာကို စကတည်းက ရှင်းလို့ရတယ်။
မရှင်းရင် ရက်ရောမှုတောင် နောက်ပိုင်း ချည်နှောင်မှုဖြစ်လာနိုင်တယ်။
ဓမ္မပဒ ၂၂၄ ရဲ့ ပေးကမ်းမှုသဘောကို သတိရ။
တကယ်ပေးရင်—
ပေးတာ။
Loan ဆိုရင်—
Loan လို့ ရှင်း။
Investment ဆိုရင်—
Investment လို့ ရှင်း။
နာမည်မရှင်းတဲ့ ပေးကမ်းမှုက နောင်မှာ မျှော်လင့်ချက်ရှုပ်စေနိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
စာချုပ်မရှိဘဲလည်း မိတ်မပျက်နိုင်တဲ့လူတွေ ရှိတယ်။
ရှိပါတယ်။
နှစ်ပေါင်းများစွာ လက်ဆွဲနှုတ်ဆက်တစ်ခုနဲ့ စီးပွားရေးလုပ်ပြီး အဆင်ပြေသူတွေ ရှိနိုင်တယ်။
ဒါကို ဦးဇင်းတို့ ငြင်းမယ်မဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် အဲဒီအတွေ့အကြုံတစ်ခုကို—
“လူတိုင်း ဒီလိုပဲလုပ်သင့်တယ်”
လို့ သတ်မှတ်ရမလား။
မရဘူး။
အခြေအနေမတူဘူး။
ငွေပမာဏမတူဘူး။
ဥပဒေမတူဘူး။
တစ်ဖက်လူမတူဘူး။
နောက်မျိုးဆက်ပါလာရင် ပိုမတူဘူး။
ဒါကြောင့်—
တစ်ယောက်ရဲ့အောင်မြင်တဲ့ အလေ့အထကို တစ်ကမ္ဘာလုံးရဲ့ စည်းမျဉ်း မလုပ်နဲ့။
လိုအပ်ချက်ကို စစ်။
Risk ကို စစ်။
ဒေသဥပဒေကို စစ်။
ပြီးမှ ဆုံးဖြတ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
စာချုပ်ရှိလည်း စကားတည်ဖို့လိုတယ်။
Agreement မှာ ရက်စွဲရေးထားတယ်။
ဒါပေမယ့် အမြဲနောက်ကျတယ်။
Agreement မှာ Report ပေးမယ်လို့ ရေးထားတယ်။
မပေးဘူး။
Agreement မှာ ငွေမထုတ်ခင် နှစ်ယောက်သဘောတူရမယ်ဆိုတယ်။
နောက်ကွယ်မှာ ထုတ်တယ်။
ဒီလိုဆို စာချုပ်က ဘာလုပ်နိုင်မလဲ။
နောက်မှ dispute အတွက် evidence ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် Relationship ကို အသက်ရှင်အောင်မလုပ်နိုင်ဘူး။
ကတိတည်ခြင်းကို လူပဲ လုပ်ရတယ်။
ဒီအတွက် စာချုပ်ထက် သီလပိုနက်တယ်။
စာချုပ်ချိုးရင် ဥပဒေပြဿနာဖြစ်နိုင်တယ်။
သီလချိုးရင် ကိုယ့်အကျင့်ပျက်တယ်။
တစ်ခါလိမ်တယ်။
နှစ်ခါလိမ်ရလွယ်လာတယ်။
တစ်ခါဖုံးတယ်။
နောက်တစ်ခါ ဖုံးတာလွယ်လာတယ်။
ဒါကြောင့်—
Contract compliance တင်မဟုတ်ဘူး။
Character consistency လိုတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ချစ်ခင်သူတွေကြား စာချုပ်လုပ်ရာမှာ တစ်ခုသတိထားရမယ်။
စာချုပ်ကို ခြိမ်းခြောက်မှုလို မသုံးနဲ့။
အငြင်းပွားတိုင်း—
“စာချုပ်ကြည့်၊ ငါတရားစွဲမယ်”
ဆိုပြီး ခြိမ်းခြောက်တာလား။
တကယ် legal protection လိုရင် အရေးယူရမယ့်အခြေအနေ ရှိနိုင်တယ်။
ဦးဇင်းက မတားဘူး။
လုံခြုံရေး၊ ပိုင်ဆိုင်မှု၊ တရားဝင်အခွင့်အရေးကို ကာကွယ်ရမယ့်အခါ ပညာရှင်နဲ့လုပ်။
ဒါပေမယ့် သာမန်သဘောထားမတူတိုင်း စာချုပ်ကို ဓားလိုသုံးရင် Relationship ပျက်တယ်။
ကောင်းတဲ့ agreement က—
ပထမဆုံး reference ဖြစ်သင့်တယ်။
“ငါတို့ဘာသဘောတူခဲ့လဲ”
ပြန်ကြည့်။
ပြီးမှ—
“အခုအခြေအနေမှာ ဘယ်လိုလုပ်မလဲ”
ဆွေးနွေး။
စာချုပ်ဟာ စကားဝိုင်းကိုပိတ်တဲ့အရာ မဟုတ်ဘဲ—
တစ်ခါတလေ စကားဝိုင်းကို စတင်ပေးတဲ့အရာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၇.၃၅ မှာ မိတ်ဆွေကောင်းဟာ အခက်အခဲကြုံရင် မစွန့်ဘူးလို့ ဟောထားတယ်။ [၂]
ဒါကို လောကီ partnership မှာ တိုက်ရိုက်ဥပဒေလို့ မယူဘူး။
ဒါပေမယ့် အရေးကြီးတဲ့စိတ်ကို ပြတယ်။
ကိုယ့် partner အခက်အခဲဖြစ်တယ်။
Agreement က ပြောထားတာထက် နည်းနည်းကူညီနိုင်သလား။
အခွင့်အရေးရှိရင်—
“စာချုပ်ထဲမပါလို့ မလုပ်ဘူး”
လို့ပဲ နေမလား။
မေတ္တာရှိရင် တစ်ခါတလေ စာချုပ်ထက်ပိုလုပ်နိုင်တယ်။
ဒါကိုလည်း သတိထား။
စာချုပ်က minimum obligation ကို သတ်မှတ်နိုင်တယ်။
မေတ္တာက minimum ထက်ပိုတဲ့ လူသားဆန်မှုကို ပေးနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် ဒီစကားကိုလည်း အလွဲမသုံးနဲ့။
တစ်ယောက်က အမြဲတာဝန်မယူဘဲ—
“မင်းချစ်ရင် နားလည်ပေးရမှာပေါ့”
ဆိုရင် မေတ္တာကို အသုံးချနေတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
မေတ္တာဟာ မတရားမှုကို အမြဲခံရမယ့်အမိန့် မဟုတ်ဘူး။
Boundaries ရှိနိုင်တယ်။
ဒီဟာ အရေးကြီးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
“ချစ်လို့ နားလည်ပေးရမယ်”
ဆိုတဲ့စကားဟာ တစ်ခါတလေ ကောင်းတယ်။
တစ်ခါတလေ အန္တရာယ်ရှိတယ်။
တာဝန်မယူသူက—
“ငါ့ကို ချစ်ရင် မတောင်းနဲ့”
ပြောတယ်။
အကြွေးပြန်မပေးဘူး။
“မိတ်မပျက်ချင်ရင် မပြောနဲ့”
လို့ ဖိအားပေးတယ်။
အလုပ်မလုပ်ဘဲ—
“ငါ့အခြေအနေ နားလည်ပေးပါ”
ဆိုတယ်။
နားလည်ပေးရမယ့်အခြေအနေ တကယ်ရှိနိုင်တယ်။
နာမကျန်းမှု၊ မိသားစုအရေး၊ အရေးပေါ်ကိစ္စ။
ဒါကို Compassion နဲ့ကြည့်ရမယ်။
ဒါပေမယ့်—
မေတ္တာကို တာဝန်ရှောင်ဖို့ လက်နက်မလုပ်နဲ့။
စာချုပ်ရှိတယ်ဆိုတာ တစ်ဖက်လူကို အကြင်နာမထားရဘူးဆိုတာ မဟုတ်ဘူး။
ချစ်တယ်ဆိုတာလည်း စည်းမျဉ်းအကုန်ပျောက်သွားတာ မဟုတ်ဘူး။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီနေရာမှာ တရားမျှတမှုအကြောင်းပြောရမယ်။
လူနှစ်ယောက် အလွန်ချစ်တယ်ဆိုတာနဲ့ အကျိုးခွဲဝေမှုကို ရှင်းစရာမလိုတော့ဘူးလား။
လိုနိုင်တယ်။
ချစ်တဲ့အတွက်—
ကိုယ့်ဘက်နည်းနည်းလျှော့ပေးနိုင်တယ်။
ဒါ ရက်ရောမှု။
ဒါပေမယ့် တစ်ဖက်လူက—
“သူငါ့ကိုချစ်တာပဲ၊ အမြဲလျှော့ပေးမှာ”
ဆိုပြီး အခွင့်ကောင်းယူရင် မျှတလား။
မမျှတဘူး။
ချစ်ခင်မှုရှိလို့ တရားမျှတမှု မလိုတော့တာ မဟုတ်ဘူး။
တကယ်ချစ်ရင် တစ်ဖက်လူကို မတရားမဖြစ်စေချင်ဘူး။
ဒီစကားက လှတယ်။
စာချုပ်လုပ်တဲ့အခါ—
“ငါ ဘယ်လောက်ရမလဲ”
တစ်ခုတည်း မမေးနဲ့။
“သူ့အပေါ် တရားမျှတရဲ့လား”
မေး။
“ငါ့အခွင့်အရေးကို ဘယ်လိုကာကွယ်မလဲ”
မေးသလို—
“သူ့အခွင့်အရေးကိုလည်း ရှင်းထားလား”
မေး။
ဒါမှ Agreement က အနိုင်ယူမှု မဟုတ်ဘဲ အပြန်အလှန်ကာကွယ်မှု ဖြစ်လာတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ခေတ်သစ် founder legal resources တွေမှာ ရှယ်ယာကို အချိန်နဲ့ ချိတ်ထားတဲ့ vesting စနစ်၊ founder တစ်ယောက်ထွက်သွားရင် ဘာဖြစ်မလဲ၊ company နဲ့ဆိုင်တဲ့ ဉာဏပစ္စည်းပိုင်ဆိုင်မှုကို ဘယ်လို ရှင်းထားမလဲ စတဲ့ကိစ္စတွေကို အစောပိုင်းကတည်းက သတ်မှတ်ဖို့ မကြာခဏ အကြံပြုကြတယ်။ Cooley ကလည်း “Founder stockholder agreement” တစ်စောင်တည်းဟာ အမြဲ universal answer မဟုတ်ကြောင်း ရှင်းပြီး၊ stock purchase/vesting စတဲ့သဘောတူညီချက်တွေကို သီးခြားအသုံးပြုကြောင်း ဖော်ပြထားတယ်။ Stripe ကလည်း founder equity vesting နဲ့ IP assignment တို့ကို စာရွက်စာတမ်းရှင်းလင်းဖို့ အရေးထားတယ်။ [၅]
ဒီဟာ ဘာပြောတာလဲ။
“စာချုပ်တစ်စောင်ရေးလိုက်ရင် အကုန်ပြီးပြီ” မဟုတ်ဘူး။
ကိုယ့်အခြေအနေဘာလဲ။
ဘယ်နိုင်ငံလဲ။
ဘယ် entity type လဲ။
ဘယ်လို ownership လဲ။
အဲဒီအလိုက် ပညာရှင်နဲ့ စနစ်မှန်လုပ်။
ဒီလိုလုပ်တာ—
မိတ်ဆွေကို မယုံလို့လား။
မဖြစ်မနေ မဟုတ်ဘူး။
Company ကို ရှင်းလင်းစွာ ထားချင်လို့။
Investor ရှေ့မှာ ရှင်းချင်လို့။
နောင်လာမယ့်သူရှေ့မှာ ရှင်းချင်လို့။
Founder နှစ်ယောက်လုံးကို ကာကွယ်ချင်လို့။
ဒီလိုရည်ရွယ်ချက်တွေရှိနိုင်တယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ချစ်ခင်မှုနဲ့ စာချုပ်ကြား အကောင်းဆုံး Balance က ဘာလဲ။
ဦးဇင်းတို့ စကားလေးတစ်ကြောင်းနဲ့ ပြောမယ်—
“စည်းမျဉ်းကို ရှင်းရှင်းရေး၊ လူကိုတော့ နူးနူးညံ့ညံ့ဆက်ဆံ।”
စာချုပ်မှာ ambiguity မထားနဲ့။
စကားပြောရာမှာ ကြမ်းတမ်းမှု မထားနဲ့။
စာချုပ်မှာ တာဝန်ကို ရှင်း။
စိတ်ထဲမှာ ကျေးဇူးတင်မှုထား။
ပိုင်ဆိုင်မှုကို ရှင်း။
လောဘကို လျှော့။
Exit ကို ရှင်း။
မုန်းတီးမှု မထား။
ဒီလို Balance။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ကိုယ့်မှာ အရမ်းချစ်တဲ့ သူငယ်ချင်းရှိတယ်ဆိုပါစို့။
တစ်နေ့ သူနဲ့ စီးပွားရေးလုပ်မယ်။
ဦးဇင်းတို့က—
“မလုပ်နဲ့”
လို့ မပြောဘူး။
မိတ်ဆွေကောင်းနဲ့ လုပ်ငန်းလုပ်ရတာ ကောင်းနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် Friendship နဲ့ Business relationship ကို တစ်ထပ်တည်းမထားနဲ့။
သူငယ်ချင်းအဖြစ် အချင်းချင်း သဘောတူတာတွေရှိတယ်။
Business partner အဖြစ် သီးခြားတာဝန်တွေရှိတယ်။
ညစာစားရင်း—
“ငါလုပ်ပေးမယ်”
ဆိုတဲ့ စကားနဲ့ Company commitment ကို အမြဲမရောနဲ့။
အရေးကြီးတာဆို ရှင်း။
တစ်ဖက်မှာ—
Meeting ထဲမှာ disagreement ဖြစ်တာကို Friendship ပျက်တယ်လို့ မယူနဲ့။
သူက business point ကို သဘောမတူတာ။
ကိုယ့်ကို မချစ်တော့တာ မဟုတ်ဘူး။
ဒီကွာခြားချက် သိရင် စိတ်ပိုပေါ့တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အိမ်ထောင်ဖက်တွေကြားလည်း ဒီသဘောရှိတယ်။
တစ်ယောက်ကို တစ်ယောက် အရမ်းချစ်တယ်။
ဒါပေမယ့် ငွေကြေးအကြောင်း လုံးဝမပြောဘူး။
ဘယ်အကြွေးရှိလဲ မသိ။
ဘယ် account မှာ ဘာရှိလဲ မသိ။
အရေးပေါ်မှာ ဘယ်လိုလုပ်မလဲ မသိ။
“ချစ်ရင် လုံလောက်တယ်”
လို့ ထင်တယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၅၅ က အိမ်ထောင်ဖက်နှစ်ယောက်ကို သဒ္ဓါ၊ သီလ၊ စွန့်ကြဲမှု၊ ပညာတို့တူညီဖို့ ဟောထားတာကို သတိရ။ [၃]
ချစ်ခြင်းရှိသလို ပညာလည်းလိုတယ်။
အိမ်ထောင်ရေးအတွက် တိကျတဲ့ legal contract advice ကို ဦးဇင်း မပေးဘူး။
နိုင်ငံအလိုက် property regime၊ inheritance law စတာတွေ ကွာနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် အခြေခံတစ်ခု—
ချစ်ခင်မှုက ငွေကြေးရှင်းလင်းမှုကို တားစရာမလိုဘူး။
ငွေအကြောင်း ပြောတာ အချစ်မရှိတာ မဟုတ်ဘူး။
နောင်တစ်ယောက် အခက်အခဲမဖြစ်အောင် ပြင်တာက မေတ္တာဖြစ်နိုင်တယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
တစ်ခါတလေ စာချုပ်က ကိုယ့်ကို ကိုယ်ကာကွယ်တာထက်—
ကိုယ့်ရဲ့ အနာဂတ်စိတ်ကို ကာကွယ်တာ။
ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ စိတ်က ရက်ရောတယ်။
“မင်းယူပါ”
ဆိုတယ်။
နောက်ငါးနှစ်မှာ ဘဝအခြေအနေပြောင်းတယ်။
ကိုယ်ကလည်း လိုလာတယ်။
အခု—
“အဲဒီတုန်းက ငါ မင်းကို ပေးလိုက်တာ”
ဆိုပြီး နာတယ်။
တကယ် Gift လား။
Loan လား။
Investment လား။
အစမှာ မသတ်မှတ်ခဲ့ဘူး။
ဒါကြောင့် ကိုယ့်အနာဂတ်စိတ်ကိုယ် မတရားမဖြစ်အောင်—
နာမည်ပေး။
သဘောတူ။
ရှင်းထား။
အခုရက်ရောမှုကို နောင်တတရားဖြစ်အောင် မထားနဲ့။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီမှာ မေတ္တာနဲ့ စည်းကမ်းအကြောင်း ပြောရမယ်။
လူတချို့က မေတ္တာကို—
“ဘာမှ မတောင်းဆိုခြင်း”
လို့ နားလည်တတ်တယ်။
မဟုတ်ဘူး။
မိဘက ကလေးကိုချစ်လို့ စည်းထားတယ်။
သူ့အသက်နဲ့သင့်တဲ့ စည်းကမ်းပေးတယ်။
ဆရာက တပည့်ကိုချစ်လို့—
စာမသင်ဘဲ လွှတ်ထားတာ မဟုတ်ဘူး။
ပြင်ပေးတယ်။
ဒီလိုပဲ business relationship မှာ—
စည်းထားတာက အမြဲမေတ္တာမရှိတာ မဟုတ်ဘူး။
စည်းကမ်းက မေတ္တာရဲ့ရန်သူမဟုတ်ဘူး။
မတရားသောစည်းကမ်းကသာ ပြဿနာ။
တရားမျှတတဲ့ boundary ဟာ လူနှစ်ယောက်လုံးကို ကာကွယ်နိုင်တယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
စာချုပ်ရှိရင် တစ်ဖက်လူကို အမြဲ “သူချိုးမလား” လို့ သံသယနဲ့ကြည့်မလား။
မလိုဘူး။
စာချုပ်လုပ်ပြီးရင် မထားနိုင်သေးတဲ့ ယုံကြည်မှုတစ်ခုရှိရင် Relationship ကို ပြန်စစ်ရမယ်။
Agreement က Trust ကို အားပေးဖို့။
အမြဲတမ်း သံသယတိုးဖို့ မဟုတ်ဘူး။
အဲဒီတော့—
စာချုပ်ရေးပြီး စာရွက်ကို သိမ်း။
ပြီးရင် နေ့တိုင်း clause ကိုင်ပြီး မနေ။
လူကို လူလိုဆက်ဆံ။
Trust လုပ်သင့်ရာ Trust လုပ်။
Review လုပ်သင့်ရာ Review လုပ်။
ဒီလို balance။
ဒကာ ဒကာမတို့…
စာချုပ်လုပ်တဲ့အခါ တစ်ခုအရေးကြီးတယ်—
ကိုယ်မနားလည်တာ လက်မှတ်မထိုးနဲ့။
ဒီဟာ လောကီပညာ။
အခြားသူလည်း မနားလည်ဘဲ လက်မှတ်ထိုးခိုင်းတာ မလုပ်နဲ့။
ဒီဟာ ဓမ္မဘက်က ရိုးသားမှုနဲ့ ဆိုင်တယ်။
တစ်ယောက်က English legal document မနားလည်ဘူးဆိုပါစို့။
ကိုယ်ကနားလည်တယ်။
သူ့မသိမှုကို အသုံးချပြီး—
“Standard ပဲ၊ လက်မှတ်ထိုး”
ဆိုတာ ချစ်ခင်မှုလား။
မဟုတ်ဘူး။
တကယ်ချစ်ရင်—
“နားမလည်တာ မေး”
လို့ပြော။
လိုအပ်ရင် သူ့ဘက်ကပညာရှင်ဆီ စစ်ခိုင်း။
ကိုယ့်အတွက်နည်းနည်းကြာလည်း တစ်ဖက်လူနားလည်အောင်လုပ်။
Informed agreement မရှိဘဲ လက်မှတ်သာရတာက Relationship victory မဟုတ်ဘူး။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့ခေါင်းစဉ်နဲ့ တရားနာရင်း ကိုယ့်ဘဝထဲ ပြန်ကြည့်။
မိသားစုမှာ မရှင်းတဲ့ငွေကြေးကိစ္စရှိသလား။
သူငယ်ချင်းနဲ့ အတူလုပ်ငန်းရှိသလား။
မောင်နှမနဲ့ ပစ္စည်းအတူပိုင်တာရှိသလား။
တစ်ယောက်ကို ငွေချေးထားသလား။
တစ်ယောက်က ကိုယ့်အတွက်ပစ္စည်းကိုင်ထားသလား။
Company မှာ Co-founder ရှိသလား။
ကိုယ်က—
“သူနားလည်မှာပါ”
ဆိုပြီး မပြောထားတာ ဘာရှိလဲ။
အဲဒီမေးခွန်းလေး မေး။
စိတ်ဆိုးမယ့်အရင် မေး။
ငွေများမလာခင် မေး။
အမွေတန်ဖိုးမတက်ခင် မေး။
အမြတ်မခွဲခင် မေး။
“ငါတို့နှစ်ယောက် နားလည်ပုံ တကယ်တူရဲ့လား”
ဒီမေးခွန်းက Agreement မရေးခင်ကတည်းက အရေးကြီးတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
နောက်တစ်ချက်—
ချစ်ခင်သူတွေနဲ့ Agreement ပြောရာမှာ အချိန်ရွေး။
ပူနေချိန် မပြောနဲ့။
အရမ်းပင်ပန်းနေချိန် မပြောနဲ့။
လူအများရှေ့ မပြောနဲ့။
အရှက်ခွဲတဲ့ပုံစံ မလုပ်နဲ့။
သက်ဆိုင်ရာအချက်တွေ စုထား။
ပြီးမှ အေးအေးဆေးဆေးပြော။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၁ က အခြားသူ့စကားဘယ်လိုဖြစ်နေပါစေ ကိုယ့်ဘက်က မုန်းတီးမှုမဝင်အောင် ထိန်းဖို့ အလွန်မြင့်တဲ့စံတစ်ခု ပေးထားတယ်။ [၇]
အဲဒီအတွက် Agreement conversation မှာလည်း—
သူ့စကားက ကြမ်းသွားတယ်။
ကိုယ့်စိတ်က ဘာဖြစ်နေသလဲ သိ။
ဒေါသထွက်နေရင်—
“ဒီစကားကို အခုမဖြေနိုင်သေးဘူး၊ ခဏနားပြီး ပြန်ပြောမယ်”
ဆိုတာ တစ်ခါတလေ ပိုပညာရှိတယ်။
ချက်ချင်းပြန်တိုက်ပြီး မိတ်ဖျက်တာထက်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လူနှစ်ယောက် Relationship ကောင်းတယ်ဆိုတာ ဘာကိုဆိုလိုတာလဲ။
အငြင်းမရှိတာလား။
မဟုတ်ဘူး။
အငြင်းပွားနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် အပြန်အလှန်တန်ဖိုးမပျက်ဘဲ ဖြေရှင်းနိုင်တယ်။
စာချုပ်ကောင်းတယ်ဆိုတာရော—
Conflict မဖြစ်တော့တာလား။
မဟုတ်ဘူး။
Conflict ဖြစ်ရင် အခြေခံ reference ရှိတယ်။
တစ်ခုတော့ သေချာတယ်။
Relationship တစ်ခုကောင်းတယ်ဆိုတာ ပြဿနာမရှိတာ မဟုတ်ဘူး။
ပြဿနာရှိချိန်မှာ အချင်းချင်း မဖျက်ဘဲ ဖြေရှင်းနိုင်တာ။
ဒီစကားကို ယူသွား။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ချစ်ခင်သူအချင်းချင်း စာချုပ်လုပ်ရာမှာ လောဘစစ်ဖို့ လိုတယ်။
တစ်ယောက်က—
“သူငါ့သူငယ်ချင်း၊ အခု ဒီကိစ္စကို ပြောရခက်တယ်”
ဆိုပြီး ကိုယ့်အကျိုးပိုယူထားတယ်။
နောက်တစ်ယောက် မပြောရဲတာကို အသုံးချတယ်။
ဒါ ချစ်ခင်မှုမဟုတ်ဘူး။
တစ်ယောက်က—
“ငါတို့မိသားစုချင်းပဲ၊ ဒီဈေးနဲ့ပေး”
ဆိုပြီး တစ်ဖက်ကို အမြဲလျှော့ခိုင်းတယ်။
ဒါလည်း မေတ္တာမဟုတ်ဘူး။
အရင်းနှီးဆုံးလူကို အမြဲ discount ပေးရမယ့်သူလို့ မမြင်နဲ့။
သူ့အလုပ်ကိုလည်း တန်ဖိုးထား။
သူ့အချိန်ကိုလည်း တန်ဖိုးထား။
သူ့ပစ္စည်းကိုလည်း တန်ဖိုးထား။
အရင်းနှီးလို့ အခွင့်ကောင်းယူတာဟာ Relationship ကို စားတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
တစ်ခါတလေ ချစ်ခင်သူတွေကြားမှာ လုံးဝစာချုပ်မလုပ်သင့်တဲ့အရာလည်း ရှိနိုင်သလား။
ဦးဇင်း ဒီနေရာမှာ legal determination မလုပ်ဘူး။
အရေးမကြီးတဲ့ နေ့စဉ်ကိစ္စတိုင်းကို legal contract လုပ်ရမယ်ဆိုတာလည်း လက်တွေ့မကျဘူး။
ဘယ်လောက်ရှင်းလင်းမှုလိုသလဲဆိုတာ—
တန်ဖိုးဘယ်လောက်ကြီးလဲ။
အန္တရာယ်ဘယ်လောက်ရှိလဲ။
တာဝန်ဘယ်လောက်ရှည်လဲ။
အခြားလူဘယ်လောက်သက်ရောက်လဲ။
ဒေသဥပဒေဘာလိုလဲ။
ဒီလိုအချက်တွေအပေါ် မူတည်တယ်။
ဒီနေ့တရားရဲ့စကားက—
“အရာအားလုံးကို စာချုပ်လုပ်” မဟုတ်ဘူး။
အဓိကက—
“ချစ်ခင်မှုကို အကြောင်းပြပြီး ရှင်းသင့်တာကို မရှင်းဘဲမထား”
ဒါပဲ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု နည်းနည်းပိုနက်တဲ့ ဓမ္မဘက်ဆင်းမယ်။
ဘာကြောင့် ဦးဇင်းတို့ မရှင်းဘဲထားချင်တာလဲ။
တစ်ခါတလေ—
ခက်တဲ့စကားကို မကြိုက်လို့။
Relationship အခုအချိန် ပျော်နေတယ်။
အဲဒီပျော်ရွှင်မှုမပျက်ချင်လို့။
“တစ်ယောက်ထွက်ရင် ဘာလုပ်မလဲ”
ပြောရင် အရသာပျက်သလို ခံစားရတယ်။
“ငွေဘယ်လိုခွဲမလဲ”
ပြောရင် လောဘကြီးသလို ခံစားရတယ်။
ဒါကြောင့် မပြောဘူး။
ဒီအခါ စစ်—
ငါတို့ မေတ္တာကို ကာကွယ်နေတာလား၊ မသက်သာတဲ့အမှန်ကို ရှောင်နေတာလား။
တစ်ခါတလေ “ချစ်လို့” ဆိုတာနောက်မှာ ကြောက်စိတ်ရှိတယ်။
ပြောရင် သူစိတ်ဆိုးမှာကြောက်တယ်။
မိတ်ပျက်မှာ ကြောက်တယ်။
ကိုယ့်အကျိုးလျော့မှာ ကြောက်တယ်။
ဒီကြောက်စိတ်ကို သိရမယ်။
ဓမ္မက—
ကြောက်စိတ်မရှိရဘူးလို့ မပြောဘူး။
ရှိတာကို သိ။
ပြီးမှ ပညာနဲ့ ဆောင်ရွက်။
သူတော်ကောင်းတို့…
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၅၅ မှာ နှစ်ဦးစလုံး ပညာတူညီဖို့ဆိုတာ အလွန်လှတယ်။ [၃]
ပညာက ချစ်ခြင်းကို ဘာလုပ်ပေးသလဲ။
ချစ်တယ်ဆိုပြီး မျက်စိပိတ်မနေစေဘူး။
ချစ်တယ်ဆိုပြီး တစ်ယောက်ကို တစ်ယောက် အခွင့်ကောင်းမယူစေဘူး။
ချစ်တယ်ဆိုပြီး အနာဂတ်မစဉ်းစားဘဲ မနေစေဘူး။
ချစ်တယ်။
တစ်ပြိုင်နက် အနိစ္စကို သိတယ်။
ချစ်တယ်။
တစ်ပြိုင်နက် တာဝန်ကို သိတယ်။
ချစ်တယ်။
တစ်ပြိုင်နက် အမှန်ကို ပြောနိုင်တယ်။
ဒီဟာ ပညာနဲ့အတူ မေတ္တာ။
ပညာမပါသောချစ်ခြင်းက တစ်ခါတလေ မျက်စိမှိတ်ပေးတတ်တယ်။
ပညာပါသောချစ်ခြင်းက အမှန်ကို ကြည့်ရဲတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
စာချုပ်လုပ်ပြီးရင်—
“ဒီအတိုင်း ထာဝရ”
လို့လည်း မထင်နဲ့။
တစ်ချို့ Agreement တွေက သက်ဆိုင်ရာဥပဒေနဲ့ နှစ်ဖက်သဘောတူမှုအရ နောက်ပိုင်းပြင်နိုင်တာ ရှိမယ်။
တချို့မပြင်နိုင်တာ ရှိမယ်။
ဒါဟာ legal matter။
ဓမ္မဘက်ကတော့—
အခြေအနေပြောင်းလာရင် အမှန်အတိုင်းပြန်ကြည့်ဖို့ လိုတယ်။
တစ်ယောက် နာမကျန်းဖြစ်တယ်။
မူလတာဝန်ကို လုံးဝမထမ်းနိုင်တော့ဘူး။
“စာချုပ်ထဲ ဒီလိုပဲ”
ဆိုပြီး လူသားဆန်မှုမရှိဘဲ ဆက်လုပ်မလား။
တစ်ဖက်မှာ—
အမြဲအကြောင်းပြပြီး တာဝန်မယူတာကို—
“မေတ္တာထားရမယ်”
ဆိုပြီး လွှတ်ထားမလား။
မဟုတ်ဘူး။
ဒီမှာ ပညာလိုတယ်။
မေတ္တာ + တာဝန် + မျှတမှု။
သုံးခု အတူ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု ကိုယ်တိုင် အလေ့အကျင့်လုပ်ဖို့ လေးချက်လောက် မဟုတ်ဘဲ စကားဝိုင်းတစ်ခုအဖြစ် ယူကြည့်။
ကိုယ့်ဘဝမှာ အတူလုပ်နေတဲ့ အရင်းနှီးဆုံးလူတစ်ယောက်ကို စိတ်ထဲထည့်။
ပြီးတော့ ကိုယ့်ကို မေး—
“ငါတို့ကြား ရှင်းပြီလို့ ငါထင်ပေမယ့် တကယ်မရှင်းသေးတာ ဘာရှိလဲ”
ပြီးရင်—
“ဒီအကြောင်းကို မပြောရဲတာ ဘာကြောင့်လဲ”
ပြီးရင်—
“ငါ့ဘက်က အကျိုးဘယ်လောက်ပါနေသလဲ”
ပြီးရင်—
“သူ့ဘက်မှာ ငါမမြင်သေးတာ ဘာရှိနိုင်လဲ”
ဒီလို စဉ်းစား။
နောက်ဆုံး—
လိုအပ်ရင် စကားပြော။
အရေးကြီးတဲ့ ဥပဒေရေးရာကိစ္စဆို ပညာရှင်နဲ့ စာချုပ်စနစ်တကျလုပ်။
ဒီအလေ့အကျင့်က—
စာချုပ်ရေးနည်း သင်တာ မဟုတ်ဘူး။
Relationship ထဲက မရှင်းမှုကို အမှန်အတိုင်းကြည့်တဲ့ အလေ့အကျင့်။
သူတော်ကောင်းတို့…
တစ်ခါတလေ ကိုယ့်မိတ်ဆွေက စာချုပ်ထဲက အချက်တစ်ခုအရ အခွင့်အရေးရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် သူက ကိုယ့်ကို ချစ်လို့ မသုံးဘူး။
အဲဒီအခါ ကျေးဇူးသိ။
“သူမသုံးဘူးဆိုတော့ နောက်တစ်ခါလည်း ရမယ်”
လို့ အခွင့်ကောင်းမယူနဲ့။
တစ်ယောက်က ကိုယ့်ကို လျှော့ပေးတာကို entitlement မလုပ်နဲ့။
ကျေးဇူးက ကျေးဇူးပဲ။
အခွင့်အရေးမဟုတ်ဘူး။
ဒီကွာခြားချက် မသိရင် ရက်ရောတဲ့လူက နောက်ဆုံး နာတတ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
မိတ်ဆွေကောင်းဟာ အခက်အခဲမှာ မစွန့်ဘူးဆိုတဲ့ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၇.၃၅ ရဲ့ သဘောကို ပြန်စဉ်းစား။ [၂]
အဲဒီလို မိတ်ဆွေကောင်းဖြစ်ချင်ရင်—
စာချုပ်အတိုင်းပဲ အမြဲ minimum လုပ်နေတာထက် ကိုယ်တတ်နိုင်ရင် အကူအညီပိုပေးနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် မိတ်ဆွေကောင်းဟာ သူတစ်ပါးကို လိမ်ခွင့်ပေးတဲ့သူမဟုတ်ဘူး။
လျှို့ဝှက်ချက်ထိန်းပေးတယ်ဆိုတာလည်း မှားတာအားလုံးဖုံးပေးမယ်လို့ မဆိုလိုဘူး။
ဓမ္မနဲ့ ဥပဒေနယ်နိမိတ်ကို ခွဲရမယ်။
လူတစ်ယောက် အန္တရာယ်လုပ်နေတဲ့ကိစ္စ၊ မတရားမှု၊ ဥပဒေအရ တင်ပြရမယ့်ကိစ္စတွေမှာ “မိတ်ဆွေမို့ ဖုံးပေး” ဆိုတာ မိတ်ကောင်းမှုမဟုတ်နိုင်ဘူး။
ဒီအချက် အရေးကြီးတယ်။
ချစ်ခင်မှုဆိုတာ wrongdoing ကို ကာကွယ်ပေးခြင်း မဟုတ်ဘူး။
ကောင်းစေချင်ခြင်း။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီတရားက လုပ်ငန်းသမားတွေအတွက်ပဲ မဟုတ်ဘူး။
ဘုန်းကြီးကျောင်းအဖွဲ့အစည်း။
လူမှုရေးအသင်း။
မိတ်ဆွေစုစုပေါင်းလုပ်တဲ့ project။
မိသားစုအိမ်။
ငွေစုအဖွဲ့။
ဘယ်နေရာမှာမဆို—
ပစ္စည်း၊ ငွေ၊ တာဝန်၊ ဆုံးဖြတ်ခွင့် ပါလာရင်—
“အချင်းချင်းချစ်တယ်”
တစ်ခုတည်းနဲ့ မလုံလောက်နိုင်ဘူး။
အထူးသဖြင့် လူအများပိုင်ငွေဆို—
ပိုရှင်းရမယ်။
ဘာကြောင့်လဲ။
ကိုယ့်ငွေတစ်ယောက်တည်း မဟုတ်လို့။
ဒါကို accountability လို့ ခေတ်သစ်စကားသုံးနိုင်တယ်။
ဓမ္မအနေနဲ့တော့—
မပိုင်တာ မယူ။
အပ်ထားတာ မဖောက်ဖျက်။
အမှန်ပြော။
ဒီအခြေခံ။
သူတော်ကောင်းတို့…
စာချုပ်အကြောင်းပြောရင်း တရားက စာရွက်ပေါ်အရမ်းရောက်သွားမှာစိုးလို့ အတွင်းစိတ်ပြန်ဝင်မယ်။
ကိုယ့်ဘဝမှာ အကြီးဆုံး Agreement ဘာလဲ။
ကိုယ့်စိတ်နဲ့ ကိုယ်ပေးထားတဲ့ ကတိတွေ ရှိတယ်။
“ငါ မုသားမပြောဘူး”
“ငါ မတရားမယူဘူး”
“ငါ အခွင့်အရေးရှိလည်း မတရားမသုံးဘူး”
ဒီကတိတွေကို ဘယ်စာချုပ်ထက် အရေးကြီးသလဲ။
အပြင်စာချုပ်မှာ loophole ရှာလို့ရနိုင်တယ်။
ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာတော့—
ကိုယ်သိတယ်။
ဒီနေ့ Partner မသိဘဲ သုံးလိုက်တယ်။
သူမသိဘူး။
Lawyer မသိဘူး။
Staff မသိဘူး။
ဒါပေမယ့် ကိုယ်သိတယ်။
ဒီနေရာမှာ ဓမ္မက ပိုနက်တယ်။
အပြင်စာချုပ်ရဲ့ ကွက်လပ်ကို အတွင်းသီလနဲ့ မချိုးနဲ့။
စာချုပ်က မရေးထားလို့ လိမ်လို့ရတာ မဟုတ်ဘူး။
စာချုပ်က မတားထားလို့ မတရားလုပ်လို့ရတာ မဟုတ်ဘူး။
ဒါဟာ တကယ့်တာဝန်ယူမှု။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လူတစ်ယောက်ဟာ စာချုပ်နဲ့ပဲ မိတ်ကောင်းမဖြစ်နိုင်ဘူး။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၇.၃၅ ရဲ့မိတ်ဆွေက—
အခက်အခဲမှာ မစွန့်ဘူး။
ဒါကို ဘယ် clause က အပြည့်အဝရေးနိုင်မလဲ။
မရေးနိုင်တာတွေလည်း ရှိတယ်။
မိတ်ဆွေ နာတယ်။
သွားကြည့်ပေးတယ်။
အဲဒါ contract obligation မဟုတ်နိုင်ဘူး။
Partner မိသားစုအခက်အခဲရှိတယ်။
စိတ်မပျက်အောင် ထောက်ပံ့တယ်။
ဒါကို clause မလိုဘူး။
ဒီနေရာမှာ ချစ်ခင်မှုဟာ စာချုပ်ထက် ကျယ်တယ်။
ဒါကြောင့် ဒီနေ့တရားက—
“စာချုပ်က အားလုံးထက်ကြီးတယ်”
မဟုတ်ဘူး။
စာချုပ်လိုရာမှာ စာချုပ်။
မေတ္တာလိုရာမှာ မေတ္တာ။
သီလလိုရာမှာ သီလ။
ပညာလိုရာမှာ ပညာ။
တစ်ခုနဲ့ တစ်ခု အစားမထိုးနဲ့။
သူတော်ကောင်းတို့…
အခု ဒီနေ့အနှစ်ကို စကားသုံးကြောင်းနဲ့ ပြောရင်—
ချစ်ခင်မှုရှိလို့ စာမရေးရတာ မဟုတ်ဘူး။
စာရေးထားလို့ ချစ်ခင်မှုမရှိတာ မဟုတ်ဘူး။
စာချုပ်ထက်ပိုအရေးကြီးတာ—စာချုပ်ကို လက်မှတ်ထိုးတဲ့လူရဲ့ သီလ။
ဒီသုံးကြောင်းကို မှတ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု သစ္စာလေးပါးဘက်ကို ဒီတရားရဲ့ အဓိပ္ပာယ်အတိုင်း ဆင်းသက်ကြည့်ရအောင်။
သံယုတ္တနိကာယ် ၅၆.၁၁ မှာ ဒုက္ခသစ္စာ၊ သမုဒယသစ္စာ၊ နိရောဓသစ္စာနဲ့ မဂ္ဂသစ္စာတို့ကို ဖော်ပြထားတယ်။ [၈]
ဒီနေ့ခေါင်းစဉ်နဲ့ ကြည့်ရင်—
ဒုက္ခသစ္စာ။
ချစ်ရတဲ့လူနဲ့ ငွေကြေးအငြင်းဖြစ်တာ နာတယ်။
သူစိမ်းနဲ့ဖြစ်တာထက် တစ်ခါတလေ ပိုနာတယ်။
ဘာကြောင့်လဲ။
ချစ်ခဲ့လို့။
ယုံခဲ့လို့။
မျှော်လင့်ခဲ့လို့။
“သူနားလည်ရမှာပေါ့”
ဆိုတဲ့မျှော်လင့်ချက်ရှိလို့။
မရှင်းတဲ့ငွေ။
မရှင်းတဲ့ပိုင်ဆိုင်မှု။
မရှင်းတဲ့တာဝန်။
မရှင်းတဲ့ကတိ။
ဒီအရာတွေ ပူလောင်မှုဖြစ်စေတယ်။
စာချုပ်မရှိတာတိုင်း ဒုက္ခမဟုတ်ဘူး။
စာချုပ်ရှိတာတိုင်း ဒုက္ခကင်းတာလည်း မဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် မရှင်းလင်းမှုနဲ့ ဖက်တွယ်မှုတွေပေါင်းလာရင် ဒုက္ခကြီးလာတတ်တယ်။
သမုဒယသစ္စာ။
ဒီဒုက္ခရဲ့နောက်မှာ ဘာတွေရှိနိုင်လဲ။
“သူက ငါ့လူ၊ ငါ့ကို နားလည်ရမယ်”
ဆိုတဲ့ ဖက်တွယ်မှု။
“ငါပိုရမယ်”
ဆိုတဲ့ လောဘ။
“ငါ့စကားပဲ မှန်ရမယ်”
ဆိုတဲ့ မာန။
“ငွေစကားပြောရင် သူမချစ်တော့ဘူး”
ဆိုတဲ့ ကြောက်စိတ်။
“မပြောဘဲ သိရမယ်”
ဆိုတဲ့ မျှော်လင့်ချက်။
ဒီအရာတွေထဲမှာ တဏှာနဲ့ ဥပါဒါန် တိုးလာနိုင်တယ်။
စာချုပ်ရေးလိုက်တာနဲ့ ဒီတဏှာ မပျောက်ဘူး။
ဒါကို စိတ်ထဲပယ်ရမယ်။
နိရောဓသစ္စာ။
နိရောဓဆိုတာ စာချုပ်အားလုံးဖျက်လိုက်တာ မဟုတ်ဘူး။
ငွေအားလုံးစွန့်လိုက်တာလည်း မဟုတ်ဘူး။
တဏှာချုပ်ငြိမ်းရာ။
ဒီနေ့လက်တွေ့ဘဝထဲမှာတော့—
“ငါ့အပိုင်းကို ရှင်းချင်တယ်၊ ဒါပေမယ့် သူ့အပိုင်းကို မတရားမလုပ်ဘူး”
လို့ စိတ်ထားနိုင်တယ်။
“သူ့ကိုချစ်တယ်၊ ဒါပေမယ့် မပြောဘဲနားလည်ရမယ်လို့ မဖိအားပေးဘူး”
လို့ ရတယ်။
“စာချုပ်ရှိတယ်၊ ဒါပေမယ့် အနိုင်ယူဖို့ မသုံးဘူး”
လို့ ရတယ်။
“သူမှားတယ်၊ ဒါပေမယ့် မုန်းတီးမှုနဲ့မဖြေရှင်းဘူး”
လို့ ရတယ်။
ဒီလို လောဘ၊ ဒေါသ၊ ဖက်တွယ်မှု နည်းလာတဲ့အခါ စိတ်အေးလာတယ်။
အဆုံးစွန်နိရောဓက တဏှာချုပ်ငြိမ်းမှု။
မဂ္ဂသစ္စာ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိ—
ချစ်ခင်မှုလည်း အနိစ္စအခြေအနေထဲမှာ ရှိတယ်ဆိုတာ သိ။
အခုနားလည်မှုကို ထာဝရအာမခံလို့မရဘူးဆိုတာ သိ။
စာချုပ်က ဓမ္မမဟုတ်ဘူး၊ ဓမ္မက စာချုပ်ဥပဒေမဟုတ်ဘူးဆိုတာ ခွဲသိ။
သမ္မာသင်္ကပ္ပ—
သဘောတူညီချက်မှာ တစ်ဖက်ကို အနိုင်ယူလိုတဲ့စိတ်ထက် နှစ်ဖက်အကျိုးကို ကြည့်။
မုန်းတီးမှု မထား။
ထိခိုက်လိုစိတ် မထား။
သမ္မာဝါစာ—
အမှန်ပြော။
အရေးကြီးတာ မဖုံး။
အမြင်မတူလို့ ကုန်းတိုက်စကား မပြော။
ကြမ်းတမ်းစကားနဲ့ Relationship မဖျက်။
သမ္မာကမ္မန္တ—
မပိုင်တာ မယူ။
တစ်ဖက်လူမသိတာကို အခွင့်ကောင်းမယူ။
စာချုပ်မှာရတဲ့ Power ကို မတရားမသုံး။
သမ္မာအာဇီဝ—
စာချုပ်ရှင်းပေမယ့် လုပ်ငန်းကိုယ်တိုင် မမှန်တဲ့အသက်မွေးမှု မဖြစ်စေဖို့ စစ်။
သမ္မာဝါယာမ—
လောဘတက်လာရင် လျှော့ဖို့ ကြိုးစား။
ဒေါသတက်လာရင် ပယ်ဖို့ ကြိုးစား။
ရိုးသားမှု၊ မေတ္တာ၊ မျှတမှု တိုးဖို့ ကြိုးစား။
သမ္မာသတိ—
စာချုပ်ဆွေးနွေးနေတုန်း ကိုယ့်စိတ်ကို သိ။
“ငါရှင်းလင်းမှုရှာနေတာလား”
“အနိုင်ယူဖို့ clause ရှာနေတာလား”
သိ။
“ငါ့အခွင့်အရေးကာကွယ်နေတာလား”
“သူ့မသိမှုကို အသုံးချနေတာလား”
သိ။
သမ္မာသမာဓိ—
ငွေကြေးစကားဝိုင်းမှာ စိတ်မပျံ့။
ဒေါသနဲ့ လက်မှတ်မထိုး။
ကြောက်လို့လည်း အလျင်မလိုက်။
စိတ်တည်ငြိမ်ပြီး အကျိုးအပြစ်ကို ကြည့်။
ဒီလိုနဲ့ မဂ္ဂင်တရားကို Relationship ထဲမှာ အသက်သွင်းနိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့တရားရဲ့ အနှစ်ကို နောက်ဆုံးပြန်ဆိုမယ်။
ချစ်ခင်မှုရှိလည်း ရှင်းသင့်တာ ရှင်းပါ။
ချစ်ခင်မှုကို စာချုပ်နဲ့ အစားမထိုးပါနဲ့။
စာချုပ်ကို ချစ်ခင်မှုနဲ့လည်း အစားမထိုးပါနဲ့။
အရေးကြီးတဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုကိစ္စမှာ ဥပဒေလိုရင် ဥပဒေစနစ်အတိုင်းလုပ်။
အရေးကြီးတဲ့ ငွေကြေးကိစ္စမှာ စာရင်းလိုရင် စာရင်းထား။
တာဝန်ကို ရှင်း။
နယ်နိမိတ်ကို ရှင်း။
ကတိကို ရှင်း။
တစ်ပြိုင်နက်—
မေတ္တာထား။
ကျေးဇူးသိ။
ရက်ရော။
အခက်အခဲမှာ မစွန့်။
အမှန်ပြော။
မုန်းတီးမှုမထား။
ဒီနှစ်ခုတွဲမှ လှတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ကိုယ့်ဘဝမှာ ချစ်ရတဲ့လူတွေအတွက် စာရွက်တစ်ရွက်ထက် ပိုတန်ဖိုးရှိတာရှိတယ်—
ကိုယ့်စကားတည်ခြင်း။
စာရွက်တစ်ရွက်ထက် ပိုတန်ဖိုးရှိတာ—
ကိုယ့်သီလ။
စာရွက်တစ်ရွက်ထက် ပိုတန်ဖိုးရှိတာ—
တစ်ဖက်ကို အနိုင်ယူမဟုတ်ဘဲ တရားမျှတစေချင်တဲ့စိတ်။
ဒါပေမယ့် အဲဒီအရာတွေရှိလို့ လိုအပ်တဲ့စာရွက် မလုပ်တော့တာလည်း ပညာမဟုတ်ဘူး။
သီလရှိသောလူက စနစ်ကို မကြောက်ဘူး။
စနစ်ကလည်း သီလရှိသောလူကို ရန်သူမလုပ်ဘူး။
ဒီစကားကို စိတ်ထဲထား။
သူတော်ကောင်းတို့…
တစ်နေ့ ကိုယ်နဲ့အတူစတင်ခဲ့သူဟာ ကိုယ်နဲ့တူညီတဲ့လမ်း မဆက်ချင်တော့နိုင်ဘူး။
တစ်နေ့ မောင်နှမတွေ နေရာကွာသွားနိုင်တယ်။
တစ်နေ့ ကုမ္ပဏီအခြေအနေပြောင်းမယ်။
တစ်နေ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ်တောင် အခုစိတ်နဲ့မတူတော့နိုင်ဘူး။
အဲဒီအတွက်—
ရှိနေတုန်း ရှင်း။
ချစ်နေတုန်း ရှင်း။
အေးနေတုန်း ရှင်း။
ဒေါသမတက်သေးခင် ရှင်း။
ဒါဟာ မိတ်ပျက်ဖို့ ကြိုတင်ပြင်တာ မဟုတ်ဘူး။
မိတ်မပျက်အောင် ကြိုတင်တာဝန်ယူတာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့တရားနာယူရသော ကုသိုလ်ကောင်းမှုအဖို့ကို မိဘဆရာသမားများ၊ ကျေးဇူးရှင်များ၊ ဆွေမျိုးမိတ်သင်္ဂဟများနှင့် သတ္တဝါအပေါင်းတို့အား အမျှပေးဝေပါ၏။
မိသားစုအချင်းချင်း ချစ်ခင်မှုနှင့် တရားမျှတမှု နှစ်ခုလုံး ပြည့်စုံနိုင်ကြပါစေ။
မောင်နှမများ ပစ္စည်းကြောင့် မေတ္တာမပျက်ကြပါစေနဲ့။
သူငယ်ချင်းများ ငွေကြေးကြောင့် မိတ်မပျက်ကြပါစေနဲ့။
စီးပွားဖက်များ အမြတ်ကြောင့် သစ္စာမပျက်ကြပါစေနဲ့။
အတူတည်ထောင်သူများ ရှယ်ယာကြောင့် မုန်းတီးမှုမဖြစ်ကြပါစေနဲ့။
စာချုပ်လိုအပ်သည့်အခါ ရှင်းလင်းစွာလုပ်နိုင်ကြပါစေ။
ဥပဒေပညာလိုအပ်သည့်အခါ သိသူထံမေးနိုင်ကြပါစေ။
မသိဘဲ လက်မှတ်မထိုးမိကြပါစေနဲ့။
တစ်ဖက်လူမသိတာကို အခွင့်ကောင်းမယူမိကြပါစေနဲ့။
စာချုပ်ရှိရုံနဲ့ သီလမမေ့ကြပါစေနဲ့။
ချစ်ခင်မှုရှိရုံနဲ့ တာဝန်မမေ့ကြပါစေနဲ့။
အခွင့်အရေးကို ရှင်းလင်းသလို ကတိတည်မှုကိုလည်း ခိုင်မြဲစေနိုင်ကြပါစေ။
အမှန်ပြောနိုင်ကြပါစေ။
ဒေါသမလိုက်နိုင်ကြပါစေ။
လိုအပ်ရာတွင် ရက်ရောနိုင်ကြပါစေ။
မိတ်ဆွေအခက်အခဲတွင် သင့်တင့်သလို မစွန့်ပစ်နိုင်ကြပါစေ။
ရှေ့မှာလည်း မေတ္တာရှိ၊ နောက်ကွယ်မှာလည်း မေတ္တာမပျက်ကြပါစေနဲ့။
အမြင်မတူချိန်မှာ စကားမဖျက်ကြပါစေနဲ့။
ခက်ခဲသောစကားကို နူးညံ့စွာ ပြောနိုင်ကြပါစေ။
မပြောဘဲနားလည်ရမယ်ဟူသော မျှော်လင့်ချက်များ လျော့နိုင်ကြပါစေ။
တစ်ဖက်လူ၏စိတ်ကို မိမိပိုင်သလို မယူမိကြပါစေနဲ့။
ပိုင်ဆိုင်မှုကို မျှတစွာ ရှင်းနိုင်ကြပါစေ။
အဲဒီပိုင်ဆိုင်မှုအပေါ် ဖက်တွယ်မှုကိုလည်း တဖြည်းဖြည်း ဖြေလျော့နိုင်ကြပါစေ။
ဒုက္ခသစ္စာကို သိနိုင်ကြပါစေ။
“သူက ငါ့လူ၊ ငါ့အလိုအတိုင်း နားလည်ရမယ်” ဟူသော တဏှာနှင့် ဖက်တွယ်မှုများကို သမုဒယအဖြစ် မြင်နိုင်ကြပါစေ။
တဏှာနှင့် အတ္တဖက်တွယ်မှု ချုပ်ငြိမ်းရာ နိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိမှ သမ္မာသမာဓိအထိ အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို မိသားစု၊ မိတ်ဆွေ၊ လုပ်ငန်း၊ ပိုင်ဆိုင်မှုနှင့် သဘောတူညီချက်များအတွင်း လက်တွေ့ပွားများနိုင်ကြပါစေ။
ချစ်ခင်ကြပါစေ။
ချစ်ခင်လို့ပဲ ရှင်းလင်းနိုင်ကြပါစေ။
ယုံကြည်ကြပါစေ။
ယုံကြည်လို့ပဲ ကတိတည်နိုင်ကြပါစေ။
စာချုပ်ရှိကြပါစေ။
စာချုပ်ထက် ပိုခိုင်သော သီလလည်း ရှိကြပါစေ။
အခွင့်အရေး ရှိကြပါစေ။
အခွင့်အရေးထက် ပိုကျယ်သော မေတ္တာလည်း ရှိကြပါစေ။
တရားမျှတစွာ အတူနေထိုင်၊ အတူလုပ်ကိုင်ပြီး နောက်ဆုံး မိမိတို့၏စိတ်ကို တဏှာ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့၏ ချည်နှောင်မှုမှ လွတ်မြောက်ရာဘက်သို့ တိုးတက်နိုင်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ကျမ်းကိုးမှတ်စု
[၁] ရက်စွဲ။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၁ ရက်သည် အင်္ဂါနေ့၊
[၂] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၇.၃၅၊ မိတ္တသုတ်။ မိတ်ဆွေကောင်းတစ်ဦး၏ အရည်အသွေးခုနစ်မျိုးအဖြစ် ပေးဖို့ခက်သည်ကို ပေးခြင်း၊ လုပ်ဖို့ခက်သည်ကို လုပ်ခြင်း၊ သည်းခံဖို့ခက်သည်ကို သည်းခံခြင်း၊ လျှို့ဝှက်ချက်ကို အပြန်အလှန်ထိန်းသိမ်းခြင်း၊ အခက်အခဲ၌ မစွန့်ပစ်ခြင်းနှင့် နိမ့်ကျချိန်၌ အထင်မသေးခြင်းတို့ကို ဖော်ပြထားသည်။
[၃] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၅၅။ နကုလပိတာနှင့် နကုလမာတာတို့၏ အိမ်ထောင်ရေးအခြေအနေကို အခြေခံကာ နှစ်ဦးစလုံး သဒ္ဓါ၊ သီလ၊ စွန့်ကြဲမှုနှင့် ပညာတို့တွင် တူညီသင့်ကြောင်း ဟောထားသည်။ မူလပါဠိစာသားကို သုံးထားသော ဒစ်ဂျစ်တယ်မူသည် ဆဋ္ဌသင်္ဂါယနာ ဒစ်ဂျစ်တယ်စာသားပေါ် အခြေခံသည့် မဟာသင်္ဂီတိမူဖြစ်ကြောင်း source metadata တွင် ဖော်ပြထားသည်။
[၄] ဓမ္မပဒ ဂါထာ ၂၂၄။ အမှန်ပြောခြင်း၊ ဒေါသမလိုက်ခြင်းနှင့် တောင်းခံလာသောအခါ ရှိသမျှထဲမှ ပေးကမ်းခြင်းတို့ကို ဖော်ပြထားသည်။ ယခုတရားတွင် စာချုပ်ဆွေးနွေးခြင်း၏ ဥပဒေသဘောအဖြစ် မဟုတ်ဘဲ ရိုးသားမှု၊ ဒေါသထိန်းမှုနှင့် ရက်ရောမှုဆိုင်ရာ ဓမ္မအခြေခံအဖြစ် သုံးထားသည်။
[၅] လောကီစာချုပ်/Founder context။ ခေတ်သစ် startup legal practice တွင် founder ownership ကို စာချုပ်တစ်စောင်တည်းဖြင့်သာ မဖြစ်မနေသတ်မှတ်ကြောင်း universal rule မရှိဘဲ stock purchase, vesting, intellectual-property assignment စသည့် သီးခြားစာရွက်စာတမ်းများကို အသုံးပြုနိုင်သည်။ Cooley, Stripe နှင့် Orrick တို့က founder equity, vesting, IP ownership နှင့် clear expectations တို့ကို စောစောရှင်းထားရန် အရေးထားကြသည်။ ယင်းသည် အမေရိကန် startup context ကို အဓိကထားသည့် လောကီအရင်းအမြစ်ဖြစ်ပြီး မိမိနိုင်ငံ၏ တရားဝင်အကြံဉာဏ်အစား မသုံးရ။
[၆] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၆.၁၂။ မူလသုတ်တွင် ရဟန်းအချင်းချင်း မေတ္တာပါသော ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်အပြုအမူ၊ တရားသဖြင့်ရရှိသောအရာများကို မျှဝေခြင်း၊ သီလနှင့် မှန်ကန်သောအမြင်တို့တွင် ညီညွတ်ခြင်းတို့သည် ချစ်ခင်လေးစားမှု၊ မအငြင်းပွားမှု၊ ညီညွတ်မှုကို အားပေးကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။ ယခုတရားတွင် lay contract rule အဖြစ်မပြောင်းဘဲ harmony ၏ ဓမ္မအခြေခံကို ဆင်ခြင်ရန်သာ အသုံးပြုထားသည်။
[၇] မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၁။ အခြားသူများ၏စကားသည် အချိန်သင့်/မသင့်၊ အမှန်/မမှန်၊ နူးညံ့/ကြမ်းတမ်း၊ အကျိုးရှိ/မရှိ၊ မေတ္တာ/မုန်းတီးစိတ်ဖြင့် ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြပြီး၊ ထိုအခြေအနေများကြား မကောင်းသောစကားမထွက်စေရန်၊ မုန်းတီးမှုမထားရန် လေ့ကျင့်မှုကို ဖော်ပြထားသည်။ မူလအကြောင်းအရာမှာ ရဟန်းတို့၏ စိတ်လေ့ကျင့်မှုဖြစ်သည်။
[၈] သံယုတ္တနိကာယ် ၅၆.၁၁။ ဒုက္ခ၊ သမုဒယ၊ နိရောဓ၊ မဂ္ဂဟူသော သစ္စာလေးပါးနှင့် မဂ္ဂသစ္စာ၏ အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ဖော်ပြထားသည်။ ယခုအဆုံးသတ်တွင် စာချုပ်ဆိုင်ရာပြဿနာကို သစ္စာလေးပါးနှင့် တစ်ထပ်တည်းထားခြင်းမပြုဘဲ၊ လောကီပူလောင်မှုမှ တဏှာနှင့်ဖက်တွယ်မှု၏ နက်ရှိုင်းသောသဘောဆီ ဆင်းသက်ရန် အသုံးပြုထားသည်။
ကျမ်းစာရင်း
ဓမ္မပဒ — ဂါထာ ၂၂၄။
မဇ္ဈိမနိကာယ် — သုတ်အမှတ် ၂၁။
သံယုတ္တနိကာယ် — သုတ်အမှတ် ၅၆.၁၁။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် — သုတ်အမှတ် ၄.၅၅၊ ၆.၁၂၊ ၇.၃၅။
ခေတ်သစ်လောကီအရင်းအမြစ်များ — Cooley GO, Stripe Atlas, Orrick Technology Companies Group တို့၏ founder equity, founder stock, vesting, IP assignment နှင့် founder relationship ဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်များ။