အချက်အလက်နှင့် အယူအဆကို ခွဲခြားခြင်း
အချက်အလက်နှင့် အယူအဆကို ခွဲခြားခြင်း
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဆွေးနွေးနာယူကြမယ့် တရားခေါင်းစဉ်က—
“အချက်အလက်နှင့် အယူအဆကို ခွဲခြားခြင်း”
ဆိုတဲ့အကြောင်း ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီခေါင်းစဉ်က နားထောင်လိုက်ရင် စီးပွားရေးသင်တန်း၊ စီမံခန့်ခွဲမှုသင်တန်းတစ်ခုလို ထင်ကောင်းထင်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် နက်နက်ကြည့်ရင်—
ဦးဇင်းတို့နေ့စဉ်ဒုက္ခ အတော်များများက ဖြစ်တာတစ်မျိုး၊ ကိုယ်ထင်တာတစ်မျိုးကို မခွဲနိုင်လို့ ဖြစ်တာ။
တစ်ယောက်က စာမပြန်ဘူး။
အချက်အလက်က — စာမပြန်သေးဘူး။
စိတ်က ဘာဆက်ပြောလဲ?
“သူငါ့ကို မလေးစားဘူး”
ဒါ အချက်အလက်လား?
မဟုတ်သေးဘူး။
အယူအဆ။
တစ်ယောက် Meeting နောက်ကျတယ်။
အချက်အလက်—
ဆယ်မိနစ်နောက်ကျတယ်။
စိတ်—
“ဒီလူ တာဝန်မရှိဘူး”
အခု အချက်တစ်ခုကနေ လူတစ်ယောက်ရဲ့အကျင့်စရိုက်တစ်ခုလုံးကို ဆုံးဖြတ်လိုက်ပြီ။
Customer တစ်ယောက် မဝယ်ဘူး။
အချက်အလက်—
တစ်ယောက် မဝယ်ဘူး။
စိတ်—
“Market က ငါတို့ပစ္စည်းမလိုဘူး”
အဲဒါ သက်သေပြည့်ပြီလား?
မပြည့်သေးဘူး။
ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် အလုပ်တစ်ခုလွဲတယ်။
အချက်—
အလုပ်တစ်ခုလွဲတယ်။
Leader ရဲ့စိတ်—
“ဒီလူနဲ့ မဖြစ်ဘူး”
တစ်ခါမှားတာနဲ့ လူတစ်ယောက်လုံး မဖြစ်တော့ဘူးလား?
မသေချာဘူး။
ဒီနေရာမှာပဲ—
အချက်အလက်က ဆုံးသွားပြီး အယူအဆက စပြီ။
ဒကာကြီးတို့…
ဦးဇင်းတို့ရဲ့စိတ်က အချက်အလက်ကို လက်ခံရုံနဲ့ မနေတာများတယ်။
ချက်ချင်း အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်တယ်။
အကြောင်းဖန်တီးတယ်။
နောက်ခံဇာတ်လမ်းတည်တယ်။
လူရဲ့ရည်ရွယ်ချက်ကို ခန့်မှန်းတယ်။
အနာဂတ်ကို ခန့်မှန်းတယ်။
ပြီးတော့ အဲဒီခန့်မှန်းချက်ကို—
“အမှန်”
လို့ ပြန်ယုံလိုက်တယ်။
ဒုက္ခက အဲဒီမှာ စတယ်။
ဒီနေ့တရားမှာ ဦးဇင်းတို့—
အယူအဆ မရှိရဘူးလို့ မပြောဘူး။
စီမံခန့်ခွဲမှုလုပ်ရင် ယူဆချက်လိုတယ်။
Business plan ဆွဲရင် ခန့်မှန်းရတယ်။
မိသားစုဆုံးဖြတ်ချက်မှာ စဉ်းစားချက်လိုတယ်။
အနာဂတ်အစီအစဉ်မှာ ထင်မြင်ယူဆချက်လိုတယ်။
ဦးဇင်းတို့ပြောချင်တာက—
အယူအဆကို အယူအဆအဖြစ် သိ။
အချက်အလက်ကို အချက်အလက်အဖြစ် သိ။
နှစ်ခုကို ရောပြီး “ဒါအမှန်ပဲ” လို့ မလုပ်။
ဒီလောက်ပါပဲ။
ဒါပေမယ့် ဒီလောက်လေးကို တကယ်လုပ်နိုင်ဖို့ ပညာအများကြီးလိုတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီခေါင်းစဉ်အတွက် အလွန်တိုက်ရိုက်ကျတဲ့ ဘုရားဟောတရားက မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၅၊ စင်္ကီသုတ် ဖြစ်ပါတယ်။
ဒီသုတ်တော်မှာ ယုံကြည်ခြင်း၊ ကိုယ်နှစ်သက်သဘောတူခြင်း၊ အစဉ်အလာနဲ့ရလာခြင်း၊ အကြောင်းပြဆင်ခြင်မှု၊ စဉ်းစားပြီး လက်ခံထားတဲ့အမြင်—ဒီအရာတွေဟာ မှန်တာဖြစ်နိုင်သလို မမှန်တာလည်း ဖြစ်နိုင်ကြောင်း မြတ်စွာဘုရားရှင် ရှင်းပြတော်မူတယ်။
ကိုယ်တကယ်ယုံတယ်။
ဒါပေမယ့် ယုံတာနဲ့ မှန်တာ မတူသေးဘူး။
ကိုယ့်အကြောင်းပြချက် အရမ်းကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် အကြောင်းပြချက်ကောင်းတာနဲ့ အဖြစ်မှန် သေချာသွားတာ မဟုတ်သေးဘူး။
လူအများကြီး ဒီလိုယုံလာတာ ကြာပြီ။
ဒါပေမယ့် ရှေးကတည်းကယုံတာနဲ့ အလိုအလျောက်မှန်တာ မဟုတ်သေးဘူး။
ဒါကြောင့် အမှန်တရားကို ထိန်းသိမ်းတတ်တဲ့သူဟာ—
“ဒါ ငါယုံထားတာ”
ဆိုရင် ယုံထားတာလို့ပဲ ပြောတယ်။
“ဒါ ငါစဉ်းစားပြီး လက်ခံထားတဲ့အမြင်”
ဆိုရင် အမြင်လို့ပဲ ပြောတယ်။
အဲဒီအဆင့်ကနေ—
“ဒီတစ်ခုတည်းသာ အမှန်၊ ကျန်တာအမှား”
လို့ အလျင်စလို မခုန်သင့်ကြောင်း ဟောထားတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီဟာက ဦးဇင်းတို့ ဒီနေ့ပြောမယ့်တရားရဲ့ နှလုံးသားပဲ။
“ငါထင်တယ်” ကို “ငါသိတယ်” မလုပ်နဲ့။
“ငါကြားတယ်” ကို “ဒါဖြစ်ခဲ့တယ်” မလုပ်နဲ့။
“သူပြောတယ်” ကို “ဒါသက်သေပြီ” မလုပ်နဲ့။
“လူတွေပြောကြတယ်” ကို “အမှန်ပဲ” မလုပ်နဲ့။
“ဖြစ်နိုင်တယ်” ကို “ဖြစ်မယ်” မလုပ်နဲ့။
ဒီစကားတွေ လွယ်ပါတယ်။
ဒါပေမယ့် တကယ့်ဘဝမှာ ဦးဇင်းတို့ အမြဲရောနေတယ်။
ဥပမာ—
“Customer သုံးယောက် complaint လုပ်တယ်”
ဒါ အချက်အလက်။
“Product တစ်ခုလုံးမကောင်းဘူး”
ဒါ အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက် ဖြစ်နိုင်တယ်။
အမှန်ဖြစ်နိုင်တယ်။
မမှန်လည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
ထပ်စစ်ရမယ်။
“ဝန်ထမ်းသုံးယောက် ထွက်သွားတယ်”
အချက်အလက်။
“Company culture ပျက်နေပြီ”
အယူအဆ။
အမှန်ဖြစ်နိုင်တယ်။
မသေချာသေးဘူး။
“ဒီလ သုံးစွဲသူနည်းသွားတယ်”
အချက်အလက်။
“လူတွေ ငါတို့ကို မကြိုက်တော့ဘူး”
အယူအဆ။
ရာသီအကျိုးလား?
ဈေးနှုန်းလား?
ပို့ဆောင်မှုလား?
ပြိုင်ဘက်လား?
တခြားအကြောင်းရှိလား?
စစ်ရမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အချက်အလက်နဲ့ အယူအဆကို မခွဲနိုင်တဲ့လူဟာ အများအားဖြင့်—
ကိုယ့်စိတ်ထဲဖြစ်လာသမျှကို ပြင်ပကအမှန်လို့ ထင်တတ်တယ်။
ဒါအန္တရာယ်။
ကိုယ်ကြောက်တယ်။
“အန္တရာယ်တကယ်ရှိတယ်”
လို့ထင်။
တစ်ခါတလေရှိတယ်။
တစ်ခါတလေ ကိုယ့်စိတ်ကသာ ကြောက်နေတာ။
ကိုယ်မကြိုက်ဘူး။
“ဒီဟာမကောင်းဘူး”
လို့ပြော။
မကြိုက်တာနဲ့ မကောင်းတာတူသလား?
မတူဘူး။
ကိုယ်ကြိုက်တယ်။
“ဒီဟာအကောင်းဆုံး”
ဆို။
ကြိုက်တာနဲ့ အကောင်းဆုံးဖြစ်တာတူသလား?
မတူဘူး။
ဒီလိုစိတ်ကို ဦးဇင်းတို့ စင်္ကီသုတ်က နူးညံ့ပေမယ့် တော်တော်ပြင်းပြင်းထိတယ်။
ယုံတယ် — ယုံတာလို့ပြော။
ကြိုက်တယ် — ကြိုက်တာလို့သိ။
ကြားထားတယ် — ကြားထားတာလို့သိ။
ဆင်ခြင်ပြီးလက်ခံထားတယ် — အဲဒီအဆင့်လို့သိ။
အမှန်ရောက်ဖို့ ဆက်သွားရမယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီအချက်ကို ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းထဲထည့်လိုက်ရင် အရမ်းအရေးကြီးတယ်။
Meeting တစ်ခုမှာ Founder က—
“Customer က Price ကြောင့်မဝယ်တာ”
ဆို။
အဖွဲ့က မေးရမယ်—
“အဲဒါ Data လား? ယူဆချက်လား?”
Customer ကို မေးထားလား?
Interview ရှိလား?
သူတို့က “ဈေးကြီးလို့” တကယ်ပြောလား?
ဒါမှမဟုတ် ကိုယ်တို့ခန့်မှန်းတာလား?
ဒီမေးခွန်းမေးနိုင်တဲ့အဖွဲ့ ကောင်းတယ်။
ဘာကြောင့်?
Founder ကိုမယုံလို့မဟုတ်။
ဆုံးဖြတ်ချက်ရဲ့အုတ်မြစ်ကို ရှင်းချင်လို့။
တစ်ခါတလေ Founder ရဲ့အတွေ့အကြုံမှန်တယ်။
ဒါပေမယ့် အဲဒီအတွေ့အကြုံလည်း—
“အတွေ့အကြုံအပေါ် ခန့်မှန်းချက်”
ဖြစ်နိုင်တယ်။
အဲဒါကို အချက်အလက်လိုတင်လိုက်ရင် Team အကုန်မှားတဲ့ပြဿနာဖြေရှင်းနိုင်တယ်။
Customer က Price မဟုတ်ဘဲ—
ကိုယ့် Product ကို ဘာအတွက်သုံးရမလဲ မရှင်းတာဖြစ်နိုင်တယ်။
အခု Price လျှော့လိုက်ရင်?
ပြဿနာမဖြေရှင်းဘဲ အမြတ်ပဲလျော့သွားမယ်။
ဒါကြောင့်—
အဖြေကောင်းဖို့ ပြဿနာသတ်မှတ်ချက်က မှန်ရမယ်။
ပြဿနာသတ်မှတ်ချက်မှန်ဖို့ အချက်အလက်နဲ့ ယူဆချက် ခွဲရမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
နောက်ထပ် အလွန်အရေးကြီးတဲ့ကျမ်းက မဇ္ဈိမနိကာယ် ၄၇၊ ဝီမံသကသုတ် ပါ။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က စူးစမ်းသူရဟန်းဟာ တစ်ပါးသူရဲ့စိတ်ကို တိုက်ရိုက်မသိနိုင်သေးရင်တောင် တထာဂတကို စုံစမ်းစစ်ဆေးသင့်တယ်လို့ ဟောထားတယ်။
ဘယ်လို?
မြင်နိုင်၊ ကြားနိုင်တဲ့အပြုအမူတွေကို ကြည့်။
လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟကြောင့် တစ်ခုမသိဘဲ သိတယ်လို့ ပြောနိုင်မလား?
မမြင်ဘဲ မြင်တယ်လို့ ပြောနိုင်မလား?
အပြုအမူ၊ သင်ကြားချက်၊ လက်တွေ့ကို စိစစ်ပြီး ယုံကြည်မှုဟာ အကြောင်းပြချက်အခြေခံ၊ မြင်တွေ့မှုအခြေခံနဲ့ ပိုမိုတည်ငြိမ်လာတယ်လို့ ဖော်ပြထားတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီဟာကို “လူတိုင်းကို သံသယနဲ့စောင့်ကြည့်” လို့ မယူနဲ့။
ဒီသုတ်တော်က အလွန်နက်တဲ့ သာသနာ့အကြောင်းအရာ။
ဒါပေမယ့် ဦးဇင်းတို့လောကီဘဝအတွက် အလင်းတစ်ခုရတယ်—
ပြောတာတစ်ခုတည်းနဲ့ မဆုံးဖြတ်ဘဲ လေ့လာ။
“သူက လူကောင်း”
ဘယ်လိုသိ?
သူ့အကြောင်း လူတစ်ယောက်ပြောတာလား?
ကိုယ်တိုင် အပြုအမူတွေ့ဖူးလား?
အကြိမ်ကြိမ်တည်ငြိမ်သလား?
“ဒီကုမ္ပဏီအရမ်းကောင်း”
ဘယ်လိုသိ?
ကြော်ငြာကိုမြင်တာလား?
Customer experience လား?
ငွေစာရင်းလား?
အလုပ်သမားအခြေအနေလား?
“ဒီဆရာအရမ်းကောင်း”
ဘယ်လိုသိ?
လူပြောတာလား?
ကိုယ့်အကျိုးရှိတာလား?
သူ့အကျင့်၊ သင်ကြားချက်၊ တရားနှင့်ကိုက်ညီမှုကို စိစစ်ထားလား?
ဒကာကြီးတို့…
အထင်ကြီးခြင်းက Evidence မဟုတ်ဘူး။
နာမည်ကြီးခြင်းက Evidence မဟုတ်ဘူး။
Follower များခြင်းက အမှန်တရားသက်သေမဟုတ်ဘူး။
အာဏာရှိခြင်းက အမြဲမှန်တယ်ဆိုတဲ့ သက်သေမဟုတ်ဘူး။
အသက်ကြီးခြင်းကလည်း အမြဲမှန်တယ်ဆိုတာ မဟုတ်ဘူး။
အသက်ငယ်ခြင်းကလည်း မသိဘူးလို့ အလိုအလျောက်မဆိုနိုင်ဘူး။
အဲဒီတော့—
လူကိုမကြည့်နဲ့လို့ မဟုတ်။
လူနဲ့ပြောတဲ့အကြောင်းကို မရော။
လူတစ်ယောက်ကို လေးစားလို့ရတယ်။
သူပြောတဲ့ claim ကိုလည်း စစ်လို့ရတယ်။
ဒီနှစ်ခုရန်သူမဟုတ်ဘူး။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု ဦးဇင်းတို့ နေ့စဉ်ဘဝအတွက် အရမ်းအသုံးဝင်မယ့် စကားလေး လုပ်ကြည့်မယ်။
တစ်ခုခုကြားရင်—
“ငါသိတာ ဘာလဲ?”
ပြီးတော့—
“ငါထင်တာ ဘာလဲ?”
ဒီနှစ်ခုခွဲ။
ဥပမာ—
အလုပ်သမားတစ်ယောက် မနက်ပိုင်းအစည်းအဝေးကို သုံးရက်ဆက် နောက်ကျတယ်။
“ငါသိတာ?”
သုံးရက်နောက်ကျတယ်။
“ငါထင်တာ?”
အလုပ်ကိုအလေးမထားဘူး။
ဒီအယူအဆ မှန်လား?
မသေချာသေး။
အကြောင်းမေး။
သယ်ယူပို့ဆောင်ရေးအခြေအနေလား?
မိသားစုကိစ္စလား?
ညနေပိုင်းအလုပ်များနေသလား?
တကယ်ပဲ discipline မရှိတာလား?
နောက်မှဆုံးဖြတ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီလိုခွဲလိုက်တာနဲ့ Leader ပျော့သွားတာမဟုတ်ဘူး။
တကယ်တော့—
ဆုံးဖြတ်ချက်ပိုတိကျလာတယ်။
Discipline problem တကယ်ဆို—
တိတိကျကျကိုင်တွယ်။
System problem ဆို—
စနစ်ပြင်။
Personal emergency ဆို—
သင့်တော်စွာ ကူညီ။
အချက်နဲ့အယူအဆရောထားရင် အားလုံးကို တစ်နည်းတည်းဖြေမယ်။
အခု ခွဲနိုင်တော့ အကြောင်းနဲ့ ကိုက်တဲ့ဖြေရှင်းချက်ရတယ်။
ဒါပညာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီအချက်ကို ပိုနက်အောင် မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၈၊ မဓုပိဏ္ဍိကသုတ် ကို ကြည့်ရအောင်။
အဲဒီသုတ်တော်မှာ အာရုံနှင့်သိစိတ်တို့ဆုံရာမှ ဖဿဖြစ်၊ ဖဿကြောင့် ဝေဒနာဖြစ်၊ ခံစားသမျှကို မှတ်သားသိမြင်၊ မှတ်သားသမျှကို စဉ်းစား၊ စဉ်းစားသမျှအပေါ် ဆက်လက်ပွားများရှုပ်ထွေးစေတဲ့ စိတ်လုပ်ငန်းစဉ်ကို အလွန်နက်ရှိုင်းစွာ ဖော်ပြထားတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီသုတ်တော်ကို “Modern data processing theory” လို့ မပြောရဘူးနော်။
ဒါပေမယ့် ဦးဇင်းတို့နေ့စဉ်အတွေ့အကြုံအတွက် အလင်းက အရမ်းရှင်းတယ်။
တစ်ယောက်က မျက်နှာတင်းတင်းနဲ့ ကိုယ့်ကိုကြည့်သွားတယ်။
ဒါ မြင်ရတဲ့အရာ။
ပြီးတော့ ကိုယ့်အတွင်းမှာ feeling ဖြစ်။
မကြိုက်ဘူး။
ပြီးတော့ label တပ်—
“သူစိတ်ဆိုးနေတယ်”
ပြီးတော့ စဉ်းစား—
“ငါ့ကိုပဲ စိတ်ဆိုးတာ”
ပြီးတော့ ဆက်ပွား—
“မနေ့က ငါပြောတာကြောင့်နေမယ်”
“သူက ငါ့အကြောင်း တခြားသူတွေကိုလည်း ပြောထားမှာ”
“အလုပ်မှာ ငါ့ကိုဆန့်ကျင်နေပြီ”
တစ်မိနစ်အတွင်း—
မျက်နှာတင်းတာတစ်ချက်ကနေ ရန်သူတစ်ယောက် ဖန်တီးပြီးသွားပြီ။
ဒါကို ကြည့်။
ပထမ data က ဘာလဲ?
“သူ့မျက်နှာတင်းတယ်”
ပဲဖြစ်နိုင်တယ်။
အခြားအားလုံးက စိတ်ရဲ့အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်မှု။
သူ ခေါင်းကိုက်နေတာလား?
အလုပ်ပင်ပန်းနေတာလား?
ကိုယ့်ကိုတောင် မမြင်ဘူးလား?
မသိသေး။
ဒီကွာခြားချက်ကိုသိရင်—
စိတ်ထဲမှာ ပွားလာတဲ့ဇာတ်လမ်းကို အလိုအလျောက် ယုံမသွားတော့ဘူး။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒါကြောင့် တစ်ခုခုနာသွားတဲ့အခါ—
“ဖြစ်ခဲ့တာ ဘာလဲ?”
မေး။
နောက်—
“ငါ ဘယ်လိုအဓိပ္ပာယ်ဖွင့်လိုက်တာလဲ?”
မေး။
ဒီမေးခွန်းနှစ်ခု အိမ်ထောင်ရေးတောင် ကယ်နိုင်တယ်။
ဇနီးက ခင်ပွန်းဆီ message ပို့။
နှစ်နာရီမပြန်။
ဖြစ်ခဲ့တာ—
နှစ်နာရီမပြန်။
စိတ်က—
“ငါ့ကို အရေးမထားဘူး”
ပြီးတော့ သူအိမ်ပြန်လာချိန် ဒေါသနဲ့ပြော။
သူက—
Meeting မှာ ဖုန်းမကြည့်နိုင်ခဲ့တာဆို?
အခု ပြဿနာက reply မဟုတ်တော့ဘူး။
အယူအဆကို အမှန်လိုယုံပြီး စကားပေါက်သွားတာ။
တစ်ဖက်မှာ—
အမြဲမပြန်၊ အမြဲအရေးမထားဘူးဆိုတာ အချက်အလက်များလာရင်?
အဲဒါတော့ ဆက်ဆံရေးပြဿနာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့်—
ခွဲခြားခြင်းဆိုတာ ပြဿနာမရှိသလိုလုပ်တာမဟုတ်ဘူး။
ပြဿနာကို သက်သေနဲ့ ကိုင်တာ။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီတရားဟာ “အမြဲသံသယဝင်” လို့ မသင်ဘူး။
ဘုရားဟောတရားမှာလည်း သံသယထဲပဲနေခိုင်းတာ မဟုတ်ဘူး။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၆၊ ကေသမုတ္တိသုတ် မှာ ကာလာမလူမျိုးတို့ဟာ ဆရာအမျိုးမျိုး လာပြောကြတာကြောင့် ဘယ်သူမှန်၊ ဘယ်သူမှား မသေချာဖြစ်နေကြတယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က သူတို့ရဲ့သံသယကို အပြစ်မတင်ဘူး။
ကြားသိမှု၊ အစဉ်အလာ၊ ကျမ်းလာရုံ၊ အကြောင်းပြဆင်ခြင်ရုံ၊ ခန့်မှန်းရုံ၊ ကိုယ်သဘောတူထားတဲ့အမြင်ရုံ၊ “ဒီဆရာဟာ ငါတို့ဆရာ” ဆိုတာရုံနဲ့ အဆုံးမသတ်ဖို့ သတိပေးတယ်။
ထို့နောက် အကုသိုလ်၊ အပြစ်ရှိ၊ ပညာရှိတို့က ကဲ့ရဲ့ပြီး လက်ခံကျင့်သုံးလျှင် ထိခိုက်နာကျင်မှုဆီ ဦးတည်တာကို ပယ်၊ ကုသိုလ်၊ အပြစ်ကင်း၊ ပညာရှိတို့က ချီးကျူးပြီး လက်ခံကျင့်သုံးလျှင် အကျိုးချမ်းသာဆီ ဦးတည်တာကို ကျင့်ဖို့ ရှင်းတယ်။
ဒီသုတ်ကို—
“ဘယ်သူ့စကားမှ မယုံနဲ့၊ ကိုယ်ထင်တာပဲ လုပ်”
လို့ လျှော့မပြောရဘူး။
ဒီသုတ်က—
ယုံကြည်မှုအစား မာနကိုထား လို့မသင်ဘူး။
အထောက်အထား၊ အကျိုးအပြစ်၊ ကုသိုလ်အကုသိုလ်နဲ့ စိစစ် ခိုင်းတာ။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ခေါင်းစဉ်နဲ့ တိုက်ရိုက်ဆက်သွယ်နိုင်တာက—
ကြားသိတာကို အချက်အလက်အဖြစ် အလိုအလျောက်မတင်နဲ့။
ကိုယ့်ယုတ္တိကောင်းတာနဲ့ အမှန်ဖြစ်တယ်လို့ မယူနဲ့။
အဖွဲ့ထဲ လူအများသဘောတူတာနဲ့ အမှန်ဖြစ်တယ်လို့ မယူနဲ့။
အကျိုးကို စစ်။
လက်တွေ့ကို စစ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းမှာ အလွန်တွေ့ရတဲ့စကားတစ်ခု—
“လူတိုင်းသိတယ်”
ဘယ်သူတွေလဲ?
“Customer တွေမကြိုက်ဘူး”
ဘယ်နှယောက်?
“ဝန်ထမ်းတွေ စိတ်ဓာတ်ကျနေတယ်”
ဘယ်လိုသိ?
“ဒီဈေးက အရမ်းကြီးတယ်”
ဘယ်ဈေးနဲ့ နှိုင်း?
“Competitor က ပိုကောင်းတယ်”
ဘယ်အချက်မှာ?
“ဒီနည်း အလုပ်မဖြစ်ဘူး”
ဘယ်အတိုင်းအတာနဲ့ စမ်းထား?
ဒီမေးခွန်းတွေဟာ ရန်ရှာတာမဟုတ်ဘူး။
အမြင်ကို တိကျစေဖို့။
ဒကာကြီးတို့…
အချက်အလက်နဲ့ အယူအဆခွဲရင် စကားပြောပုံတောင် ပြောင်းလာတယ်။
အရင်—
“Customer တွေ မကြိုက်ဘူး”
အခု—
“Interview လုပ်ထားတဲ့ ဆယ်ယောက်ထဲ ခြောက်ယောက်က ဒီအပိုင်းကို နားမလည်ကြောင်း ပြောပါတယ်”
ဒါ အရမ်းကွာတယ်။
ပထမစကားမှာ—
Market တစ်ခုလုံးကို သတ်မှတ်လိုက်တယ်။
ဒုတိယမှာ—
ကိုယ်တကယ်သိသလောက်ကိုပဲ ပြောတယ်။
အရင်—
“ဝန်ထမ်းတွေ မပျော်ဘူး”
အခု—
“နောက်ဆုံးအဖွဲ့အစည်းဆွေးနွေးပွဲမှာ လူငါးယောက်က အလုပ်ချိန်နဲ့ပတ်သက်ပြီး မကျေနပ်ချက် ပြောပါတယ်”
အရင်—
“သားက စာကိုစိတ်မဝင်စားဘူး”
အခု—
“ဒီတစ်ပတ် ညသုံးရက် Homework မလုပ်ခဲ့ဘူး”
ဘယ်ဟာ ပိုပြင်လို့ရလဲ?
ဒုတိယ။
တိကျတဲ့အချက်က တိကျတဲ့လုပ်ရပ်ကို ဖွင့်ပေးတယ်။
ကျယ်လွန်းတဲ့အယူအဆက ဒေါသနဲ့တံဆိပ်ပဲ ဖန်တီးတတ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၇၆၊ သန္ဒကသုတ် ကိုလည်း အလင်းယူရမယ်။
အဲဒီသုတ်မှာ အရှင်အာနန္ဒာက သေချာအားကိုးလို့မရတဲ့ သင်ကြားမှုအမျိုးအစားတွေကို ရှင်းပြရာမှာ—အစဉ်အလာကနေ လက်ဆင့်ကမ်းတာကိုပဲ အမှန်ယူသူရဲ့ သင်ကြားချက်မှာ မှန်တာလည်း ပါနိုင်၊ မမှန်တာလည်း ပါနိုင်ကြောင်း၊ ယုတ္တိနဲ့ လေ့လာစဉ်းစားပြီး ပြောသူမှာလည်း အကြောင်းပြချက်ကောင်းတာ၊ မကောင်းတာ၊ အမှန်ဖြစ်တာ၊ မမှန်ဖြစ်တာ ရှိနိုင်ကြောင်း ရှင်းထားတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီဟာအရမ်းအရေးကြီးတယ်။
Logic ရှိတာနဲ့ Fact မဖြစ်ဘူး။
တစ်ယောက်က အကြောင်းပြချက် အရမ်းကောင်းတယ်။
နားထောင်ရင် “ဟုတ်တာပဲ” ထင်တယ်။
ဒါပေမယ့် အခြေခံ data မှားနေရင်?
အဆုံးသတ်လည်း မှားနိုင်တယ်။
ဥပမာ—
ဆိုင်တစ်ဆိုင်ရဲ့ ရောင်းအားကျတယ်။
Manager ပြော—
“လမ်းမမှာကားပါကင်ခက်လို့ Customer မလာတာ”
ယုတ္တိရှိတယ်။
ကားပါကင်ခက်ရင် လူနည်းနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် တကယ့် data ကိုကြည့်တော့—
Online order ကပါ ကျနေတယ်ဆို?
အခု parking တစ်ခုတည်း မဖြေတော့ဘူး။
ဒါကြောင့်—
အကြောင်းပြချက်ကောင်းတာကို လေးစား။
ဒါပေမယ့် အချက်အလက်နဲ့ ပြန်တိုက်။
ဒကာကြီးတို့…
တစ်ခါတလေ အယူအဆက အရမ်းကြာကြာပြောလာတာကြောင့် အချက်အလက်လိုဖြစ်သွားတယ်။
“ဒီဝန်ထမ်းက မယုံရဘူး”
လူတစ်ယောက်ပြော။
နောက်တစ်ယောက်က ထပ်ပြော။
အဖွဲ့ထဲမှာ လပိုင်းကြာ။
နောက်ဆုံး လူသစ်ဝင်လာတောင်—
“သူက မယုံရဘူး”
သိပြီးသားလိုဖြစ်နေတယ်။
မေး—
ဘာဖြစ်ခဲ့လို့?
အဖြစ်အပျက်က ဘာလဲ?
ဘယ်အချိန်?
ဘယ်နှကြိမ်?
ဘယ်သူတွေ့?
အခုတောင် ဖြစ်နေသေးလား?
တစ်ခါတလေ အရင်းမှာ—
နှစ်နှစ်အရင်က အမှားတစ်ခု။
အဲဒီအမှားက လူတစ်ယောက်ရဲ့ Identity ဖြစ်သွားတယ်။
ဒါ မတရားဘူး။
ဒီလိုပဲ မိသားစုထဲမှာ—
“အငယ်ကတော့ အမြဲပျင်းတယ်”
ကလေးငယ်တုန်းက အလေ့အထတစ်ခု။
အသက်နှစ်ဆယ်ဖြစ်တာတောင် Label မပျောက်။
“အကြီးက စိတ်တိုတယ်”
သူပြောင်းလဲနေပြီလည်း အိမ်က မပြောင်း။
ဒကာကြီးတို့…
အယူအဆတစ်ခုကို မကြာခဏပြောတာက အချက်အလက်ဖြစ်မသွားဘူး။
ဒါ အရမ်းမှတ်ထား။
Social media မှာလည်း—
post တစ်ခုကို လူတစ်သောင်း share တယ်။
အမှန်ဖြစ်ပြီလား?
မဖြစ်မနေမဟုတ်ဘူး။
လူအများ Share တာက—
လူအများ Share တယ်ဆိုတဲ့အချက် ပဲသက်သေပြတယ်။
အကြောင်းအရာအမှန်ကို အလိုအလျောက် မသက်သေပြဘူး။
ဒီသဘော ကေသမုတ္တိသုတ်၊ စင်္ကီသုတ် နှစ်ခုလုံးနဲ့ ညီတဲ့ သတိဖြစ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့ အွန်လိုင်းခေတ်မှာ အချက်အလက်နဲ့ အယူအဆခွဲနိုင်မှုက သီလအထိ သက်ရောက်တယ်။
ဘာကြောင့်?
မသေချာတဲ့အကြောင်းကို အမှန်လို Share လိုက်ရင်—
လူတစ်ယောက်နာမည်ပျက်နိုင်တယ်။
အဖွဲ့အစည်းတစ်ခု ထိခိုက်နိုင်တယ်။
မိသားစုတစ်ခု ပျက်နိုင်တယ်။
တစ်ယောက်က Screenshot တစ်ပိုင်းပို့တယ်။
Context မသိ။
ဦးဇင်းတို့ချက်ချင်း—
“ဒီလူ မကောင်းဘူး”
ဆိုပြီး ပြန်ဖြန့်။
နောက်မှ အပြည့်အစုံကြည့်တော့ မတူဘူး။
စကားထွက်ပြီးပြီ။
ပြန်မသိမ်းနိုင်တော့ဘူး။
ဒါကြောင့်—
မသေချာသေးတာကို မသေချာသေးလို့ ပြောတာဟာ သမ္မာဝါစာနဲ့လည်း ဆိုင်တယ်။
“ကြားထားတာရှိတယ်၊ မစစ်ရသေးဘူး”
ဆိုရင် ပိုရိုးသားတယ်။
“ဒီအချက်က အတည်ပြုမထားရသေးဘူး”
ဆိုရင် ပိုကောင်းတယ်။
မသိတာကို “မသိသေးဘူး” ပြောနိုင်တာ—
ပညာနည်းတာ မဟုတ်။
ပညာတစ်မျိုး။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီအချက်ကို ဒီဃနိကာယ် ၁၊ ဗြဟ္မဇာလသုတ် အစပိုင်းကလည်း လှပစွာ အလင်းပေးတယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်နဲ့ သံဃာကို လမ်းခရီးမှာ တစ်ယောက်က ကဲ့ရဲ့၊ တစ်ယောက်က ချီးကျူးနေကြတယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က ရဟန်းတို့ကို ကဲ့ရဲ့သံကြားရင် ဒေါသမဖြစ်ဖို့၊ ချီးကျူးသံကြားရင်လည်း အလွန်ဝမ်းမြောက်ပြီး မမျောဖို့ သတိပေးတယ်။
ဘာကြောင့်?
စိတ်လှုပ်ရှားသွားရင်—
အဲဒီစကားထဲ ဘာမှန်၊ ဘာမမှန်ကို တိတိကျကျ ခွဲဖို့ခက်သွားတယ်။
စိတ်တည်ငြိမ်မှ—
ကဲ့ရဲ့ချက်ထဲ မမှန်တာကို မမှန်ကြောင်း၊ ချီးကျူးချက်ထဲ မှန်တာကို မှန်ကြောင်း ခွဲနိုင်တယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီဟာ “Data analysis” ထက်နက်တယ်။
ဘာကြောင့်?
အချက်အလက်ကို မှန်မှန်မြင်ဖို့—
စိတ်အခြေအနေကပါ အရေးကြီးတယ်။
ကိုယ်ဒေါသထွက်နေတယ်။
အချက်တစ်ခုကို ဘယ်လိုဖတ်မလဲ?
ကိုယ့်ဒေါသနဲ့ကိုက်သလို ဖတ်မယ်။
ကိုယ်အရမ်းချစ်နေတယ်။
ဘယ်လိုဖတ်မလဲ?
သူ့အမှားကို လျှော့မြင်မယ်။
ကိုယ်အရမ်းကြောက်နေတယ်။
ဘယ်လိုဖတ်မလဲ?
အန္တရာယ်အသေးကို အကြီးမြင်မယ်။
ကိုယ်အရမ်းလိုချင်နေတယ်။
အလားအလာအသေးကို အကြီးမြင်မယ်။
ဒါကြောင့်—
အချက်အလက်နဲ့ အယူအဆခွဲခြားခြင်းမှာ စိတ်နဲ့အချက်အလက် နှစ်ဖက်စလုံးကို စစ်ရတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လုပ်ငန်းရှင်တစ်ယောက်ကို စိတ်ကူးယဉ်ကြည့်။
ဒီအဖြစ်အပျက်ဟာ တကယ့်ကုမ္ပဏီသမိုင်းမဟုတ်ဘူး။ သင်ခန်းစာအတွက် ဖန်တီးထားတဲ့ဥပမာ။
သူက ကော်ဖီဆိုင်အသစ်ဖွင့်တယ်။
ပထမသုံးရက် လူအများကြီးလာတယ်။
သူက—
“Market fit ရပြီ။ နောက်ဆိုင်ငါးဆိုင်ဖွင့်မယ်”
ဆိုတယ်။
အချက်အလက်က?
သုံးရက် လူများတယ်။
အယူအဆက?
ရေရှည် Demand တည်တယ်။
တကယ်တော့ Opening promotion ကြောင့်လား?
မိတ်ဆွေတွေ လာတာလား?
အသစ်အဆန်းကြောင့်လား?
ပြန်လာတဲ့Customer ရှိလား?
ကုန်ကျစရိတ်ကိုက်လား?
မသိသေး။
ဒါကြောင့်—
Data point တစ်ခုကို Trend မလုပ်နဲ့။
တစ်ဖက်မှာ ဆိုင်ဖွင့်ပြီး ပထမနှစ်ရက် လူနည်းတယ်။
“အကုန်ပျက်ပြီ”
ဆိုတာလည်း တူတူ။
အချက်က နှစ်ရက်လူနည်း။
“Business မဖြစ်နိုင်” ဆိုတာ ယူဆချက်။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီလိုခွဲနိုင်ရင် အောင်မြင်မှုကြားလည်း မာနနည်းတယ်။
မအောင်မြင်မှုကြားလည်း ကြောက်စိတ်နည်းတယ်။
အကြောင်းက—
ကိုယ်က အဖြစ်မှန်သိသလောက်ကိုပဲ တင်တယ်။
ဒီသဘောတရားကို သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၁၅၊ ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ် ရဲ့ အလင်းနဲ့ နက်နက်စဉ်းစားလို့ရတယ်။
ဒီသုတ်တော်မှာ လောကဟာ “ရှိတယ်”၊ “မရှိဘူး” ဆိုတဲ့ အစွန်းနှစ်ဖက်အပေါ် မှီတွယ်တတ်ပြီး၊ ဖြစ်ပေါ်မှုကို ဖြစ်ပေါ်မှုအတိုင်း၊ ချုပ်ငြိမ်းမှုကို ချုပ်ငြိမ်းမှုအတိုင်း မှန်ကန်သောပညာဖြင့်မြင်သူဟာ အဲဒီအစွန်းနှစ်ဖက်ကို မဖမ်းကြောင်း ရှင်းထားတယ်။
ဒီသုတ်ကို modern fact-checking အကြောင်းဟောတာလို့ မပြောရဘူး။
ဒါပေမယ့် အလင်းတစ်ခုရတယ်—
လူ့စိတ်က အလျင်စလို အစွန်းသတ်မှတ်တတ်တယ်။
“ကောင်းတယ်”
“ဆိုးတယ်”
“အောင်မယ်”
“ရှုံးမယ်”
“ဒီလူက အမြဲဒီလို”
“သူဘယ်တော့မှမပြောင်းဘူး”
“Company ကအဆုံးသတ်ပြီ”
“ကျွန်တော်တို့ အကောင်းဆုံး”
ဒီလို categorical conclusion တွေကို အမြန်လုပ်တယ်။
ပညာကတော့—
ဘာဖြစ်ပေါ်နေတာလဲ ကြည့်။
ဘာအကြောင်းရှိလဲ ကြည့်။
ဘာချုပ်ငြိမ်းသွားလဲ ကြည့်။
ဖြစ်စဉ်ကိုကြည့်။
Label နဲ့ မဖမ်း။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အယူအဆတွေက မကောင်းတာပဲလား?
မဟုတ်ဘူး။
မှန်တဲ့အယူအဆက အလုပ်လုပ်ဖို့ကူညီတယ်။
ဥပမာ—
“ဒီ Customer အုပ်စုက ဒီဝန်ဆောင်မှုလိုနိုင်တယ်”
ယူဆချက်။
ကောင်းတယ်။
ပြီးရင် စမ်း။
“ဒီနည်းနဲ့အချိန်လျှော့နိုင်တယ်”
ယူဆချက်။
ကောင်းတယ်။
စမ်း။
“ကလေးက စကားမပြောတာ အရှက်ကြောင့်ဖြစ်နိုင်တယ်”
ယူဆချက်။
ကောင်းတယ်။
နူးညံ့စွာ မေး။
ပြဿနာက—
ယူဆချက်ရှိတာမဟုတ်ဘူး။ ယူဆချက်ကို fact အဖြစ် မသိမသာအဆင့်မြှင့်တာ။
ဒီကွာခြားချက်။
အဖွဲ့အစည်းမှာ ယူဆချက်ကို ရှင်းရှင်း label လုပ်။
“ကျွန်တော့်ယူဆချက်က…”
ဆို။
အဲဒီစကား အရမ်းတန်ဖိုးရှိတယ်။
ဘာကြောင့်?
အခြားလူကို—
“ဒီဟာ စမ်းလို့ရတဲ့အမြင်”
ဆိုတာ သိစေတယ်။
“အမှန်တရားဆုံးဖြတ်ပြီးပြီ”
လို့မခံစားရတော့ဘူး။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီလိုပဲ—
“ကျွန်တော်သိသလောက်…”
“လက်ရှိအချက်အလက်အရ…”
“ဒီအချက်က အတည်မပြုရသေးဘူး…”
“ဒီဟာ ကျွန်တော့်အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုချက်…”
ဒီလိုစကားတွေဟာ အားနည်းတဲ့စကားမဟုတ်ဘူး။
ပညာရှိတဲ့ precision။
လူတစ်ယောက် အရာတိုင်းမှာ—
“သေချာတယ်”
ပြောတာကို မာနကြီးသူအဖြစ် မြင်နိုင်တယ်။
တကယ်ပညာရှိသူက—
ဘယ်ဟာသိ၊ ဘယ်ဟာမသိ၊ ဘယ်ဟာယူဆ—
ခွဲနိုင်တယ်။
ဒီသဘော MN 95 နဲ့ တော်တော်နက်နက်ကိုက်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ အဖွဲ့အစည်းမှာ “data-driven” လို့ပြောတယ်။
ဒါပေမယ့် Data ရှိတာနဲ့ interpretation မလိုတော့ဘူးလား?
မဟုတ်ဘူး။
နံပါတ်ကို ဘယ်လိုဖတ်မလဲ?
Context ဘာလဲ?
Measurement မှန်လား?
Sample ကိုက်လား?
ကာလဘယ်လောက်?
အခြားအကြောင်းတွေရှိလား?
ဆိုတာ စဉ်းစားရတယ်။
ဒါကြောင့်—
Data နဲ့ Meaning မတူဘူး။
ဥပမာ—
Revenue ၂၀ ရာခိုင်နှုန်းတက်တယ်။
Data။
“Business ပိုကျန်းမာလာတယ်”
ဒါ interpretation။
Cost ၅၀ ရာခိုင်နှုန်းတက်နေရင်?
Profit ကျနေရင်?
Debt တိုးနေရင်?
အခု Revenue တက်တာတစ်ခုတည်းနဲ့ “ပိုကောင်း” မပြောနိုင်ဘူး။
ဝန်ထမ်း Turnover ကျတယ်။
Data။
“ဝန်ထမ်းတွေပျော်တယ်”
Interpretation။
အလုပ်အခွင့်အရေးမရှိလို့ မထွက်တာဖြစ်နိုင်လား?
မသေချာ။
ဒကာကြီးတို့…
ကိန်းဂဏန်းတစ်ခုက သူ့ဘာသာအဓိပ္ပာယ်မပြည့်ဘူး။
ဒါ ခေတ်သစ်စီမံခန့်ခွဲမှုအလင်းပဲ။
ဓမ္မသက်သေမဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် အယူအဆကို fact မလုပ်ဖို့ သတိပေးတယ်။
ဒီမှာ mathematics/science ကိုလည်း သတိထားပြီး အလင်းယူလို့ရတယ်။
တိုင်းတာချက်ဆိုတာ မေးတဲ့မေးခွန်း၊ အသုံးပြုတဲ့နည်း၊ အတိုင်းအတာအလိုက် အဓိပ္ပာယ်ရတယ်။
“နံပါတ်ရှိတယ်” ဆိုတာနဲ့ နံပါတ်ဖတ်ပုံမှန်တယ်လို့ မဆိုနိုင်ဘူး။
ဒါကြောင့်—
နံပါတ်မရှိဘဲ ထင်ရာပြောတာလည်းမကောင်း။
နံပါတ်ရှိတယ်ဆိုပြီး အဓိပ္ပာယ်ဖွင့်ဆိုမှုကို fact လို့လုပ်တာလည်း မကောင်း။
ဒကာ ဒကာမတို့…
မိသားစုဘဝမှာလည်း ဒီအချက်က အရမ်းလိုတယ်။
အမေက—
“သား မနက်တိုင်း ဖုန်းကြည့်တယ်”
အချက်။
“သား ဘဝကိုပျက်တော့မယ်”
အယူအဆ။
ဖြစ်နိုင်လား?
တချို့ကိစ္စမှာ အလေ့အထမကောင်းနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် သက်သေအရ ဘာပြဿနာဖြစ်နေလဲကြည့်။
အိပ်ချိန်ထိခိုက်လား?
စာကျလား?
ဆက်ဆံရေးလျော့လား?
အချိန်ဆုံးလား?
အဲဒီအချက်နဲ့ပြော။
“မင်းဘဝပျက်မယ်”
ဆိုတဲ့ကြောက်စကားထက်—
“ဒီတစ်ပတ် ညလေးရက် ဖုန်းကြည့်လို့ အိပ်ချိန်နှစ်နာရီနောက်ကျနေတယ်”
ဆိုရင် တိကျတယ်။
ပြင်လို့ရတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဇနီးခင်ပွန်းကြား—
“ရှင် ကျွန်မကို ဘယ်တော့မှမနားထောင်ဘူး”
ဒါ opinion ကျယ်လွန်းတယ်။
အစား—
“မနေ့က ကျွန်မပြောနေတဲ့အချိန် နှစ်ကြိမ် စကားမဆုံးခင် ဖုန်းကိုပြန်ကြည့်သွားတယ်။ အဲဒီအခါ ကျွန်မကို မနားထောင်သလို ခံစားရတယ်”
ဒီမှာ—
အချက်နဲ့ feeling ခွဲထားတယ်။
“ဖုန်းကြည့်သွားတယ်” — အချက်။
“မနားထောင်သလို ခံစားရတယ်” — ကိုယ့်အတွေ့အကြုံ။
“ရှင်ကျွန်မကို မချစ်ဘူး” — ဒီအဆင့်က inference ဖြစ်သွားတယ်။
အဲဒီအဆင့်ကို မခုန်ရင် ဆွေးနွေးရလွယ်တယ်။
ဒါ ဆက်ဆံရေးမှာ အရမ်းအရေးကြီးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Feedback တရားတုန်းက ဦးဇင်းတို့ပြောခဲ့သလို—
တစ်ယောက်က အကြံပေးတယ်။
ဒီနေ့တော့ Feedback ကိုခံပုံမဟုတ်ဘဲ—
Feedback ထဲမှာ fact ဘာလဲ၊ interpretation ဘာလဲ ခွဲကြည့်။
“မင်း presentation က ဆိုးတယ်”
ဒါ opinion။
“Slide 20 ခုထဲ 12 ခုမှာစာအများကြီးရှိလို့ နောက်တန်းကမဖတ်နိုင်ဘူး”
ပိုတိကျတဲ့ observation။
“မင်းက communication မကောင်းဘူး”
တံဆိပ်။
“Meeting မှာ အဖွဲ့ဝင်နှစ်ယောက် စကားမဆုံးခင် သုံးကြိမ်ဖြတ်ပြောခဲ့တယ်”
Observation။
အဲဒီကနေ—
“စကားဖြတ်တတ်တာများတယ်”
ဆိုတဲ့ pattern ကို ထပ်စစ်။
ဒီလို သင်ယူ။
ဒကာကြီးတို့…
လူတစ်ယောက်ကို label တပ်တဲ့အခါ—
အယူအဆက လူတစ်ယောက်လုံး ဖြစ်သွားတယ်။
“ပျင်းတယ်”
“ခက်တယ်”
“မယုံရဘူး”
“မာနကြီးတယ်”
“အသုံးမကျဘူး”
“အမြဲတမ်းအမှားလုပ်တယ်”
ဒီစကားတွေမှာ—
အများအားဖြင့် observable behavior က ပျောက်နေတယ်။
အဲဒီတော့ သူဘာပြင်ရမလဲမသိ။
“မင်းပျင်းတယ်”
ဆိုရင် ဘာပြင်?
“ဒီအပတ်အလုပ်ငါးခုထဲ သုံးခု Deadline ကျော်တယ်”
ဆိုရင် ပြင်နိုင်တယ်။
ဘာကြောင့် Deadline ကျော်လဲ စစ်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် Leader တွေ—
လူကို label မတပ်ခင် လုပ်ရပ်ကို ဖော်ပြ။
ဒီဟာ လောကီစီမံခန့်ခွဲမှုအကြံပါ။
ဘုရားဟော management rule လို့ မတင်ဘူး။
ဒါပေမယ့် လူအပေါ်အယူအဆကို အမှန်လိုမဖမ်းဖို့ ဓမ္မနဲ့ ကိုက်ညီတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၁၀.၉၃၊ ဒိဋ္ဌိသုတ် ကလည်း အမြင်ဖမ်းဆုပ်မှုရဲ့ အန္တရာယ်ကို နားလည်ဖို့ကောင်းတယ်။
အဲဒီသုတ်မှာ အယူဝါဒအမျိုးမျိုးကို “ဒါတစ်ခုတည်းသာ အမှန်၊ ကျန်တာအမှား” လို့ ဖမ်းဆုပ်နေတဲ့အခြေအနေကို ဖော်ပြပြီး၊ အဲဒီအမြင်တွေကိုယ်တိုင် အကြောင်းတရားပေါ် မှီပြီးဖြစ်လာတဲ့၊ ပြုလုပ်ထားတဲ့၊ ပြောင်းလဲနိုင်တဲ့အရာဖြစ်ကြောင်း ပြန်လည်ဆင်ခြင်စေတယ်။
ဒီသုတ်က လုပ်ငန်း opinion အကြောင်းမဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် ဦးဇင်းတို့အတွက် နက်တဲ့အလင်း—
ကိုယ့်အမြင်ကို ကိုယ့်အတ္တနဲ့ မချည်။
“ငါ့အမြင်”
ကနေ—
“ငါ”
ဖြစ်သွားရင်—
တစ်ယောက်က အမြင်ကိုမေးခွန်းထုတ်တဲ့အခါ ကိုယ့်ကိုတိုက်ခိုက်တယ်လို့ ခံစားတယ်။
ဒါကြောင့် Meeting ထဲမှာ idea တစ်ခုကို ပြောပြီး—
“ဒါကျွန်တော့်လက်ရှိအမြင်၊ ပိုကောင်းတဲ့အချက်ရှိရင် ပြောင်းနိုင်တယ်”
ဆိုတဲ့စိတ်ထားက တန်ဖိုးကြီးတယ်။
မဟုတ်ရင်—
ကိုယ့်Idea ကို ကိုယ့်ဂုဏ်နဲ့ကာကွယ်။
Data ဆန့်ကျင်လာလည်း မပြောင်း။
ဒါအန္တရာယ်။
ဒကာကြီးတို့…
အချက်အလက်နဲ့အယူအဆခွဲနိုင်ဖို့ နောက်ထပ်အရေးကြီးတဲ့အရာက—
ရင်းမြစ်။
ဒီအချက်ကို ဘယ်ကရတာလဲ?
ကိုယ်မြင်တာလား?
တစ်ယောက်ပြောတာလား?
တတိယလူဆီကကြားတာလား?
စာရွက်စာတမ်းရှိလား?
မှတ်တမ်းရှိလား?
နောက်ထပ်တစ်ရင်းမြစ်နဲ့တိုက်စစ်ထားလား?
ဒီလို။
“သူ့အကြောင်း ကြားတယ်”
ကနေ—
“သူဒီလိုလုပ်တယ်”
မခုန်နဲ့။
ဒီဟာ စင်္ကီသုတ်နဲ့ သန္ဒကသုတ်က အလွန်ကောင်းတဲ့ သတိပေးမှု။ အစဉ်အလာ၊ ကြားသိမှု၊ ဆင်ခြင်မှုတို့ဟာ မှန်နိုင်သလို မမှန်လည်းဖြစ်နိုင်တာကြောင့် အဲဒီအဆင့်ကို အဲဒီအဆင့်လို့သိထားဖို့ လိုတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ “Reliable source” လို့ ကြားရင်—
“ဒီလူက အမြဲမှန်တယ်”
ဖြစ်သွားတယ်။
အဲဒါလည်း သတိထား။
ရင်းမြစ်ကောင်းဆိုတာ ယုံကြည်နိုင်မှု မြင့်တယ်။
ဒါပေမယ့် အမှားမဖြစ်နိုင်တော့တာ မဟုတ်။
ကျွမ်းကျင်သူလည်း သူ့နယ်ပယ်အပြင်မှာ မှားနိုင်တယ်။
အရာအားလုံးမှာ သိတဲ့လူမရှိဘူး။
ဒါကြောင့်—
သူဘယ်သူလဲ? ကိုကြည့်။
ပြီးတော့—
ဒီအကြောင်းအရာမှာ သူ့အထောက်အထားဘာလဲ?
ကိုလည်းကြည့်။
MN 47 ရဲ့ စူးစမ်းစစ်ဆေးမှုအလင်းကို ဒီနေရာမှာ သတိရလို့ကောင်းတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
အချက်အလက်နဲ့အယူအဆ ခွဲတယ်ဆိုတာ—
အရာအားလုံးကို နံပါတ်ဖြစ်မှ ယုံရမယ်လို့ မဆိုဘူး။
လူ့ဘဝမှာ qualitative information ရှိတယ်။
ခံစားချက်လည်း အရေးကြီးတယ်။
ဥပမာ—
“ဒီအလုပ်ကြောင့် ကျွန်မအရမ်းပင်ပန်းနေတယ်”
ဒီဟာ သူ့ကိုယ်ပိုင်အတွေ့အကြုံအဖြစ် အချက်အလက်တစ်ခု။
သူ့ခံစားချက်ကို—
“မင်းမပင်ပန်းပါဘူး”
လို့ ကိုယ်က အပြင်ကနေ ဖျက်လို့မရဘူး။
ဒါပေမယ့်—
“ဒါကြောင့် Company က မကောင်းဘူး”
ဆိုတာတော့ နောက်ထပ် interpretation။
ဒီနှစ်ခုခွဲ။
ခံစားချက်က အဖြစ်မှန်မဟုတ် လို့ပဲ အကုန်ပယ်တာလည်း မှားတယ်။
သူခံစားနေရတာက သူ့အတွင်းအတွေ့အကြုံအဖြစ် တကယ်ရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် ခံစားချက်က ထွက်လာတဲ့ conclusion အားလုံး မှန်တယ်လို့ မဆိုနိုင်ဘူး။
ဒကာကြီးတို့…
ဥပမာ—
“ငါကြောက်နေတယ်”
ဒါ အတွင်းအတွေ့အကြုံ။
မှန်တယ်။
“ဒါကြောင့် ဒီအလုပ် အန္တရာယ်အရမ်းကြီးတယ်”
မဖြစ်မနေမမှန်။
စစ်ရမယ်။
“ငါစိတ်မချမ်းသာဘူး”
အတွင်းအတွေ့အကြုံ။
“ဒါကြောင့် သူငါ့ကို မုန်းတယ်”
ယူဆချက်။
ဒီလိုခွဲ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီအချက်ဟာ တရားကျင့်မှုမှာ အရမ်းနက်တယ်။
စိတ်ထဲ အတွေးတစ်ခုလာတယ်။
“ငါမဖြစ်နိုင်ဘူး”
ဒီအတွေး ဖြစ်နေတယ်ဆိုတာ အချက်။
ဒါပေမယ့် အတွေးရဲ့ content—
“တကယ်ငါမဖြစ်နိုင်ဘူး”
ဆိုတာ အမှန်လား?
မသေချာ။
ဒကာကြီးတို့ တော်တော်များများ—
အတွေးရှိနေတယ်ဆိုတာနဲ့ အတွေးမှန်တယ်လို့ ရောတတ်တယ်။
စိတ်က—
“သူငါ့ကိုမကြိုက်ဘူး”
ဆိုတဲ့အတွေးထုတ်တယ်။
အခု အချက်က—
“မကြိုက်ဘူးဆိုတဲ့ အတွေးရှိတယ်”
ပဲ။
“သူတကယ်မကြိုက်” ကိုတော့ မသိသေး။
ဒီကွာခြားချက်ကို သတိနဲ့ မြင်နိုင်ရင် စိတ်ဒုက္ခ အများကြီးလျော့တယ်။
ဒကာကြီးတို့…
MN 18 ရဲ့ ဖဿ၊ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ အတွေး၊ ဆက်လက်ပွားများမှု အစဉ်ကို ဒီနေရာမှာ ပြန်စဉ်းစား။ စိတ်က အတွေ့အကြုံကို လက်ခံပြီးနောက် အဓိပ္ပာယ်တပ်၊ စဉ်းစား၊ ဆက်ပွားသွားတတ်တာကို မြင်နိုင်ရင် အတွေးရဲ့အဆုံးကို “အမှန်” လို့ မယူတော့ဘူး။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့ခေတ် AI နဲ့ပတ်သက်ပြီးလည်း ဒီတရား အရမ်းအရေးကြီးတယ်။
ဒီဟာ ခေတ်သစ်အသုံးချမှုပါ။ ဗုဒ္ဓဟောမဟုတ်ဘူး။
AI တစ်ခုက ဖြေတယ်။
စာက လှတယ်။
အကြောင်းပြချက်ကောင်းတယ်။
ဒါနဲ့ fact အလိုအလျောက်ဖြစ်သလား?
မဖြစ်ဘူး။
Search result တစ်ခုထွက်တယ်။
ဒါနဲ့ authority ဖြစ်သလား?
မဖြစ်ဘူး။
Screenshot ရှိတယ်။
Context မရှိဘူးဆို?
မပြည့်ဘူး။
ဒါကြောင့်—
fluency နဲ့ truth မတူဘူး။
ဒီသဘော ဦးဇင်းတို့ရဲ့ project rule တင်မဟုတ်ဘူး။
စင်္ကီသုတ်၊ သန္ဒကသုတ်တို့မှာ လက်ခံယုံကြည်မှု၊ အစဉ်အလာ၊ reasoning တို့ကို အမှန်တရားနဲ့ မရောဖို့ နက်တဲ့ဓမ္မအုတ်မြစ်ရှိတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
တစ်ချို့လူက—
“ကျွန်တော်က data ပဲကြည့်တယ်၊ opinion မကြည့်ဘူး”
ဆိုတယ်။
အဲဒီစကားကိုလည်း သတိထား။
ဘာ data ကိုရွေးကြည့်သလဲ?
ဘာ data မကြည့်သလဲ?
ဘယ်ကာလယူသလဲ?
ဘယ်metric ရွေးသလဲ?
ဘယ်လိုနှိုင်းသလဲ?
ဒီရွေးချယ်မှုတွေမှာ interpretation ပါနေတယ်။
ဒါကြောင့် အကောင်းဆုံးစိတ်ထားက—
“ငါ့မှာ bias မရှိဘူး” မဟုတ်။
“ငါ့မှာ bias ရှိနိုင်တယ်၊ စစ်မယ်”
ဆိုတာ။
ဒီဟာ ပိုပညာရှိတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ကိုယ်ကြိုက်တဲ့ idea ကို support လုပ်တဲ့ data တွေကိုပဲ မှတ်မိတတ်တယ်။
မကြိုက်တဲ့ data ကို—
“အဲဒါ exception”
ဆိုပြီး ဖယ်တတ်တယ်။
ဒါ လူ့စိတ်မှာ ဖြစ်နိုင်တဲ့ဘက်လိုက်မှု။
ဦးဇင်းတို့ ဒီနေရာမှာ ခေတ်သစ်စိတ်ပညာကို ဓမ္မသက်သေအဖြစ် မသုံးဘူး။
လက်တွေ့အလင်းအဖြစ်ပဲ ပြောတာ။
ဓမ္မဘက်ကတော့—
လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ ရှိတဲ့စိတ်ဟာ မြင်ပုံဆုံးဖြတ်ပုံကို ထိခိုက်စေနိုင်တာကို အများကြီး သတိပေးထားတယ်။
ဒါကြောင့်—
ကိုယ်အရမ်းလိုချင်တဲ့ဆုံးဖြတ်ချက်မှာ—
အထူးစစ်။
ကိုယ်အရမ်းမုန်းတဲ့လူအကြောင်းမှာ—
အထူးစစ်။
ကိုယ်အရမ်းကြောက်တဲ့အရာမှာ—
အထူးစစ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အချက်အလက်နဲ့ အယူအဆခွဲတဲ့လူဟာ စကားပြောတဲ့အခါ အလွန်နူးညံ့လာတတ်တယ်။
ဘာကြောင့်?
အဆုံးစွန်သတ်မှတ်ချက်နည်းလာလို့။
“မင်းက တာဝန်မရှိဘူး”
အစား—
“ဒီအလုပ် Deadline နှစ်ကြိမ်ကျော်နေတယ်”
ပြော။
“မင်းက ငါ့ကို မချစ်ဘူး”
အစား—
“ငါပြောတဲ့အချိန် မကြာခဏဖုန်းကြည့်နေတာကြောင့် ငါအရေးမပါတဲ့ခံစားချက် ဖြစ်တယ်”
ပြော။
“ဒီ Product ဆိုးတယ်”
အစား—
“စမ်းသုံးသူငါးယောက်ထဲ လေးယောက်က Login လုပ်ရာမှာ အခက်အခဲရှိတယ်ပြောတယ်”
ပြော။
ဒီလိုစကားက—
ပိုတိကျ။
ပိုနားထောင်လွယ်။
ပိုပြင်လို့ရ။
ဒကာကြီးတို့…
အယူအဆကို fact လုပ်တဲ့အခါ အငြင်းပွားမှုကြီးတတ်တယ်။
တစ်ယောက်—
“မင်းငါ့ကိုမလေးစားဘူး”
တစ်ယောက်—
“လေးစားတယ်”
အခု ဘယ်လိုသက်သေပြ?
အဆုံးမရှိ။
အစား—
“မနေ့က လူရှေ့မှာ ကျွန်တော်ပြောနေတုန်း သုံးကြိမ်စကားဖြတ်တယ်။ အဲဒါကို ကျွန်တော်မလေးစားသလို ခံစားရတယ်”
အခု အဖြစ်အပျက်ရှိပြီ။
တစ်ဖက်က—
“ဟုတ်တယ်၊ ဖြတ်ပြောခဲ့တယ်”
ဝန်ခံနိုင်။
“ဒါပေမယ့် မလေးစားလို့မဟုတ်၊ အချိန်ကျော်နေလို့”
ရှင်းနိုင်။
အခု relationship ပေါ်ပြဿနာရဲ့ root ပိုရှင်း။
ဒါကြောင့်—
အချက်အလက်ကို ပြော။
ကိုယ့်ခံစားချက်ကို ကိုယ့်ခံစားချက်အဖြစ်ပြော။
သူ့ရည်ရွယ်ချက်ကို fact လို့မပြော။
ဒီလောက်လေးက အိမ်ထောင်ရေးစကားပြောပုံ အများကြီးပြောင်းနိုင်တယ်။
ဒကာကြီးတို့…
လုပ်ငန်းအတွင်းမှာလည်း Decision memo တစ်ခုရေးရင်—
အပိုင်းသုံးခုပဲ လုပ်ထားလို့ရတယ်။
ဒါ ဦးဇင်းတို့လက်တွေ့အသုံးချဖို့ စုစည်းပေးတာ၊ ဗုဒ္ဓဟောဖော်မြူလာ မဟုတ်ဘူးနော်။
သိထားသောအချက်။
ယူဆထားသောအချက်။
မသိသေးသောအချက်။
ဒီသုံးခု။
ဥပမာ—
သိထား—
လက်ရှိCustomer ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းက တစ်ခုတည်းသော Channel ကနေဝင်တယ်။
ယူဆ—
ဒီ Channel အားနည်းရင် Revenue ထိခိုက်နိုင်တယ်။
မသိသေး—
Channel ပြောင်းရင် အခြားနေရာက replacement လာမလာ။
အခု နောက်လုပ်ရမယ့်အလုပ်ရှင်းလာတယ်။
မသိသေးတာကို စမ်း။
ဒါ Pilot Test တရားနဲ့လည်း သဘာဝအတိုင်းဆက်တယ်။
Pilot Test ရဲ့အဓိကက—
ယူဆချက်ကို လက်တွေ့အချက်အလက်နဲ့ တွေ့ပေးတာ။
ဒါပေမယ့် ဒီနေ့ရဲ့အဓိကက Pilot မဟုတ်ဘူး။
ကိုယ့်ခေါင်းထဲကအရာ ဘာအမျိုးအစားလဲ သိတာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ Data ကလည်း မှားနိုင်တယ်။
ဒီကိုမမေ့နဲ့။
စာရင်းထည့်မှားနိုင်တယ်။
Measurement မှားနိုင်တယ်။
မေးခွန်းမမှန်နိုင်တယ်။
Sample မကိုက်နိုင်တယ်။
Report မှားနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့်—
“Data ရှိတယ်” ဆိုပြီး မာနမတက်။
Data source ကိုပါ စစ်။
ဒီနေရာမှာ MN 47 ရဲ့ စူးစမ်းမှု၊ MN 95 ရဲ့ အမှန်ထိန်းသိမ်းမှု၊ ကေသမုတ္တိသုတ်ရဲ့ မအလျင်စလိုလက်ခံမှုတို့ အားလုံး အသုံးဝင်တဲ့အလင်းပေးတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
အချက်အလက်နှင့် အယူအဆကို ခွဲခြားခြင်းမှာ နောက်ထပ်အရေးကြီးတာ—
အချိန်။
တစ်ချိန်က Fact ဖြစ်ခဲ့တာ အခုမဖြစ်တော့နိုင်ဘူး။
“Customer က ဒီFeature ကို မသုံးဘူး”
မနှစ်က Data။
အခု Product ပြောင်းပြီ။
Customer ပြောင်းပြီ။
မနှစ်က data နဲ့ ဒီနှစ်ဆုံးဖြတ်ရင်?
စစ်ရမယ်။
“ဒီဝန်ထမ်းက တစ်ခါအလုပ်မကောင်းဘူး”
သုံးနှစ်အရင်။
အခု training ရပြီးပြီလား?
ပြောင်းလဲပြီးပြီလား?
ဒီနေ့ကို မနေ့ကအချက်နဲ့ အမြဲသတ်မှတ်လို့မရဘူး။
အချက်အလက်မှာ ကာလရှိတယ်။
ဒါလည်း သိ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
နောက်တစ်ခု—
အချက်တစ်ခုနဲ့ အထွေထွေသတ်မှတ်ချက် မလုပ်နဲ့။
တစ်ယောက်က မရိုးသားတစ်ခါလုပ်တယ်။
အပြစ်ကြီးရင် တာဝန်ယူရမယ်။
ဒါပေမယ့်—
“ဒီမျိုးလူအားလုံး မရိုးသား”
မခုန်နဲ့။
မြို့တစ်မြို့မှာ အတွေ့အကြုံဆိုးတယ်။
“ဒီမြို့ကလူအားလုံး အဲဒီလို”
မလုပ်။
တစ်ခုသော Generation ကလူတစ်ယောက်နဲ့အဆင်မပြေ။
“ဒီခေတ်လူငယ်အကုန်…”
မလုပ်။
ဒါက အချက်တစ်ခုကို အုပ်စုတစ်ခုလုံးအပေါ် အယူအဆလုပ်တာ။
အဲဒီအယူအဆက မတရားမှုဖြစ်လာနိုင်တယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီလိုမှားတာဟာ Business တင်မဟုတ်။
လူမှုအသိုင်းအဝိုင်းအထိ သွားတတ်တယ်။
Rumor တစ်ခု။
အုပ်စုတစ်ခုလုံးကို အပြစ်တင်။
ဖြစ်ရပ်တစ်ခု။
လူမျိုး၊ အသက်အရွယ်၊ အလုပ်အကိုင်တစ်ခုလုံးကို သတ်မှတ်။
အဲဒီမှာ အယူအဆက ဒေါသနဲ့ပေါင်းရင် အန္တရာယ်ကြီးတယ်။
ဒါကြောင့်—
“ဘယ်သူ?”
“ဘယ်အချိန်?”
“ဘယ်ဖြစ်ရပ်?”
“ဘယ်လောက်?”
တိကျစေ။
စကားတိကျလာရင် အမုန်းတရားလည်း လျော့တတ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တရားဘက်မှာတော့ ဒီထက်နက်တယ်။
ကိုယ့်အမြင်ကို ကိုယ့်အတ္တနဲ့ တွဲဖမ်းနေသလား?
“ငါမှန်တယ်”
“ငါ့အယူအဆ”
“ငါ့သီအိုရီ”
“ငါ့အုပ်စု”
“ငါ့ဆရာ”
“ငါ့နည်း”
ဒီ “ငါ့” ဝင်လာရင်—
အမှန်စစ်ရခက်လာတယ်။
ဘာကြောင့်?
အယူအဆမှားတယ်ဆိုတာ—
ငါရှုံးတယ်
လိုခံစားလာလို့။
ဒါကြောင့် ပညာရှိတဲ့လူက—
အယူအဆတစ်ခုမှားတာကို ကိုယ့်ဘဝရှုံးတာမလုပ်ဘူး။
ပြင်တယ်။
ဒကာကြီးတို့…
တစ်နေ့ Team Member က—
“ဆရာ့ယူဆချက် မကိုက်ပါဘူး”
ပြော။
Leader က—
“အဲဒီလိုလား? Data ပြပါ”
ဆိုနိုင်ရင် ကောင်းတယ်။
Data ကြည့်ပြီး—
“ဟုတ်တယ်၊ ဒီတစ်ကြိမ် ငါမှားတယ်”
ဆိုနိုင်ရင် အရမ်းကောင်းတယ်။
Leader ရဲ့authority ကျသွားသလား?
တကယ်တော့ ယုံကြည်မှုတိုးနိုင်တယ်။
လူတွေ သိလာတယ်—
ဒီအဖွဲ့မှာ အမှန်က ရာထူးထက်ကြီးတယ်။
ဒါ Team culture ကောင်း။
ဒကာကြီးတို့…
တစ်ဖက်မှာ Team Member က Data အားလုံးမရှိဘဲ—
“Leader မှားတယ်”
ဆိုရင်?
သူလည်းတူတူစည်းလိုက်ရမယ်။
ရာထူးနိမ့်တာနဲ့ ကိုယ်အလိုအလျောက်မှန်တာမဟုတ်ဘူး။
အဖွဲ့မှာ အမှန်တရားရှာမယ်ဆို—
အားလုံးစည်းတူရမယ်။
Boss ရဲ့ opinion ကို fact မလုပ်။
Employee ရဲ့ feeling ကိုလည်း fact မလုပ်။
Customer ရဲ့ complaint ကိုလည်း universal truth မလုပ်။
Data ကိုလည်း context မရှိဘဲ final truth မလုပ်။
အားလုံးကို အမျိုးအစားမှန်ထား။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂၊ သဗ္ဗာသဝသုတ် ရဲ့ ယောနိသောမနသိကာရအလင်းကို ထည့်စဉ်းစားလို့ရတယ်။
အဲဒီသုတ်တော်မှာ ဘယ်အရာကို သင့်တော်စွာအာရုံပြုသင့်၊ ဘယ်အရာကို မသင့်တော်စွာအာရုံပြုမိလို့ အာသဝတရားတွေ ပေါ်တတ်ကြောင်း ရှင်းပြီး၊ မှန်ကန်စွာ အာရုံပြုရာမှာ ဒုက္ခ၊ ဒုက္ခသမုဒယ၊ ဒုက္ခနိရောဓ၊ ဒုက္ခနိရောဓဂါမိနီပဋိပဒါတို့ကို အာရုံပြုခြင်းဆီ ဦးတည်တယ်။
ဒီသုတ်ကို “data analysis” အကြောင်းလို့ မပြောရဘူး။
ဒါပေမယ့် သတိပေးတာက—
ဘာကို ဘယ်လိုကြည့်သလဲဆိုတာ အရေးကြီးတယ်။
တစ်ခုတည်းသောအချက်ကို မသင့်တော်စွာစဉ်းစားရင်—
အမြင်တောကြီးဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒီသဘောဟာ ဦးဇင်းတို့နေ့စဉ်စိတ်ဘဝမှာ အရမ်းကိုက်တယ်။
ဒကာကြီးတို့…
သူတစ်ယောက် message မပြန်။
စိတ်က တစ်နာရီလုံး—
“ဘာကြောင့်မပြန်တာလဲ”
“သူစိတ်ဆိုးလား”
“ငါဘာမှားလဲ”
“သူတခြားလူနဲ့ပြောနေသလား”
“မနက်ဖြန်ဘာဖြစ်မလဲ”
တစ်ခုမှ မသိသေး။
ဒါပေမယ့် စိတ်က အယူအဆတောကြီးဆောက်ပြီးသွားပြီ။
အဲဒီမှာ ယောနိသောမနသိကာရနဲ့ ပြန်မေး—
“အခုတကယ်သိတာဘာလဲ?”
စာမပြန်သေးဘူး။
ဒီလောက်။
လိုရင် နောက်မှမေး။
စိတ်ကို ဇာတ်လမ်းမတင်။
ဒီလိုအသုံးချ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အချက်အလက်နဲ့ အယူအဆခွဲခြားဖို့ အိမ်ပြန်ပြီး ချက်ချင်းလေ့ကျင့်လို့ရတဲ့နည်းတစ်ခု ရှိတယ်။
စာရွက်တစ်ရွက် ခွဲလိုက်။
ဘယ်ဘက်—
ဖြစ်ခဲ့တာ။
ညာဘက်—
ငါထင်တာ။
ဥပမာ—
ဖြစ်ခဲ့တာ — Manager က Proposal ကို ပယ်တယ်။
ငါထင်တာ — သူငါ့Idea ကို မကြိုက်ဘူး။
နောက်ထပ်—
ဖြစ်ခဲ့တာ — သူ “Budget မရှိသေးဘူး” ပြောတယ်။
ငါထင်တာ — Project မကောင်းလို့ပယ်တယ်။
ဒီလိုရေးလိုက်ရင်—
စိတ်ထဲရောထားတာ စာပေါ်မှာ ခွဲထွက်လာတယ်။
အဲဒီမှ—
“ဘာမေးရမလဲ?”
ပေါ်လာတယ်။
“Budget ရရင် ပြန်စဉ်းစားမလား?”
မေး။
အခုယူဆချက်ကို စစ်နိုင်တယ်။
ဒါ ဦးဇင်းတို့ လက်တွေ့အသုံးချဖို့ အဆိုပြုချက်ပဲ။
Canonical formula မဟုတ်ဘူး။
ဒကာကြီးတို့…
နောက်တစ်နည်း—
မိမိစကားမှာ “အမြဲ”၊ “ဘယ်တော့မှ”၊ “အားလုံး”၊ “လူတိုင်း” ဆိုတဲ့စကား ပေါ်လာရင် သတိထား။
“မင်းအမြဲနောက်ကျတယ်”
တကယ်အမြဲလား?
“ဘယ်သူမှ ငါ့ကို မကူညီဘူး”
တကယ်ဘယ်သူမှလား?
“Customer အားလုံးဒီလိုပဲ”
အားလုံးလား?
“ဒီ Project ဘယ်တော့မှမအောင်မြင်ဘူး”
ဘယ်လိုသိ?
ဒီစကားတွေက တစ်ခါတလေ အယူအဆကို အကြီးချဲ့ထားတဲ့ signal ဖြစ်တတ်တယ်။
သတိရရင်—
တိကျအောင်ပြန်ပြော။
“ဒီတစ်ပတ် သုံးရက်နောက်ကျတယ်”
“ဒီကိစ္စမှာ မျှော်လင့်ထားတဲ့အကူအညီ မရဘူး”
“Interview လုပ်ထားတဲ့ လူဆယ်ယောက်ထဲ ရှစ်ယောက်က…”
ဒီလို။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တိကျလာတာနဲ့ ဒေါသလည်း တစ်ခါတလေ အလိုအလျောက်လျော့တယ်။
“မင်းက ငါ့ကို အမြဲမလေးစားဘူး”
ဆိုရင် ဒေါသကြီး။
“ဒီနေ့ အစည်းအဝေးမှာ စကားနှစ်ကြိမ်ဖြတ်ပြောခဲ့တယ်”
ဆိုရင် ဖြေရှင်းစရာ တိကျတယ်။
ဒါကြောင့်—
တိကျခြင်းက မေတ္တာကိုကူညီတယ်။
ဘာကြောင့်?
လူတစ်ယောက်လုံးကို မသတ်မှတ်တော့ဘူး။
လုပ်ရပ်တစ်ခုကိုပဲ ပြင်တယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဦးဇင်းတို့အခု တစ်ချက်နက်နက်မေးကြည့်ရအောင်။
အယူအဆတွေကို ဘာကြောင့် အလွယ်တကူ fact လုပ်ကြတာလဲ?
အကြောင်းတစ်ခု—
မသေချာမှုကို လူ့စိတ်မကြိုက်လို့။
“မသိဘူး”
ဆိုရင် မအေးဘူး။
အဲဒီတော့ အဖြေတစ်ခု အမြန်လုပ်။
“သူမပြန်တာ ငါ့ကိုမကြိုက်လို့”
အခု အဖြေရှိပြီ။
မှန်မမှန်မသိပေမယ့် စိတ်က uncertainty ထက် story တစ်ခုကို ပိုသဘောကျတတ်တယ်။
လုပ်ငန်းမှာလည်း—
Sales ကျတယ်။
“ဈေးကြောင့်”
အဖြေတစ်ခုရပြီ။
အခုစိတ်အေး။
ဒါပေမယ့် မှားတဲ့အဖြေက စိတ်အေးပေးပေမယ့်—
မှားတဲ့လုပ်ရပ်ကို ဦးတည်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် ပညာရှိတဲ့လူက—
“မသိသေးဘူး”
ဆိုတဲ့အခြေအနေကို ခဏခံနိုင်ရမယ်။
ဒီဟာ အရမ်းအရေးကြီးတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
“မသိသေး” ဆိုတာလည်း အချက်အလက်တစ်ခု။
ဒါကို အရှက်မယူနဲ့။
“ဒီ Customer ဘာကြောင့်ထွက်သွားလဲ?”
မသိသေး။
ကောင်းတယ်။
စစ်မယ်။
“သားဘာကြောင့် စကားနည်းသွားလဲ?”
မသိသေး။
အရင်နားထောင်မယ်။
“ဒီProject ဘာကြောင့်နောက်ကျလဲ?”
မသိသေး။
Process ကြည့်မယ်။
ဒီလို။
ပညာမရှိတဲ့လူက မသိတာကို အမြန်ဖြည့်တယ်။
ပညာရှိတဲ့လူက—
မသိတာကို မသိသေးလို့ ထားနိုင်တယ်။
MN 95 ရဲ့ အမှန်တရားထိန်းသိမ်းမှုက ဒီနေရာမှာ ဦးဇင်းတို့ကို အရမ်းသင်ပေးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီသဘောကို လူတစ်ယောက်ရဲ့စိတ်ထဲအထိ ပိုနက်ကြည့်။
“ငါက မအောင်မြင်တဲ့လူ”
Fact လား?
ဘယ်လိုတိုင်း?
တစ်ခါ Project မအောင်မြင်တာ?
အဲဒါ event တစ်ခု။
“ငါမအောင်မြင်တဲ့လူ”
Identity opinion။
“ငါက စကားမပြောတတ်ဘူး”
Fact လား?
Presentation တစ်ကြိမ်ကြောက်ခဲ့တာ?
လေ့ကျင့်မှုမရှိသေးတာ?
“ငါ math မရဘူး”
Fact လား?
အခန်းတစ်ခန်းနားမလည်တာ?
Teaching method မကိုက်တာ?
ဒီလို ကိုယ့်အကြောင်းကို ကိုယ်ပြောတဲ့ negative story တွေကိုလည်း စစ်။
ကိုယ့်အယူအဆကြောင့် ကိုယ့်ဘဝမပိတ်နဲ့။
ဒကာကြီးတို့…
ဒါပေမယ့် positive story လည်း စစ်ရမယ်။
“ငါက အမြဲမှန်တယ်”
Opinion။
“ငါ့အတွေ့အကြုံရှိလို့ ဒီလုပ်ငန်းကို အပြည့်သိတယ်”
Opinion။
“ငါ့ကုမ္ပဏီက အကောင်းဆုံး”
Claim။
အထောက်အထား?
စစ်။
ဒီလို Positive bias ကိုလည်း စစ်။
အချက်အလက်နဲ့ အယူအဆခွဲခြားခြင်းဟာ—
ကိုယ့်ကိုအောက်ချဖို့ မဟုတ်၊ ကိုယ့်ကိုမှန်မှန်မြင်ဖို့။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီအချက်ဟာ အထူးသဖြင့် Founder တွေအတွက် အရေးကြီးတယ်။
Founder မှာ Vision ရှိရမယ်။
ယုံကြည်မှုရှိရမယ်။
ကိုယ့်Idea ကို အားပေးရမယ်။
ဒါပေမယ့်—
Vision ကို fact မလုပ်။
“ဒီလုပ်ငန်းက လူတစ်သန်းသုံးမယ်”
Vision။
“လူတစ်သန်းသုံးနေပြီ”
Fact မဟုတ်။
“ဒီပစ္စည်းက Market ကို ပြောင်းမယ်”
အမြင်။
အခုတကယ် Market share ဘယ်လောက်?
အချက်။
Investor ဆီမှာ အယူအဆကို အချက်လိုတင်ရင်—
မရိုးသားမှုဆီ သွားနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့်—
မျှော်မှန်းချက်ကို မျှော်မှန်းချက်လို့ပြော။
လက်ရှိအခြေအနေကို လက်ရှိအခြေအနေလို့ပြော။
သမ္မာဝါစာနဲ့ စီးပွားရေးယုံကြည်မှု နှစ်ဖက်စလုံးအတွက် အရေးကြီးတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
တစ်ခါတလေ စကားအသုံးအနှုန်းကလည်း အချက်အလက်ကို အယူအဆဖြစ်စေတယ်။
“ကုန်ကျစရိတ်တက်တယ်”
တိကျ။
“ကုန်ကျစရိတ် ပေါက်ကွဲနေတယ်”
အယူအဆဝင်လာပြီ။
“Complaint ငါးခုရတယ်”
တိကျ။
“Customer တွေ အရမ်းဒေါသထွက်နေပြီ”
ချဲ့ကားမှု ဖြစ်နိုင်တယ်။
“ဝန်ထမ်းနှစ်ယောက်ထွက်တယ်”
တိကျ။
“အဖွဲ့ပျက်နေပြီ”
တန်ဖိုးသတ်မှတ်ချက်။
ဒါကြောင့် Crisis အချိန်မှာ စကားကို အထူးတိကျစေ။
စကားကြီးလာလေလေ စိတ်ကြီးလာတတ်တယ်။
စိတ်ကြီးလာလေလေ ဆုံးဖြတ်ချက်မှားနိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဦးဇင်းတို့ Crisis ဖြစ်ချိန် စာရွက်ပေါ်ရေးလို့ရတယ်—
“သေချာသိတာ”
“ဖြစ်နိုင်တာ”
“မသိသေးတာ”
ဒီသုံးခု။
ဥပမာ Server ကျတယ်ဆိုပါစို့။
သေချာသိ—
Customer အချို့ service မရ။
ဖြစ်နိုင်—
Database problem ဖြစ်နိုင်။
မသိသေး—
Data ပျောက်မပျောက်။
အခု “Data အကုန်ပျောက်ပြီ” မပြောနဲ့။
မသိသေး။
စစ်။
ဒီကွာခြားချက်က Crisis communication မှာ အရမ်းတန်ဖိုးရှိတယ်။
ဒါ ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းလက်တွေ့အလင်းပါ။
ဓမ္မအလင်းကတော့—
မသိတာကို သိတယ်လို့မပြော။
အယူအဆကို အမှန်တရားအဖြစ် မတင်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီအချက်မှာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၂၄၊ ကာဠကသုတ် ရဲ့ နက်နဲတဲ့အချက်ကို တိုတောင်းစွာ အလင်းယူနိုင်တယ်။
အဲဒီသုတ်မှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က မြင်၊ ကြား၊ ခံစားသိ၊ သိမြင်ရသောအရာများကို သိတော်မူသော်လည်း အဲဒီအရာတွေအပေါ် “ငါသိတယ်၊ ငါမြင်တယ်၊ ဒီလိုပဲ” ဆိုတဲ့ ဖမ်းဆုပ်မှုနဲ့ မတွယ်ကြောင်း အလွန်နက်ရှိုင်းစွာ ဖော်ပြထားတယ်။
ဒီသုတ်တော်ကို နေ့စဉ် fact/opinion lesson တစ်ခုအဖြစ် လျှော့မယူရဘူး။
ဒါပေမယ့် နက်တဲ့သတိတစ်ခု—
မြင်သိမှုအပေါ် အတ္တနဲ့ဖမ်းမထား။
“ငါမြင်ပြီးပြီ၊ ဒါပဲ”
ဆိုတဲ့မာနဟာ အမှန်ရှာမှုကို ပိတ်တတ်တယ်။
ဒကာကြီးတို့…
မိမိမြင်ခဲ့တာတောင်—
Angle တစ်ခုက မြင်တာ။
Camera တစ်ခုကရိုက်တာ။
အချိန်တစ်ခုမှာ ဖြစ်တာ။
ဒါကြောင့် လူတစ်ယောက်ရဲ့ဖြစ်ရပ်ကို မြင်ပြီး—
“သူ့ဘဝတစ်ခုလုံး အဲဒီလို”
မလုပ်နဲ့။
ကိုယ်သိသလောက် ပြော။
ဒါ ရိုးသားမှု။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု ဒီတရားကို တစ်နေ့တာအသုံးချဖို့ ဦးဇင်းတို့ စကားငါးခွန်းပေးမယ်။
ဒါ ဗုဒ္ဓဟောစာရင်းမဟုတ်ဘူး။ လက်တွေ့လေ့ကျင့်မှုအဖြစ် စုစည်းထားတာ။
တစ်ခုခုကြားရင်—
“ဒါဘာဖြစ်ခဲ့တာလဲ?”
နောက်—
“ဒါကို ဘယ်သူတွေ့တာလဲ?”
နောက်—
“ငါက ဘာထပ်ထည့်စဉ်းစားထားလဲ?”
နောက်—
“ဘာမသိသေးလဲ?”
နောက်—
“ဘယ်လိုစစ်နိုင်မလဲ?”
ဒီငါးခွန်း။
ဒကာကြီးတို့…
ဒီငါးခွန်းနဲ့ Social media post တစ်ခုကြည့်။
“ဒီအစားအစာက ရောဂါတစ်ခုကို ပျောက်စေတယ်”
အချက်လား?
ဘယ် source?
သုတေသနအမျိုးအစားဘာ?
တစ်ယောက်အတွေ့အကြုံလား?
ကြော်ငြာလား?
မသိသေး။
ဒီလို ကျန်းမာရေးကိစ္စမှာ အထူးသတိထား။
ကိုယ်တိုင်စမ်းပြီး—
“ငါ့မှာကောင်းတယ်၊ လူတိုင်းကောင်းမယ်”
မလုပ်။
ဒါ အန္တရာယ်။
ဆေးဘက်ဆိုင်ရာကိစ္စက ပညာရှင်နဲ့ အထောက်အထားလိုတယ်။
ဓမ္မနဲ့ ဆေးပညာကို မရော။
ဒီကန့်သတ်ချက် အရေးကြီးတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဥပဒေကိစ္စလည်း အတူတူ။
“လူတွေပြောတာ ဒီဟာတရားမဝင်ဘူး”
လူတွေပြောတာ Evidence မဟုတ်။
သက်ဆိုင်ရာဥပဒေ၊ စည်းမျဉ်း၊ ပညာရှင် အတည်ပြုချက်လိုနိုင်တယ်။
ငွေကြေးကိစ္စ—
“ဒီရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု သေချာအမြတ်”
ဘယ်လိုသေချာ?
အနာဂတ် return ကို fact လုပ်မရဘူး။
ဒါကြောင့် လုပ်ငန်းရှင်တစ်ယောက်အတွက်—
“သိပြီးသားအရာ” နဲ့ “ခန့်မှန်းထားတဲ့အနာဂတ်” ကို ခွဲခြားနိုင်ခြင်းဟာ တာဝန်ယူမှု။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့တရားကို နောက်တစ်ဆင့်နက်ကြည့်မယ်။
အချက်အလက်နဲ့ အယူအဆခွဲတာက—
လောကီအလုပ်ကောင်းဖို့တင် မဟုတ်ဘူး။
ကိလေသာကို မြင်ဖို့လည်း အရေးကြီးတယ်။
စိတ်ထဲ ဒေါသရှိတယ်။
အချက်—
ဒေါသရှိတယ်။
စိတ်က ထပ်ပြော—
“သူက အရမ်းဆိုးလို့ ငါဒေါသထွက်တာ”
ဒီမှာ interpretation ဝင်လာပြီ။
သူ့အပြုအမူ မှားနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့်—
ကိုယ့်ဒေါသကို သူ့ပေါ်တစ်ခုတည်းပို့လိုက်ရင် ကိုယ့်ဘက်အခြေအနေ မမြင်တော့ဘူး။
“ငါ့မာနထိသွားလို့လား?”
“ငါ့လိုချင်တာမရလို့လား?”
“ငါပင်ပန်းနေလို့ အနည်းငယ်စကားတောင် အကြီးမြင်လား?”
ပြန်ကြည့်။
ဒါမှ ကိုယ့်စိတ်ကို သင်နိုင်တယ်။
ဒကာကြီးတို့…
တရားကျင့်တဲ့နေရာမှာ—
“အခု ဘာဖြစ်နေတယ်?”
ကို ကြည့်တာ အရေးကြီးတယ်။
“ငါမကောင်းဘူး”
မဟုတ်။
“အခုဒေါသရှိတယ်”
“အခုကြောက်တယ်”
“အခုမနာလိုဖြစ်တယ်”
ဒီလို။
အဖြစ်ပေါ်တာကို အဖြစ်ပေါ်တဲ့အတိုင်းကြည့်။
အဲဒါကို Identity မလုပ်။
ဒီသဘောက တရားကျင့်မှုအတွက် အရမ်းတန်ဖိုးရှိတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ Meditation မှာ—
“ဒီနေ့စိတ်ပျံ့တယ်”
အချက်။
“ငါတရားမရဘူး”
အယူအဆ။
“ဒီနေ့ဒေါသများတယ်”
အချက်။
“ငါအကုသိုလ်များတဲ့လူ”
Identity conclusion။
ဒီလိုမလုပ်နဲ့။
ဖြစ်တာကိုသိ။
အကြောင်းကြည့်။
ပြန်လေ့ကျင့်။
ဒါမှ စိတ်ကို တိကျစွာသိလာတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
အချက်ကို အချက်အဖြစ်သိတာ သတိ။
အကြောင်းကို အကြောင်းအတိုင်းခွဲတာ ပညာ။
မမှန်တာမပြောတာ သီလ။
ဒီသုံးခုတောင် ဒီခေါင်းစဉ်ထဲမှာရှိတယ်။
ဒါကြောင့် “fact vs opinion” က Business skill တစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။
မှန်ကန်စွာပြောတတ်မှု။
မှန်ကန်စွာမြင်တတ်မှု။
ကိုယ့်အမြင်ကို မဖမ်းတတ်မှု။
အဲဒီအထိ သွားတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ ရင်းနှီးတဲ့သူတစ်ယောက်က ကိုယ့်ကို—
“မင်းက အရင်လိုမဟုတ်တော့ဘူး”
ပြောတယ်။
ဒီစကားက Fact လား?
Opinion။
ဒါကို ဒေါသမထွက်ဘဲ—
“ဘယ်လိုအရာတွေကို မြင်လို့ ဒီလိုထင်တာလဲ?”
မေး။
သူက—
“အရင်က ဖုန်းခေါ်ရင်ပြန်ခေါ်တယ်၊ ဒီနှစ်လမှာ လေးကြိမ်မပြန်ဘူး။ တွေ့ရင်လည်း အလုပ်အကြောင်းပဲပြောတယ်”
ဆို။
အခု data ရပြီ။
ဒီထဲက တချို့မှန်တယ်။
အခုကိုယ်ပြန်ကြည့်လို့ရတယ်။
Opinion ကို observation ဆီ ပြန်ခေါ်နိုင်ရင် ဆက်ဆံရေးပိုကျန်းမာတယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ကိုယ်က Feedback ပေးတဲ့အခါလည်း—
“မင်းက မကောင်းဘူး”
မပြော။
“ဒီအဖြစ်အပျက်ကိုတွေ့တယ်”
ပြော။
“ဒီလိုအကျိုးဖြစ်တယ်”
ပြော။
“ငါ့အမြင်က…”
လို့ အမြင်ကို label လုပ်။
ဒီလိုဆို တစ်ဖက်က ပိုနားထောင်နိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု အကြီးဆုံးတရားတစ်ခု—
အမြင်အားလုံးကို ပစ်ရမယ်လို့ ဒီတရားမပြောဘူး။
သမ္မာဒိဋ္ဌိရှိတယ်။
မှန်ကန်တဲ့အမြင်ဟာ မဂ္ဂင်ထဲမှာတောင် ပထမဆုံး။
ဒါကြောင့် “view အားလုံးမကောင်း” မဟုတ်။
မှန်တဲ့အမြင်လိုတယ်။
ဒါပေမယ့် မှန်တဲ့အမြင်ဟာ—
အယူအဆကို မာနနဲ့ဖမ်းတာမဟုတ်။
အကြောင်းအကျိုးသိတာ။
ကုသိုလ်အကုသိုလ်သိတာ။
ဒုက္ခ၊ သမုဒယ၊ နိရောဓ၊ မဂ္ဂကို မှန်ကန်စွာသိမြင်ရာ ဦးတည်တယ်။
ဒကာကြီးတို့…
ဒါကြောင့် လောကီအချက်အလက်ခွဲခြားမှုက နိဗ္ဗာန်မဟုတ်ဘူး။
ဒီစကားအရေးကြီးတယ်။
Data literacy ရှိတာနဲ့ အရဟတ္တဖိုလ်ရတာမဟုတ်။
Logical thinking ကောင်းတာနဲ့ ကိလေသာကုန်တာမဟုတ်။
လူတစ်ယောက် သိပ္ပံပညာရှင်ကောင်းဖြစ်ပြီး ဒေါသကြီးနိုင်တယ်။
စာရင်းကောင်းကောင်းသိပြီး လောဘကြီးနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် ဓမ္မကို critical thinking တစ်ခုတည်းနဲ့ မလျှော့။
ဒါပေမယ့်—
အမှန်ကို အမှန်အတိုင်းသိချင်တဲ့စိတ်၊ မသိတာကို မသိသေးလို့ထားနိုင်တဲ့ရိုးသားမှု၊ ကိုယ့်အမြင်ကို မာနနဲ့မဖမ်းတဲ့စိတ်—
ဒီအရည်အသွေးတွေဟာ ဓမ္မကျင့်မှုအတွက် အထောက်အကူဖြစ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု ဒီတရားကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ဆင်းကြည့်ရအောင်။
ဒုက္ခသစ္စာ။
အချက်အလက်နဲ့ အယူအဆကို မခွဲနိုင်ရင် ဒုက္ခများတယ်။
တစ်ယောက်စာမပြန်တာကို—
“သူငါ့ကိုမချစ်တော့ဘူး”
ဖြစ်။
ပူ။
Customer တစ်ယောက်မဝယ်တာကို—
“ငါ့လုပ်ငန်းပျက်ပြီ”
ဖြစ်။
ပူ။
ကလေးစာမလုပ်တာကို—
“ဒီကလေးအနာဂတ်မရှိတော့ဘူး”
ဖြစ်။
ပူ။
Feedback တစ်ခုရတာကို—
“လူတွေအားလုံး ငါ့ကိုမကြိုက်ဘူး”
ဖြစ်။
ပူ။
Fact သေးသေးပေါ် Story ကြီးကြီးတင်ရင်း ကိုယ့်ဒုက္ခကို ကိုယ်တိုးတယ်။
အခြားတစ်ဖက်မှာ—
အချက်အလက်တကယ်ဆိုးနေတာကို အမြင်ကောင်းနဲ့ ဖုံးလို့လည်း ဒုက္ခ။
“အဆင်ပြေမှာပါ”
“ဘာမှမဖြစ်ပါဘူး”
ဆိုပြီး ရှင်းရှင်းပေါ်နေတဲ့ပြဿနာကို မမြင်။
ဒါလည်း ဒုက္ခ။
သမုဒယသစ္စာ။
ဒီဒုက္ခနောက်မှာ ဘာရှိလဲ?
တဏှာ။
ကိုယ်ကြိုက်တဲ့အဖြေ ဖြစ်စေချင်တယ်။
ကိုယ်မကြိုက်တဲ့အချက် မမြင်ချင်ဘူး။
မာန။
“ငါထင်တာ မှန်ရမယ်”
ဒိဋ္ဌိဥပါဒါန်။
ကိုယ့်အမြင်ကို ဖမ်း။
“ဒီလိုပဲ”
“အခြားမရှိဘူး”
“ငါသိပြီးသား”
ဒီလို။
ကြောက်စိတ်ကလည်း အယူအဆကို fact လုပ်တယ်။
လောဘကလည်း အယူအဆကို fact လုပ်တယ်။
ဒေါသကလည်း အယူအဆကို fact လုပ်တယ်။
နိရောဓသစ္စာ။
ကိုယ့်အမြင်ကို ခဏလွှတ်နိုင်ရင်—
စိတ်ပေါ့တယ်။
“ငါမသိသေးဘူး”
ပြောနိုင်တယ်။
“ဒီဟာ ငါ့ယူဆချက်”
ပြောနိုင်တယ်။
“Data အသစ်ရလို့ ငါ့အမြင်ပြောင်းမယ်”
ပြောနိုင်တယ်။
“သူ့ရည်ရွယ်ချက် ဘာလဲ မသိသေးဘူး”
ဆိုပြီး မုန်းတီးမှုမတိုးဘဲ နေနိုင်တယ်။
ဒီလို လောကီအဆင့်မှာတောင် ဖမ်းဆုပ်မှုလျော့တာနဲ့ ဒုက္ခလျော့တယ်။
အဆုံးစွန်နိရောဓကတော့ တဏှာ၊ ဥပါဒါန်တို့ ချုပ်ငြိမ်းရာ။
မဂ္ဂသစ္စာ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့—
အကြောင်းအကျိုးမှန်ကန်စွာကြည့်။
ယုံကြည်မှုနဲ့ အမှန်ကိုမရော။
ယူဆချက်နဲ့ အချက်အလက်ကိုမရော။
မသိတာကို သိသလိုမလုပ်။
သမ္မာသင်္ကပ္ပနဲ့—
လိုချင်မှု၊ မုန်းတီးမှု၊ ထိခိုက်လိုမှုတို့က မိမိအမြင်ကို ဘယ်လိုဘက်လိုက်စေလဲ စစ်။
မေတ္တာနဲ့ စဉ်းစား။
သမ္မာဝါစာနဲ့—
ကြားထားတာကို အတည်ပြုထားသလို မပြော။
ခန့်မှန်းချက်ကို fact မလုပ်။
မသေချာတာကို မသေချာသေးလို့ ပြော။
သမ္မာကမ္မန္တနဲ့—
မမှန်တဲ့ယူဆချက်ပေါ် လူတစ်ယောက်ကို အပြစ်မပေး။
အချက်စစ်ပြီးမှ လုပ်။
သမ္မာအာဇီဝနဲ့—
Investor၊ Customer၊ အလုပ်သမားဆီမှာ မျှော်မှန်းချက်ကို လက်ရှိအချက်အလက်လို မပြ။
ရိုးသားစွာအသက်မွေး။
သမ္မာဝါယာမနဲ့—
မှားတဲ့အမြင် ပေါ်မလာအောင် သတိထား။
ပေါ်လာရင် ပြန်စစ်။
မှန်ကန်တဲ့အမြင်၊ သတိ၊ ရိုးသားမှုကို တိုး။
သမ္မာသတိနဲ့—
“အခု မြင်တာဘာလဲ?”
“အခု ခံစားတာဘာလဲ?”
“အခု စိတ်က ဘာဇာတ်လမ်းတည်နေလဲ?”
သိ။
သမ္မာသမာဓိနဲ့—
အချက်တစ်ခုကနေ ဇာတ်လမ်းတစ်ရာဆီ စိတ်မပြေးဘဲ လက်ရှိအမှန်ပေါ် ပြန်တည်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့နာပြီးရင် လက်တွေ့တစ်ခုပဲ လုပ်။
တစ်နေ့တာမှာ စိတ်ဆိုးစရာတစ်ခုဖြစ်လာရင်—
စိတ်ထဲတိတ်တိတ်မေး—
“အချက်က ဘာလဲ?”
နောက်—
“ငါထင်တာ ဘာလဲ?”
ပြီးရင်—
“ဘာမသိသေးလဲ?”
နောက်—
“မေးလို့ရမလား? စစ်လို့ရမလား?”
ဒီလေးခွန်းနဲ့ ရပ်ကြည့်။
တစ်ခါတလေ ဒေါသတစ်ဝက် ပျောက်သွားမယ်။
ဘာကြောင့်?
ဒေါသရဲ့တစ်ဝက်က Fact ကြောင့်မဟုတ်ဘူး။
ကိုယ်ထပ်ရေးထားတဲ့ဇာတ်လမ်းကြောင့်။
ဒကာကြီးတို့…
လုပ်ငန်းအစည်းအဝေးမှာလည်း—
“ဒါ data လား၊ hypothesis လား?”
ဆိုတာ ယဉ်ကျေးစွာမေးတတ်အောင် လေ့ကျင့်။
မြန်မာလို—
“ဒါ လက်ရှိအတည်ပြုထားတဲ့အချက်လား၊ ကျွန်တော်တို့ယူဆချက်လား?”
မေး။
ဒီမေးခွန်းက လူကို စော်ကားတာမဟုတ်ဘူး။
ဆုံးဖြတ်ချက်ကိုကာကွယ်တာ။
မိသားစုမှာ—
“ဒါတကယ်ဖြစ်ခဲ့တာလား၊ ကျွန်မတို့ထင်နေကြတာလား?”
မေး။
Online မှာ—
“Source ဘာလဲ?”
မေး။
ကိုယ့်စိတ်မှာ—
“ဒီအတွေးရှိနေတာနဲ့ တကယ်မှန်ပြီလား?”
မေး။
ဒီလို။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အမှန်ကိုချစ်တဲ့လူက အယူအဆပြောင်းရတာ မရှက်ဘူး။
မနေ့က သိသလောက်နဲ့ တစ်မျိုးထင်တယ်။
ဒီနေ့ data အသစ်ရတယ်။
ပြောင်း။
ဒါ လိမ်တာလား?
မဟုတ်ဘူး။
အမှန်နဲ့အတူ ပြောင်းနိုင်တာ။
မပြောင်းရဘူးလို့ မာနထားရင်—
မနေ့ကအမြင်ကို ဒီနေ့အမှန်ထက် ပိုချစ်နေပြီ။
ဒါ သတိထား။
ဒကာကြီးတို့…
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၅ က—
ယုံကြည်မှု၊ နှစ်သက်မှု၊ အစဉ်အလာ၊ ဆင်ခြင်မှုတို့ကို အမှန်နဲ့ မရောဖို့ အလင်းပေးတယ်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၄၇ က—
လက်တွေ့စူးစမ်းစစ်ဆေးခြင်းနဲ့ အကြောင်းပြချက်အခြေခံယုံကြည်မှုဆီ ဦးတည်ပုံကို အလင်းပေးတယ်။
ကေသမုတ္တိသုတ်က—
ကြားသိမှု၊ အစဉ်အလာ၊ ကျမ်းလာရုံ၊ ယုတ္တိရုံ၊ ဆရာဖြစ်လို့ရုံနဲ့ အဆုံးမသတ်ဖို့ သတိပေးတယ်။
သန္ဒကသုတ်က—
လက်ဆင့်ကမ်းကြားသိမှုနဲ့ ယုတ္တိဆင်ခြင်မှုမှာတောင် မှန်တာ၊ မမှန်တာနှစ်မျိုး ဖြစ်နိုင်ကြောင်း သတိပေးတယ်။
ဗြဟ္မဇာလသုတ်က—
ချီးကျူး၊ ကဲ့ရဲ့သံကြား စိတ်မလှုပ်မှ အမှန်အမှားကို ခွဲနိုင်ကြောင်း သင်ပေးတယ်။
မဓုပိဏ္ဍိကသုတ်က—
အာရုံထိတွေ့မှုကနေ ခံစားမှု၊ မှတ်သားမှု၊ စဉ်းစားမှု၊ စိတ်ပွားများရှုပ်ထွေးမှုဆီ ဘယ်လိုဆက်သွားနိုင်ကြောင်း အလင်းပေးတယ်။
ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ်က—
အစွန်းသတ်မှတ်ချက်များကို မဖမ်းဘဲ ဖြစ်ပေါ်ခြင်း၊ ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကို ပညာနဲ့မြင်ဖို့ အလင်းပေးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီအလင်းတွေကို ပေါင်းလိုက်ရင်—
အမှန်တရားကို ချစ်တဲ့စိတ်ဟာ—
အလွယ်တကူ မဆုံးဖြတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် မဆုံးဖြတ်နိုင်တာလည်း မဟုတ်ဘူး။
စစ်တယ်။
ခွဲတယ်။
သိသလောက်ကို သိသလောက်ပြောတယ်။
မသိသေးတာကို မသိသေးလို့ပြောတယ်။
မှားရင် ပြင်တယ်။
အချက်အသစ်ရရင် အမြင်အသစ်ပြောင်းတယ်။
ဒီဟာ ပညာရှိတဲ့စိတ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ယနေ့နာယူရသော ဓမ္မကုသိုလ်အကြောင်းကြောင့်—
မိမိတို့သည် အချက်အလက်နှင့် အယူအဆကို ရှင်းလင်းစွာ ခွဲခြားနိုင်ကြပါစေ။
မိမိမြင်ရုံဖြင့် အားလုံးသိပြီဟု မထင်ကြပါစေနှင့်။
မိမိကြားရုံဖြင့် အမှန်ဖြစ်ပြီဟု မယူကြပါစေနှင့်။
မိမိယုံကြည်ရုံဖြင့် အမှန်တရားတစ်ခုလုံး ဖြစ်သွားသည်ဟု မဖမ်းကြပါစေနှင့်။
မိမိနှစ်သက်သောအမြင်ကို အချက်အလက်သဖွယ် မတင်ကြပါစေနှင့်။
မိမိမနှစ်သက်သောအချက်ကိုလည်း အယူအဆဟုဆို၍ မပယ်ကြပါစေနှင့်။
အမှန်တရားကို မိမိကြိုက်နှစ်သက်မှုထက် ပိုတန်ဖိုးထားနိုင်ကြပါစေ။
“ဒါငါယုံတာ” ဟု ယုံကြည်မှုကို ယုံကြည်မှုအဖြစ် သိနိုင်ကြပါစေ။
“ဒါငါထင်တာ” ဟု အယူအဆကို အယူအဆအဖြစ် သိနိုင်ကြပါစေ။
“ဒါလက်ရှိသိထားသောအချက်” ဟု အချက်အလက်ကို အချက်အလက်အဖြစ် သိနိုင်ကြပါစေ။
“ဒါမသိသေး” ဟု မသိသေးသောအရာကို ရိုးသားစွာ ဝန်ခံနိုင်ကြပါစေ။
မသိသေးသည်ကို အမြန်ဆုံးဇာတ်လမ်းတစ်ခုဖြင့် မဖြည့်ကြပါစေနှင့်။
တစ်ယောက်စာမပြန်ခြင်းကို မုန်းတီးမှုဟု အလျင်စလိုမယူကြပါစေနှင့်။
တစ်ယောက်နောက်ကျခြင်းကို လူ့စရိုက်တစ်ခုလုံးဟု မဆုံးဖြတ်ကြပါစေနှင့်။
အမှားတစ်ကြိမ်ကို လူတစ်ယောက်၏ဘဝတစ်ခုလုံးအဖြစ် မသတ်မှတ်ကြပါစေနှင့်။
Feedback တစ်ခုကို လူအများ၏ဆုံးဖြတ်ချက်ဟု မယူကြပါစေနှင့်။
ချီးကျူးချက်တစ်ခုကိုလည်း မိမိသည် အပြည့်အဝမှန်နေပြီဟု မယူကြပါစေနှင့်။
ချီးကျူး၊ ကဲ့ရဲ့ နှစ်ဖက်စလုံးအလယ်တွင် စိတ်တည်ငြိမ်နိုင်ကြပါစေ။
တည်ငြိမ်သောစိတ်ဖြင့် ဘာမှန်၊ ဘာမမှန် ခွဲနိုင်ကြပါစေ။
လုပ်ငန်းရှင်များသည် မျှော်မှန်းချက်နှင့် လက်ရှိအခြေအနေကို မရောကြပါစေနှင့်။
Investor နှင့် Customer များကို အတည်မပြုရသေးသောမျှော်မှန်းချက်အား အတည်ပြုထားသောအချက်အဖြစ် မပြောကြပါစေနှင့်။
ဝန်ထမ်းများနှင့်ပတ်သက်၍ အယူအဆကို တံဆိပ်မလုပ်ကြပါစေနှင့်။
“ပျင်းသည်၊ မယုံရ၊ အသုံးမကျ” ဟူသော တံဆိပ်များမတပ်မီ တိကျသောအပြုအမူနှင့် အဖြစ်အပျက်ကို ကြည့်နိုင်ကြပါစေ။
အမှားရှိပါက အမှားကို ပြင်နိုင်ကြပါစေ။
လူကို မဖျက်ကြပါစေနှင့်။
Customer တစ်ယောက်၏သဘောထားကို Market တစ်ခုလုံး၏ အမြင်ဟု မယူကြပါစေနှင့်။
Customer များ၏အသံကိုလည်း “opinion ပဲ” ဟုဆို၍ မပယ်ကြပါစေနှင့်။
အတွေ့အကြုံ၊ အချက်အလက်၊ ယူဆချက်တို့ကို ခွဲ၍ လေ့လာနိုင်ကြပါစေ။
မိသားစုများအတွင်း—
အဖြစ်အပျက်တစ်ခုကနေ ရည်ရွယ်ချက်ကို အလျင်စလို မခန့်မှန်းကြပါစေနှင့်။
“မင်းငါ့ကိုမချစ်ဘူး” ဟူသောဆုံးဖြတ်ချက်မတိုင်မီ ဘာဖြစ်ခဲ့သည်ကို ပြောနိုင်ကြပါစေ။
မိမိခံစားချက်ကို မိမိခံစားချက်အဖြစ် ရိုးသားစွာ ပြောနိုင်ကြပါစေ။
သူတစ်ပါး၏ရင်ထဲကရည်ရွယ်ချက်ကို မိမိသေချာသိသကဲ့သို့ မပြောကြပါစေနှင့်။
သားသမီးတို့အား အဖြစ်အပျက်တစ်ခုကြောင့် အနာဂတ်တစ်ခုလုံးကို မကောင်းသတ်မှတ်ကြပါစေနှင့်။
တစ်ခါစာမလုပ်ခြင်းကို “ပျင်းသူ” ဟု မတံဆိပ်တပ်ကြပါစေနှင့်။
အကြောင်းကို နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။
လိုအပ်သည်ကို ပြင်နိုင်ကြပါစေ။
Online မှာလည်း မစစ်ရသေးသောသတင်းကို အမှန်ဟု မဖြန့်ကြပါစေနှင့်။
လူအများ Share လုပ်ခြင်းကို အမှန်တရား၏သက်သေဟု မယူကြပါစေနှင့်။
Screenshot တစ်ပိုင်းကို အကြောင်းအရာအပြည့်အစုံဟု မယူကြပါစေနှင့်။
မသေချာပါက ရပ်နိုင်ကြပါစေ။
စစ်နိုင်ကြပါစေ။
မဖြန့်နိုင်ကြပါစေ။
မိမိ၏ သမ္မာဝါစာကို ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြပါစေ။
ကျန်းမာရေး၊ ဥပဒေ၊ ငွေကြေးနှင့် လူ့ဘေးကင်းရေးကိစ္စများတွင် အယူအဆကို အထောက်အထားမရှိဘဲ အချက်အလက်သဖွယ် မသုံးကြပါစေနှင့်။
သက်ဆိုင်ရာပညာရှင်နှင့် ယုံကြည်စိတ်ချရသောအထောက်အထားကို အားကိုးနိုင်ကြပါစေ။
မိမိမသိသောနယ်ပယ်တွင် မာနလျှော့နိုင်ကြပါစေ။
“မသိပါ” ဟုပြောနိုင်ကြပါစေ။
တရားအားထုတ်ရာတွင်လည်း—
စိတ်ပျံ့ခြင်းကို “ငါတရားမရ” ဟူသောအယူအဆအဖြစ် မပြောင်းကြပါစေနှင့်။
ဒေါသရှိသည်ကို “ငါသည် လူဆိုး” ဟု မသတ်မှတ်ကြပါစေနှင့်။
လောဘရှိသည်ကို လောဘရှိသည်ဟု သိနိုင်ကြပါစေ။
ဒေါသရှိသည်ကို ဒေါသရှိသည်ဟု သိနိုင်ကြပါစေ။
ကြောက်စိတ်ရှိသည်ကို ကြောက်စိတ်ရှိသည်ဟု သိနိုင်ကြပါစေ။
ဖြစ်ပေါ်သောတရားကို ဖြစ်ပေါ်သည့်အတိုင်း သိနိုင်ကြပါစေ။
အဲဒီအပေါ် မလိုအပ်သော “ငါ၊ ငါ့ဟာ” ဇာတ်လမ်းတို့ကို မတိုးကြပါစေနှင့်။
အယူအဆတစ်ခု မှားသွားသည်ကို မိမိတန်ဖိုးကျသွားသည်ဟု မယူကြပါစေနှင့်။
အချက်အလက်အသစ်ရလျှင် မိမိအမြင်ကို ပြောင်းရဲကြပါစေ။
“မနေ့က ကျွန်တော်ဒီလိုထင်ခဲ့တယ်၊ အခုအချက်အသစ်အရ ပြောင်းမြင်ပါတယ်” ဟု ရိုးသားစွာပြောနိုင်ကြပါစေ။
အမြင်ပြောင်းခြင်းကို အရှုံးဟု မမြင်ကြပါစေနှင့်။
အမှန်နှင့် ပိုမိုနီးကပ်လာခြင်းဟု မြင်နိုင်ကြပါစေ။
အဖွဲ့အစည်းများတွင်—
ရာထူးထက် အမှန်ကြီးသော ယဉ်ကျေးမှုဖြစ်ကြပါစေ။
Founder ၏အမြင်ကို အလိုအလျောက် fact မလုပ်ကြပါစေနှင့်။
အောက်လူ၏ခံစားချက်ကိုလည်း အလိုအလျောက် fact မလုပ်ကြပါစေနှင့်။
အားလုံးသည် အမှန်တရားရှာရန် တူညီသောစည်းကို လိုက်နိုင်ကြပါစေ။
“အချက်အလက်ကဘာလဲ?”
“ယူဆချက်ကဘာလဲ?”
“ဘာမသိသေးလဲ?”
“ဘယ်လိုစစ်မလဲ?”
ဟူသောမေးခွန်းများကို အတ္တမထိခိုက်ဘဲ မေးနိုင်ကြပါစေ။
မိမိ၏အမြင်ကို ကိုယ့်အတ္တဖြင့် မကာကွယ်ကြပါစေနှင့်။
အယူအဆတစ်ခုကို မိမိကိုယ်တိုင်ဟု မယူကြပါစေနှင့်။
အယူအဆပြောင်းရခြင်းကြောင့် မိမိ၏ဂုဏ်သိက္ခာပျက်သွားသည်ဟု မခံစားကြပါစေနှင့်။
အမှန်တရားကို ကာကွယ်နိုင်ကြပါစေ။
စင်္ကီသုတ်တွင် အလင်းပြသကဲ့သို့—
ယုံကြည်ခြင်းကို ယုံကြည်ခြင်းအဖြစ်၊ အစဉ်အလာကို အစဉ်အလာအဖြစ်၊ ဆင်ခြင်လက်ခံထားသောအမြင်ကို ထိုအမြင်အဖြစ် သိပြီး အလျင်စလို အဆုံးစွန်အမှန်မတင်နိုင်ကြပါစေ။
ဝီမံသကသုတ်၏အလင်းအရ—
မိမိလက်ခံမည့်အရာကို စူးစမ်းစိစစ်နိုင်ကြပါစေ။
ကေသမုတ္တိသုတ်၏အလင်းအရ—
ကြားသိမှု၊ အစဉ်အလာ၊ ယုတ္တိ၊ ဆရာအပေါ်အားထားမှုတစ်ခုတည်းဖြင့် မဆုံးဖြတ်ဘဲ အကျိုးအပြစ်ကို ပညာဖြင့် စိစစ်နိုင်ကြပါစေ။
မဓုပိဏ္ဍိကသုတ်၏အလင်းအရ—
အာရုံတစ်ခုရောက်လာပြီးနောက် စိတ်က ဘယ်လိုမှတ်၊ ဘယ်လိုတွေး၊ ဘယ်လိုဆက်ပွားနေသလဲ သိနိုင်ကြပါစေ။
ဗြဟ္မဇာလသုတ်၏အလင်းအရ—
ချီးကျူးသံ၊ ကဲ့ရဲ့သံကြား စိတ်မလှုပ်ဘဲ အမှန်အမှားခွဲနိုင်ကြပါစေ။
ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ်၏အလင်းအရ—
အစွန်းဖမ်းမှုတို့ကို လျော့ပါးစေပြီး ဖြစ်ပေါ်မှု၊ ချုပ်ငြိမ်းမှုကို ဖြစ်သည့်အတိုင်း သိမြင်ရာသို့ ဦးတည်နိုင်ကြပါစေ။
ဒုက္ခကို ဒုက္ခအဖြစ် သိနိုင်ကြပါစေ။
အချက်သေးသေးအပေါ် အယူအဆကြီးကြီးတင်၍ မိမိကိုယ်တိုင်ဖန်တီးသော စိတ်ပူပန်မှုကို သိနိုင်ကြပါစေ။
ကိုယ်လိုချင်သောအဖြေကိုသာ အမှန်ဖြစ်စေချင်သည့် တဏှာကို သိနိုင်ကြပါစေ။
မိမိ၏အမြင်မှန်ရမည်ဟု ဖမ်းဆုပ်ထားသည့် ဥပါဒါန်ကို သိနိုင်ကြပါစေ။
ထိုတဏှာ၊ ဥပါဒါန်တို့သည် အဖြစ်မှန်ကို မမြင်နိုင်အောင် မည်သို့ဖုံးကွယ်ကြောင်း သမုဒယအဖြစ် မြင်နိုင်ကြပါစေ။
“ငါ့အယူအဆ” ဟူသောဖမ်းဆုပ်မှုကို လျှော့နိုင်ကြပါစေ။
မသိသေးသည်ကို မသိသေးဟု နေနိုင်ကြပါစေ။
အမှန်အသစ်ပေါ်လာလျှင် လက်ခံနိုင်ကြပါစေ။
မိမိတို့၏ စကားများ ပိုမိုတိကျလာကြပါစေ။
ဆုံးဖြတ်ချက်များ ပိုမိုပညာရှိလာကြပါစေ။
အပြစ်တင်မှုများ လျော့ပါးကြပါစေ။
မိသားစုများအတွင်း အထင်မှားမှု လျော့ပါးကြပါစေ။
လုပ်ငန်းခွင်များအတွင်း ယူဆချက်အပေါ် မူတည်၍ ဆုံးဖြတ်ချက်မှားခြင်း လျော့ပါးကြပါစေ။
Online လူမှုဘဝ၌ သတင်းမှားဖြန့်ဝေခြင်းမှ ရှောင်နိုင်ကြပါစေ။
အမှန်တရားကို ချစ်သောစိတ် တိုးပွားကြပါစေ။
မိမိမှန်ချင်ခြင်းထက် အမှန်သိချင်ခြင်း ပိုကြီးလာကြပါစေ။
အမှန်သိခြင်းမှ သီလပိုမိုခိုင်မာလာကြပါစေ။
သီလမှ သမာဓိတိုးပွားလာကြပါစေ။
သမာဓိမှ ပညာတိုးပွားလာကြပါစေ။
ပညာဖြင့် တဏှာ၊ မာန၊ ဒိဋ္ဌိဖမ်းဆုပ်မှုတို့ကို တဖြည်းဖြည်းပယ်ရှားနိုင်၍ ဒုက္ခခပ်သိမ်း ချုပ်ငြိမ်းရာ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
အဓိကမှီငြမ်းထားသော ဘုရားဟောကျမ်းများ
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၅ — စင်္ကီသုတ်။ ယုံကြည်မှု၊ နှစ်သက်လက်ခံမှု၊ လက်ဆင့်ကမ်းအစဉ်အလာ၊ ဆင်ခြင်ယူဆမှု၊ စဉ်းစားပြီးလက်ခံထားသည့်အမြင်တို့သည် မှန်လည်းဖြစ်နိုင်၊ မမှန်လည်းဖြစ်နိုင်ကြောင်းနှင့် အမှန်ကို ထိန်းသိမ်းလိုသူသည် မိမိယုံကြည်မှုကို အဆုံးစွန်အမှန်အဖြစ် အလျင်စလိုမတင်သင့်ကြောင်း ရှင်းပြထားသည်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၄၇ — ဝီမံသကသုတ်။ တထာဂတကိုပင် သင့်တော်စွာ စူးစမ်းစစ်ဆေး၍ မြင်ကြားနိုင်သောအပြုအမူ၊ သင်ကြားချက်နှင့် လက်တွေ့တို့မှ အကြောင်းပြချက်အခြေခံသော ယုံကြည်မှု တည်ဆောက်ပုံကို ဖော်ပြထားသည်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၆ — ကေသမုတ္တိသုတ်။ ကြားသိမှု၊ အစဉ်အလာ၊ ကျမ်းလာရုံ၊ ယုတ္တိ၊ ခန့်မှန်းမှု၊ ကိုယ်သဘောတူထားသောအမြင်၊ ဆရာဖြစ်ခြင်းတို့ကိုသာ အခြေခံ၍ အဆုံးမသတ်ဘဲ ကုသိုလ်အကုသိုလ်၊ အပြစ်ရှိမရှိ၊ အကျိုးနှင့်ထိခိုက်မှုတို့ကို စိစစ်ရန် လမ်းညွှန်ထားသည်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၇၆ — သန္ဒကသုတ်။ လက်ဆင့်ကမ်းသင်ကြားမှုနှင့် ယုတ္တိဆင်ခြင်မှုတို့မှာပင် မှန်ကန်သော၊ မမှန်ကန်သောအရာ နှစ်မျိုးစလုံး ဖြစ်နိုင်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
ဒီဃနိကာယ် ၁ — ဗြဟ္မဇာလသုတ်။ ကဲ့ရဲ့သံနှင့် ချီးကျူးသံကြား စိတ်မလှုပ်ဘဲ နေရန်နှင့် စိတ်တည်ငြိမ်မှ ထိုစကားတို့အတွင်း ဘာမှန်၊ ဘာမမှန်ကို သင့်တော်စွာ ခွဲခြားနိုင်ကြောင်း အလင်းပေးထားသည်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၈ — မဓုပိဏ္ဍိကသုတ်။ ဖဿမှ ဝေဒနာ၊ သညာ၊ စဉ်းစားမှုနှင့် ဆက်လက်ပွားများရှုပ်ထွေးသော စိတ်လုပ်ငန်းစဉ်သို့ ရောက်ရှိပုံကို ဖော်ပြထားပြီး အတွေ့အကြုံပေါ် စိတ်က ထပ်ဆင့်တည်ဆောက်ပုံကို နားလည်ရန် အရေးကြီးသောအုတ်မြစ်ပေးသည်။
သံယုတ္တနိကာယ် ၁၂.၁၅ — ကစ္စာနဂေါတ္တသုတ်။ “ရှိခြင်း၊ မရှိခြင်း” အစွန်းနှစ်ဖက်ကို ဖမ်းဆုပ်ခြင်းထက် ဖြစ်ပေါ်ခြင်းနှင့် ချုပ်ငြိမ်းခြင်းကို မှန်ကန်သောပညာဖြင့် မြင်ရန် အလင်းပေးထားသည်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၁၀.၉၃ — ဒိဋ္ဌိသုတ်။ အမြင်တစ်ခုကို “ဒါတစ်ခုတည်းသာ အမှန်” ဟူ၍ ဖမ်းဆုပ်ရာမှ ဖြစ်ပေါ်သောဒုက္ခနှင့် အမြင်တို့၏ အကြောင်းတရားပေါ်မှီ၍ဖြစ်ပေါ်သည့်သဘောကို ဆင်ခြင်စေသည်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၂ — သဗ္ဗာသဝသုတ်။ သင့်တော်သောအာရုံပြုမှုနှင့် မသင့်တော်သောအာရုံပြုမှုတို့၏ ကွာခြားချက်ကို ရှင်းပြပြီး ဒုက္ခနှင့် သစ္စာလေးပါးဆီ မှန်ကန်စွာ အာရုံပြုရန် လမ်းညွှန်ထားသည်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၂၄ — ကာဠကသုတ်။ မြင်၊ ကြား၊ သိမြင်ရသောအရာတို့အပေါ် အတ္တနှင့် အမြင်ဖမ်းဆုပ်မှု မတည်စေရန် အလွန်နက်ရှိုင်းသောအလင်းကို ဖော်ပြထားသည်။
