အာဏာကို ပညာဖြင့် ကန့်သတ်ခြင်း
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ ဆင်ခြင်ကြမယ့် အကြောင်းက—
“အာဏာကို ပညာဖြင့် ကန့်သတ်ခြင်း” ဆိုတဲ့အကြောင်းပါ။
အာဏာဆိုတာ မကောင်းတဲ့အရာလား။
မဟုတ်ပါဘူး။
အာဏာမရှိရင်တောင် အချို့အလုပ်တွေ မပြီးနိုင်ဘူး။
မိဘမှာ သားသမီးကို ဆုံးမနိုင်တဲ့အခွင့်ရှိရတယ်။
ဆရာမှာ သင်ကြားမှုကို စီမံနိုင်တဲ့အခွင့်ရှိရတယ်။
အဖွဲ့အစည်းခေါင်းဆောင်မှာ ဆုံးဖြတ်ခွင့်လိုတယ်။
လုပ်ငန်းပိုင်ရှင်မှာ ဘယ်နေရာရင်းနှီးမလဲ၊ ဘယ်သူ့ကိုခန့်မလဲ၊ ဘာကိုမလုပ်သင့်ဘူးလဲ ဆုံးဖြတ်နိုင်တဲ့အခွင့်ရှိတယ်။
အုပ်ချုပ်သူမှာ စည်းမျဉ်းကို ဆောင်ရွက်နိုင်တဲ့ အာဏာရှိရတယ်။
အာဏာကိုယ်တိုင် ပြဿနာမဟုတ်ဘူး။
အာဏာကို ဘယ်စိတ်က ကိုင်ထားသလဲ—အဲဒါက ပြဿနာ။
လောဘက ကိုင်ထားသလား။
ဒေါသက ကိုင်ထားသလား။
မာနက ကိုင်ထားသလား။
ကြောက်စိတ်က ကိုင်ထားသလား။
မောဟက ကိုင်ထားသလား။
ဒါမှမဟုတ်—
သီလက ထိန်းထားသလား။
သတိက စောင့်ထားသလား။
ပညာက ကန့်သတ်ထားသလား။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လူတစ်ယောက်မှာ အာဏာနည်းတုန်းက—
သူ့အကျင့်မှားရင် သက်ရောက်မှုနည်းနိုင်တယ်။
အာဏာကြီးလာရင်တော့—
သူ့စိတ်တစ်ချက်လွဲတာက လူများစွာဆီ ရောက်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့်—
အာဏာကြီးလေလေ ကိုယ့်စိတ်ကို အလိုလိုယုံလို့ မရလေလေ။
ဒီစကား ဒီနေ့အတွက် အလွန်အရေးကြီးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့တရားရဲ့ အဓိကကျမ်းတိုင်ကို ဒီဃနိကာယ် ၂၆ မှာ ကြည့်ရအောင်။
စကြဝတေးမင်း၏ တာဝန်အကြောင်း ဟောရာမှာ—
မင်းတစ်ပါးက ကိုယ့်အလိုကို အမြင့်ဆုံးထားဖို့ မဟုတ်ဘူး။
ဓမ္မကို မှီရမယ်။
ဓမ္မကို ရိုသေရမယ်။
ဓမ္မကို တန်ဖိုးထားရမယ်။
ဓမ္မကို အလံအဖြစ်၊ အမှတ်အသားအဖြစ်၊ အာဏာအဖြစ်ထားရမယ်။
ပြီးတော့—
နန်းတွင်းသူတွေ။
စစ်သည်တွေ။
အုပ်ချုပ်ခံလူတွေ။
မြို့သူမြို့သား၊ ကျေးလက်နေသူတွေ။
ရဟန်းပုဏ္ဏားတွေ။
တိရစ္ဆာန်တွေအထိ—
တရားမျှတတဲ့ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်မှု ပေးရမယ်လို့ ဟောထားတယ်။
မတရားမှုကို နိုင်ငံထဲ မပေါ်စေရဘူး။
ချို့တဲ့သူတွေကိုလည်း လျစ်လျူမရှုရဘူးလို့ ဟောတယ်။ [၂]
ဒီမှာ အလွန်ကြီးတဲ့ Leadership principle တစ်ခုရှိတယ်။
မင်းအထက်မှာ ဓမ္မရှိတယ်။
တစ်နည်း—
အာဏာရှိသူက—
“ငါဆုံးဖြတ်တာမို့ မှန်တယ်”
လို့ မရဘူး။
“ငါပိုင်ရှင်မို့ လုပ်လို့ရတယ်”
လို့ မရဘူး။
“ငါ Founder မို့ ငါ့စကားနောက်ဆုံး”
လို့ မရဘူး။
“ငါအဖေမို့ သားသမီးအပေါ် ဘာပြောပြောရတယ်”
လို့ မရဘူး။
အာဏာရဲ့အထက်မှာ—
သီလရှိတယ်။
ဓမ္မရှိတယ်။
တရားမျှတမှုရှိတယ်။
လူ့ဂုဏ်သိက္ခာရှိတယ်။
ကိုယ့်လုပ်ရပ်ရဲ့ အကျိုးဆက်ရှိတယ်။
ဒါကြောင့် ဦးဇင်းတို့ ဒီနေ့ စကားတစ်ကြောင်း ထားမယ်—
“အာဏာကို ပညာနဲ့ ကန့်သတ်တယ်ဆိုတာ
ကိုယ်လုပ်နိုင်တာအားလုံးကို မလုပ်ဘဲ
လုပ်သင့်တာကိုသာ လုပ်နိုင်ခြင်းဖြစ်တယ်।”
သူတော်ကောင်းတို့…
အာဏာရှိတယ်။
တစ်ယောက်ကို အလုပ်ထုတ်လို့ရတယ်။
ဒါပေမယ့် အလုပ်ထုတ်လို့ရတာနဲ့ အလုပ်ထုတ်သင့်ပြီလား။
မတူဘူး။
တစ်ယောက်ရဲ့ Bonus ကို လျှော့လို့ရတယ်။
ဒါပေမယ့် လျှော့နိုင်တာနဲ့ လျှော့သင့်သလား။
မတူဘူး။
Company account ကို Owner တစ်ယောက်တည်း လက်မှတ်ထိုးလို့ရတယ်။
ဒါပေမယ့် ငွေတိုင်းကို စစ်ဆေးမှုမရှိဘဲ ကိုယ်တစ်ယောက်တည်း ဆုံးဖြတ်သင့်သလား။
အမြဲမတူဘူး။
အဲဒီ “လုပ်နိုင်တယ်” နဲ့ “လုပ်သင့်တယ်” ကြားမှာ—
ပညာ ဝင်လာတယ်။
သီလ ဝင်လာတယ်။
တာဝန် ဝင်လာတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အာဏာရှိသူအတွက် အလွန်အရေးကြီးတဲ့ ကျမ်းတော်တစ်ခုက—
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၉။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က တရားလမ်းကနေ လွဲချော်စေတဲ့ အကြောင်းလေးမျိုးကို ဟောတော်မူတယ်။
လိုချင်မှုကြောင့် ဘက်လိုက်ခြင်း။
မုန်းတီးမှုကြောင့် ဘက်လိုက်ခြင်း။
မသိမမြင်မှုကြောင့် ဘက်လိုက်ခြင်း။
ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် ဘက်လိုက်ခြင်း။ [၃]
ဒကာ ဒကာမတို့…
အာဏာကို ကန့်သတ်ချင်ရင် ဒီလေးချက်ကို ဆုံးဖြတ်ချက်တိုင်းရှေ့မှာ ထား။
တစ်ယောက်ကို ခန့်မယ်။
မေး—
“ဒီလူက ငါ့လူမို့ ခန့်တာလား”
လိုချင်မှု၊ သံယောဇဉ်ဘက်လိုက်မှု ရှိသလား။
တစ်ယောက်ကို အလုပ်ထုတ်မယ်။
မေး—
“တကယ် Performance problem လား၊ ငါသူ့ကို မကြိုက်လို့လား”
ဒေါသကြောင့် လွဲနေသလား။
Project တစ်ခုကို အတည်ပြုမယ်။
မေး—
“အချက်အလက်အပြည့်သိပြီလား၊ မသိဘဲ Authority နဲ့ ရှေ့တိုးနေတာလား”
မောဟကြောင့်လား။
ဝန်ထမ်းတစ်ယောက် မှားတာကို မပြောရဲဘူး။
သူက Powerful client ရဲ့ ဆွေမျိုးမို့။
ဒါဆို—
ကြောက်စိတ်ကြောင့် တရားမျှတမှု လွဲနေတာလား။
ဒီလေးခုကို ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက် စိတ်ထဲမှာ အမြဲတင်ထားရမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ လူတစ်ယောက် မတရားတာကို မတရားမှန်းသိတယ်။
ဒါပေမယ့်—
“သူ့ကို မလုပ်ရဲဘူး”
ဆိုတယ်။
ဘာကြောင့်။
အာဏာပိုကြီးလို့။
ကြောက်လို့။
ဒီမှာ ပညာရှိတာတင် မလုံလောက်ဘူး။
သီလရဲရင့်မှုလည်းလိုတယ်။
တစ်ဖက်မှာ—
ကိုယ့်အောက်ကလူဆိုရင်တော့—
အကြီးအကျယ် ဖိတယ်။
ဒီဟာ အာဏာကို တရားမျှတစွာ မသုံးတာ။
အားနည်းသူအပေါ် တင်းပြီး အားကြီးသူအပေါ် ပျော့တာကို တရားမျှတမှုလို့ မခေါ်နိုင်ဘူး။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၉ ရဲ့ ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် လမ်းလွဲခြင်းကို ဒီမှာ အလွန်ကောင်းကောင်း စစ်နိုင်တယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီထက်ပိုတိုက်ရိုက်တဲ့ ဘုရားဟောရှိသေးတယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၉။
ဒီသုတ်တော်မှာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟဆိုတဲ့ အကုသိုလ်အမြစ်သုံးမျိုးကို ဟောတော်မူတယ်။
ပြီးတော့—
လောဘလွှမ်းမိုးနေတဲ့သူဟာ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်နဲ့ မကောင်းတာလုပ်နိုင်တယ်။
ဒေါသလွှမ်းမိုးသူလည်း ဒီလို။
မောဟလွှမ်းမိုးသူလည်း ဒီလို။
ဒီထဲမှာ အလွန်ထိတဲ့ အချက်တစ်ခုရှိတယ်။
သူဟာ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟလွှမ်းမိုးပြီး—
“ငါ့မှာအာဏာရှိတယ်၊ ငါအာဏာလိုချင်တယ်”
ဆိုတဲ့စိတ်နဲ့ မမှန်တဲ့အကြောင်းပြချက်ပေါ်မှာ သူတစ်ပါးကို ဖမ်းဆီးတာ၊ သိမ်းယူတာ၊ ထိခိုက်တာ၊ ဖယ်ရှားတာလို အပြုအမူတွေအထိ ရောက်နိုင်ကြောင်း ဟောထားတယ်။ [၄]
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီကျမ်းတော်က ဒီနေ့ခေါင်းစဉ်ကို တိုက်ရိုက်ထိတယ်။
အာဏာရှိတာပြဿနာ မဟုတ်ဘူး။
“ငါမှာ Power ရှိတယ်” ဆိုတဲ့ အသိနဲ့ “ငါဘာလုပ်လုပ်ရတယ်” ဆိုတဲ့ မာနပေါင်းသွားတာ ပြဿနာ။
“ငါလုပ်နိုင်တယ်”
ကနေ—
“ငါလုပ်ခွင့်ရှိတယ်”
ဖြစ်တယ်။
အဲဒီကနေ—
“ငါလုပ်တာ မှန်တယ်”
ဖြစ်တယ်။
နောက်ဆုံး—
“ငါ့ကို ဘယ်သူမှ မမေးရဘူး”
ဖြစ်လာတယ်။
ဒီဟာ အာဏာပျက်စီးတဲ့ လမ်း။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အာဏာရှိတဲ့သူအတွက် အန္တရာယ်ကြီးဆုံးအချိန်က ဘယ်အချိန်လဲ။
လူတိုင်းက—
“ဟုတ်ကဲ့”
ဆိုတဲ့အချိန်။
ကိုယ်ပြောတာကို ဘယ်သူမှ မတားတော့တဲ့အချိန်။
ကိုယ့်အကြံကို ဘယ်သူမှ မစစ်တော့တဲ့အချိန်။
အဲဒီအချိန်မှာ ကိုယ့်စိတ်ကို ကိုယ်အရမ်းသတိထားရမယ်။
ဘာကြောင့်လဲ။
မှားလည်း Feedback မရတော့ဘူး။
မမှန်လည်း လူတွေ မပြောရဲတော့ဘူး။
ကိုယ့်အမြင်နဲ့ Reality ကြား ကွာဟချက်ကြီးလာတယ်။
ဒါကြောင့် ပညာရှိခေါင်းဆောင်က—
ကိုယ့်ကို သဘောမတူရဲတဲ့လူကို ဖယ်မပစ်ဘူး။
အကြောင်းပြချက်ရှိရင် ပြောရဲတဲ့လူကို တန်ဖိုးထားတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီအချက်ကို ဒီဃနိကာယ် ၂၆ မှာတောင် တွေ့ရတယ်။
မင်းတစ်ပါးက ဘယ်လိုအုပ်ချုပ်ရမလဲဆိုတာ မသိတော့တဲ့အခါ—
ဝန်ကြီးတွေ၊ အကြံပေးတွေ၊ အတွေ့အကြုံရှိသူတွေကို မေးတယ်။
သူတို့ဆီက မင်းကျင့်ဝတ်ကို နားထောင်တယ်။ [၂]
ဒီဟာကို—
“မြတ်စွာဘုရားက ခေတ်သစ် ဘုတ်အဖွဲ့စနစ် သတ်မှတ်ထားတယ်”
လို့ မပြောရဘူး။
မဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် ဆင်ခြင်စရာက အားကောင်းတယ်။
အာဏာရှိသူတောင် အားလုံးမသိဘူး။
မေးရတယ်။
နားထောင်ရတယ်။
အကြံယူရတယ်။
“ငါမသိဘူး”
လို့ ပြောနိုင်ရတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်ရဲ့ အန္တရာယ်အကြီးဆုံးစကားတစ်ခု—
“ဒီကိစ္စကို ငါအကုန်သိတယ်”
ဆိုတဲ့စကား။
လုပ်ငန်းကြီးလာလေ—
ကိုယ်မသိတာ ပိုများလာတယ်။
Finance တစ်မျိုး။
Law တစ်မျိုး။
Technology တစ်မျိုး။
Human resource တစ်မျိုး။
Operations တစ်မျိုး။
Customer behavior တစ်မျိုး။
အာဏာကြီးလာရင်—
အသိပညာလည်း အလိုလိုကြီးလာတာ မဟုတ်ဘူး။
ဒါကြောင့်—
အာဏာကြီးလာလေလေ အကြံယူနိုင်မှု ပိုကြီးရမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့စီးပွားရေးဘဝနဲ့ ချိတ်ကြည့်။
ပိုင်ရှင်တစ်ယောက်ရှိတယ်။
Company bank account အကုန်ကို သူတစ်ယောက်တည်း ထိန်းတယ်။
Purchase လည်းသူ။
Payment လည်းသူ။
Approval လည်းသူ။
Audit information လည်းသူတစ်ယောက်တည်း။
ဒါ ဥပဒေအရ မဖြစ်နိုင်ဘူးလို့ ဦးဇင်း မပြောဘူး။
နိုင်ငံ၊ လုပ်ငန်းပုံစံ၊ အရွယ်အစားအလိုက် စည်းမတူဘူး။
ဒါပေမယ့် governance ရဲ့ လက်တွေ့ပညာအနေနဲ့—
တစ်ယောက်တည်းမှာ အာဏာအားလုံးစုပြီး စစ်ဆေးမှုမရှိရင် အမှားနဲ့ အလွဲသုံးစားမှုအန္တရာယ် တိုးနိုင်တယ်။
ဒါ လောကီစီမံခန့်ခွဲမှုပညာ။
ဓမ္မဘက်ကတော့—
အဲဒီစနစ်ထဲ ကိုယ့်စိတ်က—
“ဘယ်သူမှ ငါ့ကို မစစ်ရဘူး”
ဆိုရင် ပိုသတိထား။
ပညာရှိတဲ့ အာဏာက—
စစ်ဆေးမှုကို အရှက်မဟုတ်ဘူးလို့ မြင်တယ်။
“ငါ့ကို စစ်လို့ ငါ့ဂုဏ်ကျတယ်”
လို့ မမြင်ဘူး။
“စနစ်က ငါ့ကိုယ်တိုင် မှားမသွားအောင် ကာကွယ်ပေးတာ”
လို့ မြင်တယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီဟာ အလွန်လှတယ်—
ပညာရှိသူက ကန့်သတ်ချက်ကို ရန်သူမမြင်ဘူး။
ဘာကြောင့်လဲ။
ကိုယ်လည်း လူပဲ။
ပင်ပန်းတယ်။
ဒေါသထွက်တယ်။
တစ်ခါတလေ အချက်အလက်မှားတယ်။
ကိုယ်ကြိုက်တဲ့လူရှိတယ်။
မကြိုက်တဲ့လူရှိတယ်။
ကြောက်ရတဲ့လူရှိတယ်။
မျှော်လင့်ချက်ရှိတယ်။
ဒီအရာတွေရှိတော့—
ကိုယ့်ဆုံးဖြတ်ချက်အားလုံး မှန်မယ်လို့ ဘယ်လိုအာမခံမလဲ။
ဒါကြောင့်—
စည်း။
လုပ်ထုံးလုပ်နည်း။
အကြံပေးသူ။
မှတ်တမ်း။
ပြန်လည်သုံးသပ်မှု။
ဒီလိုကန့်သတ်မှုတွေဟာ အာဏာကို နိမ့်ချတာမဟုတ်ဘူး။
အာဏာကို မပျက်စီးအောင် ကာကွယ်တာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဓမ္မပဒ ဂါထာ ၂၅၆–၂၅၇ မှာ အလွန်တန်ဖိုးရှိတဲ့ သင်ခန်းစာရှိတယ်။
အလျင်လို ဆုံးဖြတ်လိုက်ရုံနဲ့ တရားစီရင်တတ်သူ မဖြစ်ဘူး။
ပညာရှိသူဟာ—
မှန်တဲ့ဘက်နဲ့ မမှန်တဲ့ဘက်ကို ချိန်ဆတယ်။
ဘက်မလိုက်ဘဲ စဉ်းစားတယ်။
အလျင်မလိုဘဲ ဓမ္မနှင့်အညီ ဆုံးဖြတ်တယ်ဆိုတဲ့သဘောကို ဟောထားတယ်။ [၅]
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီဟာ ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်အတွက် အလွန်လိုတယ်။
တစ်ယောက်လာပြောတယ်—
“သူငွေခိုးတယ်”
ချက်ချင်း အလုပ်ထုတ်မလား။
မလုပ်သင့်သေးဘူး။
အကြောင်းစုံသိလား။
တစ်ဖက်ကို မေးပြီးပြီလား။
စာရင်းရှိလား။
အချက်အလက်မှန်လား။
တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် Personal conflict ရှိလား။
စစ်ရမယ်။
ဘာကြောင့်လဲ။
Authority ရှိသူရဲ့ အလျင်လိုခြင်းက အားနည်းသူရဲ့ဘဝကို ထိခိုက်နိုင်လို့။
ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက် အမှားဆုံးဖြတ်ရင်—
“တောင်းပန်ပါတယ်”
တစ်ကြောင်းနဲ့ အားလုံးပြန်မရနိုင်ဘူး။
သူ့နာမည်။
သူ့အလုပ်။
သူ့ဝင်ငွေ။
သူ့မိသားစု။
ထိခိုက်ပြီးသား ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့်—
ဆုံးဖြတ်ခွင့်ကြီးလေလေ အလျင်လိုခွင့်နည်းလေလေ။
သူတော်ကောင်းတို့…
အာဏာကို ပညာဖြင့် ကန့်သတ်ခြင်းဆိုတာ—
ဆုံးဖြတ်ချက်နှေးတာ မဟုတ်ဘူး။
အရေးပေါ်အချိန်မှာ မြန်မြန်ဆုံးဖြတ်ရမယ်။
ဒါပေမယ့် မြန်တယ်ဆိုတာ—
စိတ်လိုက်မာန်ပါဆိုတာ မဟုတ်ဘူး။
အရေးပေါ်ဖြစ်လို့ အချက်အလက်မပြည့်ရင်—
“လက်ရှိသိထားတာအပေါ် အရေးပေါ်ဆုံးဖြတ်တယ်၊ နောက်မှပြန်သုံးသပ်မယ်”
ဆိုတဲ့ သဘောလိုတယ်။
ပညာက—
ကိုယ်ဘယ်လောက်သိတယ်။
ဘယ်လောက်မသိဘူး။
ဘယ်အချိန်မှာ ပြင်ရမယ်။
ဒါကို သိစေတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု ဒီဃနိကာယ် ၁၆ ကို ကြည့်မယ်။
ဝဇ္ဇီတို့ မဆုတ်ယုတ်ဖို့ အကြောင်းတွေကို ဟောရာမှာ—
မကြာခဏ စုဝေးကြတယ်။
ညီညွတ်စွာ စုဝေးကြတယ်။
ညီညွတ်စွာ အစည်းအဝေးပြီးကြတယ်။
ညီညွတ်စွာ ကိုယ့်နိုင်ငံရေးရာကို ဆောင်ရွက်ကြတယ်။
ရှိပြီးသား စည်းကို အလွယ်တကူ မဖျက်ကြဘူး။
အကြီးအကဲတွေကို တန်ဖိုးထားပြီး နားထောင်ကြတယ်။
အမျိုးသမီး၊ မိန်းကလေးတို့ကို အတင်းအဓမ္မမပြုကြဘူး။
ဒီလို အချက်တွေ ပါလာတယ်။ [၆]
ဒီသုတ်တော်ကို—
“မြတ်စွာဘုရားက ခေတ်သစ်နိုင်ငံရေးစနစ်တစ်ခုကို အမိန့်ပေးခဲ့တယ်”
လို့ မပြောရဘူး။
ဒါပေမယ့် ဒီနေ့ခေါင်းစဉ်နဲ့ ဆင်ခြင်ရင်—
အာဏာအားလုံးကို လူတစ်ယောက်အတွင်းပိတ်ထားတာထက်—
အစည်းအဝေး၊ အချင်းချင်းနားထောင်မှု၊ အရင်သတ်မှတ်ထားတဲ့စည်း၊ အတွေ့အကြုံရှိသူတို့ရဲ့ အသံ ကို တန်ဖိုးထားတဲ့သဘော တွေ့ရတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Company တစ်ခုမှာလည်း—
Meeting လိုတယ်။
ဒါပေမယ့် Boss ပြောတာနားထောင်ဖို့ Meeting ခေါ်တာဆိုရင်—
Meeting မဟုတ်တော့ဘူး။
Announcement ပဲ။
တကယ် Meeting ဆိုတာ—
တစ်ဖက်လည်း ပြောနိုင်ရမယ်။
မေးနိုင်ရမယ်။
သဘောမတူနိုင်ရမယ်။
အကြောင်းပြချက်ပေးနိုင်ရမယ်။
ပြီးတော့ နောက်ဆုံးဆုံးဖြတ်သူက တာဝန်ယူရမယ်။
ဒီဟာ လောကီအသုံးချချက်။
သူတော်ကောင်းတို့…
အာဏာရှိသူ အမြဲစောင့်ရမယ့်အရာတစ်ခု—
ကိုယ့်ကို ဝေဖန်နိုင်တဲ့အသံ ပျောက်သွားခြင်း။
ပထမနှစ်မှာ Staff က ပြောတယ်—
“ဆရာ၊ ဒီဟာ မကောင်းနိုင်ဘူး”
ကိုယ်ဒေါသထွက်တယ်။
နောက်တစ်ခါ သူ မပြောတော့ဘူး။
နောက် Staff က ပြောတယ်။
သူ့ကိုလည်း အရှက်ခွဲတယ်။
တတိယနှစ်ရောက်တော့—
အားလုံး—
“ကောင်းပါတယ်”
ဆိုတယ်။
Owner က—
“ငါ့ Team က အရမ်းညီညွတ်တယ်”
လို့ထင်တယ်။
တကယ်တော့—
ညီညွတ်တာလား၊ ကြောက်ပြီးတိတ်နေတာလား။
ဒီဟာ အရမ်းကွာတယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၉ မှာ ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် လမ်းလွဲနိုင်တယ်လို့ ဟောထားတယ်။ [၃]
ဝန်ထမ်းကလည်း ကြောက်လို့ အမှန်မပြောဘူး။
ခေါင်းဆောင်လည်း ကြောက်လို့ အမှန်မကြားချင်ဘူး။
နှစ်ဖက်လုံး ဒုက္ခဖြစ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အာဏာကို ကန့်သတ်ပေးမယ့် အပြင်စနစ်ရှိသလို—
အတွင်းစနစ်လည်း ရှိရမယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၂ မှာ လေ့ကျင့်နေသူရဲ့ အားငါးမျိုးကို ဟောတော်မူတယ်။
သဒ္ဓါအား။
မကောင်းမှုကို ရှက်တတ်တဲ့အား။
မကောင်းမှုရဲ့ အကျိုးဆက်ကို ကြောက်ရွံ့သတိထားတဲ့အား။
အားထုတ်မှု။
ပညာအား။ [၇]
ဒီဟာ ခေါင်းဆောင်မှုသင်တန်း မဟုတ်ဘူး။
လွတ်မြောက်ရေးလမ်းပေါ်က လေ့ကျင့်သူအတွက် ဟောထားတာ။
ဒါပေမယ့် ဒီနေ့ခေါင်းစဉ်အတွက် အလွန်တန်ဖိုးရှိတယ်။
Authority ကို ဘာက အတွင်းက ကန့်သတ်မလဲ။
ပထမ—
ရှက်တတ်မှု။
“ဘယ်သူမှ မသိဘူး၊ လုပ်လိုက်”
ဆိုတဲ့အချိန်—
ကိုယ့်သီလက—
“မလုပ်သင့်ဘူး”
လို့ ပြောနိုင်ရမယ်။
ဒုတိယ—
အကျိုးဆက်ကို သတိထားမှု။
“အခု Company အတွက်ကောင်းမယ်၊ ဒါပေမယ့် မတရားရင် နောက်မှာ ဘာဖြစ်မလဲ”
စဉ်းစားနိုင်ရမယ်။
တတိယ—
ပညာ။
ကိုယ့်စိတ်က ဘက်လိုက်နေတာကို သိနိုင်ရမယ်။
ဒီလို အတွင်းအင်အားမရှိရင်—
အပြင်စည်းမျဉ်း ဘယ်လောက်ကောင်းကောင်း—
လူက loophole ရှာတတ်တယ်။
ဒါကြောင့်—
စနစ် + သီလ။
နှစ်ခုလုံးလိုတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
စည်းမျဉ်းက ဘာကြောင့်လိုလဲ။
လူမကောင်းလို့ပဲလား။
မဟုတ်ဘူး။
လူကောင်းလည်း မှားနိုင်လို့။
ဒီအချက် အရေးကြီးတယ်။
“ငါရိုးသားတယ်၊ ငါ့ကို စစ်စရာမလိုဘူး”
ဆိုတဲ့သူက သတိထားရမယ်။
ရိုးသားတာ ကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် Memory မှားနိုင်တယ်။
Calculation မှားနိုင်တယ်။
Emotion လွှမ်းနိုင်တယ်။
Favorite လူရှိနိုင်တယ်။
Risk မမြင်နိုင်ဘူး။
ဒါကြောင့် စစ်ဆေးမှုဆိုတာ—
လူဆိုးဖမ်းဖို့တင် မဟုတ်ဘူး။
လူကောင်း မမှားအောင်လည်း ဖြစ်တယ်။
ပညာရှိတဲ့ ခေါင်းဆောင်ဟာ
“ငါ့ကိုမယုံလို့ စနစ်ထားတာ” လို့ မမြင်ဘူး။
“လူ့စိတ်ရဲ့ အားနည်းချက်ကို သိလို့ စနစ်ထားတာ” လို့ မြင်တယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
အခု အာဏာနဲ့ သတိမေ့ခြင်းအကြောင်း ကြည့်မယ်။
သံယုတ္တနိကာယ် ၃.၂၅ မှာ ကောသလမင်း ပသေနဒိဟာ မြတ်စွာဘုရားရှင်ထံလာတယ်။
မင်းကြီးက မင်းတို့လုပ်ရတဲ့အလုပ်တွေ—
နိုင်ငံတစ်ဝန်း အာဏာတည်အောင်လုပ်ခြင်း၊ လောကီအုပ်ချုပ်ရေးအလုပ်တွေ လုပ်နေတာကနေ လာတယ်လို့ပြောတယ်။
အဲဒီမှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က—
လေးမျက်နှာကနေ တောင်ကြီးတွေ တရွေ့ရွေ့ဝင်လာပြီး သတ္တဝါအားလုံးကို ချေမယ်ဆိုရင် ဘာလုပ်မလဲလို့ မေးတယ်။
မင်းကြီးက—
ဒီလိုအန္တရာယ်ရှေ့မှာ ဓမ္မကျင့်ခြင်း၊ ကောင်းမှုလုပ်ခြင်းကလွဲလို့ ဘာလုပ်နိုင်မလဲလို့ ဖြေတယ်။
မြတ်စွာဘုရားက—
အိုခြင်းနဲ့ သေခြင်းလည်း ဒီလို ဝင်လာနေတယ်လို့ သတိပေးတော်မူတယ်။
စစ်တပ်နဲ့လည်း မတားနိုင်ဘူး။
ဓနနဲ့လည်း မတားနိုင်ဘူး။
အကြံပညာနဲ့လည်း အိုခြင်း၊ သေခြင်းကို အနိုင်မယူနိုင်ဘူးဆိုတဲ့ သဘော ရှင်းပြထားတယ်။ [၈]
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒါဟာ အာဏာကို ကန့်သတ်တဲ့ အကြီးဆုံးပညာ။
ကိုယ်မထာဝရဘူး။
အာဏာမထာဝရဘူး။
ရာထူးမထာဝရဘူး။
Company မထာဝရဘူး။
လူတွေကို ကိုယ့်အလိုတိုင်း ရှိစေနိုင်တဲ့ကာလလည်း မထာဝရဘူး။
ဒီအမှန်ကို သိတဲ့ခေါင်းဆောင်နဲ့ မသိတဲ့ခေါင်းဆောင် မတူဘူး။
မသိတဲ့သူ—
အာဏာရှိတုန်း အကုန်ယူချင်တယ်။
သိတဲ့သူ—
အာဏာရှိတုန်း ကောင်းကျိုးလုပ်ချင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အာဏာဟာ ပိုင်ဆိုင်မှု မဟုတ်ဘူး။
အချိန်ပိုင်းတာဝန်။
ဒီလိုမြင်ရင် လူပြောင်းသွားတယ်။
Chairman seat မှာ ထိုင်တယ်။
“ဒီထိုင်ခုံ ငါ့ဟာ”
မဟုတ်ဘူး။
အခုအချိန် ငါတာဝန်ယူရတဲ့ထိုင်ခုံ။
CEO ဖြစ်တယ်။
“ဒီ Company ငါ့အောက်ကလူတွေအကုန် ငါ့လူ”
မဟုတ်ဘူး။
သူတို့ဟာ ကိုယ်ပိုင်ဘဝ၊ ကိုယ်ပိုင်ဂုဏ်သိက္ခာရှိတဲ့ လူတွေ။
ကိုယ့်မှာ Organizational authority ရှိတာ။
လူကို ပိုင်တာ မဟုတ်ဘူး။
မိဘဖြစ်တယ်။
သားသမီးအပေါ် တာဝန်ရှိတယ်။
ဒါပေမယ့်—
သားသမီးရဲ့စိတ်၊ ဘဝ၊ အနာဂတ်ကို ပစ္စည်းလို ကိုယ်ပိုင်တာ မဟုတ်ဘူး။
ဒီလိုခွဲသိတာ ပညာ။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဓမ္မပဒ ဂါထာ ၁၀၃–၁၀၅ မှာ—
စစ်မြေပြင်မှာ လူပေါင်းများစွာကို အနိုင်ယူသူထက်—
ကိုယ့်ကိုယ်ကို အနိုင်ယူသူက ပိုမြတ်တယ်ဆိုတဲ့သဘော ဟောထားတယ်။ [၉]
ဒီဟာ အာဏာရှိသူအတွက် အလွန်တန်ဖိုးရှိတယ်။
လူတစ်ရာကို အမိန့်ပေးနိုင်တယ်။
ကိုယ့်ဒေါသကို မအမိန့်ပေးနိုင်ဘူး။
ဒါ Power လား။
ဝန်ထမ်းတစ်ထောင်ကို ဆုံးဖြတ်နိုင်တယ်။
ကိုယ့်လောဘကို မကန့်သတ်နိုင်ဘူး။
ဒါ Power လား။
တစ်နိုင်ငံကို အုပ်ချုပ်နိုင်တယ်။
ကိုယ့်မာနကို မအုပ်ချုပ်နိုင်ဘူး။
ဒါ Power အပြည့်လား။
ဘုရားဟောက ပြန်လှန်ပေးတယ်။
အပြင်ကလူကို နိုင်တာထက် ကိုယ့်ကိလေသာကို နိုင်တာက ပိုမြင့်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီတော့—
ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်ရဲ့ အကြီးဆုံးနိုင်ပွဲ ဘာလဲ။
Competitor ကို ချလိုက်တာလား။
မဟုတ်သေးဘူး။
ကိုယ်ဒေါသထွက်နေချိန်မှာ မတရားဆုံးဖြတ်မိအောင် ထိန်းလိုက်နိုင်တာ။
ဒါ နိုင်ပွဲ။
ကိုယ်အများကြီးယူနိုင်ချိန်မှာ—
တရားမျှတသလောက်ပဲ ယူနိုင်တာ။
ဒါ နိုင်ပွဲ။
လူတိုင်း “ဟုတ်ကဲ့” ပြောနေချိန်မှာ—
“ငါမှားနိုင်တယ်၊ မင်းတို့အမြင်ပြောကြ”
ဆိုနိုင်တာ။
ဒါ နိုင်ပွဲ။
ကိုယ့်သိက္ခာပျက်မယ်ထင်ပေမယ့်—
“ဒီဆုံးဖြတ်ချက် ငါမှားတယ်”
ဆိုနိုင်တာ။
ဒါ နိုင်ပွဲ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီမှာ ဣတိဝုတ္တက ၂၂ ကလည်း ထိမိတယ်။
အဲဒီမှာ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အတိတ်ဘဝများအတွင်း အာဏာအရှိန်အဝါကြီးမားခဲ့မှုတွေကို ဆင်ခြင်ပြီး—
အဲဒီကောင်းကျိုးရဲ့ အကြောင်းအဖြစ်—
ပေးကမ်းခြင်း။
ကိုယ်ကျင့်တရားနဲ့ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ထိန်းခြင်း။
ချုပ်တည်းခြင်းတို့ကို ဖော်ပြတော်မူတယ်။ [၁၀]
ဒီကျမ်းကို—
“ဒါနလုပ်ရင် CEO ဖြစ်မယ်”
လို့ မပြောင်းရဘူး။
အဲဒီလို အာမခံမရှိဘူး။
ဒါပေမယ့် အလွန်လှတဲ့သဘောတစ်ခုရှိတယ်။
ဘုရားဟောထဲမှာ အာဏာရဲ့ အမြစ်ကို မတရားဖိနှိပ်မှုနဲ့ မချိတ်ဘူး။
ပေးကမ်းမှု၊ ကိုယ်ကိုထိန်းမှု၊ ချုပ်တည်းမှုနဲ့ ချိတ်ထားတယ်။
အာဏာကိုင်ချင်သူက—
အရင်ဆုံး ကိုယ့်ကိုယ်ကို ထိန်းနိုင်ရမယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
တစ်ခါတလေ ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်က—
“တင်းကျပ်မှ အလုပ်ဖြစ်တယ်”
ဆိုတယ်။
တင်းကျပ်ဖို့လိုတဲ့နေရာရှိတယ်။
စည်းမရှိဘဲ အဖွဲ့မတည်ဘူး။
ဒါပေမယ့် တင်းကျပ်မှုနဲ့ ဒေါသကို မရောနဲ့။
စည်းက လူတိုင်းအတွက် တူတယ်။
ဒေါသက ကိုယ်မကြိုက်တဲ့သူအပေါ် ပိုကျတတ်တယ်။
စည်းက ရည်ရွယ်ချက်ရှင်းတယ်။
ဒေါသက အရှက်ခွဲချင်တယ်။
စည်းက မှားတာပြင်ချင်တယ်။
ဒေါသက လူကို နာစေချင်တယ်။
ဒီနှစ်ခု ခွဲ။
“Strong leadership” ဆိုတဲ့နာမည်နဲ့ ဒေါသကို မဖုံးနဲ့။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လူတစ်ယောက် အာဏာကြီးလာရင် Organization ကို ဘယ်လိုသက်ရောက်မလဲဆိုတာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၇၀ ရဲ့ ဥပမာက သတိပေးတယ်။
မင်းတို့ မတရားရင် သူ့အောက်ကသူတွေလည်း မတရားဘက်ကို လိုက်နိုင်ကြောင်း ဟောထားပြီး—
နွားအုပ်ရေကူးရာမှာ ရှေ့ကနွားက ကွေ့သွားရင် နောက်ကနွားတွေလည်း ကွေ့သွားတတ်တဲ့ ဥပမာသဘောကို ဖော်ပြထားတယ်။ [၁၁]
ဒီသုတ်ထဲက သဘာဝ၊ မိုးရာသီစတဲ့ နောက်ဆက်တွဲဖော်ပြချက်တွေကို ဒီနေ့ သိပ္ပံသက်သေလို မသုံးဘူး။
ဒီနေ့ခေါင်းစဉ်အတွက် ယူရမယ့်အပိုင်းက—
ခေါင်းဆောင်ရဲ့အပြုအမူဟာ အောက်ကလူတွေရဲ့ စံဖြစ်သွားနိုင်တယ်။
Owner က expense claim လိမ်တယ်။
Staff ဘာသင်မလဲ။
“လိုရင် လိမ်လို့ရတယ်”
သင်မယ်။
Boss က လုပ်ငန်းအတွက်ဆိုပြီး လူကိုကြမ်းတယ်။
Manager တွေ ဘာသင်မလဲ။
“Result ရရင် လူကိုဖိလို့ရတယ်”
သင်မယ်။
Founder က စာချုပ်ကို ကိုယ်အကျိုးရှိမှ လိုက်တယ်။
Team ဘာသင်မလဲ။
“Principle ဆိုတာ အကျိုးရှိတဲ့အချိန်ပဲ သုံးတာ”
သင်မယ်။
ဒါကြောင့်—
Leader ရဲ့ private exception က နောက်ဆုံး Culture ဖြစ်လာနိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အာဏာကို ပညာနဲ့ကန့်သတ်ဖို့ အခု လက်တွေ့နည်းတွေ ဆင်ခြင်ကြည့်မယ်။
ဒီအောက်ကအချက်တွေဟာ ဘုရားဟောစာရင်းမဟုတ်ဘူး။
အထက်က ဘုရားဟောတရားတွေကနေ ခေတ်သစ်လုပ်ငန်းဘဝအတွက် ဆင်ခြင်ထားတဲ့ လက်တွေ့အသုံးချမှု။
ဆုံးဖြတ်ချက်ကြီးတစ်ခုချမယ်ဆိုရင်—
ပထမမေး—
“ငါ့လိုချင်မှုက ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ကို လွှမ်းနေလား”
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၉။
ဒုတိယ—
“ငါဒီလူကို မကြိုက်လို့လား”
ဒေါသဘက်လိုက်မှုကို စစ်။
တတိယ—
“ငါအချက်အလက်တကယ်သိလား”
မောဟကို စစ်။
စတုတ္ထ—
“ငါဘယ်သူ့ကို ကြောက်လို့ တရားမျှတမှုမလုပ်ရဲတာလဲ”
ကြောက်ရွံ့မှုကို စစ်။
နောက်တစ်ခု—
“ဒီလုပ်ရပ်ကို ငါ့အောက်ကလူတွေ နမူနာယူရင် Organization ဘယ်လိုဖြစ်မလဲ”
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၇၀ ကို သတိရ။
နောက်—
“ငါအခု သူတစ်ပါးကို နိုင်ချင်တာလား၊ ကိုယ့်ကိလေသာကို နိုင်ချင်တာလား”
ဓမ္မပဒ ၁၀၃–၁၀၅ ကို သတိရ။
နောက်ဆုံး—
“ဒီအာဏာကို မနက်ဖြန်ဆုံးရှုံးရင် ဒီဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဒီနေ့လိုပဲ မှန်တယ်လို့ ပြောနိုင်မလား”
အဲဒီမေးခွန်း အရမ်းကောင်းတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
တစ်ခါတလေ အာဏာကို ကန့်သတ်တဲ့အခါ—
ပိုင်ရှင်က အားနည်းသွားသလား။
မဟုတ်ဘူး။
ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်က စည်းမရှိဘဲ—
လူတိုင်းကို မေးပြီး ဘာမှမဆုံးဖြတ်ရင်လည်း မကောင်းဘူး။
ပညာရှိသောကန့်သတ်မှုဆိုတာ—
ဆုံးဖြတ်ခွင့်မရှိတော့တာ မဟုတ်ဘူး။
ဆုံးဖြတ်ခွင့်ကို တာဝန်နဲ့ တွဲထားတာ။
ဘယ်သူဆုံးဖြတ်မလဲ ရှင်း။
ဘာအတွက်ဆုံးဖြတ်ခွင့်ရှိလဲ ရှင်း။
ဘယ်အချိန် တခြားသူအတည်ပြုမှုလိုလဲ ရှင်း။
ဘယ်အချိန် ပြန်လည်သုံးသပ်ရမလဲ ရှင်း။
ဒီဟာ Governance။
ဓမ္မဘက်မှာတော့—
အဲဒီ structure ကို လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟမလွှမ်းအောင် သီလနဲ့ထိန်း။
ဒကာ ဒကာမတို့…
မိသားစုထဲမှာလည်း အာဏာရှိတယ်။
အဖေ—
“ငါပိုက်ဆံရှာတာ၊ ငါ့စကားနားထောင်”
ဆိုတယ်။
ပိုက်ဆံရှာတာ တာဝန်ကြီးတယ်။
ကျေးဇူးလည်းရှိတယ်။
ဒါပေမယ့်—
ပိုက်ဆံရှာသူက မိသားစုဝင်အားလုံးရဲ့ အတွေးကို ပိုင်တာ မဟုတ်ဘူး။
မိခင်—
သားသမီးအတွက် အရမ်းပင်ပန်းတယ်။
ဒါပေမယ့်—
“ငါမင်းအတွက် ဒီလောက်လုပ်ထားလို့ ငါပြောတဲ့အလုပ်ပဲ ရွေး”
ဆိုရင်—
ကျေးဇူးနဲ့ control ကို ရောနေပြီလား စစ်ရမယ်။
မေတ္တာက ဆုံးမနိုင်တယ်။
တာဝန်က စည်းပေးနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့်—
ချစ်တာကို အာဏာအဖြစ် မသုံးနဲ့။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းမှာလည်း ဒီတရား အလွန်လိုတယ်။
ရာထူးရှိတယ်။
အလှူငွေကိုင်တယ်။
လူတွေယုံကြည်တယ်။
ဒါဆို အာဏာပိုရှိတယ်။
ဒီနေရာမှာ ပိုပြီး စာရင်းရှင်းရမယ်။
ပစ္စည်းကို ပိုပြီးတာဝန်ယူရမယ်။
ကိုယ့်လူ၊ သူ့လူ မခွဲရဘူး။
“ဘာသာရေးအလုပ်ပဲ၊ ငါ့ကို ယုံ”
တစ်ကြောင်းနဲ့ မလုံလောက်ဘူး။
ယုံကြည်မှုကြီးလေလေ တာဝန်ခံမှုကြီးလေလေ။
ဒီဟာ အလွန်အရေးကြီးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခု ထပ်စဉ်းစား။
အာဏာရှိသူကို ဝေဖန်တာတိုင်း မှန်သလား။
မဟုတ်ဘူး။
တချို့ဝေဖန်မှု မမှန်နိုင်ဘူး။
တချို့မုန်းလို့ပြောတာရှိနိုင်တယ်။
တချို့အချက်အလက်မပြည့်ဘူး။
ဒါကြောင့် ပညာရှိ Leader က—
ဝေဖန်ချက်တိုင်းကို အမှန်မယူဘူး။
ဒါပေမယ့်—
ဝေဖန်သူကို မုန်းလို့ အချက်အလက်ကို ပယ်မပစ်ဘူး။
ဒီကွာခြားချက် အရေးကြီးတယ်။
လူကို ခွဲ။
အချက်ကို ခွဲ။
ကိုယ့်မကြိုက်တဲ့လူက ပြောလည်း—
အချက်မှန်ရင် ယူ။
ကိုယ်ချစ်တဲ့လူက ပြောလည်း—
အချက်မှားရင် မယူ။
ဒါက အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၉ ရဲ့ ဘက်မလိုက်မှုကို လက်တွေ့ကျင့်တာ။
သူတော်ကောင်းတို့…
အာဏာကို ကန့်သတ်ဖို့ အကြီးမားဆုံးအတားအဆီး—
မာန။
“ငါမေးရင် အားနည်းသလို ဖြစ်မယ်”
“ငါတောင်းပန်ရင် Staff က မလေးစားတော့ဘူး”
“ငါမှားတယ်ဆိုရင် Authority ကျမယ်”
တကယ်လား။
တစ်ခါတလေ ပြောင်းပြန်ဖြစ်တယ်။
ခေါင်းဆောင်က—
“ဒီနေရာ ငါမှားတယ်”
လို့ ရိုးရိုးပြောနိုင်ရင်—
လူတွေ ယုံကြည်မှုပိုတတ်တယ်။
ဘာကြောင့်လဲ။
သူက Reality ကို Position ထက် ပိုတန်ဖိုးထားလို့။
ပညာရှိသူအတွက်—
မှားတာကို ဝန်ခံတာ Authority ဆုံးရှုံးခြင်းမဟုတ်ဘူး။
အမှားကို ဖုံးတာကသာ ပညာဆုံးရှုံးခြင်း။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု ဒီဃနိကာယ် ၂၆ ကို နောက်တစ်ခါ ပြန်ကြည့်။
မင်းတစ်ပါးက ဓမ္မကို အာဏာအဖြစ်ထားရမယ်ဆိုတဲ့သဘော အလွန်လှတယ်။ [၂]
ဒီနေ့လုပ်ငန်းပိုင်ရှင်အတွက် ဘာအဓိပ္ပာယ်လဲ။
“ငါ့အထက်မှာ ဘယ်သူမှမရှိဘူး”
လို့မထင်နဲ့။
တရားမျှတမှုက ကိုယ့်အထက်မှာရှိတယ်။
အမှန်က ကိုယ့်အထက်မှာရှိတယ်။
စာချုပ်က ကိုယ့်အကျိုးရှိချိန်ပဲ လိုက်ရတဲ့အရာ မဟုတ်ဘူး။
စည်းမျဉ်းက ဝန်ထမ်းအတွက်ပဲ မဟုတ်ဘူး။
Owner အတွက်လည်းရှိရမယ်။
Policy က—
အောက်လူကို ထိန်းဖို့ပဲ မဟုတ်ဘူး။
အထက်လူကိုပါ ထိန်းဖို့။
ဒီလိုမှ Rule ဖြစ်တယ်။
မဟုတ်ရင်—
အမိန့်ပဲ။
သူတော်ကောင်းတို့…
ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်အတွက် အားနည်းချက်က ဘာလဲ။
အများစုက—
“ဆုံးဖြတ်မရဲတာ”
လို့ထင်တယ်။
တကယ်တော့ နောက်တစ်မျိုးလည်းရှိတယ်။
ဆုံးဖြတ်မှုကို ပြန်မစစ်ရဲတာ။
တစ်ခုဆုံးဖြတ်ပြီးပြီ။
အချက်အလက်အသစ်ရတယ်။
မှားနေပြီဆိုတာသိတယ်။
ဒါပေမယ့်—
“ငါပြောပြီးပြီ”
ဆိုပြီး ဆက်တယ်။
ဘာကြောင့်။
Consistency လား။
တစ်ခါတလေ မာန။
ပညာက ဘာလုပ်မလဲ။
အချက်အလက်ပြောင်းရင် ဆုံးဖြတ်ချက်လည်း ပြင်နိုင်တယ်။
ဒါ အားနည်းတာမဟုတ်ဘူး။
ပညာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ကလေးအုပ်ချုပ်တဲ့ မိဘကို ကြည့်။
အဖေစိတ်ဆိုးနေတုန်း—
“တစ်ပတ်လုံး ဖုန်းမကိုင်ရဘူး”
ဆိုတယ်။
နောက်မှ သိတယ်—
အမှားက သားတစ်ယောက်တည်းမဟုတ်ဘူး။
အခု ဘာလုပ်မလဲ။
“ငါအဖေပြောပြီးသား”
ဆိုပြီး မတရားဒဏ်ပေးဆက်မလား။
ဒါ Authority ကို ကာကွယ်တာလား။
မာနကို ကာကွယ်တာလား။
ပညာရှိမိဘက—
“အဖေ အစက မသိဘဲ ဆုံးဖြတ်တာပြင်းသွားတယ်၊ ပြန်ပြင်မယ်”
ဆိုနိုင်တယ်။
ဒီလိုလုပ်ရင် သားသမီးက ဘာသင်မလဲ။
အာဏာရှိသူလည်း အမှားပြင်ရတယ် ဆိုတာ သင်မယ်။
ဒါက ဘဝတစ်လျှောက် သင်ခန်းစာ။
သူတော်ကောင်းတို့…
အာဏာကို ပညာဖြင့် ကန့်သတ်ခြင်းမှာ အဓိက အကန့်အသတ်သုံးမျိုး မြင်လို့ရတယ်။
ပထမ—
ဓမ္မအကန့်အသတ်။
မမှန်တာ မလုပ်။
မတရားတာ မလုပ်။
လူကို မဖိနှိပ်။
ဒုတိယ—
စနစ်အကန့်အသတ်။
Role၊ approval၊ record၊ consultation၊ review။
တတိယ—
မိမိစိတ်အကန့်အသတ်။
လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ ကြောက်ရွံ့မှု၊ ဘက်လိုက်မှုကို စစ်။
ဒီသုံးခုမရှိရင်—
အာဏာက မြန်မြန်ပျက်တတ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့လောကမှာ “accountability” ဆိုတဲ့စကား အများကြီးသုံးတယ်။
မြန်မာလို—
ကိုယ့်လုပ်ရပ်ကို ကိုယ်ပြန်ရှင်းပြနိုင်ရမယ့် တာဝန်ခံမှု။
ဒီဟာ ဓမ္မနဲ့ တစ်ထပ်တည်းမဟုတ်ဘူး။
ခေတ်သစ် အုပ်ချုပ်ရေးစကား။
ဒါပေမယ့် ဓမ္မနဲ့ ကိုက်တဲ့နေရာရှိတယ်။
ပညာရှိ Leader က—
“ဒီဆုံးဖြတ်ချက် ဘာကြောင့်ချတာလဲ”
မေးရင် ရှင်းနိုင်ရမယ်။
Confidentiality ရှိလို့ အသေးစိတ်အားလုံး မပြောနိုင်တာရှိမယ်။
ဒါပေမယ့် ကိုယ့်စိတ်ထဲမှာတော့—
အကြောင်းပြချက်မှန်ရှိရမယ်။
“ငါကြိုက်လို့”
မဟုတ်ရဘူး။
“ငါလုပ်နိုင်လို့”
မဟုတ်ရဘူး။
သူတော်ကောင်းတို့…
ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်က ကိုယ့်အာဏာကို မကန့်သတ်ဘဲထားရင် တစ်ခါတလေ ပတ်ဝန်းကျင်က သူ့ကို ပိုဆိုးအောင်လုပ်တယ်။
လူတွေ မြှောက်တယ်။
“ဆရာပဲအကောင်းဆုံး”
“ဆရာပြောတာမမှားဘူး”
“ဆရာမရှိရင် ဘာမှမဖြစ်ဘူး”
ဒီလိုစကားတွေကို နေ့တိုင်းကြားရင်—
ကိုယ်တောင် ယုံလာနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် အာဏာရှိသူအတွက်—
ကိုယ့်ကို ချီးကျူးတဲ့သူထက်—
အမှန်ပြောရဲတဲ့ မိတ်ဆွေ ပိုအရေးကြီးတယ်။
ကိုယ့်ကို အမြဲတမ်း ဆန့်ကျင်ရမယ်ဆိုတာမဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် မှားရင် မှားတယ်လို့ ပြောနိုင်ရမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု အာဏာရှိသူတစ်ယောက်ရဲ့ နေ့စဉ်လေ့ကျင့်ခန်း အနည်းငယ် ထုတ်ကြည့်မယ်။
ညနေတိုင်း—
“ဒီနေ့ ငါ့ Authority နဲ့ ဘယ်သူ့ကို ထိခိုက်မိသလဲ”
မေး။
“လိုအပ်တဲ့စည်းပဲ ပေးတာလား၊ ဒေါသပါသွားလား”
မေး။
“ငါ့လူကို အခြားသူထက် ပိုအခွင့်ပေးမိလား”
မေး။
“ငါကြောက်တဲ့လူကို မစည်းကမ်းနိုင်ဘဲ အားနည်းသူကိုပဲ တင်းမိလား”
မေး။
“ဒီနေ့ ငါ့ကို ပြန်ပြောနိုင်တဲ့သူ ရှိသလား”
မေး။
“တစ်ယောက်က အမှန်ပြောတာကို ငါမျက်နှာပျက်လို့ ပိတ်မိလား”
မေး။
ဒီလိုစစ်။
ဒါလည်း ကျမ်းတော်ထဲက စာရင်းအတိုင်း မဟုတ်ဘူး။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၉ နဲ့ ၃.၆၉ တို့ရဲ့ သဘောကို နေ့စဉ်ခေါင်းဆောင်မှုအတွက် ပြန်အသုံးချတဲ့နည်း။
သူတော်ကောင်းတို့…
အာဏာကို ကန့်သတ်တယ်ဆိုတာ လူအောက်ကျတာလား။
မဟုတ်ဘူး။
ရေကြီးတစ်စင်းကို တာနဲ့ ကန့်သတ်တယ်။
ရေကို မုန်းလို့လား။
မဟုတ်ဘူး။
ရေက အကျိုးရှိအောင် စီးစေချင်လို့။
လျှပ်စစ်အားကို Circuit breaker နဲ့ကန့်သတ်တယ်။
လျှပ်စစ်မလိုလို့လား။
မဟုတ်ဘူး။
အလွန်အကျွံဖြစ်ရင် မီးလောင်နိုင်လို့။
ဒီဟာ အင်ဂျင်နီယာဥပမာပဲ။
ဓမ္မသက်သေမဟုတ်ဘူး။
ဒီလိုပဲ—
အာဏာကို ကန့်သတ်တာ အာဏာကို ဖျက်တာမဟုတ်ဘူး။
အာဏာက အကျိုးပြုနိုင်အောင် ထိန်းတာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ချို့သူက—
“ငါ့ကို ကန့်သတ်ထားရင် ငါဘာမှလုပ်မရတော့ဘူး”
ဆိုတယ်။
စနစ်က အလွန်များပြီး ဘာမှမလုပ်နိုင်တာလည်း မကောင်းဘူး။
ဒီတော့ Balance လိုတယ်။
Small company မှာ approval ဆယ်ဆင့်လိုတာ မပညာဘူး။
ကြီးမားတဲ့ ငွေပမာဏကို တစ်ယောက်တည်း ဆုံးဖြတ်တာလည်း မပညာနိုင်ဘူး။
အခြေအနေအလိုက် ချိန်ရမယ်။
ဒီဟာ ဓမ္မနည်းလမ်းမဟုတ်ဘူး။
လောကီ governance ပညာ။
ဒါပေမယ့် စိတ်ရဲ့ guiding principle က—
မိမိအာဏာလွတ်လပ်မှုနဲ့ သူတစ်ပါး၏လုံခြုံမှု၊ တရားမျှတမှုကို နှစ်ဖက်စလုံးကြည့်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီနေ့တရားရဲ့ အဓိကကျမ်းတွေကို ပြန်ကြည့်ရအောင်။
ဒီဃနိကာယ် ၂၆ က—
အာဏာရဲ့အထက်မှာ ဓမ္မကိုထား လို့ သင်ပေးတယ်။ [၂]
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၉ က—
လိုချင်မှု၊ မုန်းတီးမှု၊ မောဟ၊ ကြောက်ရွံ့မှုက ဆုံးဖြတ်ချက်ကို လွဲစေတယ် လို့ သတိပေးတယ်။ [၃]
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၉ က—
“ငါ့မှာအာဏာရှိတယ်၊ အာဏာလိုတယ်” ဆိုတဲ့စိတ်နဲ့ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟလွှမ်းမိုးရင် သူတစ်ပါးအပေါ် မတရားနိုင်တယ် လို့ အလွန်တိုက်ရိုက်ပြတယ်။ [၄]
ဓမ္မပဒ ၂၅၆–၂၅၇ က—
အလျင်လိုဘက်လိုက်ဆုံးဖြတ်ခြင်း မဟုတ်ဘဲ မှန်/မှားကို ချိန်ပြီး ဓမ္မနဲ့အညီ ဆုံးဖြတ်ဖို့ ပြတယ်။ [၅]
ဒီဃနိကာယ် ၁၆ က—
အစည်းအဝေး၊ ညီညွတ်စွာဆောင်ရွက်မှု၊ စည်းကိုလေးစားမှု၊ အတွေ့အကြုံရှိသူကို နားထောင်မှု တန်ဖိုးကို ပြတယ်။ [၆]
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၂ က—
အတွင်းအားအဖြစ် မကောင်းမှုကို ရှက်ခြင်း၊ အကျိုးဆက်ကို သတိထားခြင်း၊ ပညာ လိုတယ်လို့ ပြတယ်။ [၇]
သံယုတ္တနိကာယ် ၃.၂၅ က—
အာဏာ၊ စစ်အင်အား၊ ဓနအားလုံးထက် အိုခြင်းသေခြင်းက ကြီးတယ် ဆိုတာ သတိပေးတယ်။ [၈]
ဓမ္မပဒ ၁၀၃–၁၀၅ က—
လူများကို နိုင်ခြင်းထက် ကိုယ့်ကိုယ်ကို နိုင်ခြင်း ပိုမြတ်တယ် လို့ ဟောတယ်။ [၉]
ဣတိဝုတ္တက ၂၂ က—
အာဏာအရှိန်အဝါနဲ့ ပေးကမ်းခြင်း၊ ကိုယ့်ကိုယ်ကို ထိန်းခြင်း၊ ချုပ်တည်းခြင်းတို့ကို ဆက်စပ်ပြထားတယ်။ [၁၀]
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၇၀ က—
ရှေ့ကခေါင်းဆောင် လွဲရင် နောက်ကလူတွေလည်း လွဲနိုင်တဲ့ အန္တရာယ် ကို သတိပေးတယ်။ [၁၁]
ဒီကျမ်းတွေကို စုကြည့်ရင်—
အာဏာရဲ့အထက်မှာ—
ပညာ။
သီလ။
ဓမ္မ။
တာဝန်။
ဒီလေးခု မြင်လာတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု ဒီနေ့တရားကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ဆင်းသက်ကြည့်မယ်။
ဒုက္ခသစ္စာ။
အာဏာမှာ ပျော်စရာရှိတယ်။
ဆုံးဖြတ်လို့ရတယ်။
လိုချင်တာ လုပ်လို့ရတယ်။
လူတွေ နားထောင်တယ်။
ဒါပေမယ့် ဒုက္ခလည်း ရှိတယ်။
မှားဆုံးဖြတ်မိမှာ။
လူမုန်းမှာ။
အာဏာဆုံးရှုံးမှာ။
ကိုယ့်နေရာယူမှာ။
ကိုယ့်ဂုဏ်ကျမှာ။
ဒီလို ကြောက်စိတ်ရှိတယ်။
အာဏာကို အတ္တနဲ့ပေါင်းလိုက်ရင်—
ရာထူးအန္တရာယ်ရှိတိုင်း ကိုယ့်အသက်အန္တရာယ်လို ခံစားရတယ်။
ဒုက္ခကြီးလာတယ်။
သမုဒယသစ္စာ။
ဒီဒုက္ခနောက်မှာ—
အာဏာကိုလိုချင်တဲ့ တဏှာ။
Control မလွှတ်ချင်တဲ့ တဏှာ။
ဂုဏ်၊ နာမည်၊ ရာထူးကို ဖက်တွယ်မှု။
“ငါ့စကားပဲမှန်ရမယ်”
ဆိုတဲ့ ဥပါဒါန်။
တစ်ဖက်ကို မုန်းတီးမှု။
အာဏာပျောက်မှာကြောက်မှု။
ဒါတွေရှိတယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၉ က လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟနဲ့ အာဏာလိုမှု ပေါင်းသွားတဲ့အန္တရာယ်ကို အလွန်ရှင်းပြထားတယ်။ [၄]
နိရောဓသစ္စာ။
နိရောဓဆိုတာ ရာထူးအကုန်စွန့်တာလို့ မဆိုလိုဘူး။
ခေါင်းဆောင်မလုပ်တော့တာ မဟုတ်ဘူး။
တဏှာ၊ ဖက်တွယ်မှု ချုပ်ငြိမ်းရာက အဆုံးစွန် နိရောဓ။
နေ့စဉ်ဘဝမှာတော့—
အာဏာရှိပေမယ့် အာဏာမမူးတော့ဘူး။
ရာထူးရှိပေမယ့်—
“ဒါငါပဲ”
လို့ မကပ်တော့ဘူး။
Staff က ကိုယ့်ကို သဘောမတူရင်—
အတ္တကိုတိုက်တာလို့ မခံစားတော့ဘူး။
မှားရင် ပြင်နိုင်တယ်။
ကန့်သတ်ချက်ရှိတာကို စိတ်မဆိုးတော့ဘူး။
ဒါ စိတ်အေးလာတာ။
မဂ္ဂသစ္စာ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိ—
အာဏာဟာ အနိစ္စ၊ ရာထူးဟာ အနိစ္စ၊ မိမိကိုယ်တိုင်လည်း အိုခြင်းသေခြင်းမလွတ်ကြောင်း သိ။
သမ္မာသင်္ကပ္ပ—
သူတစ်ပါးကို ဖိနှိပ်လိုစိတ် မထား။
အာဏာနဲ့ လက်စားမချေ။
အကျိုးပြုလိုစိတ်မွေး။
သမ္မာဝါစာ—
Authority ရှိလို့ ကြမ်းတမ်းစကား မပြော။
အမှန်ကို ရှင်းပြ။
မုသားနဲ့ ဆုံးဖြတ်ချက်မဖုံး။
သမ္မာကမ္မန္တ—
မပိုင်တာ မယူ။
အာဏာနဲ့ အားနည်းသူကို မတရားမလုပ်။
သမ္မာအာဇီဝ—
ကိုယ့်အာဏာနဲ့ မမှန်တဲ့အသက်မွေးမှုကို မကာကွယ်။
သမ္မာဝါယာမ—
လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟပေါ်လာရင် စောစောပယ်။
တရားမျှတမှု၊ မေတ္တာ၊ သီလ၊ ပညာ တိုးဖို့ ကြိုးစား။
သမ္မာသတိ—
ဆုံးဖြတ်ချိန်မှာ—
“ငါ့စိတ် ဘယ်ဘက်လိုက်နေလဲ”
သိ။
“ငါအခု တာဝန်ယူနေတာလား၊ အတ္တကာကွယ်နေတာလား”
သိ။
သမ္မာသမာဓိ—
စိတ်တည်အောင်လုပ်။
ဒေါသအရှိန်နဲ့ အလုပ်မထုတ်။
လောဘအရှိန်နဲ့ စာချုပ်မပြောင်း။
ကြောက်စိတ်နဲ့ အမှန်မဖုံး။
စိတ်တည်ငြိမ်ပြီး ဆုံးဖြတ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့တရားထဲက စကားတစ်ကြောင်းပဲ ယူသွားမယ်ဆိုရင်—
“ကိုယ့်မှာ အာဏာရှိလို့ လုပ်နိုင်သလားကို မမေးခင်
ဓမ္မနဲ့အညီ လုပ်သင့်သလားကို အရင်မေးပါ।”
နောက်တစ်ကြောင်း—
“ကိုယ့်ကို ဘယ်သူမှ မကန့်သတ်နိုင်တော့တဲ့အချိန်မှာ
ကိုယ့်ကိုယ်ကို ပညာနဲ့ ပိုကန့်သတ်ပါ।”
ဒီစကားကို ပိုင်ရှင်တွေ ယူသွား။
တည်ထောင်သူတွေ ယူသွား။
မန်နေဂျာတွေ ယူသွား။
မိဘတွေ ယူသွား။
ဆရာတွေ ယူသွား။
ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းခေါင်းဆောင်တွေ ယူသွား။
ရာထူးရှိသူတိုင်း ယူသွား။
အာဏာဆိုတာ ရာထူးကြီးသူမှာပဲ မရှိဘူး။
ကိုယ့်ထက်အားနည်းတဲ့လူတစ်ယောက်ပေါ် ကိုယ့်မှာရှိတဲ့ သြဇာဟာလည်း အာဏာတစ်မျိုးပဲ။
သူတော်ကောင်းတို့…
မိမိတို့ ရရှိသော အာဏာ၊ ရာထူး၊ တာဝန်နှင့် သြဇာများကို ကောင်းကျိုးအတွက် အသုံးချနိုင်ကြပါစေ။
အာဏာကြောင့် မာနမတက်ကြပါစေနဲ့။
အာဏာကြောင့် အမှန်မမြင်ရခြင်း မဖြစ်ကြပါစေနဲ့။
လိုချင်မှုကြောင့် ဘက်မလိုက်ကြပါစေနဲ့။
ဒေါသကြောင့် ဘက်မလိုက်ကြပါစေနဲ့။
မောဟကြောင့် ဘက်မလိုက်ကြပါစေနဲ့။
ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် ဘက်မလိုက်ကြပါစေနဲ့။
အာဏာ၏အထက်မှာ ဓမ္မကိုထားနိုင်ကြပါစေ။
အလျင်လိုမဆုံးဖြတ်ဘဲ မှန်၊ မှားကို ပညာဖြင့် စိစစ်နိုင်ကြပါစေ။
အကြံပေးသူကို နားထောင်နိုင်ကြပါစေ။
မိမိနှင့် သဘောမတူသူ၏ မှန်ကန်သောစကားကိုလည်း လက်ခံနိုင်ကြပါစေ။
မိမိအမှားကို ဝန်ခံနိုင်ကြပါစေ။
မှားသည့်ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြင်နိုင်ကြပါစေ။
စစ်ဆေးမှုကို အရှက်ဟု မမြင်ဘဲ အာဏာကို ကာကွယ်ပေးသောစနစ်ဟု မြင်နိုင်ကြပါစေ။
ရာထူးကို ပိုင်ဆိုင်မှုဟု မယူဘဲ အချိန်ပိုင်းတာဝန်ဟု နားလည်နိုင်ကြပါစေ။
မိမိကိုယ်ကို မနိုင်ဘဲ သူတစ်ပါးကို နိုင်လိုသောစိတ် လျော့နိုင်ကြပါစေ။
လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့၏အာဏာထက် သတိနှင့်ပညာ၏အာဏာ ပိုခိုင်မာနိုင်ကြပါစေ။
ပေးကမ်းနိုင်ကြပါစေ။
ကိုယ့်ကိုယ်ကို ထိန်းနိုင်ကြပါစေ။
ချုပ်တည်းနိုင်ကြပါစေ။
လူများ၏ ချီးကျူးမှုကို မူးမသွားကြပါစေနဲ့။
ဝေဖန်မှုကိုလည်း ဒေါသနဲ့ မပယ်ကြပါစေနဲ့။
အာဏာကြီးလာလေလေ အကျင့်သီလလည်း ကြီးလာနိုင်ကြပါစေ။
ဆုံးဖြတ်ခွင့်ကြီးလာလေလေ တာဝန်ခံမှုလည်း ကြီးလာနိုင်ကြပါစေ။
အောက်ကလူများ ကိုယ့်အကျင့်ကို အတုယူရမည်ကို သတိထားနိုင်ကြပါစေ။
မိမိ၏မကောင်းသောအလေ့အထကို အဖွဲ့အစည်းယဉ်ကျေးမှုအဖြစ် မထားခဲ့ကြပါစေနဲ့။
ဒုက္ခသစ္စာကို သိနိုင်ကြပါစေ။
အာဏာ၊ ဂုဏ်၊ ရာထူးနှင့် control အပေါ် တဏှာနှင့်ဖက်တွယ်မှုကို သမုဒယအဖြစ် မြင်နိုင်ကြပါစေ။
အာဏာရှိသော်လည်း အာဏာအပေါ် မဖက်တွယ်သော အေးချမ်းမှုဆီ တိုးနိုင်ကြပါစေ။
တဏှာချုပ်ငြိမ်းရာ နိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိမှ သမ္မာသမာဓိအထိ အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ဆုံးဖြတ်ချက်တိုင်း၊ ခေါင်းဆောင်မှုတိုင်း၊ တာဝန်တိုင်းအတွင်း လက်တွေ့ပွားများနိုင်ကြပါစေ။
အာဏာရှိကြပါစေ။
သို့သော် အာဏာက သီလကို မနိုင်ပါစေနဲ့။
ရာထူးရှိကြပါစေ။
သို့သော် ရာထူးက ပညာကို မဖုံးပါစေနဲ့။
လူများက နားထောင်ကြပါစေ။
သို့သော် အမှန်ကို နားမထောင်တော့သောသူ မဖြစ်ကြပါစေနဲ့။
သူတစ်ပါးကို ဦးဆောင်နိုင်ကြပါစေ။
သို့သော် ပထမဆုံး မိမိလောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟကို ဦးဆောင်ထိန်းသိမ်းနိုင်ကြပါစေ။
နောက်ဆုံး မိမိတို့ကို ချည်နှောင်ထားသော တဏှာ၊ ဥပါဒါန်နှင့် အတ္တဖက်တွယ်မှုတို့မှ လွတ်မြောက်၍ သံသရာဒုက္ခအဆုံး နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာသို့ ဦးတည်နိုင်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ကျမ်းကိုးမှတ်စု
[၁] ရက်စွဲ။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၄။
[၂] ဒီဃနိကာယ် ၂၆၊ စကြဝတ္တိသုတ်။ စကြဝတေးမင်း၏ တာဝန်အဖြစ် ဓမ္မကိုမှီ၍ ဓမ္မကို အာဏာအဖြစ်ထားခြင်း၊ အုပ်ချုပ်ခံအမျိုးမျိုးကို တရားမျှတစွာ ကာကွယ်စောင့်ရှောက်ခြင်း၊ မတရားမှုမဖြစ်စေခြင်း၊ ချို့တဲ့သူတို့ကို ပစ်မထားခြင်းနှင့် အကြံပေးသူတို့ထံ မေးမြန်းခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
[၃] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၉။ လိုချင်မှု၊ မုန်းတီးမှု၊ မောဟနှင့် ကြောက်ရွံ့မှုတို့ကြောင့် တရားမှ လွဲချော်နိုင်ကြောင်း၊ ထိုလေးမျိုးကြောင့် မလွဲခြင်းကို အပြန်အလှန်ဟောထားသည်။
[၄] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၉။ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့ကို အကုသိုလ်အမြစ်များအဖြစ် ဖော်ပြပြီး ယင်းတို့လွှမ်းမိုးသည့်အခါ “အာဏာရှိခြင်း၊ အာဏာလိုခြင်း” နှင့်ဆက်စပ်၍ မမှန်သောအကြောင်းပြချက်ဖြင့် သူတစ်ပါးကို ထိခိုက်စေသည့် လုပ်ရပ်များအထိ ရောက်နိုင်ကြောင်း ဟောထားသည်။
[၅] ဓမ္မပဒ ၂၅၆–၂၅၇။ အလျင်လိုဆုံးဖြတ်ခြင်းတစ်ခုတည်းဖြင့် တရားစီရင်သူ မဖြစ်ကြောင်း၊ ပညာရှိသူသည် မှန်/မှားကို ချိန်ဆ၍ ဘက်မလိုက်ဘဲ ဓမ္မနှင့်အညီ ဆုံးဖြတ်ကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
[၆] ဒီဃနိကာယ် ၁၆၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်။ ဝဇ္ဇီတို့၏ မဆုတ်ယုတ်ရေးအခြေအနေများတွင် မကြာခဏစုဝေးခြင်း၊ ညီညွတ်စွာ ဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ရှိပြီးသားစည်းကို အလွယ်မဖျက်ခြင်း၊ အကြီးအကဲတို့ကို လေးစားနားထောင်ခြင်းနှင့် အားနည်းသူများအပေါ် အကြမ်းမဖက်ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။ ယင်းကို ခေတ်သစ်နိုင်ငံရေးပုံစံတစ်ခုကို ဘုရားဟောအဖြစ် မပြောင်းယူထားပါ။
[၇] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၂။ လေ့ကျင့်သူ၏ အားငါးမျိုးအဖြစ် သဒ္ဓါ၊ မကောင်းမှုကို ရှက်တတ်ခြင်း၊ မကောင်းမှု၏အကျိုးကို ကြောက်ရွံ့သတိထားခြင်း၊ အားထုတ်ခြင်းနှင့် ပညာတို့ကို ဖော်ပြထားသည်။
[၈] သံယုတ္တနိကာယ် ၃.၂၅၊ ပဗ္ဗတူပမသုတ်။ ကောသလမင်း ပသေနဒိအား အိုခြင်းနှင့်သေခြင်းသည် အဘက်ဘက်မှ ဖိဝင်လာသော တောင်ကြီးများကဲ့သို့ ဖြစ်ကြောင်း သတိပေးပြီး စစ်အင်အား၊ ဓနနှင့် အကြံပညာတို့ဖြင့် ယင်းကို တားဆီးမရကြောင်း၊ ဓမ္မကျင့်ခြင်းနှင့် ကောင်းမှုကိုသာ အရေးထားရကြောင်း ဆွေးနွေးထားသည်။
[၉] ဓမ္မပဒ ၁၀၃–၁၀၅။ လူပေါင်းများစွာကို စစ်ဖြင့်အနိုင်ယူခြင်းထက် မိမိကိုယ်ကို အနိုင်ယူခြင်း ပိုမြတ်ကြောင်း ဟောထားသည်။
[၁၀] ဣတိဝုတ္တက ၂၂။ မြတ်စွာဘုရားရှင်က အတိတ်တွင် အာဏာအရှိန်အဝါကြီးမားသည့် ဘဝများကို သတိရ၍ ထိုအကျိုးနှင့် ဆက်စပ်သော ကောင်းမှုများအဖြစ် ပေးကမ်းခြင်း၊ ကိုယ်ကျင့်တရားဖြင့် မိမိကိုယ်ကို ထိန်းခြင်းနှင့် ချုပ်တည်းခြင်းတို့ကို ဖော်ပြတော်မူသည်။ ယင်းကို လောကီရာထူးရရှိရေးအာမခံချက်အဖြစ် မယူထားပါ။
[၁၁] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၇၀။ အုပ်ချုပ်သူ မတရားသည့်အခါ အောက်ပါသူတို့လည်း မတရားဘက်လိုက်နိုင်ကြောင်းနှင့် ရှေ့ကနွားလမ်းလွဲလျှင် နောက်ကနွားများ လမ်းလွဲသည့် ဥပမာပါရှိသည်။ မူလသုတ်၏ နက္ခတ်၊ ရာသီ၊ မိုးနှင့်စိုက်ပျိုးရေးဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံဆိုင်ရာအထောက်အထားအဖြစ် ယခုတရားတွင် မသုံးထားပါ။
ကျမ်းစာရင်း
ဒီဃနိကာယ် — သုတ်အမှတ် ၁၆၊ ၂၆။
သံယုတ္တနိကာယ် — သုတ်အမှတ် ၃.၂၅။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် — သုတ်အမှတ် ၃.၆၉၊ ၄.၁၉၊ ၄.၇၀၊ ၅.၂။
ဓမ္မပဒ — ဂါထာ ၁၀၃–၁၀၅၊ ၂၅၆–၂၅၇။
ဣတိဝုတ္တက — ၂၂။
