Governance Framework အုပ်ချုပ်မှုစနစ်ဘောင်
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ ပြောကြမယ့်အကြောင်းက—
Governance Framework — အုပ်ချုပ်မှုစနစ်ဘောင် ဆိုတဲ့အကြောင်းပါ။
Governance ဆိုတဲ့စကားကြားရင် တချို့က—
“Company ကြီးမှလိုတာ”
လို့ ထင်တတ်တယ်။
Board ရှိမှ။
Director ရှိမှ။
Shareholder များမှ။
အဖွဲ့အစည်းကြီးမှ။
အစိုးရဌာနမှ။
တကယ်တော့ Governance ရဲ့အခြေခံပြဿနာဟာ အရမ်းရိုးတယ်။
ဘယ်သူက ဘာကို ဆုံးဖြတ်မလဲ။
ဘယ်သူ့ကို ဘယ်သူ ပြန်စစ်နိုင်မလဲ။
ဘယ်စည်းနဲ့ ဆုံးဖြတ်မလဲ။
မှားရင် ဘယ်လိုပြင်မလဲ။
ရန်ဖြစ်ရင် ဘယ်လိုဖြေရှင်းမလဲ။
ငွေ၊ အာဏာ၊ တာဝန်၊ အချက်အလက်ကို ဘယ်လိုမမျှတမဖြစ်အောင် ထိန်းမလဲ။
ဒီအရာတွေရှိလာတာနဲ့ Governance ရှိလာပြီ။
မိသားစုမှာလည်း Governance ရှိတယ်။
ဘုန်းကြီးကျောင်းအဖွဲ့အစည်းမှာလည်းရှိတယ်။
လူမှုရေးအသင်းမှာလည်းရှိတယ်။
ကုမ္ပဏီမှာလည်းရှိတယ်။
နိုင်ငံမှာလည်းရှိတယ်။
ကွာတာက အရွယ်အစားနဲ့ စနစ်။
ဒါပေမယ့် အခြေခံမေးခွန်းတူတယ်။
“အာဏာကို ဘယ်လို တရားမျှတစွာ အသုံးပြုမလဲ”
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့တရားမှာ ဦးဇင်းတို့ ခေတ်သစ် Corporate Governance Manual တစ်အုပ်ကို ဘုရားဟောထဲက ဆွဲထုတ်မယ်မဟုတ်ဘူး။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က—
Board Committee ဘယ်နှခုထား။
Audit Committee ဘယ်နှယောက်ထား။
CEO နဲ့ Chairman ခွဲ။
ဒီလို မဟောထားဘူး။
အဲဒါ ခေတ်သစ်ဥပဒေ၊ စီးပွားရေးနဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးနယ်ပယ်။
ဒါပေမယ့် ဘုရားဟောထဲမှာ Governance ရဲ့ အခြေခံစိတ်ဓာတ်၊ အာဏာစည်း၊ အစည်းအဝေးစည်း၊ အငြင်းပွားမှုဖြေရှင်းပုံ၊ ဆုံးဖြတ်ချက်မလွဲအောင် စစ်ဆေးပုံ၊ အဖွဲ့ညီညွတ်မှု၊ အထက်အောက်အပြန်အလှန်တာဝန် တွေကို အလွန်အားကောင်းစွာ တွေ့ရတယ်။
ဒီနေ့ အဲဒီကျမ်းတော်တွေကို စုစည်းပြီး ကြည့်ကြမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Governance ရဲ့ ပထမအခြေခံက—
“လူအပေါ်မတည်၊ ဓမ္မအပေါ်တည်” ဆိုတာ။
ဒီဃနိကာယ် ၂၆၊ စက္ကဝတ္တိသုတ်မှာ စကြဝတေးမင်း၏ တာဝန်ကို ဟောရာ၌—
အုပ်ချုပ်သူဟာ ဓမ္မကို အားကိုးရမယ်။
ဓမ္မကို ရိုသေရမယ်။
ဓမ္မကို တန်ဖိုးထားရမယ်။
ဓမ္မကို မိမိထက် အမြင့်ဆုံးစံအဖြစ်ထားရမယ်။
မိမိအုပ်ချုပ်မှုအောက်က လူအမျိုးမျိုးကို တရားမျှတစွာ အကာအကွယ်ပေးရမယ်။
မတရားမှု မပေါ်အောင် ထိန်းရမယ်။
ချို့တဲ့သူတွေကိုပါ လျစ်လျူမရှုရဘူးဆိုတဲ့ သဘောတွေ တွေ့ရတယ်။ [၂]
ဒီမှာ Governance ရဲ့ ပထမဥပဒေတစ်ခု ထွက်လာတယ်—
Rule ထက် Leader ကြီးမနေရဘူး။
Founder ဖြစ်လို့ Policy ကျော်လို့ရတာ မဟုတ်ဘူး။
Chairman ဖြစ်လို့ စာချုပ်ကို မလိုက်ရတာ မဟုတ်ဘူး။
မိသားစုအကြီးဆုံးဖြစ်လို့ အားလုံးအပေါ် မတရားနိုင်တာ မဟုတ်ဘူး။
အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ—
စည်းက အောက်လူအတွက်ပဲ ဖြစ်ပြီး အထက်လူအတွက် မဖြစ်ဘူးဆိုရင်—
အဲဒီဟာ စည်းမဟုတ်တော့ဘူး။
အမိန့်ဖြစ်သွားတယ်။
ဒါကြောင့် Governance Framework ရဲ့ ပထမတိုင်—
စံတစ်ခုဟာ လူတစ်ယောက်ရဲ့စိတ်ထက် မြင့်ရမယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီဃနိကာယ် ၁၆၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်ကို ကြည့်ရအောင်။
ဝဇ္ဇီတို့ မဆုတ်ယုတ်ဖို့ အကြောင်းတွေကို မြတ်စွာဘုရားရှင် မိန့်တော်မူရာမှာ—
မကြာခဏ စုဝေးကြခြင်း။
ညီညွတ်စွာ စုဝေးခြင်း။
ညီညွတ်စွာ အစည်းအဝေးပြီးခြင်း။
ညီညွတ်စွာ အရေးကိစ္စဆောင်ရွက်ခြင်း။
ရှိပြီးသား စည်းမျဉ်းကို စိတ်ကြိုက် မဖျက်ခြင်း။
အတွေ့အကြုံရှိ အကြီးအကဲတို့ကို လေးစားနားထောင်ခြင်း။
အမျိုးသမီးနှင့် မိန်းကလေးတို့ကို အတင်းအဓမ္မမပြုခြင်း။
အစဉ်အလာအားဖြင့် လေးစားရာများကို စောင့်ရှောက်ခြင်း။
တရားကျင့်သူများ အဆင်ပြေစွာနေနိုင်အောင် အကာအကွယ်ပေးခြင်း စတာတွေ ပါလာတယ်။ [၃]
ဒီမှာ Governance ရဲ့ နောက်ထပ်အရာတွေ ပေါ်လာတယ်—
Meeting။
Rule continuity။
Institutional memory။
Protection of vulnerable people။
Consultation။
ဒါပေမယ့် ဦးဇင်းတို့ သတိထား—
ဒီဃနိကာယ် ၁၆ ကို ယနေ့ Corporate Governance Code တိုက်ရိုက်ဟောထားတယ်လို့ မပြောရဘူး။
အဲဒီလို မရောရဘူး။
ဒီနေ့အတွက် ဆင်ခြင်ချက်က—
အဖွဲ့အစည်းတည်တံ့ဖို့ လူတစ်ယောက်ရဲ့အလိုနဲ့ပဲ မသွားဘဲ စုဝေးခြင်း၊ နားထောင်ခြင်း၊ သဘောတူညီထားတဲ့စည်း၊ သမိုင်းနဲ့ အတွေ့အကြုံကို လေးစားခြင်း လိုတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အစည်းအဝေးမရှိတဲ့အဖွဲ့မှာ ဘာဖြစ်နိုင်လဲ။
တစ်ယောက်ထင်တာတစ်မျိုး။
တစ်ယောက်သိတာတစ်မျိုး။
ဆုံးဖြတ်ချက် ဘယ်သူချထားမှန်းမသိ။
ဘယ်နေ့က ပြောင်းထားမှန်းမသိ။
နောက်ဆုံး—
“ဘယ်သူပြောတာလဲ”
ဖြစ်လာတယ်။
ဒီဃနိကာယ် ၁၆ ရဲ့ ဆင်ခြင်ချက်အရ—
အဖွဲ့တစ်ခု တည်တံ့ဖို့ လူတွေ အတူထိုင်နိုင်ရမယ်။
ဒါပေမယ့်—
အတူထိုင်ရုံနဲ့ မပြီးဘူး။
ညီညွတ်စွာ အရေးကိစ္စဆောင်ရွက်နိုင်ရမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၇.၂၃ ကို ထပ်ကြည့်ရင်—
သံဃာတော်တို့ မဆုတ်ယုတ်ဖို့—
မကြာခဏ စုဝေးခြင်း၊ များစွာစုဝေးခြင်း။
ညီညွတ်စွာ စုဝေး၊ ညီညွတ်စွာ ကိစ္စဆောင်ရွက်ခြင်း။
သတ်မှတ်ထားတဲ့ သိက္ခာပုဒ်ကို စိတ်ကြိုက် ထည့်ဖျက်မလုပ်ခြင်း။
ဝါကြီးသိက္ခာကြီးတို့ကို လေးစားနားထောင်ခြင်း စတဲ့အချက်တွေ ပါလာတယ်။ [၄]
ဒါ သံဃာဘဝအတွက်။
Company Board Rule မဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် ဆင်ခြင်စရာ တော်တော်ရှင်းတယ်။
Governance မှာ စည်းတည်ငြိမ်မှု လိုတယ်။
ဒီနေ့ Owner စိတ်ကောင်းတယ်။
စည်းတစ်မျိုး။
မနက်ဖြန် ဒေါသထွက်တယ်။
စည်းတစ်မျိုး။
မဖြစ်ရဘူး။
Staff A ကို Rule တစ်မျိုး။
Staff B ကို Rule တစ်မျိုး။
မဖြစ်ရဘူး။
Rule ပြောင်းလို့မရဘူးလား။
ရတယ်။
အခြေအနေပြောင်းရင် ပြင်ရမှာပဲ။
ဒါပေမယ့်—
အကြောင်းပြချက်ရှိရမယ်။
ပြောင်းတဲ့နည်းရှိရမယ်။
မှတ်တမ်းရှိရမယ်။
လူတစ်ယောက်စိတ်ကြိုက် ပြောင်းတာမဖြစ်ရဘူး။
ဒီဟာ Governance။
သူတော်ကောင်းတို့…
အခု အုပ်ချုပ်မှုစနစ်မှာ အလွန်အရေးကြီးတဲ့ အန္တရာယ်တစ်ခု—
ဘက်လိုက်ဆုံးဖြတ်ခြင်း။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၉ မှာ—
လိုချင်မှုကြောင့် လမ်းလွဲခြင်း။
မုန်းတီးမှုကြောင့် လမ်းလွဲခြင်း။
မသိမှုကြောင့် လမ်းလွဲခြင်း။
ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် လမ်းလွဲခြင်း။
ဆိုတဲ့ လေးမျိုးကို ဟောထားတယ်။ [၅]
Governance Committee တစ်ခုမှာ ဒီလေးချက်ကို နံရံမှာ ရေးထားလို့တောင်ရတယ်။
တစ်ယောက်ကို ခန့်မယ်—
ကိုယ့်ဆွေမျိုးမို့လား။
ကိုယ်ကြိုက်လို့လား။
ဒါ လိုချင်မှုဘက်လိုက်ခြင်း။
တစ်ယောက်ကို ဆုမပေးဘူး—
သူနဲ့ ကိုယ်မတည့်လို့လား။
ဒါ မုန်းတီးမှုဘက်လိုက်ခြင်း။
Project တစ်ခု အတည်ပြုတယ်—
Data မဖတ်ဘဲ “အဆင်ပြေမှာပါ” ဆိုပြီးလုပ်တာလား။
ဒါ မသိမှုဘက်လိုက်ခြင်း။
Influential customer မှားတာသိပေမယ့် မပြောရဲဘူး—
ဒါ ကြောက်ရွံ့မှုဘက်လိုက်ခြင်း။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Governance Framework ကောင်းရင်—
Decision form တစ်ရွက်ရှိတာနဲ့ မပြီးဘူး။
Decision maker ရဲ့ စိတ်ကို ဘယ်လိုစစ်မလဲ ဆိုတာပါ လိုတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဆုံဖြတ်ချက်ချမယ့်သူကို ရွေးတဲ့အခါ—
Title ကိုပဲကြည့်ရမလား။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၉၂ မှာ—
လူတစ်ယောက်ရဲ့ သီလကို အတူနေကြည့်မှ သိနိုင်တယ်။
သူ့ရဲ့ ဖြောင့်မတ်သန့်ရှင်းမှုကို ဆက်ဆံလုပ်ကိုင်ကြည့်မှ သိနိုင်တယ်။
အခက်အခဲမှာ ခံနိုင်ရည်ကို သိနိုင်တယ်။
ဆွေးနွေးကြည့်မှ ပညာကို သိနိုင်တယ်။
ဒါတောင် အချိန်ယူပြီး၊ သတိရှိရှိ၊ ပညာရှိရှိကြည့်မှ သိနိုင်တယ်လို့ ဟောထားတယ်။ [၆]
ဒါ Governance အတွက် အရမ်းအရေးကြီးတယ်။
Board member ရွေးမယ်။
Manager ရွေးမယ်။
Treasurer ရွေးမယ်။
Trustee ရွေးမယ်။
“သူနာမည်ကြီးတယ်”
တစ်ခုတည်းနဲ့ မရဘူး။
“သူငါ့သူငယ်ချင်း”
တစ်ခုတည်းနဲ့ မရဘူး။
“သူစကားကောင်းတယ်”
တစ်ခုတည်းနဲ့ မရဘူး။
ငွေကိစ္စမှာ ဘယ်လိုလဲ။
အခက်အခဲမှာ ဘယ်လိုလဲ။
ဝေဖန်ရင် ဘယ်လိုလဲ။
အကျိုးစီးပွားပါလာရင် ဘယ်လိုလဲ။
ဒါတွေ ကြည့်ရတယ်။
Governance က လူရွေးတဲ့နေ့က စတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
Governance ရဲ့ နောက်တိုင်တစ်ခု—
လူကို ပြောလို့ရသလား။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၇.၃၇ မှာ မိတ်ဆွေကောင်းတစ်ယောက်ရဲ့ အရည်အသွေးတွေထဲ—
ဆုံးမတတ်တယ်။
သူတစ်ပါးရဲ့ ဆုံးမချက်ကိုလည်း လက်ခံတတ်တယ်။
နက်နဲတဲ့အကြောင်းကို ပြောတတ်တယ်။
မကောင်းတာလုပ်ဖို့ မတိုက်တွန်းဘူးဆိုတဲ့အချက်တွေ ပါတယ်။ [၇]
ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်မှာ—
ပြောတတ်မှုထက် ပြန်ပြောခံနိုင်မှု အရေးကြီးတယ်။
CEO က လူတိုင်းကို feedback ပေးနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် ဘယ်သူက CEO ကို feedback ပေးနိုင်လဲ။
Founder က Manager ကိုပြင်နိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် Founder မှားရင် ဘယ်သူပြင်မလဲ။
ဘုန်းကြီးကျောင်းကော်မတီမှာ ဥက္ကဋ္ဌက အားလုံးကိုပြောနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် ဥက္ကဋ္ဌမှားရင် ပြောရဲသူရှိလား။
ဒီဟာ Governance ရဲ့ မေးခွန်း။
ပြန်ပြောမရတဲ့အာဏာဟာ အန္တရာယ်ရှိတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီဃနိကာယ် ၃၄ မှာ “မိမိကို စောင့်ရှောက်ပေးတဲ့ တရားများ” လို့ ဖော်ပြရာတွင်—
သီလရှိခြင်း။
အကြားအမြင်များခြင်း။
မိတ်ကောင်းရှိခြင်း။
ဆုံးမလွယ်ခြင်း၊ ပြောဆိုဆုံးမမှုကို လေးစားလက်ခံနိုင်ခြင်း။
အဖွဲ့ဝင်တို့၏ လုပ်ငန်းကိစ္စမျိုးစုံမှာ ကျွမ်းကျင်လုံ့လရှိပြီး အလုပ်ကို စနစ်တကျ ပြီးမြောက်အောင်လုပ်တတ်ခြင်း စတဲ့ အချက်တွေ ပါဝင်တယ်။ [၈]
Governance အတွက် အရမ်းသင့်တယ်။
ကောင်းတဲ့ Committee member ဆိုတာ—
အမည်ရှိသူပဲ မဟုတ်ဘူး။
သီလရှိရမယ်။
သင်ယူထားရမယ်။
မိတ်ကောင်းရှိရမယ်။
ပြောလို့ရရမယ်။
အလုပ်စနစ်ကျရမယ်။
ဒါတွေမရှိဘဲ—
Title ပဲကြီးရင် အဖွဲ့အတွက် လုံခြုံမှုမဖြစ်ဘူး။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု Governance ရဲ့ နောက်အရေးကြီးဆုံးအရာ—
ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြန်စစ်ခြင်း။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၁ မှာ အရှင်ရာဟုလာကို မြတ်စွာဘုရားရှင်က မှန်တစ်ချပ်နဲ့ ဥပမာပေးတော်မူတယ်။
ကိုယ်အမူအရာ။
စကား။
စိတ်နဲ့လုပ်ရပ်။
လုပ်မယ်ဆိုတဲ့အချိန်မှာလည်း စစ်။
လုပ်နေတုန်းလည်း စစ်။
လုပ်ပြီးသွားတဲ့နောက်လည်း ပြန်စစ်။
ကိုယ့်ကို ထိခိုက်သလား။
သူတစ်ပါးကို ထိခိုက်သလား။
နှစ်ဖက်လုံးကို ထိခိုက်သလား။
မကောင်းတဲ့အကျိုးထွက်မယ်ဆို မလုပ်သင့်။
လုပ်ပြီးမှ အမှားတွေ့ရင် ဖွင့်ဟ၊ ပြင်ဆင်၊ နောင်မလုပ်အောင် ထိန်းရမယ့်သဘော ပါတယ်။ [၉]
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီဟာ Governance Framework အတွက် အလွန်ကောင်းတယ်။
ခေတ်သစ်စကားနဲ့ဆို—
Before decision review။
During implementation monitoring။
After-action review။
ဒါပေမယ့် ဒီ English စကားတွေဟာ ကျမ်းထဲက မဟုတ်ဘူးနော်။
လောကီဆင်ခြင်ချက်။
ဘုရားဟောအခြေခံက—
မလုပ်ခင်စစ်။
လုပ်နေတုန်းစစ်။
လုပ်ပြီးပြန်စစ်။
ဒါ Governance မှာ မရှိရင်—
မှားတဲ့ Project ကို လေးနှစ်ဆက်လုပ်နိုင်တယ်။
ဘာကြောင့်။
“ငါတို့ စပြီးပြီ”
ဆိုတဲ့မာနကြောင့်။
ပညာရှိ Organization က—
ဆုံးဖြတ်ချက်ချတယ်။
ပြီးရင်လည်း—
“အခုထိ မှန်သေးလား”
ပြန်မေးတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒါနဲ့ဆက်ပြီး—
မှားတာတွေ့ရင် ဘာလုပ်မလဲ။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၁ က—
မကောင်းသောလုပ်ရပ်ဖြစ်သွားတာ သိရင် ဖုံးမထားဘဲ ဖွင့်ပြောပြီး နောင်ချုပ်တည်းဖို့ သင်ပေးတယ်။ [၉]
Governance မှာလည်း ဒီသဘောလိုတယ်။
Error ဖြစ်တယ်။
ဖုံးမထားနဲ့။
Financial mistake ဖြစ်တယ်။
ဖုံးမထားနဲ့။
Conflict of interest ရှိတယ်။
ဖုံးမထားနဲ့။
Data breach ဖြစ်တယ်။
ဖုံးမထားနဲ့။
အမှားဝန်ခံတာ အဖွဲ့ကို ဖျက်တာမဟုတ်ဘူး။
အမှားကို ဖုံးတာက Trust ကို ဖျက်တာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Governance မှာ Communication မကောင်းရင် စနစ်ကောင်းလည်း ပျက်တတ်တယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၉၈ မှာ—
ကောင်းစွာပြောသောစကားဟာ အချက်ငါးမျိုးနဲ့ ပြည့်စုံရမယ်လို့ ဟောထားတယ်။
အချိန်သင့်ရမယ်။
အမှန်ဖြစ်ရမယ်။
နူးညံ့ရမယ်။
အကျိုးရှိရမယ်။
မေတ္တာစိတ်နဲ့ ဖြစ်ရမယ်။ [၁၀]
Board meeting မှာ—
အမှန်ကိုပြောပေမယ့် လူကိုအရှက်ခွဲတယ်။
အဲဒါ ကောင်းတဲ့ Governance Communication မဟုတ်ဘူး။
နူးညံ့တယ်။
ဒါပေမယ့် အမှန်မပြောဘူး။
မဟုတ်ဘူး။
အမှန်လည်းဖြစ်ရမယ်။
အကျိုးလည်းရှိရမယ်။
အချိန်လည်းသင့်ရမယ်။
ဒါကြောင့်—
Governance က Rule Book တစ်အုပ်မဟုတ်ဘူး။
စကားပြောပုံလည်း Governance ပဲ။
သူတော်ကောင်းတို့…
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၅၈ မှာ မင်းသားအဘယအား မြတ်စွာဘုရားရှင်က စကားကို အမှန်/မမှန်၊ အကျိုးရှိ/မရှိ၊ နားထောင်သူကြိုက်/မကြိုက် စတဲ့အခြေအနေတွေ ခွဲပြီး ဟောတော်မူတယ်။
အမှန်မဟုတ်တာ မပြောဘူး။
အမှန်ဖြစ်ပေမယ့် အကျိုးမရှိတာလည်း မပြောဘူး။
အမှန်ဖြစ်ပြီး အကျိုးရှိရင်—
နားထောင်သူမကြိုက်တာဖြစ်စေ၊ ကြိုက်တာဖြစ်စေ—
ပြောသင့်တဲ့အချိန်ကို သိရမယ်ဆိုတဲ့ သဘောရှိတယ်။ [၁၁]
ဒီဟာ Leadership Communication အတွက် အားကောင်းတယ်။
Governance က—
လူတိုင်းပျော်အောင်ပြောတာ မဟုတ်ဘူး။
တစ်ခါတလေ မနှစ်သက်တဲ့ အမှန်ကို ပြောရမယ်။
Budget မလုံလောက်ဘူး။
ပြောရမယ်။
Project fail နေတယ်။
ပြောရမယ်။
Performance မမီဘူး။
ပြောရမယ်။
ဒါပေမယ့်—
လူကို ထိခိုက်လိုစိတ်နဲ့ မပြောရဘူး။
ခက်တဲ့အမှန်ကိုတောင် ကရုဏာနဲ့ပြောနိုင်ရမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Governance ရဲ့ နောက်တိုင်က—
အဓိပ္ပာယ်လွဲတာကို ဘယ်လိုဖြေရှင်းမလဲ။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၀၃ မှာ—
တရားရဲ့အဓိပ္ပာယ်နဲ့ စကားအသုံးအနှုန်းမှာ လူနှစ်ယောက် အမြင်ကွာနိုင်တဲ့အခြေအနေတွေကို ခွဲပြထားတယ်။
အဓိပ္ပာယ်လည်းကွာ၊ စကားလုံးလည်းကွာနိုင်တယ်။
အဓိပ္ပာယ်ကွာပေမယ့် စကားလုံးတူနိုင်တယ်။
အဓိပ္ပာယ်တူပေမယ့် စကားလုံးကွာနိုင်တယ်။
အဓိပ္ပာယ်လည်းတူ၊ စကားလုံးလည်းတူနိုင်တယ်။
ဒီလိုကွာခြားမှုကို ရန်ဖြစ်သွားအောင် မလုပ်ဘဲ—
အကြောင်းရင်းကိုခွဲ၊ မှန်တာကို မှန်တယ်လို့၊ မှားတာကို မှားတယ်လို့ သိပြီး အငြင်းပွားမှုမဖြစ်အောင် ဆောင်ရွက်ဖို့ ဟောထားတယ်။ [၁၂]
ဒကာ ဒကာမတို့…
Meeting မှာ လူနှစ်ယောက် ရန်ဖြစ်တယ်။
တစ်ယောက်က—
“Control လိုတယ်”
ဆိုတယ်။
နောက်တစ်ယောက်က—
“Control မလိုဘူး”
ဆိုတယ်။
တကယ်တော့ ပထမလူဆိုလိုတာ—
“Financial approval process လိုတယ်”
ဖြစ်နိုင်တယ်။
နောက်လူဆိုလိုတာ—
“Micromanagement မလိုဘူး”
ဖြစ်နိုင်တယ်။
စကားပုံစံကြားရင် ဆန့်ကျင်တယ်။
အဓိပ္ပာယ်ကို ရှင်းလိုက်ရင် ဆန့်ကျင်မှု မရှိလောက်ဘူး။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၀၃ က ဒီလို Meaning vs wording ခွဲစဉ်းစားမှုအတွက် အလွန်အားကောင်းတဲ့ကျမ်းတိုင်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီဃနိကာယ် ၂၉ မှာလည်း—
အချင်းချင်း ညီညွတ်စွာ စုဝေးပြီး သင်ကြားချက်များကို—
အဓိပ္ပာယ်နဲ့ အဓိပ္ပာယ်ကို တိုက်စစ်။
စကားနဲ့ စကားကို တိုက်စစ်။
မငြင်းပွားဘဲ ပြန်လည်စိစစ်ကြဖို့ ဟောထားတယ်။
တစ်ယောက်ရဲ့ စကားမှာ အဓိပ္ပာယ်သို့မဟုတ် စကားအသုံးမှားတာရှိရင်—
ချက်ချင်း မဆဲ။
ချက်ချင်း မပယ်။
“ဒီအဓိပ္ပာယ်ဆို ဒီစကားက ပိုသင့်လား”
“ဒီစကားဆို ဒီအဓိပ္ပာယ် ပိုသင့်လား”
ဆိုပြီး နူးညံ့စွာ မေးမြန်းရှင်းပြဖို့ သဘောပါရှိတယ်။ [၁၃]
Governance မှာ Document review ကို ဒီသဘောနဲ့ ကြည့်။
Policy တစ်ခုရေးတယ်။
စာသားမရှင်းဘူး။
အောက်လူတွေ နှစ်မျိုးနားလည်တယ်။
အဲဒါကို—
“သူတို့မတော်လို့”
မပြောနဲ့။
Policy wording ကို ပြန်စစ်။
စည်းက မရှင်းရင် စည်းလိုက်ရသူတွေ ရန်ဖြစ်တတ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု အရေးကြီးဆုံးအပိုင်း—
Conflict Resolution Framework။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၀၄၊ သာမဂါမသုတ်မှာ—
ပဋိပက္ခရဲ့အမြစ်တွေကို ရှင်းပြတယ်။
ဒေါသနဲ့ ရန်ငြိုး။
အထင်သေးမှုနဲ့ ခက်ထန်မှု။
မနာလိုမှုနဲ့ ဝန်တိုမှု။
ကောက်ကျစ်လှည့်ဖြားမှု။
မကောင်းသောဆန္ဒနဲ့ မှားသောအမြင်။
ကိုယ့်အမြင်ကို တင်းတင်းဖက်ထားပြီး မလွှတ်နိုင်မှု။
ဒီလိုအရာတွေဟာ အငြင်းပွားမှုရဲ့ အမြစ်ဖြစ်နိုင်တယ်။ [၁၄]
ပြီးတော့ ဝိနယဆိုင်ရာ အမှုအခင်းတွေကို ဖြေရှင်းဖို့ နည်းလမ်းတွေပါ ထည့်ဟောထားတယ်။
ဒါကို ခေတ်သစ် Arbitration Law လို့ မပြောရဘူး။
ဒါပေမယ့် Principle က အရမ်းအရေးကြီးတယ်။
Conflict က စိတ်ကောင်းထားရုံနဲ့ အမြဲမပြေလည်ဘူး။
ဖြေရှင်းတဲ့လုပ်ထုံးလုပ်နည်းလိုတယ်။
တစ်ဖက်ပြောတာကြား။
နောက်တစ်ဖက်ပြောတာကြား။
အချက်အလက်စစ်။
စည်းနဲ့တိုက်။
အုပ်စုလိုက် ရန်ဖြစ်မယ့်အစား Procedure နဲ့ဖြေရှင်း။
ဒါ Governance။
သူတော်ကောင်းတို့…
Governance Framework မရှိတဲ့ Organization မှာ Conflict ဘယ်လိုဖြေရှင်းလဲ။
Boss ဘယ်သူ့ကို ချစ်လဲ—အဲဒီလူနိုင်တယ်။
ဘယ်သူအသံကျယ်လဲ—အဲဒီလူနိုင်တယ်။
ဘယ်သူပိုက်ဆံရှိလဲ—အဲဒီလူနိုင်တယ်။
ဘယ်သူ့မှာ Connection ရှိလဲ—အဲဒီလူနိုင်တယ်။
ဒါ Governance မဟုတ်ဘူး။
ဒါ Power Contest။
ကောင်းတဲ့ Governance မှာ—
လူမနိုင်ရဘူး။
အမှန်နဲ့ စည်းပဲ နိုင်ရမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ ဓမ္မပဒ ၂၅၆–၂၅၇ ကို သတိရ။
အလျင်လို ဆုံးဖြတ်လိုက်ရုံနဲ့ တရားစီရင်တတ်သူ မဟုတ်ဘူး။
ပညာရှိသူဟာ—
မှန်သင့်တာ၊ မမှန်တာကို စိစစ်တယ်။
အလျင်မလိုဘူး။
ဘက်မလိုက်ဘူး။
တရားနဲ့အညီ ဆုံးဖြတ်တယ်။ [၁၅]
Governance Framework တစ်ခုအတွက်—
Decision procedure ကို ဒီသဘောနဲ့ တည်။
Complaint တက်တယ်။
ချက်ချင်း အပြစ်မသတ်မှတ်နဲ့။
Investigation ရှိရမယ်။
Conflict of interest ရှိသူဆို ဆုံးဖြတ်သူအဖြစ်မထိုင်သင့်တဲ့ ခေတ်သစ်စနစ်တွေရှိတယ်။
ဒါတွေက modern governance practice။
ကျမ်းတော်ကပေးတဲ့ အခြေခံက—
အလျင်မလို၊ ဘက်မလိုက်၊ မှန်/မှားခွဲ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု အဖွဲ့အစည်းအတွင်း လူတွေ အချင်းချင်း ဘယ်လိုဆက်ဆံရမလဲ။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၄၈၊ ကောသမ္ဗိယသုတ်မှာ—
မေတ္တာပါသော ကိုယ်အမူအရာ။
မေတ္တာပါသော စကား။
မေတ္တာပါသော စိတ်။
တရားသဖြင့်ရရှိတဲ့ ပစ္စည်းကို အချင်းချင်း မျှဝေခြင်း။
သီလမှာ ညီညွတ်မှု။
မှန်ကန်သောအမြင်မှာ ညီညွတ်မှု။
ဒီလိုအချက်တွေကို ချစ်ခင်လေးစားမှု၊ မငြင်းပွားမှု၊ ညီညွတ်မှုဆီ ဆောင်တဲ့တရားအဖြစ် ဟောတယ်။ [၁၆]
Governance ဟာ အေးစက်တဲ့ Rule System မဖြစ်သင့်ဘူး။
စည်းရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် မေတ္တာမရှိဘူး။
အဲဒီ Organization မှာ လူတွေ နေရခက်တယ်။
မေတ္တာရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် စည်းမရှိဘူး။
အဲဒီ Organization မှာလည်း ရေရှည်မတည်ဘူး။
ဒါကြောင့်—
စည်း + မေတ္တာ။
Accountability + respect။
Process + humanity။
ဒီလိုသွား။
သူတော်ကောင်းတို့…
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၃၂ မှာ လူမှုဆက်ဆံရေးကို ချိတ်ဆက်ထိန်းပေးတဲ့အရာ လေးမျိုးကို ဟောတယ်။
ပေးကမ်းမှု။
ချစ်ခင်ဖွယ်စကား။
အကျိုးပြုလုပ်ဆောင်မှု။
သင့်လျော်ရာမှာ တစ်သမတ်တည်း၊ မျှတစွာဆက်ဆံမှု။ [၁၇]
Governance မှာ ဒီနောက်ဆုံးအချက် အရေးကြီးတယ်။
Policy ရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် မတူညီတဲ့လူတွေပေါ် စိတ်ကြိုက်သုံးတယ်။
ဒါက Rule မဟုတ်ဘူး။
Rule ဟာ—
တူညီတဲ့အခြေအနေမှာ တူညီစွာ အသုံးချရမယ်။
အခြေအနေကွာရင်—
ဘာကြောင့်ကွာတယ် ရှင်းရမယ်။
မျှတမှုဟာ လူတိုင်းကို အတိအကျတူပေးတာနဲ့ အမြဲမတူဘူး။
ဒါပေမယ့် ကွာခြားမှုတိုင်းမှာ အကြောင်းရှိရမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု Workplace Governance ကိုကြည့်။
ဒီဃနိကာယ် ၃၁၊ သိင်္ဂါလသုတ်မှာ အလုပ်ရှင်နဲ့ အလုပ်သမား အပြန်အလှန်တာဝန်ကို ဟောထားတယ်။
အလုပ်ရှင်က—
လူတစ်ယောက်ရဲ့ စွမ်းရည်နဲ့သင့်တော်တဲ့အလုပ် စီစဉ်ပေးရမယ်။
စားဝတ်နေရေးနဲ့ လုပ်အားခပေးရမယ်။
နာမကျန်းတဲ့အခါ ဂရုစိုက်ရမယ်။
ကောင်းတဲ့အရာတွေကို သင့်တင့်သလို မျှဝေရမယ်။
အနားယူခွင့်ပေးရမယ်ဆိုတဲ့ သဘောတွေ ပါတယ်။
အလုပ်သမားဘက်ကလည်း ပြန်လည်တာဝန်ရှိတယ်။ [၁၈]
ဒီဟာ အလွန်တန်ဖိုးရှိတယ်။
Governance ဆိုတာ Owner ရဲ့ Rights တွေပဲ မဟုတ်ဘူး။
Stakeholder တစ်ယောက်ချင်းစီမှာ တာဝန်လည်းရှိတယ်၊ အကာအကွယ်လည်းလိုတယ်။
Employer ရဲ့ power တစ်ဖက်။
Worker ရဲ့ dignity တစ်ဖက်။
နှစ်ခုလုံးကြည့်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီဃနိကာယ် ၅၊ ကူဋဒန္တသုတ်မှာ စိတ်ဝင်စားဖို့ကောင်းတဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးဆိုင်ရာဖြစ်ရပ်တစ်ခုရှိတယ်။
နိုင်ငံထဲ ခိုးဆိုးလုယက်မှုများနေတဲ့အခါ—
သတ်ခြင်း၊ ထောင်ချခြင်း၊ သိမ်းယူခြင်း၊ ခြိမ်းခြောက်ခြင်းနဲ့ပဲ ဖြေရှင်းလိုက်ရင် ပြဿနာအမြစ်မပြတ်နိုင်ကြောင်း ဇာတ်ကြောင်းအတွင်း အကြံပြုထားတယ်။
စိုက်ပျိုးမွေးမြူသူတွေကို မျိုးစေ့နဲ့ အစာထောက်ပံ့။
ကုန်သည်တွေကို အရင်းအနှီးကူညီ။
နိုင်ငံ့ဝန်ထမ်းတွေကို သင့်တင့်တဲ့ လစာပေး။
လူတွေ ကိုယ့်အလုပ်ကိုယ် လုပ်နိုင်လာရင် ခိုးဆိုးပြဿနာ လျော့လာမယ်ဆိုတဲ့ အုပ်ချုပ်ရေးသဘော ပါတယ်။ [၁၉]
ဒီဟာ အလွန်နက်တယ်။
Governance က—
အပြစ်ပေးစနစ်တစ်ခုတည်း မဟုတ်ဘူး။
Problem ရဲ့ Root Cause ကို ကြည့်ရမယ်။
ဝန်ထမ်းအမြဲနောက်ကျတယ်။
Penalty ပေးရုံလား။
Transport problem ရှိလား။
Schedule မဖြစ်နိုင်အောင်ထားလား။
Process problem လား။
လူ့အကျင့်ပြဿနာလား။
ခွဲကြည့်။
Customer complaint များတယ်။
Staff ကိုပဲ ဆဲရုံလား။
Product defect ရှိလား။
Training မလုံလောက်လား။
Policy မရှင်းလား။
Root Cause မကြည့်ဘဲ Punishment ပဲလုပ်တဲ့ Governance ဟာ ရေရှည်မကောင်းဘူး။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒါပေမယ့် Root Cause ကြည့်တယ်ဆိုပြီး တာဝန်မယူတဲ့သူကို အမြဲလွှတ်ရမယ်လို့ မဆိုလိုဘူး။
အကြောင်းရှိတာကို အကြောင်းအဖြစ် သိ။
တာဝန်ရှိတာကို တာဝန်အဖြစ် သိ။
ဒီနှစ်ခု မရောရဘူး။
လူတစ်ယောက်ခိုးတာ—
သူဆင်းရဲလို့ဆိုပြီး ခိုးတာကို မှန်သွားအောင် မလုပ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် Organization က ဆင်းရဲမှု၊ လစာမမျှတမှု၊ အခွင့်အရေးမရှိမှု စတဲ့ structural problem ကိုလည်း မျက်ကွယ်မပြုသင့်ဘူး။
တရားမျှတမှုဆိုတာ လူ့လုပ်ရပ်နဲ့ စနစ်နှစ်ခုလုံးကို ကြည့်ခြင်း။
သူတော်ကောင်းတို့…
Governance Framework မှာ Financial Management မရှိလို့ မရဘူး။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၅၅ မှာ အိမ်ထောင်ရှင်ရဲ့ ယခုဘဝကောင်းကျိုးအတွက်—
လုံ့လဝီရိယနဲ့ အလုပ်လုပ်နိုင်မှု။
တရားသဖြင့်ရထားတဲ့ စည်းစိမ်ကို ကာကွယ်တတ်မှု။
မိတ်ကောင်းရှိမှု။
ဝင်ငွေထွက်ငွေကို မျှတအောင်ထားနိုင်မှု။
ဒီလေးချက်ကို ဟောထားတယ်။ [၂၀]
ဒါကို Corporate Finance Manual လို့ မပြောရဘူး။
ဒါပေမယ့် Governance အတွက် သင်ခန်းစာတော်တော်ရှင်းတယ်။
အလုပ်လုပ်တတ်ရုံ မလုံလောက်ဘူး။
ရထားတာ ထိန်းတတ်ရမယ်။
ဘယ်သူနဲ့ ပေါင်းသလဲ အရေးကြီးတယ်။
ဝင်တာထက် အမြဲပိုထွက်နေရင် မတည်ဘူး။
ဒါကြောင့်—
Budget ရှိ။
Record ရှိ။
Protection ရှိ။
Financial discipline ရှိ။
ဒီဟာ အဖွဲ့အစည်းကို တည်ငြိမ်စေတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု မိတ်ကောင်းအကြောင်း။
သံယုတ္တနိကာယ် ၄၅.၄၉ မှာ—
မိတ်ကောင်းဆွေကောင်းရှိမှုကို နေထွက်လာမယ့်အရုဏ်ဦးကဲ့သို့ အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးပွားများမှုရဲ့ ရှေ့ပြေးအဖြစ် ဟောတယ်။ [၂၁]
Governance အတွက်—
Adviser ဘယ်သူလဲ အရေးကြီးတယ်။
Board member ဘယ်သူလဲ အရေးကြီးတယ်။
Owner အနားမှာ ဘယ်သူတွေရှိလဲ အရေးကြီးတယ်။
Leader ကို အမြဲမြှောက်ပင့်သူတွေပဲ ဝန်းရံနေတယ်ဆိုရင်—
အန္တရာယ်ရှိတယ်။
“ဒီဆုံးဖြတ်ချက် မကောင်းနိုင်ဘူး”
လို့ ပြောရဲတဲ့သူ လိုတယ်။
အကျိုးမဲ့အတိုက်အခံမဟုတ်ဘူး။
ပညာနဲ့ပြောရဲတဲ့ မိတ်ကောင်း။
ဒါ Governance ရဲ့ Protection တစ်မျိုး။
သူတော်ကောင်းတို့…
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၇ မှာ—
သမ္မာဒိဋ္ဌိဟာ ရှေ့ကနေ ဦးဆောင်တယ်။
မှန်တဲ့အမြင်နဲ့ မှားတဲ့အမြင်ကို ခွဲသိရတယ်။
ပြီးမှ သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တ၊ သမ္မာအာဇီဝ စတဲ့ လမ်းကြောင်းတွေ ဆက်လာတယ်။ [၂၂]
Governance အတွက် အလွန်နက်တဲ့အချက်—
Policy မတိုင်ခင် View မှန်ရမယ်။
Organization ရဲ့ အခြေခံအယူက—
“Profit ရရင် ဘာနည်းနဲ့ရရ အရေးမကြီး”
ဆိုရင်—
Policy ဘယ်လောက်လှလှ နောက်ဆုံးမမှန်ဘူး။
အခြေခံအယူက—
“ဝန်ထမ်းက Cost ပဲ”
ဆိုရင်—
Governance မှာ လူ့ဂုဏ်သိက္ခာ လျော့လာမယ်။
အခြေခံအယူက—
“Owner ဆိုရင် အကုန်ရတယ်”
ဆိုရင်—
Accountability ပျောက်မယ်။
ဒါကြောင့်—
ကောင်းတဲ့ Governance က Documents ထဲက မစဘူး။
မှန်ကန်တဲ့အမြင်က စတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု Leader ရဲ့ သြဇာကိုကြည့်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၇၀ မှာ—
မင်းအုပ်ချုပ်သူ မတရားရင် သူ့အောက်က အရာရှိတွေ၊ နောက်လိုက်တွေပါ မတရားဘက်လိုက်နိုင်တဲ့ ဆက်သွယ်မှုကို ပြထားပြီး—
နွားအုပ်က ရေကူးတဲ့အခါ ရှေ့ကနွား လမ်းလွဲရင် နောက်ကနွားတွေလည်း လမ်းလွဲတဲ့ ဥပမာကို သုံးထားတယ်။ [၂၃]
မူလသုတ်ရဲ့ သဘာဝဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲတွေကို ခေတ်သစ်သိပ္ပံအထောက်အထားအဖြစ် ဦးဇင်းမသုံးဘူး။
ဒီနေ့အတွက် ယူရမယ့်အချက်က—
ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကျင့်က Culture ဖြစ်တတ်တယ်။
CEO က စာရင်းလိမ်တယ်။
Staff ဘာသင်မလဲ။
“လိုအပ်ရင် လိမ်လို့ရတယ်”
သင်မယ်။
Owner က ဆွေမျိုးကို စည်းမလိုဘဲခန့်တယ်။
Manager ဘာသင်မလဲ။
“Merit ထက် connection အရေးကြီးတယ်”
သင်မယ်။
Leader က ဝေဖန်သူကို ဖယ်တယ်။
နောက်လူတွေ ဘာသင်မလဲ။
“အမှန်ထက် တိတ်နေတာ လုံခြုံတယ်”
သင်မယ်။
ဒါကြောင့် Governance ရဲ့ အရေးကြီးဆုံး Policy တစ်ခုက—
ခေါင်းဆောင်ကိုယ်တိုင် ဘယ်လိုကျင့်သလဲ။
သူတော်ကောင်းတို့…
အာဏာကြီးလာတဲ့အခါ အတ္တမကြီးအောင် ဘာကထိန်းမလဲ။
သံယုတ္တနိကာယ် ၃.၂၅ မှာ ကောသလမင်း ပသေနဒိကို မြတ်စွာဘုရားရှင်က—
အဘက်ဘက်က တောင်ကြီးတွေ တရွေ့ရွေ့ဝင်လာပြီး သတ္တဝါတွေကို ချေသလို—
အိုခြင်းနဲ့ သေခြင်းက လူတိုင်းကို ဝင်ဖိနေကြောင်း ဟောတော်မူတယ်။
မင်းကြီးရဲ့ စစ်အင်အား၊ ငွေကြေး၊ အကြံပညာတို့နဲ့ အိုခြင်း၊ သေခြင်းကို မတားနိုင်ဘူးဆိုတဲ့ သတိပေးမှု ပါတယ်။ [၂၄]
Governance အတွက် ဒီဟာဘာဆိုလိုလဲ။
ရာထူးဟာ အမြဲမတည်ဘူး။
Founder တစ်နေ့ အနားယူမယ်။
Chairman ပြောင်းမယ်။
မိသားစုလုပ်ငန်းမှာ မျိုးဆက်ပြောင်းမယ်။
ကိုယ်လည်း သေရမယ်။
ဒါကြောင့်—
လူတစ်ယောက်မရှိရင် စနစ်ပျက်သွားတဲ့ Organization မတည်ဆောက်နဲ့။
Founder မရှိရင် ဘယ်သူဆက်မလဲ။
Signing authority ဘယ်လိုလွှဲမလဲ။
Document ဘယ်မှာလဲ။
Password ကို ဘယ်သူသိလဲ။
Customer relationship အားလုံး လူတစ်ယောက်တည်းမှာလား။
Succession plan ရှိလား။
ဒီအရာတွေက လောကီ Governance။
သံယုတ္တနိကာယ် ၃.၂၅ ပေးတဲ့ နက်တဲ့သတိက—
“ကိုယ်ထာဝရမဟုတ်ဘူး”
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီ Governance Framework ကို စုကြည့်ရင် အခြေခံတိုင်တွေ အများကြီးပေါ်လာတယ်။
ပထမ—
ဓမ္မထက် လူမကြီးရ။
ဒီဃနိကာယ် ၂၆။
ဒုတိယ—
မကြာခဏစုဝေးပြီး ညီညွတ်စွာ အရေးကိစ္စဆောင်ရွက်။
ဒီဃနိကာယ် ၁၆၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၇.၂၃။
တတိယ—
လိုချင်မှု၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ ကြောက်မှုကြောင့် ဘက်မလိုက်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၉။
စတုတ္ထ—
လူကို အချိန်ယူပြီး စရိုက်ကြည့်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၉၂။
ပဉ္စမ—
ခေါင်းဆောင်ဟာ ပြောလို့ရသူဖြစ်ရမယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၇.၃၇၊ ဒီဃနိကာယ် ၃၄။
ဆဋ္ဌမ—
မလုပ်ခင်၊ လုပ်နေတုန်း၊ လုပ်ပြီး ပြန်စစ်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၁။
သတ္တမ—
စကားမှာ အမှန်၊ အချိန်၊ နူးညံ့မှု၊ အကျိုး၊ မေတ္တာ။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၉၈၊ မဇ္ဈိမနိကာယ် ၅၈။
အဋ္ဌမ—
အဓိပ္ပာယ်နဲ့ စကားပုံစံကို ခွဲစစ်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၀၃၊ ဒီဃနိကာယ် ၂၉။
နဝမ—
Conflict ဖြစ်ရင် လူအာဏာနဲ့မဖြေရှင်းဘဲ Procedure နဲ့ ဖြေရှင်း။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၀၄။
ဒသမ—
မျှဝေမှု၊ မေတ္တာ၊ သီလ၊ အမြင်ညီညွတ်မှုနဲ့ အဖွဲ့တည်ဆောက်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၄၈၊ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၃၂။
ဧကာဒသမ—
အထက်အောက် နှစ်ဖက်စလုံးမှာ တာဝန်ရှိ။
ဒီဃနိကာယ် ၃၁။
ဒွါဒသမ—
ပြဿနာကို အပြစ်ပေးခြင်းတစ်ခုတည်းနဲ့မကြည့်ဘဲ အမြစ်ကိုကြည့်။
ဒီဃနိကာယ် ၅။
တေရသမ—
ငွေကြေးဝင်ထွက်နဲ့ စည်းစိမ်ကာကွယ်မှုမှာ စနစ်ရှိ။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၅၅။
စတုဒ္ဒသမ—
မိတ်ကောင်း၊ အကြံကောင်းရှိ။
သံယုတ္တနိကာယ် ၄၅.၄၉။
ပန္နရသမ—
မှန်ကန်သောအမြင်ကို အခြေခံထား။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၇။
ပြီးတော့—
ခေါင်းဆောင်ရဲ့ အကျင့်ဟာ အဖွဲ့အကျင့်ဖြစ်လာနိုင်တယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၇၀။
အာဏာနဲ့ ရာထူး မတည်မြဲဘူး။
သံယုတ္တနိကာယ် ၃.၂၅။
ဒီလိုကြည့်ရင် ဘုရားဟောအခြေခံတွေဟာ Governance ကို ပိုနက်စေတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု စိတ်ကူးဥပမာတစ်ခုယူမယ်။
ဒီဟာ အမှန်တကယ်ဖြစ်ရပ်မဟုတ်ဘူး။
အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုရှိတယ်။
Founder တစ်ယောက်ရှိတယ်။
ငွေကိုလည်း သူကိုင်တယ်။
ဝန်ထမ်းခန့်တာ သူ။
လစာသတ်မှတ်တာ သူ။
ဝယ်ယူတာ သူ။
Payment approve လုပ်တာ သူ။
Complaint တက်ရင် သူဆုံးဖြတ်တယ်။
သူ့ဆုံးဖြတ်ချက်ကို ပြန်တင်လို့ရမယ့်နေရာ မရှိဘူး။
သူမရှိရင် Password ဘယ်သူမှ မသိဘူး။
Supplier contract တွေ သူ့ဖုန်းထဲပဲ ရှိတယ်။
ဒီ Company မှာ Owner က ရိုးသားရင် အဆင်ပြေနိုင်တယ်။
ဒါပေမယ့် Governance ကောင်းသလား။
အားနည်းတယ်။
ဘာကြောင့်။
System က လူတစ်ယောက်ရဲ့ကောင်းမှုကို အလွန်အကျွံမှီနေတယ်။
တစ်နေ့ Owner နာမကျန်းရင်?
တစ်နေ့ ဒေါသထွက်ပြီး မှားဆုံးဖြတ်ရင်?
တစ်နေ့ စာရင်းမှားရင်?
တစ်နေ့ သူမရှိတော့ရင်?
ဒါကြောင့် Governance ဟာ—
လူကောင်းကို မယုံလို့ထားတာမဟုတ်ဘူး။
လူကောင်းတောင် လူဖြစ်လို့ မှားနိုင်တာကို သိလို့ထားတာ။
သူတော်ကောင်းတို့…
တစ်ဖက်မှာ Organization ကြီးတယ်။
Policy အုပ်ကြီး ဆယ်အုပ်ရှိတယ်။
Committee အများကြီးရှိတယ်။
Form အများကြီးရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် လူတွေ လိမ်တယ်။
Conflict of interest ဖုံးတယ်။
Minutes လိမ်ရေးတယ်။
Committee က Boss ပြောတာ လက်ထောင်ဖို့ပဲရှိတယ်။
ဒါ Governance ကောင်းသလား။
မကောင်းဘူး။
စနစ်ရှိတာနဲ့ သီလရှိတာ မတူဘူး။
ဒါကြောင့်—
Governance Framework ကို စာရွက်နဲ့ပဲ မတည်။
လူ့စိတ်နဲ့လည်း တည်။
စနစ်က စိတ်ကို ကာကွယ်။
သီလက စနစ်ကို အသက်ပေး။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အဖွဲ့အစည်းတစ်ခုမှာ Governance ကောင်းမကောင်း စစ်ချင်ရင် ဒီလိုမေးကြည့်—
အရေးကြီးဆုံးဆုံးဖြတ်ချက်ကို ဘယ်သူချသလဲ။
သူ့ကို ဘယ်သူပြန်စစ်နိုင်သလဲ။
သူ့အကျိုးစီးပွားပါနေရင် ဘယ်လိုလုပ်မလဲ။
ဆုံးဖြတ်ချက်အကြောင်းရင်း မှတ်တမ်းရှိသလား။
လူတွေ မေးခွန်းမေးလို့ရသလား။
Complaint တင်လို့ရသလား။
Complaint တင်လို့ အပြစ်ပေးခံရသလား။
စည်းက လူအားလုံးအပေါ် တူသလား။
ဆွေမျိုး၊ သူငယ်ချင်းအတွက် exception ရှိသလား။
ငွေဘယ်သူကိုင်သလဲ။
ဘယ်သူစစ်သလဲ။
မှားရင် ဘယ်လိုပြင်သလဲ။
ခေါင်းဆောင်မရှိရင် ဘယ်သူဆက်သလဲ။
ဒီမေးခွန်းတွေ ကျမ်းတော်စာရင်းအတိုင်း မဟုတ်ဘူး။
အထက်က ကျမ်းတော်အခြေခံတွေကို ခေတ်သစ်အဖွဲ့အစည်းအတွက် ပြန်အသုံးချထားတာ။
သူတော်ကောင်းတို့…
Governance မှာ လူတွေရဲ့အခွင့်အရေးသာ မဟုတ်ဘူး။
တာဝန် လည်း ရှိတယ်။
Worker က—
“ငါ့ rights”
သိတယ်။
ဒါကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် အလုပ်တာဝန်လည်းရှိတယ်။
Owner က—
“ငါ့ ownership rights”
သိတယ်။
ဒါလည်းရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် သူ့အောက်ကလူ၊ ငွေ၊ စနစ်အပေါ် တာဝန်လည်းရှိတယ်။
Board က—
Oversight power ရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် information မဖတ်ဘဲ လက်ထောင်ရုံနဲ့ တာဝန်မပြီးဘူး။
ဒီဃနိကာယ် ၃၁ ရဲ့ အပြန်အလှန်တာဝန်သဘောကို သတိရ။
Governance က Rights distribution တစ်ခုတည်းမဟုတ်ဘူး။
Responsibilities distribution လည်းဖြစ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ခေါင်းဆောင်တစ်ယောက်က—
“ငါ delegation လုပ်လိုက်ပြီ၊ ဒါကြောင့် ငါနဲ့မဆိုင်တော့ဘူး”
ဆိုလို့မရဘူး။
Authority လွှဲလို့ရတယ်။
အလုပ်တာဝန်လွှဲလို့ရတယ်။
ဒါပေမယ့် Accountability ဘယ်အတိုင်းအတာကျန်သလဲဆိုတာ စနစ်နဲ့ ရှင်းရမယ်။
လက်တွေ့ Governance မှာ ဒီကွာခြားချက် အရေးကြီးတယ်။
တစ်ဖက်မှာ—
Owner က အရာအားလုံး ကိုယ်ပဲလုပ်မယ်ဆိုရင်လည်း မတိုးတက်ဘူး။
ဒါကြောင့် Governance က—
အာဏာကို ပုံမှန်နေရာချခြင်း။
ဘယ်လောက်လွှဲမလဲ။
ဘယ်လောက်ပြန်စစ်မလဲ။
ဘယ်လောက်ကို လူတစ်ယောက်တည်း မဆုံးဖြတ်စေသင့်သလဲ။
ဒီဟာတွေ လောကီပညာနဲ့ တည်ဆောက်ရမယ်။
ဓမ္မဘက်ကတော့—
လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၊ ဘက်လိုက်မှုကို ကာကွယ်ဖို့ Structure ကို သုံး။
သူတော်ကောင်းတို့…
Governance ကောင်းတဲ့အဖွဲ့အစည်းမှာ—
မကောင်းသတင်းလည်း အပေါ်ကို ရောက်နိုင်ရမယ်။
ဒီဟာ အရမ်းအရေးကြီးတယ်။
CEO က—
“သတင်းကောင်းပဲ ကြားချင်တယ်”
ဆိုရင် လူတွေ ဘာလုပ်မလဲ။
ပြဿနာဖုံးမယ်။
အပေါ်ရောက်လာတဲ့အချိန် ပြဿနာကြီးပြီးသား။
ဒါကြောင့် တစ်ယောက်က—
“ဒီ Project မကောင်းနိုင်ဘူး”
ပြောလာရင်—
ချက်ချင်း အတိုက်အခံလို့ မမြင်နဲ့။
အချက်ကိုစစ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၇.၃၇ ရဲ့ အပြန်အလှန်ဆုံးမနိုင်မှုကို သတိရ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီအရာ ဘာသာရေးအဖွဲ့အစည်းတွေအတွက် ပိုအရေးကြီးတယ်။
လူတွေ သဒ္ဓါကြီးတယ်။
လေးစားကြတယ်။
ယုံကြည်ကြတယ်။
အဲဒီယုံကြည်မှုက Power ဖြစ်လာတယ်။
Power ရှိလာရင်—
ပိုပြီးရှင်းလင်းရမယ်။
ပိုပြီးတာဝန်ယူရမယ်။
ပိုပြီး စာရင်းမှတ်တမ်းသေချာရမယ်။
“ငါ့ကိုယုံ”
တစ်ကြောင်းနဲ့ မလုံလောက်ဘူး။
သဒ္ဓါကို စနစ်မရှိမှုရဲ့ အစားထိုးပစ္စည်း မလုပ်နဲ့။
တစ်ဖက်မှာ—
စနစ်ကောင်းလို့ သဒ္ဓါမလိုတော့တာ မဟုတ်ဘူး။
စနစ်နဲ့ သီလ နှစ်ခုတွဲ။
သူတော်ကောင်းတို့…
အခု Governance ရဲ့ အတွင်းပိုင်းကို နက်နက်ဝင်မယ်။
အဖွဲ့အစည်းပြဿနာရဲ့ အမြစ်က—
စည်းပဲလား။
တစ်ခါတလေ မဟုတ်ဘူး။
တဏှာ။
အာဏာလိုတယ်။
Control မလွှတ်ချင်ဘူး။
ဂုဏ်လိုတယ်။
ကိုယ့်လူကို ထားချင်တယ်။
ကိုယ်မှန်ချင်တယ်။
ဒီစိတ်တွေက စနစ်ကိုပါ ကိုယ့်အကျိုးအတွက် ပြောင်းတတ်တယ်။
Policy ကို မတရားတဲ့လူက သူ့အကျိုးအတွက် ဖတ်တတ်တယ်။
ဒါကြောင့် အကောင်းဆုံး Constitution တောင် လူ့ကိလေသာကို အလိုအလျောက် မဖျက်နိုင်ဘူး။
ဒီမှာ ဓမ္မဝင်လာတယ်။
Governance ရဲ့ အပြင်စနစ်က အာဏာကိုကန့်သတ်တယ်။
ဓမ္မရဲ့ အတွင်းစနစ်က တဏှာကို ကန့်သတ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့ခေါင်းစဉ်ကို သစ္စာလေးပါးနဲ့ ဆင်းသက်ကြည့်ရအောင်။
ဒုက္ခသစ္စာ။
စနစ်မရှင်းတဲ့အဖွဲ့မှာ ဒုက္ခရှိတယ်။
ဘယ်သူဆုံးဖြတ်မှန်းမသိ။
ဘယ်သူတာဝန်ယူမှန်းမသိ။
စည်းတစ်နေ့တစ်မျိုး။
ဘက်လိုက်မှု။
သံသယ။
အာဏာလွန်ကဲမှု။
အငြင်းပွားမှု။
ငွေကြေးမယုံကြည်မှု။
ပြန်ပြောလို့မရမှု။
ဒီအရာတွေက လူတွေကို ပူစေတယ်။
အဖွဲ့အစည်းကိုပါ ပျက်စီးစေတယ်။
ဒါပေမယ့် ဒုက္ခသစ္စာကို Organization problem တစ်ခုတည်းလို့ မယူရဘူး။
အဆုံးစွန်မှာ အနိစ္စဖြစ်တဲ့အရာကို ငါ့ဟာ၊ ငါ့ရာထူး၊ ငါ့အာဏာဆိုပြီး ဖက်တွယ်ရတာကိုယ်တိုင် ဒုက္ခရဲ့ နက်တဲ့အပိုင်း။
သမုဒယသစ္စာ။
Governance ပျက်မှုနောက်မှာ—
Power craving။
Control craving။
ဂုဏ်လိုချင်မှု။
ကိုယ့်လူကို ကာကွယ်ချင်မှု။
ဝေဖန်မှုကို မခံနိုင်မှု။
ကိုယ့်အမြင်ကို တင်းတင်းဖက်ထားမှု။
လောဘ။
ဒေါသ။
မောဟ။
ကြောက်ရွံ့မှု။
ဒီအရာတွေ ရှိတတ်တယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၉ ရဲ့ ဘက်လိုက်မှုလေးမျိုးကို ဒီမှာ သတိရ။
နိရောဓသစ္စာ။
နိရောဓဆိုတာ Governance Manual ကောင်းတစ်အုပ် ရပြီလို့ မဆိုလိုဘူး။
အဆုံးစွန်မှာ တဏှာချုပ်ငြိမ်းမှု။
နေ့စဉ်ဘဝအဆင့်မှာတော့—
အာဏာရှိပေမယ့် အာဏာမူးမှုလျော့တယ်။
သူများစစ်တာကို ရန်သူမမြင်တော့ဘူး။
မှားရင် ပြင်နိုင်တယ်။
ကိုယ့်လူမဟုတ်သူကိုလည်း တရားမျှတနိုင်တယ်။
ရာထူးကို ကိုယ့်အတ္တလို့ မယူတော့ဘူး။
အဲဒီမှာ စိတ်အေးလာတယ်။
မဂ္ဂသစ္စာ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိ—
အမှန်/မှား၊ တရား/မတရား၊ အကျိုး/အန္တရာယ်ကို ခွဲသိ။
Governance က အာဏာကာကွယ်ဖို့တင်မဟုတ်ဘဲ အာဏာလွဲမသွားအောင် ကာကွယ်ဖို့ပါဆိုတာ သိ။
သမ္မာသင်္ကပ္ပ—
လောဘ၊ မုန်းတီးမှု၊ ထိခိုက်လိုမှု မပါစေဘဲ ဆုံးဖြတ်။
သမ္မာဝါစာ—
Meeting မှာ အမှန်ပြော။
ကုန်းမတိုက်။
မုသားမပြော။
ကြမ်းတမ်းမှုနဲ့ လူမဖျက်။
သမ္မာကမ္မန္တ—
Power ရှိလို့ သူတစ်ပါးအခွင့်အရေး မကျော်။
မပိုင်တာ မယူ။
သမ္မာအာဇီဝ—
အဖွဲ့အစည်းက မမှန်တဲ့အသက်မွေးမှု၊ မမှန်တဲ့အကျိုးရရှိမှုအပေါ် မတည်စေ။
သမ္မာဝါယာမ—
ဘက်လိုက်မှု၊ လောဘ၊ ဒေါသပေါ်လာရင် ပယ်ဖို့ကြိုးစား။
အကောင်းတဲ့စနစ်ကို တိုးတက်အောင် အားထုတ်။
သမ္မာသတိ—
ဆုံးဖြတ်တဲ့အခါ ကိုယ့်စိတ်ကို ကြည့်။
“ငါ့လူမို့လား”
“ငါမကြိုက်လို့လား”
“ငါမသိဘဲ ဆုံးဖြတ်နေတာလား”
“ငါကြောက်လို့လား”
သိ။
သမ္မာသမာဓိ—
အာဏာ၊ ငွေ၊ ရန်ဖြစ်မှုကြား စိတ်တည်တည်ထားပြီး ဆုံးဖြတ်။
ဒီလိုနဲ့ Governance ကို အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးနဲ့ အတွင်းက ပြန်ထိန်း။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့တရားရဲ့ အနှစ်ကို စကားလေးကြောင်းနဲ့ ချုပ်မယ်။
လူထက် စည်းကြီးရမယ်။
ဒါပေမယ့်—
စည်းထက် ဓမ္မကြီးရမယ်။
စနစ်ကောင်းရမယ်။
ဒါပေမယ့်—
စနစ်ကိုအသုံးပြုတဲ့လူရဲ့ သီလလည်းကောင်းရမယ်။
ပြီးတော့—
အာဏာကို ပေးရုံမဟုတ်ဘူး၊ ပြန်စစ်နိုင်တဲ့လမ်းလည်း ထားရမယ်။
ဒီလေးချက်ကို ယူသွား။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အဖွဲ့အစည်းများတွင် တရားမျှတသော စည်းမျဉ်းများ တည်နိုင်ကြပါစေ။
စည်းမျဉ်းသည် အားနည်းသူကိုသာ ချုပ်နှောင်ပြီး အာဏာရှိသူကို လွတ်မြောက်စေသော စည်းမျဉ်းမဖြစ်ကြပါစေနဲ့။
အာဏာရှိသူလည်း စည်းအောက်မှာ နေနိုင်ကြပါစေ။
စည်းကိုပြင်သင့်သောအခါ ပညာဖြင့် ပြင်နိုင်ကြပါစေ။
စိတ်ကြိုက် ပြောင်းခြင်း မပြုကြပါစေနဲ့။
အစည်းအဝေးများသည် အချိန်ဖြုန်းသည့်နေရာမဟုတ်ဘဲ အမှန်ကြားနိုင်သည့်နေရာ ဖြစ်ကြပါစေ။
အားနည်းသူလည်း ပြောရဲကြပါစေ။
အာဏာရှိသူလည်း နားထောင်ရဲကြပါစေ။
လိုချင်မှုကြောင့် ဘက်မလိုက်ကြပါစေနဲ့။
မုန်းတီးမှုကြောင့် ဘက်မလိုက်ကြပါစေနဲ့။
မသိမှုကြောင့် ဘက်မလိုက်ကြပါစေနဲ့။
ကြောက်ရွံ့မှုကြောင့် ဘက်မလိုက်ကြပါစေနဲ့။
လူရွေးရာမှာ စကားကောင်းတစ်ခုတည်း မကြည့်ဘဲ သီလ၊ ဖြောင့်မတ်မှု၊ အခက်အခဲခံနိုင်မှု၊ ပညာတို့ကို အချိန်ယူကြည့်နိုင်ကြပါစေ။
ဆုံးမနိုင်သူ ဖြစ်ကြပါစေ။
ဆုံးမခံနိုင်သူလည်း ဖြစ်ကြပါစေ။
မလုပ်ခင် ပြန်စစ်နိုင်ကြပါစေ။
လုပ်နေတုန်း ပြန်စစ်နိုင်ကြပါစေ။
လုပ်ပြီးနောက် ပြန်စစ်နိုင်ကြပါစေ။
အမှားတွေ့လျှင် ဖုံးကွယ်မထားဘဲ ပြင်နိုင်ကြပါစေ။
အမှန်ပြောနိုင်ကြပါစေ။
အမှန်ကို ကြမ်းတမ်းစကားအဖြစ် မသုံးကြပါစေနဲ့။
အဓိပ္ပာယ်လွဲလျှင် အရင်ရှင်းကြပါစေ။
စကားလုံးကွာခြင်းကို အယူအဆကွာခြင်းဟု အလျင်မယူကြပါစေနဲ့။
ပဋိပက္ခဖြစ်လျှင် လူအားဖြင့် မဖြေရှင်းဘဲ တရားမျှတသော လုပ်ထုံးလုပ်နည်းဖြင့် ဖြေရှင်းနိုင်ကြပါစေ။
မျှဝေသင့်ရာ မျှဝေနိုင်ကြပါစေ။
မေတ္တာပါသော ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်အပြုအမူများဖြင့် အဖွဲ့ကို တည်ဆောက်နိုင်ကြပါစေ။
အလုပ်ရှင်၊ အလုပ်သမား အပြန်အလှန်တာဝန်ကို လေးစားနိုင်ကြပါစေ။
ပြဿနာ၏အမြစ်ကို မကြည့်ဘဲ အပြစ်ပေးမှုတစ်ခုတည်းဖြင့် မအုပ်ချုပ်ကြပါစေနဲ့။
ငွေကြေးဝင်ထွက်ကို သေချာသိနိုင်ကြပါစေ။
ရရှိထားသည့် ပစ္စည်းကို တရားမျှတစွာ ကာကွယ်နိုင်ကြပါစေ။
မိတ်ကောင်း၊ အကြံကောင်းနှင့် ဝန်းရံနိုင်ကြပါစေ။
ကိုယ့်ကိုမြှောက်သူထက် အမှန်ပြောသူကို တန်ဖိုးထားနိုင်ကြပါစေ။
ခေါင်းဆောင်၏အကျင့်သည် နောက်လိုက်တို့၏စံဖြစ်လာနိုင်သည်ကို မမေ့ကြပါစေနဲ့။
ရာထူးမတည်ကြောင်း သိနိုင်ကြပါစေ။
အာဏာမတည်ကြောင်း သိနိုင်ကြပါစေ။
ကိုယ်မရှိလည်း ကောင်းစွာဆက်လက်လည်ပတ်နိုင်သော စနစ်တစ်ခု ချန်ထားနိုင်ကြပါစေ။
သဒ္ဓါရှိသည့်အဖွဲ့အစည်းမှာလည်း စာရင်း၊ စနစ်၊ တာဝန်ခံမှု မပျောက်ကြပါစေနဲ့။
စနစ်ကောင်းသောအဖွဲ့အစည်းမှာလည်း မေတ္တာ၊ သီလ၊ ပညာ မပျောက်ကြပါစေနဲ့။
ဒုက္ခသစ္စာကို သိနိုင်ကြပါစေ။
အာဏာ၊ ရာထူး၊ control၊ အတ္တနှင့် ကိုယ့်လူကိုယ့်အကျိုးအပေါ် ဖက်တွယ်သောတဏှာကို သမုဒယအဖြစ် သိနိုင်ကြပါစေ။
ထိုတဏှာချုပ်ငြိမ်းရာ နိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိမှ သမ္မာသမာဓိအထိ အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို အဖွဲ့အစည်းဆိုင်ရာ ဆုံးဖြတ်ချက်တိုင်း၊ စကားဝိုင်းတိုင်း၊ အာဏာအသုံးပြုမှုတိုင်းအတွင်း ပွားများနိုင်ကြပါစေ။
အဖွဲ့အစည်းများ ကြီးထွားကြပါစေ။
သို့သော် အတ္တမကြီးထွားကြပါစေနဲ့။
အာဏာများလာကြပါစေ။
သို့သော် လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ၏ အာဏာမများလာကြပါစေနဲ့။
စည်းမျဉ်းများ ကောင်းကြပါစေ။
သို့သော် စည်းမျဉ်းအောက်က လူသားတို့၏ဂုဏ်သိက္ခာ မပျောက်ကြပါစေနဲ့။
တစ်ဦးနှင့်တစ်ဦး တရားမျှတစွာ စောင့်ရှောက်၍၊ အပြန်အလှန် တာဝန်ယူ၍၊ ဓမ္မကိုအထက်စံထားကာ အဖွဲ့အစည်းကောင်းများ တည်ဆောက်နိုင်ကြပြီး နောက်ဆုံး မိမိတို့စိတ်ထဲက တဏှာ၊ ဥပါဒါန်၊ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟတို့မှ လွတ်မြောက်ရာ နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာသို့ ဦးတည်နိုင်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ကျမ်းကိုးမှတ်စု
[၁] ရက်စွဲအတည်ပြုချက်။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၄။
[၂] ဒီဃနိကာယ် ၂၆၊ စက္ကဝတ္တိသုတ်။ အုပ်ချုပ်သူသည် ဓမ္မကို အားကိုး၍ ဓမ္မကို အမြင့်ဆုံးစံနှင့် အာဏာအဖြစ်ထားခြင်း၊ တရားမျှတသော အကာအကွယ်ပေးခြင်း၊ မတရားမှု မဖြစ်စေခြင်းနှင့် ချို့တဲ့သူတို့ကို ထောက်ပံ့ခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
[၃] ဒီဃနိကာယ် ၁၆၊ မဟာပရိနိဗ္ဗာနသုတ်။ ဝဇ္ဇီတို့၏ မဆုတ်ယုတ်ရေးအခြေအနေများတွင် မကြာခဏစုဝေးခြင်း၊ ညီညွတ်စွာ အရေးကိစ္စဆောင်ရွက်ခြင်း၊ ရှိပြီးသားစည်းကို စိတ်ကြိုက်မပြောင်းခြင်း၊ အကြီးအကဲတို့ကို လေးစားနားထောင်ခြင်းနှင့် အားနည်းသူတို့အား အတင်းအဓမ္မမပြုခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
[၄] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၇.၂၃။ သံဃာမဆုတ်ယုတ်စေသော အချက်များထဲတွင် မကြာခဏစုဝေးခြင်း၊ ညီညွတ်စွာ အရေးကိစ္စဆောင်ရွက်ခြင်း၊ သတ်မှတ်ထားသည့် သိက္ခာပုဒ်များကို စိတ်ကြိုက်မထည့်မဖျက်ခြင်းနှင့် ဝါကြီးသူတို့ကို လေးစားခြင်းတို့ ပါဝင်သည်။
[၅] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၉။ လိုချင်မှု၊ မုန်းတီးမှု၊ မောဟနှင့် ကြောက်ရွံ့မှုတို့ကြောင့် ဘက်လိုက်ဆုံးဖြတ်နိုင်သည့် အကြောင်းလေးမျိုးနှင့် ထိုဘက်လိုက်မှုမှ ကင်းစွာဆုံးဖြတ်ခြင်းကို ဖော်ပြထားသည်။
[၆] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၉၂။ အတူနေမှုဖြင့် သီလ၊ ဆက်ဆံလုပ်ကိုင်မှုဖြင့် ဖြောင့်မတ်မှု၊ အခက်အခဲဖြင့် ခံနိုင်ရည်နှင့် ဆွေးနွေးမှုဖြင့် ပညာကို သိနိုင်ကြောင်း၊ ယင်းကို အချိန်ယူ၍ သတိနှင့်ပညာဖြင့် စိစစ်ရန်လိုကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
[၇] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၇.၃၇။ မိတ်ဆွေကောင်းသည် မိမိက ဆုံးမတတ်သကဲ့သို့ သူတစ်ပါး၏ ဆုံးမချက်ကိုလည်း လက်ခံတတ်ခြင်း၊ နက်နဲသောအကြောင်းကို ဆွေးနွေးတတ်ခြင်းနှင့် မကောင်းမှုဆီ မတိုက်တွန်းခြင်း စသည့် အရည်အသွေးများ ပါရှိသည်။
[၈] ဒီဃနိကာယ် ၃၄၊ ဒသုတ္တရသုတ်။ မိမိကို စောင့်ရှောက်ပေးသော အရည်အသွေးများအဖြစ် သီလ၊ အကြားအမြင်၊ မိတ်ကောင်း၊ ဆုံးမလွယ်ခြင်းနှင့် အဖွဲ့၏လုပ်ငန်းကိစ္စများကို စနစ်တကျ ပြီးမြောက်အောင်ဆောင်ရွက်တတ်ခြင်း စသည်တို့ ဖော်ပြထားသည်။
[၉] မဇ္ဈိမနိကာယ် ၆၁၊ အမ္ဗလဋ္ဌိကရာဟုလောဝါဒသုတ်။ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်ဖြင့် ပြုမည့်အလုပ်ကို မပြုမီ၊ ပြုနေစဉ်နှင့် ပြုပြီးနောက် ပြန်လည်စိစစ်ရန်၊ မိမိနှင့် သူတစ်ပါးအား ထိခိုက်စေမည့် အကုသိုလ်လုပ်ရပ်ကို ရှောင်ရန်နှင့် လုပ်မိသောအမှားကို ဖွင့်ဟပြင်ဆင်ရန် သင်ကြားထားသည်။
[၁၀] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၁၉၈၊ ဝါစာသုတ်။ ကောင်းစွာပြောသောစကား၏ အင်္ဂါငါးပါးအဖြစ် အချိန်သင့်ခြင်း၊ အမှန်ဖြစ်ခြင်း၊ နူးညံ့ခြင်း၊ အကျိုးရှိခြင်းနှင့် မေတ္တာစိတ်ဖြင့် ပြောခြင်းတို့ကို ဟောထားသည်။
[၁၁] မဇ္ဈိမနိကာယ် ၅၈၊ အဘယရာဇကုမာရသုတ်။ အမှန်/မမှန်၊ အကျိုးရှိ/မရှိနှင့် ပြောရန်အချိန်သင့်/မသင့်ကို ခွဲခြား၍ စကားပြောရာတွင် အကျိုးနှင့်အချိန်ကို ထည့်သွင်းစဉ်းစားသည့်သဘော ပါရှိသည်။
[၁၂] မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၀၃၊ ကိန္တိသုတ်။ သင်ကြားချက်၏ အဓိပ္ပာယ်နှင့် စကားအသုံးအနှုန်းအပေါ် အမြင်ကွာမှုများကို ခွဲခြား၍ မလိုအပ်သောအငြင်းပွားမှုမဖြစ်စေရန်၊ မှန်သောအရာကို မှန်အဖြစ်နှင့် မှားသောအရာကို မှားအဖြစ် သိမြင်၍ ဖြေရှင်းရန် ဟောထားသည်။
[၁၃] ဒီဃနိကာယ် ၂၉၊ ပါသာဒိကသုတ်။ သင်ကြားချက်များကို အတူညီညွတ်စွာ ပြန်လည်ဆင်ခြင်ရာတွင် အဓိပ္ပာယ်နှင့် စကားအသုံးကို အပြန်အလှန် စိစစ်၍ အမြန်အတည်ပြုခြင်း/ပယ်ချခြင်းမပြုဘဲ နူးညံ့စွာ ရှင်းလင်းညှိနှိုင်းရန် သဘောပါရှိသည်။
[၁၄] မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၀၄၊ သာမဂါမသုတ်။ ပဋိပက္ခအမြစ်များအဖြစ် ဒေါသ၊ ရန်ငြိုး၊ အထင်သေးမှု၊ ခက်ထန်မှု၊ မနာလိုမှု၊ ဝန်တိုမှု၊ ကောက်ကျစ်မှု၊ မှားသောဆန္ဒနှင့် ကိုယ့်အမြင်ကို တင်းတင်းဖက်ထားမှုတို့ကို ဖော်ပြထားပြီး ဝိနယအမှုများကို ဖြေရှင်းရန် သတ်မှတ်နည်းလမ်းများလည်း ပါရှိသည်။
[၁၅] ဓမ္မပဒ ဂါထာ ၂၅၆–၂၅၇။ အလျင်လို၍ တရားစီရင်ခြင်းမဟုတ်ဘဲ အကြောင်းအရာ၏ မှန်/မှားကို ချိန်ဆကာ ဘက်မလိုက်၊ ပညာရှိစွာ ဆုံးဖြတ်သူကို တရားနှင့်အညီ ဆုံးဖြတ်သူအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။
[၁၆] မဇ္ဈိမနိကာယ် ၄၈၊ ကောသမ္ဗိယသုတ်။ မေတ္တာပါသော ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်အပြုအမူ၊ တရားသဖြင့်ရရှိသောအရာကို မျှဝေခြင်း၊ သီလနှင့် မှန်ကန်သောအမြင်တို့တွင် ညီညွတ်ခြင်းကို ချစ်ခင်မှု၊ မငြင်းပွားမှုနှင့် ညီညွတ်မှုဆီ ဆောင်သောအချက်များအဖြစ် ဟောထားသည်။
[၁၇] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၃၂၊ သင်္ဂဟသုတ်။ ပေးကမ်းခြင်း၊ ချစ်ခင်ဖွယ်စကားပြောခြင်း၊ အကျိုးပြုခြင်းနှင့် သင့်တင့်ရာတွင် မျှမျှတတ/တစ်သမတ်တည်း ဆက်ဆံခြင်းတို့ကို လူမှုဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းပေးသော အချက်လေးမျိုးအဖြစ် ဟောထားသည်။
[၁၈] ဒီဃနိကာယ် ၃၁၊ သိင်္ဂါလသုတ်။ အလုပ်ရှင်နှင့် အလုပ်သမားတို့၏ အပြန်အလှန်တာဝန်များကို ဖော်ပြပြီး အလုပ်ကိုစွမ်းရည်နှင့်သင့်အောင် စီမံခြင်း၊ လုပ်အားခနှင့်စားဝတ်နေရေးပေးခြင်း၊ နာမကျန်းချိန်စောင့်ရှောက်ခြင်းနှင့် အနားယူခွင့်ပေးခြင်းစသော တာဝန်များ ပါရှိသည်။
[၁၉] ဒီဃနိကာယ် ၅၊ ကူဋဒန္တသုတ်။ ရာဇဝတ်မှု၊ မလုံခြုံမှုကို အပြစ်ပေးခြင်းတစ်ခုတည်းဖြင့် မဖြေရှင်းဘဲ စိုက်ပျိုးသူကို အရင်းအနှီး၊ ကုန်သည်ကို ရင်းနှီးငွေ၊ အစိုးရအမှုထမ်းကို သင့်တင့်သော လစာပေးခြင်းတို့ဖြင့် လူတို့၏အသက်မွေးမှုကို တည်ငြိမ်စေရန် ဇာတ်ကြောင်းအတွင်း အကြံပြုထားသည်။
[၂၀] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၅၅၊ ဥဇ္ဇယသုတ်။ ယခုဘဝကောင်းကျိုးအတွက် လုံ့လဝီရိယ၊ တရားသဖြင့်ရသော စည်းစိမ်ကိုကာကွယ်မှု၊ မိတ်ကောင်းနှင့် ဝင်ငွေထွက်ငွေမျှတမှုတို့ကို ဖော်ပြထားသည်။
[၂၁] သံယုတ္တနိကာယ် ၄၅.၄၉၊ ကလျာဏမိတ္တသုတ်။ မိတ်ကောင်းဆွေကောင်းရှိခြင်းကို နေထွက်လာမည့် အရုဏ်ဦးကဲ့သို့ အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ပွားများရေး၏ ရှေ့ပြေးအခြေအနေအဖြစ် ဟောထားသည်။
[၂၂] မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၇၊ မဟာစတ္တာရီသကသုတ်။ သမ္မာဒိဋ္ဌိက မှန်/မှားကို ခွဲသိမြင်မှုတွင် ရှေ့ကနေ ဦးဆောင်ပြီး သမ္မာသင်္ကပ္ပ၊ သမ္မာဝါစာ၊ သမ္မာကမ္မန္တနှင့် သမ္မာအာဇီဝတို့ကို ပံ့ပိုးပေးသည့် ဆက်စပ်မှုကို ဟောထားသည်။
[၂၃] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၇၀၊ အဓမ္မိကသုတ်။ အုပ်ချုပ်သူ မတရားသည့်အခါ အောက်ပါသူများပါ မတရားဘက်သို့ လိုက်နိုင်ပုံကို ဖော်ပြပြီး ရှေ့ကနွား လမ်းလွဲလျှင် နောက်ကနွားတို့ပါ လမ်းလွဲသော ဥပမာပါရှိသည်။ မူလသုတ်၏ သဘာဝဖြစ်စဉ်ဆိုင်ရာ နောက်ဆက်တွဲကို ယခုတရားတွင် ခေတ်သစ်သိပ္ပံအထောက်အထားအဖြစ် မသုံးထားပါ။
[၂၄] သံယုတ္တနိကာယ် ၃.၂၅၊ ပဗ္ဗတူပမသုတ်။ ကောသလမင်း ပသေနဒိအား အိုခြင်းနှင့်သေခြင်းသည် အဘက်ဘက်မှ ဝင်ဖိလာသောတောင်ကြီးများကဲ့သို့ ရှောင်မလွတ်ကြောင်း ဟောပြီး လောကီအာဏာ၊ ဓနနှင့် စစ်အင်အားတို့၏ အကန့်အသတ်ကို သတိပေးထားသည်။
ကျမ်းစာရင်း
ဒီဃနိကာယ် — သုတ်အမှတ် ၅၊ ၁၆၊ ၂၆၊ ၂၉၊ ၃၁၊ ၃၄။
မဇ္ဈိမနိကာယ် — သုတ်အမှတ် ၄၈၊ ၅၈၊ ၆၁၊ ၁၀၃၊ ၁၀၄၊ ၁၁၇။
သံယုတ္တနိကာယ် — သုတ်အမှတ် ၃.၂၅၊ ၄၅.၄၉။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် — သုတ်အမှတ် ၄.၁၉၊ ၄.၃၂၊ ၄.၇၀၊ ၄.၁၉၂၊ ၅.၁၉၈၊ ၇.၂၃၊ ၇.၃၇၊ ၈.၅၅။
ဓမ္မပဒ — ဂါထာ ၂၅၆–၂၅၇။
