Equity & Share Arrangement ပိုင်ဆိုင်မှုအချိုးနှင့် ရှယ်ယာခွဲဝေသတ်မှတ်ခြင်း
နမော တဿ ဘဂဝတော အရဟတော သမ္မာသမ္ဗုဒ္ဓဿ။
ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော မဟာသရီရဓာတုယော ဝန္ဒနံ ကရောမိ ၊ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော ဥဘတော ဟတ္ထေ ဓာရေန္တော ပသန္နစိတ္တော၊သက္ကစ္စံ ပူဇံ ကရောမိ၊ ဂရုကရောန္တော နမာမိ။ ဣမာ ဗုဒ္ဓဿ ဒန္တဓာတုယော သဒ္ဓါ-ပသာဒေန ပူဇေမိ၊ အဓိဋ္ဌာန-ပရမိယာ လဒ္ဓါ၊မယာ ရက္ခိတာ သုပ္ပတိဋ္ဌိတာ။ ဣမာ ဓာတုယော ဣဓ ပတိဋ္ဌိတာ သွာဂတ နာမ ဝိဟာရေ၊ တာသံ ရက္ခဏ-ဂေါပန-ပရိဟာရ-ကရဏံ ၊ မယာ ဘိက္ခု ဓမ္မသာမိ သိရိဒန္တမဟပါလက နာမ သက္ကစ္စံ ပဝတ္တတိ။
ယာ ဒိသာ လောကဓာတူသု ၊ ဗုဒ္ဓါနုဘာဝေန ဇောတန္တိ၊ တာဒိသေန အနုဘာဝေန ဣမာ ဓာတုယော သုပ္ပရိဂ္ဂဟိတာ။ ဗုဒ္ဓဿ ဓမ္မဿ သံဃဿ အနုဘာဝေန၊ မာတာပိတု အာစရိယဂုဏေန စ၊ သဗ္ဗေ သတ္တာ သုခိတာ ဟောန္တု၊ သဗ္ဗေ ဘယာ ဝိမုစ္စန္တု၊ သဗ္ဗေ သောကာ တရန္တု စ။
နမော ဗုဒ္ဓဿ၊ နမော ဓမ္မဿ၊ နမော သံဃဿ၊ နမော မာတာပိတုဿ၊ နမော အာစရိယဿ။
စွယ်တော်မြတ်များကို ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်လျက်ရှိသော တပည့်တော် အရှင်ဓမ္မသာမိသည် မြတ်စွာဘုရားအား ရှိခိုးပါ၏။ တရားတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ သံဃာတော်မြတ်အား ရှိခိုးပါ၏။ မိဘနှစ်ပါးအား ရှိခိုးပါ၏။ ဆရာသမားတို့အား ရှိခိုးပါ၏။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့ ပြောကြမယ့်အကြောင်းကတော့ Equity & Share Arrangement — ပိုင်ဆိုင်မှုအချိုးနဲ့ ရှယ်ယာခွဲဝေသတ်မှတ်ခြင်း ဆိုတဲ့အကြောင်းပါ။
စီးပွားရေးစကားနဲ့ဆို—
ကုမ္ပဏီတစ်ခုကို ဘယ်သူဘယ်လောက်ပိုင်မလဲ။
Founder A က ဘယ်နှရာခိုင်နှုန်း။
Founder B က ဘယ်နှရာခိုင်နှုန်း။
နောက်ထပ် Investor ဝင်ရင် ဘယ်လိုပြောင်းမလဲ။
အလုပ်လုပ်ပေးတဲ့သူကို Share ပေးမလား။
ငွေထည့်သူနဲ့ အချိန်ထည့်သူကို ဘယ်လိုတွက်မလဲ။
တစ်ယောက်ထွက်သွားရင် သူ့ Share ဘာဖြစ်မလဲ။
ဆုံးဖြတ်ခွင့်နဲ့ အမြတ်ခံစားခွင့် တူသလား။
ဒီလို မေးခွန်းတွေ ပါလာတယ်။
ဒါပေမယ့် အစကတည်းက တစ်ခုရှင်းမယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က—
“Founder နှစ်ယောက်ဆို ၅၀-၅၀ ခွဲရမယ်”
လို့ မဟောထားဘူး။
“ငွေများများထည့်သူ ၆၀ ရာခိုင်နှုန်း”
လို့ မဟောထားဘူး။
“လေးနှစ်အတွင်း တဖြည်းဖြည်း Share ရရမယ်”
လို့လည်း မဟောထားဘူး။
ဒီလို ခေတ်သစ်ကုမ္ပဏီနည်းလမ်းတွေဟာ လောကီဥပဒေ၊ ရင်းနှီးမြှုပ်နှံမှု၊ စီးပွားရေးစီမံခန့်ခွဲမှုနယ်ပယ်က အရာတွေ။
အဲဒီအပိုင်းမှာ သက်ဆိုင်ရာနိုင်ငံရဲ့ ဥပဒေနဲ့ ပညာရှင်ကို မေးရမယ်။
ဒီနေ့ ဦးဇင်းတို့ လုပ်မှာက တစ်မျိုး။
Share ဘယ်လောက်ပေးမလဲ မမေးခင်—ဘယ်လိုစိတ်နဲ့ ခွဲမလဲကို တရားနဲ့ စစ်မယ်။
“ငါပိုယူရမယ်” ဆိုတာနောက်မှာ ဘာရှိလဲ။
တရားမျှတမှုလား။
Contribution တကယ်ပိုလို့လား။
တာဝန်ပိုကြီးလို့လား။
Risk ပိုယူထားလို့လား။
ဒါမှမဟုတ်—
မာနလား။
လောဘလား။
Control ကို မလွှတ်ချင်တာလား။
ဒီနေရာက စတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့တရားရဲ့ ပထမကျမ်းတိုင်က အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၃၂၊ သင်္ဂဟသုတ်ပါ။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က လူမှုဆက်ဆံရေးကို ဆက်စပ်ထိန်းသိမ်းပေးတဲ့ အကြောင်းလေးမျိုးကို ဟောထားတယ်။
ပေးကမ်းခြင်း။
ချစ်ခင်ဖွယ်စကားပြောခြင်း။
အကျိုးရှိရာကို ဆောင်ရွက်ပေးခြင်း။
ပြီးတော့ အခြေအနေအလိုက် သင့်လျော်စွာ တစ်သမတ်တည်း၊ မျှမျှတတ ဆက်ဆံခြင်းဆိုတဲ့သဘော။
ဒီတရားလေးမျိုးကို လှည်းဘီးလည်နိုင်ဖို့ အရေးကြီးတဲ့ သံကွင်း၊ ဝင်ရိုးချိတ်ဆက်ပစ္စည်းလို ဆက်ဆံရေးကို ထိန်းပေးတဲ့ အရာတွေအဖြစ် ဟောထားတယ်။ [၂]
ဒကာ ဒကာမတို့…
Equity အကြောင်းပြောတဲ့အခါ ဒီစကား အလွန်အရေးကြီးတယ်—
မျှတမှုဆိုတာ လူတိုင်းကို ကိန်းဂဏန်းတူပေးတာနဲ့ အမြဲမတူဘူး။
ဒီသုတ်တော်ကို—
“ရှယ်ယာ ၅၀-၅၀ ခွဲရမယ်”
ဆိုတဲ့အထောက်အထား မလုပ်ရဘူးနော်။
ဘုရားဟောမှာ အဲဒီလိုမရှိဘူး။
ဒါပေမယ့်—
တစ်ဖက်လူကို ကိုယ့်အကျိုးအတွက် ဖိမထားဖို့၊ အခြေအနေအလိုက် မျှမျှတတ ဆက်ဆံဖို့၊ ပေးကမ်းမှုနဲ့ အကျိုးပြုမှုရှိဖို့ ဆိုတဲ့ ဓမ္မအခြေခံကို ရတယ်။
ဥပမာ—
Founder နှစ်ယောက်ရှိတယ်။
တစ်ယောက်က အစမှာငွေအများကြီးထည့်တယ်။
နောက်တစ်ယောက်က ငွေမထည့်နိုင်ဘူး။
ဒါပေမယ့် Product ကို သုံးနှစ်အချိန်ပြည့် တည်ဆောက်တယ်။
“နှစ်ယောက်လုံး လူဆိုတော့ ၅၀-၅၀”
ဆိုတာ တရားမျှတမှုလား။
ဖြစ်နိုင်တယ်။
မဖြစ်နိုင်လည်း ရှိတယ်။
“ငွေငါထည့်တာဆိုတော့ ၉၀-၁၀”
ဆိုတာရော။
ဖြစ်နိုင်တယ်။
မတရားတာလည်း ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါကို ရာခိုင်နှုန်းတစ်ခုတည်းနဲ့ မဆုံးဖြတ်ရဘူး။
ဘာတွေထည့်ထားသလဲ။
တာဝန်ဘယ်လောက်ယူမလဲ။
အချိန်ဘယ်လောက်ပေးမလဲ။
ဘယ်လို risk ရှိသလဲ။
ဘယ်လိုသဘောတူထားသလဲ။
ဒီလိုလောကီအချက်တွေ စစ်ရမယ်။
ဓမ္မဘက်ကတော့—
“ငါဘယ်လောက်ရမလဲ” တစ်ခုတည်း မမေးဘဲ
“တစ်ဖက်အပေါ် မျှတရဲ့လား” ကို မေးရမယ်။
ဒါက သင်္ဂဟသုတ်က ပေးတဲ့ အလင်း။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒုတိယကျမ်းတိုင်ကို ကြည့်ရအောင်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၄၈၊ ကောသမ္ဗိယသုတ်။
ဒီသုတ်တော်က Equity law မဟုတ်ဘူး။
ရဟန်းသံဃာအချင်းချင်း ညီညွတ်မှုအကြောင်း။
ကောသမ္ဗီမှာ ရဟန်းတော်တွေ အငြင်းပွားပြီးနောက် မြတ်စွာဘုရားရှင်က ချစ်ခင်လေးစားမှု၊ မငြင်းပွားမှု၊ ညီညွတ်မှုဆီ ဆောင်တဲ့တရားတွေကို ဟောတော်မူတယ်။
အဲဒီထဲမှာ အလွန်စိတ်ဝင်စားစရာတစ်ချက်ရှိတယ်။
ရဟန်းတစ်ပါးက တရားသဖြင့်၊ တရားနှင့်အညီ ရရှိထားတဲ့ လာဘ်တစ်စုံတစ်ရာကို—
ပတ္တမြားတစ်လုံး၊ ရွှေတစ်ပိဿာအကြောင်း မဟုတ်ဘူးနော်—
ဆွမ်းပန်းကန်ထဲက အစားအစာတောင်ဖြစ်ပါစေ၊
မိမိတစ်ပါးတည်း မသုံးဘဲ သီလရှိတဲ့ သဗြဟ္မစာရီတို့နဲ့ အတူ မျှဝေသုံးစွဲဖို့ ဟောထားတယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က ဒီလိုမျှဝေမှုကို ချစ်ခင်မှု၊ လေးစားမှု၊ မငြင်းပွားမှု၊ ညီညွတ်မှုနဲ့ တစ်စိတ်တစ်ဝမ်းတည်းဖြစ်မှုဆီ ဆောင်တဲ့ အခြေအနေတစ်ခုအဖြစ် ထည့်ထားတယ်။ [၃]
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီတရားကို Equity ၅၀-၅၀ လို့ မပြောင်းနဲ့။
ရဟန်းသံဃာရဲ့ ဘဝစနစ်နဲ့ ကုမ္ပဏီရှယ်ယာပိုင်ဆိုင်မှု မတူဘူး။
ဒါပေမယ့် မူရင်းသဘော အလွန်အားကောင်းတယ်။
တရားသဖြင့် ရလာတဲ့အကျိုးကို ငါတစ်ယောက်တည်းပဲ ယူမယ်ဆိုတဲ့ စိတ်က ညီညွတ်မှုကို မတည်ဆောက်ဘူး။
အခု Company တစ်ခုမှာ အောင်မြင်မှုရလာတယ်။
Founder က ပြောတယ်—
“ငါတည်ထောင်တာ၊ အမြတ်ငါ့ဟာ”
ဒါပေမယ့်—
Product ဘယ်သူလုပ်လဲ။
ဝန်ထမ်းတွေ။
Customer service ဘယ်သူလုပ်လဲ။
ဝန်ထမ်းတွေ။
Supplier က ပစ္စည်းပေးတယ်။
Investor က capital ပေးတယ်။
Customer က ဝယ်တယ်။
System တစ်ခုလုံးက ပူးပေါင်းပြီး Value တည်ဆောက်တာ။
ဒါဆို—
Owner က ဘာမှမရသင့်ဘူးလား။
မဟုတ်ဘူး။
သူလည်းရတယ်။
သူ Risk ယူထားတယ်။
Capital ထည့်ထားတယ်။
Vision ပေးထားတယ်။
တာဝန်ယူထားတယ်။
ဒါပေမယ့်—
Value တစ်ခုဟာ လူအများရဲ့ ပူးပေါင်းမှုနဲ့ ဖြစ်လာတယ်ဆိုတာ မမေ့နဲ့။
ဒီစိတ်ရှိရင် Share discussion ပုံစံ ပြောင်းတယ်။
“ငါ့အပိုင်း ဘယ်လောက်” တစ်ခုတည်း မဟုတ်တော့ဘူး။
“အကျိုးပေါ်လာရင် ပါဝင်သူတွေကို ဘယ်လိုမျှတစွာ ကြည့်မလဲ”
ဆိုတာ ပါလာတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၄၈ မှာ “တရားသဖြင့် ရရှိထားတဲ့ လာဘ်” ဆိုတဲ့ အချက်ကိုလည်း သတိထား။
မျှဝေမယ်ဆိုရင်—
ပထမ ရလာပုံက သန့်ရမယ်။
မတရားနဲ့ရလာပြီး—
“အမြတ်ကို မျှတစွာခွဲကြမယ်”
ဆိုလို့ ဓမ္မနဲ့ညီသွားမလား။
မညီဘူး။
မူးယစ်ဆေးရောင်းပြီး—
ရှယ်ယာမျှမျှတတခွဲတယ်ဆိုရင်—
Share Arrangement ကောင်းပေမယ့် အသက်မွေးမှု မမှန်ဘူး။
Customer ကို လိမ်ပြီးရလာတဲ့အမြတ်ကို Founder နှစ်ယောက် ၅၀-၅၀ ခွဲတယ်။
ခွဲပုံကတူတယ်။
အရင်းအမြစ်က မမှန်ဘူး။
ဒါကြောင့် Equity အကြောင်းပြောတဲ့အခါ—
“ဘယ်လိုခွဲမလဲ” မတိုင်ခင် “ဘယ်လိုရလာသလဲ” ကို မေးရမယ်။
ဒီနေရာမှာ သမ္မာအာဇီဝ ဝင်လာတယ်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၇ မှာ သမ္မာအာဇီဝ၊ မိစ္ဆာအာဇီဝကို ခွဲခြားသိမြင်မှုကို သမ္မာဒိဋ္ဌိနဲ့ ချိတ်ဆက်ဟောထားတယ်။ လောကီအသက်မွေးမှုမှာ မမှန်သောအသက်မွေးမှုကို စွန့်ပြီး မှန်ကန်သောအသက်မွေးမှုကို ပြုခြင်းဆိုတဲ့အခြေခံလည်း ရှင်းတယ်။ [၄]
ဒါကြောင့် Founder အနေနဲ့—
ရှယ်ယာ ၇၀ ရာခိုင်နှုန်းပိုင်တယ်ဆိုတာထက်—
ကိုယ်ပိုင်ထားတဲ့ Company က ဘာနည်းနဲ့ ပိုက်ဆံရနေတာလဲဆိုတာ ပိုအရေးကြီးတဲ့ ဓမ္မမေးခွန်းတစ်ခု ဖြစ်လာတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
နောက်တစ်ခု ဒီဃနိကာယ် ၃၁၊ သိင်္ဂါလသုတ်။
ဒီသုတ်မှာ အိမ်ထောင်ရှင်ဘဝအတွက် လူမှုဆက်ဆံရေး၊ မိတ်ဆွေ၊ အလုပ်ရှင်နဲ့ အလုပ်သမား၊ မိသားစု စတဲ့ အပြန်အလှန်တာဝန်တွေကို အကျယ်ဟောထားတယ်။
ပြီးတော့ စည်းစိမ်စုပုံ၊ သုံးပုံနဲ့ ပတ်သက်တဲ့ ဆင်ခြင်စရာလည်း တွေ့ရတယ်။
သစ္စာရှိပညာရှိ အိမ်ထောင်ရှင်တစ်ဦးက စည်းစိမ်ကို တဖြည်းဖြည်း တိုးပွားစေပြီး၊ စုဆောင်းထားတဲ့အခါ တစ်ပိုင်းကို သုံးစွဲဖို့၊ နှစ်ပိုင်းကို လုပ်ငန်းထဲ အသုံးချဖို့၊ တစ်ပိုင်းကို အခက်အခဲအတွက် သိမ်းထားဖို့ဆိုတဲ့ အချိုးကို ဖော်ပြထားတယ်။ [၅]
သူတော်ကောင်းတို့…
သတိထားနော်။
ဒီဟာ—
Founder equity split formula မဟုတ်ဘူး။
“Company Share 25%-50%-25% ခွဲ”
လို့ မဆိုလိုဘူး။
ဒါဟာ အိမ်ထောင်ရှင်တစ်ယောက်ရဲ့ စည်းစိမ်ကို သုံးစွဲ၊ လုပ်ငန်းပြန်ထည့်၊ အန္တရာယ်အတွက် ထိန်းသိမ်းတဲ့ ဆင်ခြင်ချက်။
ဒါပေမယ့် Equity တရားမှာ အရေးကြီးတဲ့ အသိတစ်ခု ရတယ်—
ရလာသမျှကို အကုန်ယူသုံးတာ ပညာမဟုတ်ဘူး။
Company အမြတ်ရတယ်။
Founder တွေ အကုန် Dividend ထုတ်သွားတယ်။
နောက်လ ဝန်ထမ်းလစာပေးဖို့ Cash မရှိဘူး။
ဒီဟာ Shareholders အခွင့်အရေးကိုပဲ ကြည့်ပြီး Company တာဝန်ကို မကြည့်တာ ဖြစ်နိုင်တယ်။
တစ်ဖက်မှာ—
အမြတ်အကုန် Company ထဲထားပြီး Founder က မိသားစုတာဝန်တောင် မထမ်းနိုင်ဘူးဆိုရင်လည်း Balance ကို စစ်ရမယ်။
ဒီဃနိကာယ် ၃၁ က ဦးဇင်းတို့ကို နံပါတ်တစ်ခုတည်း သင်ပေးတာထက်—
သုံးစွဲမှု၊ ရင်းနှီးမှု၊ ကာကွယ်မှု—အချိုးအစားနဲ့ကြည့် လို့ ဆင်ခြင်ခွင့်ပေးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၄၁ ကို ကြည့်ရအောင်။
အနာထပိဏ်သူဌေးကြီးကို မြတ်စွာဘုရားရှင်က စည်းစိမ်ရဲ့ အသုံးဝင်ပုံတွေကို ဟောတော်မူတယ်။
တရားသဖြင့်၊ ကိုယ့်အားနဲ့ ကိုယ်၊ ကြိုးစားအားထုတ်ပြီး ရရှိထားတဲ့စည်းစိမ်နဲ့—
ကိုယ့်ကိုယ်ကိုယ် ချမ်းသာစေ။
မိဘကို ထောက်ပံ့။
မိသားစုကို ထောက်ပံ့။
အလုပ်သမားနဲ့ ဝန်ထမ်းတို့ကို ကောင်းကောင်းထား။
မိတ်ဆွေ၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်တို့ကို ကောင်းကျိုးပေး။
အန္တရာယ်အတွက် ကာကွယ်။
သင့်တင့်ရာ ကောင်းမှုအလှူတွေ ပြုလုပ်—
ဆိုတဲ့ အသုံးတွေကို ဟောထားတယ်။ [၆]
ဒီကျမ်းတော်ကို Share arrangement နဲ့ ချိတ်ကြည့်ရင်—
အလွန်အရေးကြီးတာတစ်ခုတွေ့ရတယ်။
စည်းစိမ်ရဲ့ ရည်ရွယ်ချက်က—
ပိုင်ရှင်တစ်ယောက်တည်း ပိုကြီးလာဖို့ မဟုတ်ဘူး။
ကိုယ်နဲ့ ဆက်စပ်နေတဲ့ လူတွေကို ကောင်းကျိုးပေးနိုင်ဖို့လည်း ဖြစ်တယ်။
ဒါကြောင့် Company ရဲ့ Equity structure ကိုတည်ဆောက်တဲ့အခါ—
Founder Share ဘယ်လောက်ဆိုတာပဲ မကြည့်နဲ့။
ဝန်ထမ်းအပေါ် Company ရဲ့တာဝန်ရှိသလား။
သူတို့လုပ်အားနဲ့ဖန်တီးထားတဲ့ Value ကို ကောင်းကောင်းပြန်ပေးထားသလား။
ဒီဟာက Share ပေးရမယ်လို့ ကျမ်းက ဆိုတာမဟုတ်ဘူး။
ဝန်ထမ်းတိုင်း Equity ရရမယ်ဆိုတဲ့ ဗုဒ္ဓဘာသာစည်းမျဉ်းမရှိဘူး။
ဒါပေမယ့်—
တရားသဖြင့်ရတဲ့ စည်းစိမ်ကို မိမိတစ်ယောက်တည်းအတွက် မပိတ်ထားဖို့ ဆိုတဲ့ စိတ်နေစိတ်ထားကို မြင်ရတယ်။
ဒီဟာက Owner ရဲ့လောဘကို ပြန်စစ်ပေးတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
တစ်ချို့ Founder တွေ Equity ကို ဘာအဖြစ်မြင်သလဲ။
“ငါ့အောင်မြင်မှုကို ပြတဲ့ကိန်း”
လို မြင်တယ်။
သူ ၆၀ ရတယ်။
ငါ ၄၀ ရတယ်။
“သူငါ့ထက်ကြီးသွားပြီ”
ဆိုပြီး စိတ်နာတယ်။
ဒီမှာ Share percentage နဲ့ လူ့တန်ဖိုးကို ရောနေပြီ။
ရှယ်ယာပိုများတာ လူအဖြစ် ပိုမြင့်တာမဟုတ်ဘူး။
ရှယ်ယာနည်းတာ လူအဖြစ် နိမ့်တာမဟုတ်ဘူး။
Share arrangement ဟာ—
လောကီပိုင်ဆိုင်မှု။
Economic rights။
Voting rights။
Risk။
Contribution။
Contractual rights။
ဒီလိုကိစ္စတွေနဲ့ ဆိုင်တယ်။
လူ့ဂုဏ်သိက္ခာနဲ့ မတူဘူး။
ဒီဟာ မခွဲနိုင်ရင်—
Equity negotiation ဟာ အလွန်မြန်မြန် Ego negotiation ဖြစ်သွားတယ်။
“ငါဘယ်လောက်တန်ဖိုးရှိလဲ”
ဆိုတာကို Share percentage နဲ့ တိုင်းတော့တယ်။
ဒီအခါ ဒုက္ခစတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေရာမှာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၉ အကုသလမူလသုတ် အလွန်အားကောင်းတယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟကို အကုသိုလ်ရဲ့ အမြစ်သုံးမျိုးအဖြစ် ဟောတော်မူတယ်။
လောဘလွှမ်းမိုးတဲ့သူဟာ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်နဲ့ မမှန်ကန်တဲ့အလုပ်တွေ ပြုနိုင်တယ်။
ဒေါသလွှမ်းမိုးတဲ့သူလည်း ဒီလို။
မောဟလွှမ်းမိုးတဲ့သူလည်း ဒီလို။
ကျမ်းတော်မှာ အာဏာလိုချင်မှုကြောင့် သူတစ်ပါးအပေါ် မမှန်သောအကြောင်းပြချက်နဲ့ ထိခိုက်စေတဲ့အထိ ရောက်နိုင်ကြောင်း တင်းတင်းကျပ်ကျပ် သတိပေးထားတယ်။ [၇]
Equity discussion မှာ ဒီသုံးခုကို စစ်။
လောဘ—
“ငါပိုယူချင်လို့လား”
ဒေါသ—
“Partner နဲ့စိတ်မတည့်လို့ သူ့ Share ကို လျှော့ချင်တာလား”
မောဟ—
“Equity ရဲ့ အဓိပ္ပာယ်တောင် မသိဘဲ ရာခိုင်နှုန်းကို စိတ်နဲ့ ခွဲနေတာလား”
ဒီသုံးခုကို မစစ်ဘဲ Agreement လုပ်ရင်—
စာချုပ်က Legal ဖြစ်နိုင်တယ်။
စိတ်ကတော့ အကုသိုလ်အမြစ်ပေါ်မှာ ရှိနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် Equity meeting မစခင်—
Cap table ထက် အရင်ကြည့်ရမယ့် table ရှိတယ်။
ကိုယ့်စိတ်ထဲက လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု ခေတ်သစ်လောကီအပိုင်းကို နည်းနည်းပြောမယ်။
Equity ဆိုတာ ပုံမှန်အားဖြင့် လုပ်ငန်းတစ်ခုရဲ့ စီးပွားရေးအကျိုးခံစားခွင့်နဲ့ ပိုင်ဆိုင်မှုအတိုင်းအတာကို ဖော်ပြတဲ့အရာဖြစ်ပြီး၊ တချို့ corporate structure တွေမှာ voting power နဲ့ control ပုံစံကိုလည်း သက်ရောက်စေနိုင်တယ်။
Startup လောကမှာ Founder equity ကို အစကတည်းက အကုန်အပြီးရသလိုထားမယ့်အစား အချိန်နဲ့ ဆက်လက်ပါဝင်မှုအလိုက် တဖြည်းဖြည်းအတည်ဖြစ်လာအောင် သတ်မှတ်တဲ့ vesting စနစ်တွေကို အသုံးများကြတယ်။ ရည်ရွယ်ချက်တွေထဲမှာ Founder တစ်ယောက် အစောပိုင်းထွက်သွားပြီး အလုပ်ဆက်လုပ်သူတွေကသာ နှစ်ပေါင်းများစွာ Value တည်ဆောက်ရတဲ့အခါ မမျှတမှုကြီးမဖြစ်စေဖို့ဆိုတဲ့ အချက်ပါဝင်တယ်။ ဒါပေမယ့် ဒီဟာက အမေရိကန် startup practice ကို အဓိကထားတဲ့ လောကီ context ဖြစ်ပြီး မိမိနိုင်ငံမှာ တိုက်ရိုက်ဥပဒေအကြံမဟုတ်ဘူး။ [၈]
ဦးဇင်းတို့ တရားဘက်က ဒီဟာကို ဘယ်လိုကြည့်မလဲ။
Vesting က ဗုဒ္ဓတရားမဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် မေးခွန်းတစ်ခုကို ဖော်ထုတ်ပေးတယ်—
အကျိုးခံစားခွင့်နဲ့ အမှန်တကယ်ထမ်းခဲ့တဲ့ တာဝန်ကြား မျှတမှုရှိသလား။
Founder သုံးယောက်စတယ်။
တစ်ယောက် သုံးလအတွင်း ထွက်တယ်။
နှစ်ယောက်က နောက်ငါးနှစ် အလုပ်လုပ်တယ်။
အစက သုံးယောက် ၃၃ ရာခိုင်နှုန်းစီဆိုပြီး အကုန်ခိုင်သွားခဲ့တယ်ဆိုရင်—
လောကီဘက်က ဘယ်လိုလုပ်မလဲဆိုတာ ဥပဒေ၊ စာချုပ်ပေါ် မူတည်မယ်။
တရားဘက်ကတော့—
အဲဒီအခြေအနေကို စိတ်မဆိုးခင်ကတည်းက တရားမျှတစွာ ကြိုတင်ဆွေးနွေးထားသလားဆိုတာ မေးရမယ်။
မမျှတမှုကို ဒေါသထွက်ပြီးမှ ဖြေရှင်းတာထက် အေးချမ်းနေတုန်း မျှတမှုကို ကြိုတင်စဉ်းစားထားတာ ပိုပညာရှိတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီနေရာမှာ အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၉၂ က အလွန်အရေးကြီးတယ်။
မြတ်စွာဘုရားရှင်က လူတစ်ယောက်ရဲ့ အရည်အသွေးကို ခဏလေးနဲ့ မသိနိုင်ကြောင်း ဟောထားတယ်။
အတူနေကြည့်မှ သီလကို သိနိုင်တယ်။
ဆက်ဆံလုပ်ကိုင်ကြည့်မှ ဖြောင့်မတ်သန့်ရှင်းမှုကို သိနိုင်တယ်။
အခက်အခဲကြုံမှ ခံနိုင်ရည်ကို သိနိုင်တယ်။
ဆွေးနွေးကြည့်မှ ပညာကို သိနိုင်တယ်။
ဒါတောင် အချိန်ကြာကြာ၊ သတိရှိရှိ၊ ပညာရှိရှိ ကြည့်မှ သိနိုင်တယ်။ [၉]
ဒကာ ဒကာမတို့…
Share Arrangement မလုပ်ခင်—
လူကို ကြည့်။
“သူ့ Idea ကောင်းတယ်”
တစ်ခုတည်းနဲ့ ရှယ်ယာမပေးနဲ့။
“သူငယ်ချင်းအရမ်းရင်းနှီးတယ်”
တစ်ခုတည်းနဲ့ မလုပ်နဲ့။
ပစ္စည်းအရောင်းအဝယ်ကိစ္စမှာ ဖြောင့်မတ်သလား။
ငွေစာရင်းမှာ ရိုးသားသလား။
အရှုံးဖြစ်ရင် အပြစ်ပုံချသလား။
အောင်မြင်ရင် Credit အကုန်ယူသလား။
မသိတာကို မသိဘူးပြောနိုင်သလား။
အခက်အခဲရောက်ရင် ထွက်ပြေးသလား။
ဒီအရာတွေ အချိန်ယူပြီး သိရတယ်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၉၂ က Equity formula မပေးဘူး။
ဒါပေမယ့်—
Equity ပေးမယ့်လူကို Share percentage မတွက်ခင် Character ကို လေ့လာဖို့ သတိပေးတဲ့ အလွန်တန်ဖိုးရှိတဲ့ကျမ်းတိုင် ဖြစ်လာတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
တစ်ခါတလေ သူငယ်ချင်းနှစ်ယောက်—
“ငါတို့အရမ်းယုံတယ်၊ ၅၀-၅၀ ပဲ”
လုပ်တယ်။
သုံးနှစ်ကြာတော့ အမြင်ကွာတယ်။
၅၀-၅၀ ဖြစ်နေတော့ နောက်ဆုံးဆုံးဖြတ်သူ မရှိဘူး။
ဒီဟာ ၅၀-၅၀ မှားတယ်လို့ ဆိုတာမဟုတ်ဘူး။
လုပ်ငန်းတချို့မှာ အဆင်ပြေတယ်။
တချို့မှာ အခက်အခဲရှိနိုင်တယ်။
အဓိကက—
Share percentage နဲ့ decision structure ကို အတူစဉ်းစားရမယ်။
ဘယ်သူဘယ်ကိစ္စဆုံးဖြတ်မလဲ။
ဘယ်ကိစ္စမှာ နှစ်ဖက်သဘောတူရမလဲ။
Deadlock ဖြစ်ရင် ဘာလုပ်မလဲ။
ဒီလို လောကီစနစ် ရှင်းရမယ်။
ဒါပေမယ့် ဓမ္မဘက်က—
“ငါ့မဲနိုင်ရမယ်”
ဆိုတဲ့ အတ္တကို စစ်ရမယ်။
အာဏာကို Share arrangement နဲ့ ထိန်းရသလို—
အတ္တကို သတိနဲ့ ထိန်းရမယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
လောကမှာ “Equal” နဲ့ “Equitable” ဆိုတဲ့ စကားနှစ်လုံး ခွဲပြောကြတယ်။
ကိန်းဂဏန်းတူတာနဲ့ တရားမျှတတာ အမြဲတူမနေဘူးလို့ ခေတ်သစ်စီမံမှုမှာ ဆင်ခြင်ကြတယ်။
ဒါကို ဓမ္မနဲ့ တိုက်ရိုက်သက်သေပြဖို့ မလုပ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် သင်္ဂဟသုတ်ရဲ့ သင့်လျော်ရာကို သင့်လျော်သလို တစ်သမတ်တည်း မျှတစွာ ဆက်ဆံတဲ့သဘောကို အလင်းပြန်ယူလို့ရတယ်။ [၂]
ဥပမာ—
Founder A က ငွေ ၁၀၀ ထည့်တယ်။
Founder B က ငွေ ၁၀၀ ထည့်တယ်။
ဒါပေမယ့် A က full-time အလုပ်လုပ်တယ်။
B က အပတ်နှစ်နာရီပဲ အကြံပေးတယ်။
“ငွေတူလို့ Share တူ”
ဆိုတာ အလိုအလျောက်တရားမျှတလား။
မသေချာဘူး။
တစ်ဖက်မှာ—
A က full-time လုပ်ပေမယ့် B ရဲ့ patent သို့မဟုတ် intellectual property က Company တန်ဖိုးတစ်ဝက်ဖြစ်နေတာလည်း ရှိနိုင်တယ်။
ဒီတော့ Formula အလွယ်မရှိဘူး။
မျှတမှုကိုရှာတာဟာ ကိန်းဂဏန်းအလွယ်တွက်တာထက် ပိုခက်တယ်။
ဒါကြောင့် Equity discussion ဟာ ပညာလိုတယ်။
အချက်အလက်လိုတယ်။
ရှင်းလင်းမှုလိုတယ်။
မေတ္တာလိုတယ်။
သီလလိုတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
အခု မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၇ ကို ကြည့်မယ်။
ဓနဉ္ဇာနီပုဏ္ဏားက သူ့မှာ မိဘ၊ ဇနီးသားသမီး၊ အလုပ်သမား၊ ဆွေမျိုးမိတ်ဆွေ စတဲ့ တာဝန်များစွာရှိလို့ အလုပ်များကြောင်း အရှင်သာရိပုတ္တရာကို ပြောတယ်။
အဲဒီမှာ အရှင်သာရိပုတ္တရာက အလွန်တိကျတဲ့မေးခွန်းတစ်ခုနဲ့ ဖြေတယ်။
လူတစ်ယောက်က—
“မိဘအတွက်”
ဆိုပြီး မမှန်တာလုပ်မယ်ဆိုပါစို့။
အဲဒီမကောင်းမှုရဲ့ အကျိုးဆက်ရောက်လာတဲ့အခါ—
“သူ မိဘအတွက်လုပ်တာပါ”
ဆိုပြီး လွတ်နိုင်မလား။
ဇနီးသားသမီးအတွက် မတရားလုပ်လည်း ဒီလိုပဲ။
အလုပ်သမားအတွက်ဆိုပြီး မတရားလုပ်လည်း မကောင်းမှုက ကောင်းမှုဖြစ်မသွားဘူး။ [၁၀]
ဒီကျမ်းတော်က Equity discussion အတွက် အလွန်အားကောင်းတယ်။
Founder က ပြောတယ်—
“ငါ့မိသားစုအတွက် Share ပိုယူရမယ်”
Investor က—
“ငါ့ပိုက်ဆံကို ကာကွယ်ဖို့ မင်းတို့ကို ဒီလိုဖိရမယ်”
CEO က—
“Company အတွက်ဆိုလို့ တစ်ဖက် Founder ကို မသိအောင် Share issue အသစ်ထုတ်မယ်”
ဒီလိုအချိန်—
ကောင်းတဲ့အမည်ပေးလိုက်တာနဲ့ မမှန်တာက မှန်မသွားဘူး။
“Company အတွက်”
“Family အတွက်”
“Employee အတွက်”
“Growth အတွက်”
ဆိုတဲ့စကားတွေဟာ တခါတလေ လောဘကို ဖုံးထားတဲ့စကား ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် မေး—
“နာမည်ကောင်းတာလား၊ လုပ်ရပ်ကောင်းတာလား”
ဓမ္မက လုပ်ရပ်ကို စစ်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Equity အကြောင်းမှာ နောက်တစ်ခု—
Dilution။
Investor အသစ်ဝင်လာတယ်။
Share အသစ်ထုတ်တယ်။
မူလ Founder တွေရဲ့ Percentage လျော့တယ်။
ဒီဟာ ခေတ်သစ်ကုမ္ပဏီစနစ်ထဲမှာ အခြေအနေအမျိုးမျိုးနဲ့ ဖြစ်နိုင်တယ်။
ရာခိုင်နှုန်းလျော့တာနဲ့ အလိုအလျောက် မတရားဘူးလို့ မဆိုနိုင်ဘူး။
Company တန်ဖိုးကြီးလာလို့ percentage လျော့ပေမယ့် ကိုယ့်အပိုင်းရဲ့ တန်ဖိုးတက်နိုင်တယ်။
ဒါ လောကီ finance။
ဓမ္မဘက်က စိတ်ကြည့်။
မူလ Founder က—
“ငါ့ ၅၀ က ၃၅ ဖြစ်သွားတာ မခံနိုင်ဘူး”
ဆိုတယ်။
ဘာကြောင့်။
Economic harm တကယ်ကြီးလား။
Control အန္တရာယ်လား။
Contract ချိုးလို့လား။
ဒါတွေ ရှိနိုင်တယ်။
ဒါမှမဟုတ်—
“ငါ ၅၀ ထက်မနည်းရဘူး”
ဆိုတဲ့ အတ္တလား။
ဒီမှာ အရမ်းသတိထား။
Percentage လျော့တာနဲ့ ကိုယ့်လူ့တန်ဖိုး လျော့တာ မဟုတ်ဘူး။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၅၅ မှာ အိမ်ထောင်ရှင်ရဲ့ ယခုဘဝကောင်းကျိုးအတွက် လုံ့လဝီရိယရှိခြင်း၊ ရရှိထားတဲ့စည်းစိမ်ကို ကာကွယ်တတ်ခြင်း၊ မိတ်ကောင်းရှိခြင်း၊ ဝင်ငွေထွက်ငွေကို မျှတအောင်ထားခြင်းတို့ကို ဟောထားတယ်။
ဝင်ငွေထွက်ငွေ မျှတစွာ သိထားဖို့၊ အလွန်အကျွံဖြုန်းတာနဲ့ အလွန်အကျွံကပ်စေးနည်းတာ နှစ်ဖက်စလုံးကို ရှောင်ဖို့ ဆင်ခြင်ချက်ရှိတယ်။ [၁၁]
ဒီကျမ်းတော်က Equity arrangement မှာ ဘာသတိပေးလဲ။
Share ခွဲပြီးရင် Company က ရပ်တည်နိုင်သေးလား။
Founder Share ကောင်းတယ်။
ဒါပေမယ့် Employee option pool မရှိတော့ဘူး။
အနာဂတ် Investor အတွက် ရှင်းမထားဘူး။
Company capital မလုံလောက်ဘူး။
ဒီလိုဆို Founder နှစ်ယောက်ရဲ့ Share negotiation အနိုင်ရပေမယ့် Company ရှုံးနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့်—
ပိုင်ဆိုင်မှုခွဲဝေမှုကို ယနေ့နှစ်ယောက်အကျိုးပဲ မကြည့်နဲ့။ လုပ်ငန်းရဲ့ ရေရှည်တည်တံ့မှုကိုပါ ကြည့်။
ဒါ လောကီအသုံးချချက်။
ကျမ်းတော်ကတော့ လုံ့လ၊ ကာကွယ်မှု၊ မိတ်ကောင်း၊ ငွေဝင်ထွက်အချိုးညီမှုကို အိမ်ထောင်ရှင်ကောင်းကျိုးအဖြစ် ဟောထားတာ။
နယ်နိမိတ်ကို မရောနဲ့။
သူတော်ကောင်းတို့…
မိတ်ဖက်ကောင်းရွေးတာ Equity arrangement ထက်တောင် အရင်ဖြစ်တယ်။
သံယုတ္တနိကာယ် ၄၅.၄၉ မှာ မိတ်ကောင်းဆွေကောင်းရှိမှုကို နေထွက်လာဖို့ အရုဏ်ဦးက ရှေ့ပြေးသလို အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးပွားများမှုရဲ့ ရှေ့ပြေးအခြေအနေအဖြစ် ဖော်ပြထားတယ်။ [၁၂]
ဒီသုတ်က Co-founder selection မဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် ဘဝတစ်လျှောက် မိတ်ဖက်ရဲ့ အရေးကြီးမှုကို ပြတယ်။
ကိုယ်ဘယ်သူနဲ့ အတူလုပ်သလဲဆိုတာ—
ကိုယ့်စိတ်နဲ့အကျင့်အပေါ် သက်ရောက်တယ်။
Partner က အမြဲ—
“Customer မသိပါဘူး၊ လုပ်လိုက်”
ဆိုတဲ့လူဆိုရင်—
ကိုယ်လည်း တဖြည်းဖြည်း ပြောင်းနိုင်တယ်။
Partner က—
“မမှန်ရင် မလုပ်ဘူး”
ဆိုတဲ့လူဆိုရင်—
ကိုယ့်ကိုလည်း ထိန်းပေးနိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် Equity မပေးမီ—
သူ့ Skill ပဲ မကြည့်နဲ့။
သူ့ Character ကိုကြည့်။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၉၂ ကို ပြန်သတိရ။
အတူလုပ်ကြည့်။
အခက်အခဲကြုံကြည့်။
ပိုက်ဆံကိစ္စကြုံကြည့်။
ဆွေးနွေးကြည့်။
ပြီးမှ Trust တည်ဆောက်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ရှယ်ယာခွဲတဲ့အချိန်မှာ လူတွေ အများဆုံးပြောတဲ့စကား—
“Fair ဖြစ်ရမယ်”
ဟုတ်တယ်။
ဒါပေမယ့် “Fair” ကို ဘယ်သူသတ်မှတ်မလဲ။
Founder A ရဲ့ Fair နဲ့ Founder B ရဲ့ Fair မတူနိုင်တယ်။
အဲဒီအခါ ဘာလုပ်မလဲ။
ဒီနေရာမှာ အမှန်ပြောမှုလိုတယ်။
ဓမ္မပဒ ဂါထာ ၂၂၄ မှာ—
အမှန်ပြောခြင်း၊ ဒေါသမလိုက်ခြင်း၊ တောင်းလာသည့်အခါ ရှိသမျှထဲမှ ပေးကမ်းခြင်းဆိုတဲ့ သင်ကြားချက် ရှိတယ်။ [၁၃]
Equity negotiation မှာ—
အမှန်ပြော။
ကိုယ့် contribution ကို မချဲ့နဲ့။
Partner ရဲ့ contribution ကို မလျှော့နဲ့။
“ဒီ customer အားလုံး ငါယူလာတာ”
တကယ်ဟုတ်လား။
“Product ငါတစ်ယောက်တည်းလုပ်တာ”
တကယ်ဟုတ်လား။
“မင်းဘာမှမလုပ်ဘူး”
တကယ်ဟုတ်လား။
ဒေါသမလိုက်။
Equity discussion ဟာ အလွယ်တကူ insult ဖြစ်သွားတတ်တယ်။
“မင်း ၃၀ ပဲတန်တယ်”
ဒီလို မပြောနဲ့။
လူကို တန်ဖိုးဖြတ်နေတာ မဟုတ်ဘူး။
Role၊ contribution၊ risk၊ future commitment အပေါ် share arrangement ဆွေးနွေးနေတာ။
ဒီကွာခြားချက် အရေးကြီးတယ်။
ရက်ရောမှုလည်းရှိ။
ကိုယ် အားသာချက်ပိုရှိလို့ တစ်ဖက်ကို အဆုံးထိဖိမယူနဲ့။
ဒါပေမယ့် “ရက်ရောရမယ်” ဆိုပြီး Company ကို ထိခိုက်အောင်လည်း မလုပ်နဲ့။
မေတ္တာ + ပညာ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ Founder နှစ်ယောက် တကယ်မျှမျှတတ ခွဲထားတယ်။
ဒါပေမယ့် နောက်ပိုင်း Contribution ပြောင်းသွားတယ်။
တစ်ယောက် full-time။
တစ်ယောက် part-time။
တစ်ယောက် ကုမ္ပဏီအတွက် နောက်ထပ် capital ထည့်တယ်။
တစ်ယောက် မထည့်ဘူး။
ဒီအခါ မူလ Share ကို ပြောင်းရမလား။
ဒီမေးခွန်းကို ဦးဇင်း ဖြေမယ့် legal answer မရှိဘူး။
စာချုပ်၊ ဥပဒေ၊ tax၊ investor rights စတာတွေ အရမ်းဆိုင်တယ်။
တရားဘက်ကတော့—
မကျေနပ်မှုကို စိတ်ထဲ မသိမ်းနဲ့။
“သူ့ Share များလွန်းတယ်”
ဆိုပြီး နှစ်နှစ်စိတ်ထဲ ချွေးပူမနေ။
အချိန်သင့် ဆွေးနွေး။
အမှန်ပြော။
စာချုပ်နယ်နိမိတ်ကို လေးစား။
တစ်ဖက်လူရဲ့ မူလ contribution ကို မမေ့။
ကိုယ့် current contribution ကိုလည်း မချဲ့။
လိုအပ်ရင် independent professional valuation၊ legal advice စတဲ့ လောကီနည်းလမ်းတွေ သုံး။
ဒါကို—
မေတ္တာရှိရင် အကုန်နားလည်ပေးရမယ်လို့ မပြောင်းနဲ့။
တရားမျှတမှုမှာ ပညာလိုတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
Equity ရဲ့ နောက်တစ်အန္တရာယ်က control။
တစ်ချို့လူ Share ပိုလိုတာ အမြတ်ပိုလိုလို့မဟုတ်ဘူး။
Control မလွှတ်ချင်လို့။
“ငါ Founder၊ ငါ့စကားနောက်ဆုံး”
လိုချင်တယ်။
ဒီနေရာမှာ လောဘပုံစံတစ်မျိုး ဖြစ်နိုင်တယ်။
ငွေလောဘတစ်မျိုးပဲ လောဘမဟုတ်ဘူး။
အာဏာလောဘလည်း လောဘပဲ။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၉ က လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟလွှမ်းမိုးပြီး—
“ငါမှာအာဏာရှိတယ်၊ အာဏာလိုချင်တယ်”
ဆိုတဲ့သဘောနဲ့ သူတစ်ပါးအပေါ် ဆင်းရဲစေတဲ့အထိ သွားနိုင်ကြောင်း ထင်ရှားစွာ သတိပေးတယ်။ [၇]
ဒါကြောင့်—
Founder ၅၁% ကိုင်ချင်တယ်။
ဘာကြောင့်။
Company deadlock မဖြစ်ဖို့လား။
Investor structure လိုလို့လား။
တကယ် reason ရှိနိုင်တယ်။
ဒါမှမဟုတ်—
“ဘယ်သူမှ ငါ့ကို မပြောနိုင်အောင်”
ဆိုတဲ့စိတ်လား။
ဒီစိတ်ကို ကိုယ်တိုင်ပဲ သိနိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တစ်ခါတလေ အခြားဖက်ကလည်း—
“ငါ ၅၀ မရရင် မလုပ်ဘူး”
ဆိုတယ်။
ဘာကြောင့်။
တရားမျှတမှုမရှိလို့လား။
ဒါမှမဟုတ် Title နဲ့ percentage ကို အတ္တအဖြစ် ယူလို့လား။
ဒီလို စိတ်ကို စစ်မယ်ဆိုရင် Equity negotiation က Dhamma practice တောင် ဖြစ်လာနိုင်တယ်။
Share table ကိုကြည့်ရင်း—
ကိုယ့်လောဘကို မြင်။
Control မလွှတ်နိုင်တာ မြင်။
မနာလိုတာ မြင်။
သူ့ contribution ကို မပေးချင်တာ မြင်။
အဲဒီနေရာက ဓမ္မက စတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
Equity ဆိုတာ နောက်ဆုံးတော့ “ငါ့ဟာ” ဆိုတဲ့အကြောင်းကို စာနဲ့ရေးထားတာတစ်မျိုး။
ဒီ Share ငါ့ဟာ။
ဒီ Voting right ငါ့ဟာ။
ဒီ Dividend ငါ့ဟာ။
လောကီစနစ်မှာ ဒီလိုခွဲဖို့ လိုတယ်။
မခွဲရင် ပြဿနာရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် ဓမ္မဘက်မှာ နောက်တစ်ဆင့်မေး—
ဒီ “ငါ့ဟာ” ဆိုတာကို စိတ်က ဘယ်လောက်ဖက်တွယ်ထားသလဲ။
စာရွက်ပေါ်မှာ ၄၀% ပိုင်။
စိတ်ထဲမှာ ၁၀၀% ကို “ငါ့ Company” လို့ထင်နေလား။
ဝန်ထမ်းအားလုံးကို “ငါ့လူ” လို့ပိုင်ချင်သလား။
Partner ကို “ငါ့အောက်မှာ” လို့ မြင်သလား။
ဒီနေရာမှာ Share ownership က attachment ဖြစ်လာတယ်။
ပိုင်ဆိုင်မှုကို စနစ်အတွက် သတ်မှတ်။
အတ္တအတွက် မတည်ဆောက်နဲ့။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၄၁ ကို နောက်တစ်ခါပြန်စဉ်းစား။
စည်းစိမ်ဟာ—
ကိုယ့်အတွက်ပဲ မဟုတ်ဘူး။
မိဘ။
မိသားစု။
အလုပ်သမား။
မိတ်ဆွေ။
အန္တရာယ်ကာကွယ်မှု။
ဒါန။
ဒီလိုကောင်းကျိုးတွေအတွက် အသုံးချရတယ်။ [၆]
ဒါဆို Founder က Share ပိုရရင်—
တာဝန်လည်း ပိုမြင်။
“ငါ့ Dividend ပိုရတယ်”
တစ်ခုပဲ မမြင်နဲ့။
“ဒီ Organization အပေါ် ငါ့တာဝန် ဘယ်လောက်ကြီးလာသလဲ”
မြင်။
အခွင့်အရေးကြီးလာလေလေ တာဝန်ကြီးလာလေလေ။
Equity ကို privilege ပဲ မမြင်နဲ့။
Stewardship လို့လည်း မြင်။
မြန်မာလို—
ထိန်းသိမ်းစောင့်ရှောက်ရတဲ့ တာဝန်အဖြစ်လည်း မြင်။
သူတော်ကောင်းတို့…
Share arrangement တစ်ခုက ဘယ်အချိန်မှာ မကောင်းဆုံးဖြစ်လာလဲ။
စာရွက်မကောင်းလို့ပဲ မဟုတ်ဘူး။
စာရွက်ကောင်းတယ်။
လူတွေ မရိုးသားဘူး။
အဲဒါလည်း ပျက်တယ်။
စာရွက်ကောင်းတယ်။
လောဘကြီးတယ်။
ပျက်တယ်။
စာရွက်ကောင်းတယ်။
မုန်းတီးမှုဝင်တယ်။
ပျက်တယ်။
စာရွက်ကောင်းတယ်။
တစ်ဖက်လူကို အမြဲဖုံးထားတယ်။
ပျက်တယ်။
ဒါကြောင့်—
Cap table ကောင်းတာနဲ့ Company သီလကောင်းတာ မတူဘူး။
Equity clean ဖြစ်နိုင်တယ်။
Mind dirty ဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒီဟာကို မမေ့နဲ့။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့ခေါင်းစဉ်မှာ Founder သုံးယောက် စိတ်ကူးဥပမာတစ်ခု ယူကြည့်မယ်။
ဒါဟာ တကယ်ဖြစ်ခဲ့တဲ့ သမိုင်းမဟုတ်ဘူး။
Founder A က ငွေထည့်တယ်။
Founder B က Product ဖန်တီးတယ်။
Founder C က Customer ရှာတယ်။
စတုန်းက A က—
“ငွေအားလုံးငါထည့်တာ၊ ၆၀ ယူမယ်”
ဆိုတယ်။
B က—
“Product မရှိရင် Company မရှိဘူး၊ ငါ ၅၀ ယူမယ်”
ဆိုတယ်။
C က—
“Sale မရှိရင် ပိုက်ဆံမဝင်ဘူး၊ ငါလည်း ၄၀ လိုတယ်”
အားလုံးပေါင်းတော့ ၁၅၀ ဖြစ်သွားတယ်။
ဟုတ်ပြီ။
ဘာဖြစ်တာလဲ။
လူတိုင်း ကိုယ့် contribution ကို ၁၀၀% လိုမြင်နေတာ။
ဒါက လူ့စိတ်မှာ လွယ်တယ်။
ကိုယ်လုပ်ထားတာကို နေ့တိုင်းမြင်တယ်။
Partner လုပ်ထားတာကို အပြည့်မမြင်ဘူး။
ဒါကြောင့် Equity discussion မှာ—
ကိုယ့် contribution ကို ရေးပြီး—
တစ်ဖက်လူရဲ့ contribution ကို သူ့ဘက်က နားထောင်။
“သူမရှိရင် ဘာပျောက်မလဲ”
မေး။
ဒါက လောကီလက်တွေ့နည်း။
ဓမ္မဘက်က—
အတ္တကို နည်းနည်းထွက်ကြည့်တာ။
“ငါပဲ”
ဆိုတဲ့မြင်ကွင်းကို လျော့တာ။
သူတော်ကောင်းတို့…
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၃၂ ရဲ့ သင်္ဂဟတရားလေးပါးကို အခု ဒီ hypothetical case ထဲသွင်းကြည့်။
ပေးကမ်းမှု—
ကိုယ့်အကျိုးတစ်ခုတည်း မကြည့်။
ချစ်ခင်ဖွယ်စကား—
“မင်းက ၂၀ ပဲတန်တယ်”
လိုမျိုး လူကို အဆင့်မချ။
အကျိုးပြုဆောင်ရွက်မှု—
Company တကယ်ကောင်းဖို့ structure တည်။
မျှမျှတတဆက်ဆံမှု—
ကိုယ့်သူငယ်ချင်းမို့ ပိုပေး၊ ကိုယ်မကြိုက်လို့ လျှော့ပေး မလုပ်နဲ့။
ဒီလိုဆို Equity negotiation က သင်္ဂဟတရားနဲ့ ပိုနီးလာတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၄၈ ရဲ့ မျှဝေသုံးစွဲမှုကို ထပ်ယူ။
Company တန်ဖိုးတိုးလာတယ်။
တစ်ယောက်တည်းယူမလား။
ဘယ်သူတွေက ဒီတန်ဖိုးတည်ဆောက်ပေးခဲ့သလဲ ပြန်ကြည့်။
ဒါဟာ ဝန်ထမ်းတိုင်းကို အလိုအလျောက် Share ပေးရမယ်ဆိုတဲ့ အမိန့်မဟုတ်ဘူး။
Compensation၊ bonus၊ equity၊ profit-sharing ဘာသုံးမလဲဆိုတာ လောကီစနစ်။
ဓမ္မရဲ့မေးခွန်းက—
“ရလာတဲ့အကျိုးမှာ ငါ့အတ္တက အားလုံးကို ကိုယ့်ဘက်ဆွဲနေတာလား”
ဒီဟာ။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီနေ့ကာလမှာ Equity ပေးတာဟာ Talent ကို ဆွဲဖို့လည်း သုံးတတ်တယ်။
Employee ကို option ပေးတယ်။
Advisor ကို share ပေးတယ်။
ဒီအရာတွေ နိုင်ငံ၊ ဥပဒေ၊ tax နဲ့ အလွန်ဆိုင်တယ်။
ဒါကြောင့် မိမိလုပ်ငန်းမှာ ဦးဇင်းဟောတာကိုကြည့်ပြီး share percentage မဆုံးဖြတ်နဲ့။
တရားနာခြင်းက legal advice မဟုတ်ဘူး။
ဒီဟာကို အထူးပြောချင်တယ်။
ဓမ္မက—
ကိုယ့်စိတ်နဲ့ နည်းလမ်းကို စစ်ပေးနိုင်တယ်။
ဥပဒေစာရွက်ရေးတာကတော့ ပညာရှင်အလုပ်။
ဘာကြောင့် ဒီလိုခွဲရတာလဲ။
Truth before fluency.
မှားယွင်းပြီး—
“ဘုရားဟောလို့ ဒီလို share ခွဲ”
ဆိုတာ အလွန်မသင့်ဘူး။
ဒကာ ဒကာမတို့…
တရားတော်ဟာ ကိုယ့်ဘက်အကျိုးလိုချင်တာကို “Buddhist fairness” လို့ အမည်ပြောင်းဖို့ မဟုတ်ဘူး။
တစ်ယောက်က—
“တရားအရ မျှတရမယ်၊ ငါ့ကို ၅၀ ပေး”
ဆိုတယ်။
ဘာကြောင့် ၅၀ လဲ။
ကျမ်းမှာရှိလား။
မရှိဘူး။
ဒီလို ဓမ္မကို negotiation weapon မလုပ်နဲ့။
ဘုရားတရားကို ကိုယ့်အကျိုးအတွက် အသုံးမချနဲ့။
တရားက—
ကိုယ့်လောဘကို ပြန်စစ်ဖို့။
တစ်ဖက်လူကို ဖိဖို့ မဟုတ်ဘူး။
သူတော်ကောင်းတို့…
တစ်ခါတလေ Share agreement မျှတတယ်။
ဒါပေမယ့် လုပ်ငန်းအမျိုးအစားက မသင့်ဘူး။
ဒီနေရာမှာ သမ္မာအာဇီဝ ထပ်ဝင်တယ်။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၇ က သမ္မာအာဇီဝကို မဂ္ဂင်တရားအဖြစ် ထားတယ်။ [၄]
ဒီတော့ Founder က—
“ငါ ၂၀ ပဲရတယ်၊ မျှတမှုမရှိဘူး”
လို့ အရမ်းပူနေတာ။
ဦးဇင်းတို့ နောက်တစ်ခုမေး—
“မင်းလုပ်တဲ့လုပ်ငန်းက သမ္မာအာဇီဝနဲ့ ကိုက်လား”
တစ်ခါတလေ Share percentage ပဋိပက္ခထက် ပိုကြီးတဲ့ Dhamma question ရှိနေတယ်။
Pie ဘယ်လိုခွဲမလဲ မမေးခင် Pie ကို ဘယ်လိုရလာသလဲ မေး။
ဒီစကားကို ယူသွား။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Equity Arrangement ကို တရားနဲ့ ပြန်စစ်ဖို့ စကားငါးခုပဲ ယူချင်တယ်။
ပထမ—
ရလာပုံမှန်သလား။
မဇ္ဈိမနိကာယ် ၄၈ နဲ့ ၁၁၇ ကို သတိရ။
တရားသဖြင့်ရတဲ့အကျိုးလား။
သမ္မာအာဇီဝလား။
ဒုတိယ—
ခွဲပုံမျှတသလား။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၃၂ ကို သတိရ။
ပေးကမ်းမှု၊ ချစ်ခင်ဖွယ်စကား၊ အကျိုးပြုမှု၊ မျှတမှုရှိသလား။
တတိယ—
လူကို လုံလောက်အောင်သိပြီလား။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၉၂ ကို သတိရ။
အတူလုပ်၊ ဆက်ဆံ၊ အခက်အခဲ၊ ဆွေးနွေးမှုကနေ လူကို သိ။
စတုတ္ထ—
စိတ်အမြစ်ဘာလဲ။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၉ ကို သတိရ။
လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟလား။
ပဉ္စမ—
ရတဲ့စည်းစိမ်က ဘယ်သူ့ကောင်းကျိုးကို ရောက်သလဲ။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၄၁ ကို သတိရ။
ကိုယ်၊ မိသားစု၊ လက်အောက်သူ၊ မိတ်ဆွေ၊ ကောင်းမှုတွေအထိ ရောက်သလား။
ဒီငါးချက်ကို ပြန်စစ်။
ဒါက ဥပဒေ checklist မဟုတ်ဘူး။
ဓမ္မ checklist။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ရှယ်ယာအငြင်းပွားမှုကြီးလာတဲ့အခါ အလွန်မကောင်းတဲ့စကားတွေ ထွက်လာတတ်တယ်။
“Company ကို ငါတစ်ယောက်တည်း တည်ဆောက်တာ”
“မင်းမရှိလည်းရတယ်”
“ငါ့ပိုက်ဆံမရှိရင် မင်းဘာမှမဟုတ်ဘူး”
“ငါ့နည်းပညာမရှိရင် မင်းက ဘာမှမရှိဘူး”
ဒီစကားတွေ ဘာလုပ်တာလဲ။
Problem ဖြေရှင်းနေတာလား။
လူကိုဖျက်နေတာလား။
ဓမ္မပဒ ၂၂၄ ကို သတိရ။
အမှန်ပြော။
ဒေါသမလိုက်။
ပေးကမ်းတတ်။
[၁၃]
Equity agreement ကို ကောင်းကောင်းရေးထားပြီး—
စကားနဲ့ Relationship ဖျက်လိုက်ရင် ဘာကျန်မလဲ။
ဒါကြောင့်—
Share table ရှင်းသလို စကားလည်း သမ္မာဝါစာဖြစ်ရမယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
တစ်ခါတလေ ဆုံးဖြတ်ချက်အဖြေက ၅၀-၅၀ ဖြစ်နိုင်တယ်။
တစ်ခါတလေ ၆၀-၄၀။
တစ်ခါတလေ အစက Equity နည်းနည်းပေးပြီး vesting ရှိနိုင်တယ်။
တစ်ခါတလေ Share မပေးဘဲ salary သို့မဟုတ် consulting fee က ပိုသင့်တော်နိုင်တယ်။
ဦးဇင်းတို့က ဘယ်ဟာမှ သတ်မှတ်မပေးဘူး။
အခြေအနေ မတူလို့။
ဒါပေမယ့် ဘယ် arrangement ဖြစ်ဖြစ်—
မုသားပေါ် မတည်ရဘူး။
အတင်းအကြပ်ပေါ် မတည်ရဘူး။
အခြားသူမသိတာကို အခွင့်ကောင်းယူမှုအပေါ် မတည်ရဘူး။
တရားမဲ့လုပ်ငန်းပေါ် မတည်ရဘူး။
လောဘကို သီလဆိုပြီး အမည်ပြောင်းမှုအပေါ် မတည်ရဘူး။
ဒီဟာ ဓမ္မအခြေခံ။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု နည်းနည်းထပ်နက်မယ်။
Share အငြင်းပွားတဲ့အခါ တကယ်ပြဿနာက ပိုက်ဆံလား။
တစ်ခါတလေ မဟုတ်ဘူး။
Recognition လိုတာ။
“ငါ့ကို တန်ဖိုးထားပါ”
ဆိုတာ။
Founder တစ်ယောက်က ၄၀ ရာခိုင်နှုန်းပဲရလို့ မနာဘူး။
သူ့ contribution ကို ဘယ်သူမှ မဖော်ပြလို့နာတယ်။
အဲဒီအခါ Equity percentage တိုးပေးရင် အားလုံးပြေလား။
မပြေချင်မပြေဘူး။
Problem က recognition။
ဒါကြောင့် Conflict ကို မှန်မှန်နာမည်ပေး။
ပိုက်ဆံလား။
Control လား။
Recognition လား။
Security လား။
Fairness လား။
ဒါတွေမခွဲဘဲ အားလုံး Share percentage နဲ့ ဖြေရှင်းရင် မရဘူး။
ဓမ္မဘက်က—
ခံစားမှုကို သိ။
တဏှာကို သိ။
မာနကို သိ။
ကြောက်စိတ်ကို သိ။
ဒီလို သတိပါရမယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
Company ပိုင်ဆိုင်မှုက အနိစ္စကင်းလား။
မကင်းဘူး။
ဒီနေ့ ၆၀% ပိုင်တယ်။
နောက် Funding round မှာ လျော့နိုင်တယ်။
Company မအောင်မြင်ရင် Share တန်ဖိုး သုညနီးပါးဖြစ်နိုင်တယ်။
Company အရမ်းအောင်မြင်ရင် သန်းပေါင်းများစွာဖြစ်နိုင်တယ်။
ဒီအရာကို—
“ငါ့ဟာ၊ ထာဝရ”
လို့ ဖက်တွယ်တာက စိတ်ပူစေတယ်။
လောကီဘက်က ကိုယ့် Share ကို ကာကွယ်။
စာချုပ်ဖတ်။
ဥပဒေစစ်။
ဒါ လုပ်ရမယ်။
ဓမ္မဘက်က—
ပိုင်တာကို ပိုင်သလို သိ၊ မတည်တာကို မတည်သလိုလည်း သိ။
ဒီ Balance အရေးကြီးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
Equity arrangement တစ်ခုရဲ့ အကောင်းဆုံးအောင်မြင်မှုက ဘာလဲ။
Founder A က သူလိုချင်တဲ့ percentage ရတာလား။
Founder B ကလည်း ကျေနပ်တာလား။
ဒါအရေးကြီးတယ်။
ဒါပေမယ့် ပိုနက်တာ—
နှစ်ယောက်လုံး—
အမှန်ပြောခဲ့သလား။
တရားမျှတစွာ ဆွေးနွေးခဲ့သလား။
တစ်ဖက်ကို အခွင့်ကောင်းမယူခဲ့ဘူးလား။
Company ကို ထိခိုက်မယ့်စနစ် မထားခဲ့ဘူးလား။
ပြီးတော့ အခုလက်မှတ်ထိုးပြီးနောက်—
တစ်ယောက်နဲ့တစ်ယောက် မျက်နှာချင်းဆိုင်နိုင်သေးသလား။
ဒီဟာ အရေးကြီးတယ်။
Agreement ရပြီး Relationship ပျက်သွားရင် Cost ကြီးတယ်။
တစ်ဖက်မှာ Relationship မပျက်ချင်လို့ မမျှတတဲ့ Agreement ကိုလက်ခံထားရင်လည်း နောက်မှ ပေါက်ကွဲနိုင်တယ်။
ဒီအတွက် မေတ္တာနဲ့ပညာ နှစ်ခုစလုံးလိုတယ်။
သူတော်ကောင်းတို့…
ဒီနေ့တရားရဲ့ အနှစ်ကို ပြန်ချုပ်မယ်။
Equity ဆိုတာ—
ပိုင်ဆိုင်မှုတစ်ခု။
ဓမ္မမဟုတ်ဘူး။
Share Arrangement ဆိုတာ—
လောကီစနစ်တစ်ခု။
ဘုရားဟောမဟုတ်ဘူး။
ဒါပေမယ့် အဲဒီစနစ်ကို တည်ဆောက်တဲ့လူရဲ့ စိတ်ဟာ—
ဓမ္မနဲ့ စစ်လို့ရတယ်။
လောဘနဲ့လား။
အလောဘနဲ့လား။
ဒေါသနဲ့လား။
မေတ္တာနဲ့လား။
မောဟနဲ့လား။
ပညာနဲ့လား။
လှည့်စားမှုနဲ့လား။
အမှန်နဲ့လား။
ဒီဟာကို တရားက မေးတယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
အခု သစ္စာလေးပါးနဲ့ ဆင်းကြည့်ကြမယ်။
သံယုတ္တနိကာယ် ၅၆.၁၁ မှာ ဒုက္ခသစ္စာ၊ သမုဒယသစ္စာ၊ နိရောဓသစ္စာ၊ မဂ္ဂသစ္စာတို့ကို ဟောတော်မူပြီး မဂ္ဂသစ္စာကို အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးအဖြစ် ပြတော်မူတယ်။ [၁၄]
ဒုက္ခသစ္စာ။
ပိုင်ဆိုင်မှုမှာ ပူလောင်မှုရှိတယ်။
အချိုးခွဲရတဲ့ပူလောင်မှု။
တစ်ဖက်ကို မယုံတဲ့ပူလောင်မှု။
ကိုယ့် Share လျော့မှာကြောက်မှု။
Control ပျောက်မှာကြောက်မှု။
Company တန်ဖိုးကျမှာကြောက်မှု။
Partner ထွက်မှာကြောက်မှု။
မိမိလိုချင်သလို မရတဲ့အခါ ဒုက္ခရှိတယ်။
ဒါပေမယ့် ဒုက္ခသစ္စာကို Company share dispute တစ်ခုတည်းနဲ့ မလျှော့ဘူး။
နက်နက်မှာ ဖက်တွယ်ထားတဲ့ ခန္ဓာငါးပါးကိုယ်တိုင် ဒုက္ခသဘောရှိတယ်။
Share conflict က အဲဒီအနက်ကို မြင်ဖို့ နေ့စဉ်ဘဝတံခါးတစ်ခု။
သမုဒယသစ္စာ။
“ငါ့ဟာ”
“ငါပိုရမယ်”
“ငါ့အာဏာ မလျော့ရဘူး”
“ငါ့နာမည် ပထမရှိရမယ်”
ဒီလို တဏှာ၊ ဖက်တွယ်မှု။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၉ ရဲ့ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟ အမြစ်တွေက ဒီနေရာမှာ အလွန်ရှင်းတယ်။ [၇]
Share percentage ကို လောဘက လောင်စေတယ်။
Partner ကို ဒေါသက ရန်သူလုပ်တယ်။
မောဟက အခြေအနေမှန်ကို မမြင်စေဘူး။
နိရောဓသစ္စာ။
Share အကုန်စွန့်လိုက်တာ နိရောဓမဟုတ်ဘူး။
Company ဖျက်လိုက်တာ နိရောဓမဟုတ်ဘူး။
နိရောဓရဲ့ အဆုံးစွန်က တဏှာချုပ်ငြိမ်းမှု။
လောကီဘဝထဲမှာ ဒီဘက်ကို လေ့ကျင့်တာက—
ကိုယ့်အခွင့်အရေးကို ရှင်းလင်းစွာ သိတယ်။
ဒါပေမယ့် ဖက်တွယ်မှုနည်းလာတယ်။
မျှတတဲ့အဖြေကို တစ်ဖက်က အကြံပေးရင်—
“ငါ့ Idea မဟုတ်လို့”
မငြင်းတော့ဘူး။
ရာခိုင်နှုန်းနည်းလည်း တရားမျှတရင် လက်ခံနိုင်တယ်။
ရာခိုင်နှုန်းများလည်း မတရားရရင် မယူချင်တော့ဘူး။
ဒီလိုစိတ်က အေးလာတယ်။
မဂ္ဂသစ္စာ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိ—
Equity က အနိစ္စ၊ Company က အနိစ္စ၊ ပိုင်ဆိုင်မှုက အနိစ္စဆိုတာ သိ။
လောကီစာချုပ်နဲ့ လူ့တန်ဖိုး မရော။
သမ္မာသင်္ကပ္ပ—
မတရားပိုယူလိုစိတ် လျော့။
Partner ကို မုန်းတီးစိတ် မထား။
ထိခိုက်လိုစိတ် မထား။
သမ္မာဝါစာ—
Contribution ကို အမှန်ပြော။
ငွေကြေးကို မဖုံး။
Share discussion မှာ ကြမ်းတမ်းစကားမပြော။
သမ္မာကမ္မန္တ—
တစ်ဖက်လူမသိတာကို အခွင့်ကောင်းမယူ။
မပိုင်တာ မယူ။
Company ပိုင်တာကို ကိုယ်ပိုင်သလို မသုံး။
သမ္မာအာဇီဝ—
Share ဘယ်လောက်ပိုင်ပိုင် လုပ်ငန်းကိုယ်တိုင် မမှန်တဲ့အသက်မွေးမှု မဖြစ်စေဖို့ စစ်။
သမ္မာဝါယာမ—
လောဘပေါ်လာရင် ပယ်ဖို့ အားထုတ်။
မနာလိုမှုလျော့။
ရက်ရောမှုနဲ့ မျှတမှုတိုး။
သမ္မာသတိ—
Equity meeting ထဲမှာ ကိုယ့်စိတ်ကို သိ။
“အခု ငါ Fairness ရှာနေတာလား၊ Power ရှာနေတာလား”
သိ။
“ငါ့အခွင့်အရေး ကာကွယ်နေတာလား၊ သူ့အခွင့်အရေးကို စားနေတာလား”
သိ။
သမ္မာသမာဓိ—
ငွေ၊ ရာခိုင်နှုန်း၊ အာဏာအကြောင်းပြောတဲ့အခါ စိတ်မလွင့်။
ဒေါသနဲ့ အလျင်ဆုံးဖြတ်မချ။
ဒီလိုနဲ့ Equity discussion ကိုတောင် မဂ္ဂင်တရားအတွက် ကိုယ့်စိတ်စစ်ရာနေရာဖြစ်အောင် လုပ်နိုင်တယ်။
ဒကာ ဒကာမတို့…
ဒီနေ့တရားကနေ စကားလေးတစ်ကြောင်းပဲ ယူသွားမယ်ဆိုရင်—
“ရှယ်ယာက ဘယ်လောက်ငါ့ဟာလဲ မမေးခင်၊
ဒီအကျိုးကို ဘယ်လိုတရားသဖြင့်ရလာသလဲ၊
ဘယ်လိုမျှတစွာခွဲမလဲ၊
ငါ့စိတ်ထဲ လောဘဘယ်လောက်ပါသလဲကို မေးပါ।”
ဒီစကားကို Founder တွေယူသွား။
မိသားစုလုပ်ငန်းတွေယူသွား။
Investor တွေယူသွား။
Partner တွေယူသွား။
Share ရှိသူတွေယူသွား။
ပိုင်ဆိုင်မှု မရှိသူတွေလည်းယူသွား။
ဘာကြောင့်လဲ။
“ငါ့အပိုင်း” ဆိုတဲ့စိတ်ဟာ Company မှာပဲ မရှိဘူး။
အိမ်မှာလည်း ရှိတယ်။
အမွေမှာလည်း ရှိတယ်။
မိသားစုပစ္စည်းမှာလည်း ရှိတယ်။
အသိအမှတ်ပြုမှုမှာလည်း ရှိတယ်။
အဲဒီ “ငါ့အပိုင်း” ကို တရားမျှတအောင် သိ။
ပြီးတော့ “ငါ့ဟာ” ဆိုတဲ့ ဖက်တွယ်မှုကို ဓမ္မနဲ့ လျော့။
သူတော်ကောင်းတို့…
မိမိတို့ ရရှိသည့် စည်းစိမ်ဥစ္စာများ တရားသဖြင့် ရရှိကြပါစေ။
အတူတည်ထောင်သူများ တစ်ဦး၏အကျိုးကို တစ်ဦး မတရားမယူမိကြပါစေနဲ့။
ရှယ်ယာခွဲဝေရာမှာ မိတ်ပျက်စေသော လောဘ မလွှမ်းမိုးကြပါစေနဲ့။
တစ်ဦး၏ contribution ကို တစ်ဦး မလျှော့တွက်ကြပါစေနဲ့။
ကိုယ့် contribution ကိုလည်း မချဲ့ကားကြပါစေနဲ့။
လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟကို ရှယ်ယာအဆုံးအဖြတ်၏ အုပ်ချုပ်သူ မဖြစ်စေကြပါစေနဲ့။
သင်္ဂဟတရားတို့ဖြင့် အချင်းချင်း ချိတ်ဆက်နိုင်ကြပါစေ။
ပေးကမ်းတတ်ကြပါစေ။
ချစ်ခင်ဖွယ်စကားပြောနိုင်ကြပါစေ။
အကျိုးရှိရာ ဆောင်ရွက်နိုင်ကြပါစေ။
မျှမျှတတ ဆက်ဆံနိုင်ကြပါစေ။
တရားသဖြင့် ရရှိသော အကျိုးကို မိမိတစ်ယောက်တည်းပိတ်ထားသည့် စိတ်လျော့နိုင်ကြပါစေ။
မိမိ၏စည်းစိမ်ကို မိသားစု၊ မှီခိုသူ၊ လုပ်ဖော်ကိုင်ဖက်၊ အကျိုးရှိရာများအတွက် ကောင်းမွန်စွာ အသုံးပြုနိုင်ကြပါစေ။
အမြတ်ရှိလျှင် မာနမတက်ကြပါစေနဲ့။
အရှုံးရှိလျှင် အပြစ်ပုံမချကြပါစေနဲ့။
Share များလျှင် လူ့တန်ဖိုးပိုကြီးသည်ဟု မထင်ကြပါစေနဲ့။
Share နည်းလျှင် မိမိကိုယ်ကို နိမ့်ကျသည်ဟု မထင်ကြပါစေနဲ့။
ရာခိုင်နှုန်းထက် Character ကို တန်ဖိုးထားနိုင်ကြပါစေ။
စာချုပ်ထက် သီလကို အတွင်းက ထိန်းနိုင်ကြပါစေ။
ဥပဒေလိုအပ်သည့်နေရာ ပညာရှင်အကူအညီရယူနိုင်ကြပါစေ။
ဓမ္မကို မိမိအကျိုးအတွက် ဥပဒေသက်သေအဖြစ် မလွဲမမှား အသုံးမချမိကြပါစေနဲ့။
တရားကို ကိုယ့်လောဘပြန်စစ်ဖို့ အသုံးပြုနိုင်ကြပါစေ။
ဒုက္ခသစ္စာကို သိနိုင်ကြပါစေ။
ပိုင်ဆိုင်မှု၊ အာဏာ၊ အမြတ်နှင့် “ငါ့ဟာ” ဟူသောဖက်တွယ်မှုတို့၏နောက်က တဏှာကို သမုဒယအဖြစ် မြင်နိုင်ကြပါစေ။
ထိုတဏှာလျော့ပါးချုပ်ငြိမ်းရာ နိရောဓသစ္စာကို မျက်မှောက်ပြုနိုင်ကြပါစေ။
သမ္မာဒိဋ္ဌိမှ သမ္မာသမာဓိအထိ အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို စီးပွားရေး၊ ပိုင်ဆိုင်မှု၊ ငွေကြေးနှင့် လူ့ဆက်ဆံရေးများအတွင်း လက်တွေ့ပွားများနိုင်ကြပါစေ။
ပိုင်ဆိုင်မှုရှိကြပါစေ။
ပိုင်ဆိုင်မှုက ကိုယ့်စိတ်ကို မပိုင်ပါစေနဲ့။
ရှယ်ယာရှိကြပါစေ။
ရှယ်ယာက မိတ်ဆွေကို ရန်သူမဖြစ်စေပါစေနဲ့။
အမြတ်ရကြပါစေ။
အမြတ်ကြောင့် သီလမရှုံးကြပါစေနဲ့။
အာဏာရှိကြပါစေ။
အာဏာကြောင့် ပညာမပျောက်ကြပါစေနဲ့။
တစ်ယောက်နှင့်တစ်ယောက် တရားမျှတစွာ အကျိုးဝေမျှနိုင်ကြပြီး၊ နောက်ဆုံး “ငါ့ဟာ” ဟူသော အစွဲအလမ်းကို တဖြည်းဖြည်း လွှတ်နိုင်ကြကာ သံသရာဒုက္ခအဆုံး နိဗ္ဗာန်ချမ်းသာသို့ ဦးတည်နိုင်ကြပါစေ။
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ဗုဒ္ဓ သာသနံ စိရံ တိဋ္ဌတု
ကျမ်းကိုးမှတ်စု
[၁] ရက်စွဲ။ ၂၀၂၆ ခုနှစ် အောက်တိုဘာလ ၂၃ ရက်
[၂] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၃၂၊ သင်္ဂဟသုတ်။ ပေးကမ်းမှု၊ ချစ်ခင်ဖွယ်စကား၊ အကျိုးပြုဆောင်ရွက်မှုနှင့် သင့်တင့်ရာ၌ တစ်သမတ်တည်း/မျှတစွာဆက်ဆံမှုတို့ကို လူမှုဆက်ဆံရေးကို ထိန်းသိမ်းပေးသော အခြေခံလေးမျိုးအဖြစ် ဖော်ပြထားသည်။ “ရှယ်ယာကို ညီတူခွဲ” ဟု ဟောထားခြင်းမဟုတ်။
[၃] မဇ္ဈိမနိကာယ် ၄၈၊ ကောသမ္ဗိယသုတ်။ မေတ္တာပါသော ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်အပြုအမူ၊ တရားသဖြင့်ရရှိသည့်လာဘ်ကို မိမိတစ်ပါးတည်း မသုံးဘဲ သီလရှိသော သဗြဟ္မစာရီတို့နှင့် မျှဝေသုံးစွဲခြင်း၊ သီလနှင့်အမြင်ညီညွတ်မှုတို့ကို မငြင်းပွားမှု၊ ညီညွတ်မှုဆီ ဆောင်သော တရားများအဖြစ် ဟောထားသည်။ မူလအကြောင်းအရာမှာ သံဃာဘဝဖြစ်ပြီး corporate equity rule အဖြစ် မပြောင်းထားပါ။
[၄] မဇ္ဈိမနိကာယ် ၁၁၇၊ မဟာစတ္တာရီသကသုတ်။ မိစ္ဆာအာဇီဝနှင့် သမ္မာအာဇီဝကို ခွဲခြားသိမြင်ပြီး မမှန်သောအသက်မွေးမှုကို စွန့်၍ မှန်သောအသက်မွေးမှုကို ကျင့်ခြင်းကို မဂ္ဂင်တရားနှင့် ဆက်စပ်ရှင်းပြထားသည်။
[၅] ဒီဃနိကာယ် ၃၁၊ သိင်္ဂါလသုတ်။ စည်းစိမ်ကို စုဆောင်းတိုးပွားစေပြီး တစ်ပိုင်းသုံးစွဲ၊ နှစ်ပိုင်းလုပ်ငန်းတွင် အသုံးချ၊ တစ်ပိုင်းကို အခက်အခဲအတွက် သိမ်းထားသည့် သဘောပါရှိသည်။ ယင်းသည် startup equity percentage formula မဟုတ်ဘဲ အိမ်ထောင်ရှင်၏ စည်းစိမ်စီမံမှုဆိုင်ရာ လမ်းညွှန်ဖြစ်သည်။
[၆] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၅.၄၁၊ အာဒိယသုတ်။ တရားသဖြင့် ကြိုးစားရရှိထားသည့် စည်းစိမ်ကို မိမိ၊ မိဘ၊ ဇနီးသားသမီး၊ အလုပ်သမားနှင့် ဝန်ထမ်းများ၊ မိတ်ဆွေများ၏ ကောင်းကျိုးအတွက် အသုံးပြုခြင်း၊ အန္တရာယ်မှ ကာကွယ်ခြင်းနှင့် ကောင်းမှုအတွက် သုံးခြင်းတို့ကို ဖော်ပြထားသည်။
[၇] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၃.၆၉၊ အကုသလမူလသုတ်။ လောဘ၊ ဒေါသ၊ မောဟကို အကုသိုလ်၏အမြစ်များအဖြစ် ဖော်ပြပြီး၊ ယင်းတို့လွှမ်းမိုးသည့်အခါ ကိုယ်၊ နှုတ်၊ စိတ်ဖြင့် သူတစ်ပါးကို ထိခိုက်စေနိုင်ကြောင်း ဟောထားသည်။ မြန်မာဘာသာပြန်မူတွင်လည်း ယင်းအဓိပ္ပာယ်ကို တိုက်ရိုက်ဖော်ပြထားသည်။
[၈] လောကီ Equity context။ ခေတ်သစ် startup လောကတွင် equity သည် လုပ်ငန်း၏ economic return နှင့် အချို့သော control/voting structure များနှင့် ဆက်စပ်နိုင်ပြီး founder vesting သည် အချိန်နှင့် ဆက်လက်ပါဝင်မှုအရ ownership ကို စနစ်တကျတည်ဆောက်ရန် အသုံးပြုသော contractual arrangement တစ်မျိုးဖြစ်သည်။ Stripe ၏ ၂၀၂၆ ခုနှစ် လမ်းညွှန်များသည် ယင်းကို ရှင်းပြထားသော်လည်း အဓိကအားဖြင့် startup/U.S.-style corporate context ဖြစ်သောကြောင့် ဒေသဆိုင်ရာဥပဒေအကြံအဖြစ် မယူရ။
[၉] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၄.၁၉၂။ အတူနေခြင်းဖြင့် သီလ၊ ဆက်ဆံလုပ်ကိုင်ခြင်းဖြင့် ဖြောင့်မတ်သန့်ရှင်းမှု၊ အခက်အခဲဖြင့် ခံနိုင်ရည်၊ ဆွေးနွေးခြင်းဖြင့် ပညာကို သိနိုင်ကြောင်း၊ ထိုသို့သိရာတွင် အချိန်ကြာကြာ၊ သတိနှင့်ပညာဖြင့် ကြည့်ရန် လိုကြောင်း ဖော်ပြထားသည်။
[၁၀] မဇ္ဈိမနိကာယ် ၉၇၊ ဓနဉ္ဇာနိသုတ်။ မိဘ၊ မိသားစု၊ အလုပ်သမား စသည်တို့ကို ထောက်ပံ့ရသည့်တာဝန်ရှိခြင်းသည် မတရားသောလုပ်ရပ်ကို မှန်ကန်သွားစေသည့် အကြောင်းပြချက်မဟုတ်ကြောင်း ဆွေးနွေးသည့် အရေးကြီးသင်ကြားချက်ပါရှိသည်။
[၁၁] အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် ၈.၅၅၊ ဥဇ္ဇယသုတ်။ လက်ရှိဘဝကောင်းကျိုးအတွက် လုံ့လဝီရိယ၊ စည်းစိမ်ကာကွယ်မှု၊ မိတ်ကောင်း၊ ဝင်ငွေထွက်ငွေမျှတမှုတို့ကို ဖော်ပြထားပြီး နောင်ဘဝကောင်းကျိုးအတွက် သဒ္ဓါ၊ သီလ၊ စွန့်ကြဲမှုနှင့် ပညာတို့ကို ဆက်လက်ဟောထားသည်။
[၁၂] သံယုတ္တနိကာယ် ၄၅.၄၉။ မိတ်ကောင်းဆွေကောင်းရှိမှုကို နေထွက်မည့်အရုဏ်ဦးကဲ့သို့ အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါး ပွားများရေး၏ ရှေ့ပြေးအဖြစ် ဟောထားသည်။ မူလသုတ်မှာ ရဟန်းကျင့်စဉ်ဖြစ်သည်။
[၁၃] ဓမ္မပဒ ဂါထာ ၂၂၄။ အမှန်ပြောခြင်း၊ ဒေါသကို မလိုက်ခြင်းနှင့် ရှိသမျှထဲမှ ပေးကမ်းခြင်းတို့ကို ဟောထားသည်။ Equity negotiation အတွက် legal rule မဟုတ်ဘဲ စိတ်နှင့်စကားကို စစ်ရန် ဓမ္မအခြေခံအဖြစ် အသုံးပြုထားသည်။
[၁၄] သံယုတ္တနိကာယ် ၅၆.၁၁၊ ဓမ္မစက္ကပ္ပဝတ္တနသုတ်။ ဒုက္ခ၊ သမုဒယ၊ နိရောဓ၊ မဂ္ဂဟူသော သစ္စာလေးပါးနှင့် မဂ္ဂသစ္စာအဖြစ် အရိယမဂ္ဂင်ရှစ်ပါးကို ဖော်ပြထားသည်။
ကျမ်းစာရင်း
ဓမ္မပဒ — ဂါထာ ၂၂၄။
ဒီဃနိကာယ် — သုတ်အမှတ် ၃၁။
မဇ္ဈိမနိကာယ် — သုတ်အမှတ် ၄၈၊ ၉၇၊ ၁၁၇။
သံယုတ္တနိကာယ် — သုတ်အမှတ် ၄၅.၄၉၊ ၅၆.၁၁။
အင်္ဂုတ္တရနိကာယ် — သုတ်အမှတ် ၃.၆၉၊ ၄.၃၂၊ ၄.၁၉၂၊ ၅.၄၁၊ ၈.၅၅။
ခေတ်သစ်လောကီအရင်းအမြစ် — Stripe Atlas ၏ founder equity နှင့် founder vesting ဆိုင်ရာ ၂၀၂၆ လမ်းညွှန်များ။
